Buffers, bedrijfsmodellen, risico beheer, bestuur en datakwaliteit. Thema s DNB toezicht 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Buffers, bedrijfsmodellen, risico beheer, bestuur en datakwaliteit. Thema s DNB toezicht 2013"

Transcriptie

1 Buffers, bedrijfsmodellen, risico beheer, bestuur en datakwaliteit Thema s DNB toezicht 2013

2

3 Inhoudsopgave Voorwoord 4 1 Inleiding 5 2 De financiële sector vergroot zijn weerbaarheid Banken: migratie naar Basel III / CRD IV / 6 CRR IV 2.2 Banken: Herstelplannen Pensioenfondsen en verzekeraars: beleggingen 18 in commercieel vastgoed 4.8 Pensioenfondsen: beleggingsrisico Pensioenfondsen: risicobeheer uitbesteding 20 administratie 4.10 Cross sectoraal: informatiebeveiliging Cross sectoraal: business continuity management en disaster recovery 22 3 Werken aan een toekomstbestendig bedrijfsmodel Banken: financieringsstrategie Verzekeraars: winstgevendheid inkomensverzekeringen Pensioenfondsen: voorbereiding transitie 10 pensioenakkoord 4 Risico s kennen, begrijpen en beheersen Banken: financiering van commercieel 12 vastgoed 4.2 Banken: renterisico in het bankenboek Banken: asset quality review Banken: opzet, organisatie en werking risicobeheer Verzekeraars: via meer risicogebaseerd toezicht 16 naar Solvency II 4.6 Verzekeraars: kapitaalbeleid middelgrote en kleine verzekeraars 17 5 Sterk bestuur, integere cultuur Cross-sectoraal: gedrag en cultuur Cross-sectoraal: corruptie Cross-sectoraal: voortdurende controle op 24 klanten en transacties in het kader van de witwasbestrijding 5.4 Pensioenfondsen: kwaliteit bestuur Betaalinstellingen: anoniem betalen Schaduwbankieren concernfinancieringsmaatschappijen 27 6 Beter toezicht door betere data Banken: betrouwbaarheid rapportages Verzekeraars: betrouwbaarheid rapportages Verzekeraars: technische voorzieningen 30 7 Afsluiting 32 Overzicht toezichtthema s

4 Voorwoord Voor u ligt de brochure Thema s DNB toezicht 2013, bedoeld om de onder toezicht staande instellingen te laten weten waar DNB dit jaar in haar toezicht extra aandacht aan schenkt. We willen u daarbij in kort bestek zo goed mogelijk informeren over wat u van ons als toezichthouder kunt verwachten en wat wij van u verwachten. Trouwe lezers van de brochure zullen in deze uitgave geen grote verrassingen aantreffen. Het herstel van financiële buffers, de toekomstbestendigheid van bedrijfsmodellen, beter risicobeheer, aandacht voor bestuur en cultuur en betere datakwaliteit zijn en blijven belangrijke thema s in het toezicht van DNB in Doel van het toezicht is een solide en integere financiële sector in Nederland, die het vertrouwen geniet van zowel het publiek als de financiële markten. Al onze activiteiten als toezichthouder, ook in het themagerichte toezicht, zijn daarop gericht. Het themagerichte toezicht vormt, naast het instelling-specifieke werk, een integraal onderdeel van de toezichtinspanning van DNB. Deze toezichtaanpak is vooral effectief bij problemen of ontwikkelingen die spelen bij een groot aantal onder toezicht staande instellingen. Door de instellings-overschrijdende aanpak kan DNB de risico s beter op waarde schatten en de sector als geheel informeren over de gewenste veranderingen. We werken daarbij nauw samen met andere toezichthouders, met name de Autoriteit Financiële Markten en met de partners binnen het Financieel Expertise Centrum. 4 DNB ziet naleving van de toezichtnormen door de instellingen als een belangrijk instrument voor het bereiken van haar doel. Maar toezicht gaat verder dan dat. Ook binnen de normen zijn er soms meerdere wegen die naar Rome leiden en instellingen kunnen hier van elkaar leren. We bespreken graag met u onze bevindingen en zullen indien nodig faciliteren en sturing geven in de vorm van good practices en beleidsregels. DNB ziet daarbij de koepelorganisaties als een belangrijke gesprekspartner. Ook accountants en actuarissen spelen een belangrijke rol en DNB gaat waar nodig met hen in gesprek over de invulling van hun verantwoordelijkheid. Wanneer daar aanleiding voor is treedt DNB bij de onder toezicht staande instellingen handhavend op. DNB zal over de effecten van het themagerichte toezicht rapporteren in de toezichtverantwoording over DNB wil u met deze brochure zo goed mogelijk informeren over wat u in het kader van deze toezichtthema s dit jaar te wachten staat. Wij hopen en verwachten dat deze brochure u voldoende informeert om binnen uw eigen organisatie zo nodig maatregelen te treffen op de hier genoemde risicogebieden. Jan Sijbrand Joanne Kellermann Directeur Directeur De Nederlandsche Bank De Nederlandsche Bank

5 1 Inleiding De Europese schuldencrisis en het gure economische klimaat vormen nog altijd een bedreiging voor de solidi teit van financiële instellingen en voor de financiële stabiliteit. De onzekerheid die wij vorig jaar in deze inleiding signaleerden houdt aan en zal waarschijnlijk voorlopig geen einde kennen. Een groot deel van onze toezichtinspanningen blijft er ook in 2013 op gericht de financiële sector door deze moeilijke periode te loodsen. Dat geldt ook voor het themagerichte toezicht: de toezichtthema s adresseren onder meer mogelijke kwetsbaarheden bij onder toezicht staande instellingen en instellings-overschrijdende risico s zoals deze zijn gesignaleerd in het Overzicht Financiële Stabiliteit van najaar Een ander onderwerp van het themagerichte toezicht blijft de implementatie van nieuwe regelgeving en nieuwe accenten in het toezicht die we hebben benoemd naar aanleiding van de financiële crisis in de Visie DNB Toezicht De thema s voor 2013 bouwen bovendien deels voort op de bevindingen van vorig jaar. Het themagerichte toezicht, ter aanvulling op het instelling-specifieke toezicht, heeft zijn diensten volop bewezen, ook in crisisomstandigheden. DNB zet daarom een aanzienlijk deel van haar capaciteit in op deze toezichtaanpak. De uitbreiding van de toezichtcapaciteit stelt ons mede in staat om het themagerichte toezicht te intensiveren. DNB bereidt zich dit jaar voor op haar rol in het Europese stelsel van toezichthouders. De komst van het Europese toezicht op banken en de leidende rol van de ECB daarin zal hoe dan ook een grote invloed hebben op de wijze van toezicht houden. DNB blijft zich ook als onderdeel van het Europese stelsel van toezichthouders hard maken voor het thematische toezicht. Deze brochure is als volgt opgebouwd. Ieder hoofdstuk staat in het teken van een overkoepelend thema, dat is onderverdeeld in verschillende sub-thema s. Deze sub-thema s kunnen betrekking hebben op banken, verzekeraars, pensioenfondsen en overige instellingen, maar ook de hele sector omvatten; dit wordt per sub-thema aangegeven. Sommige sub-thema s, zoals commercieel vastgoed en renterisico, zijn van toepassing op meerdere sectoren maar worden toch separaat genoemd omdat de nadere invulling van het onderzoek per sector nogal kan verschillen. Per sub-thema leest u steeds wat de aanleiding is, wat DNB van de sector verwacht en wat de instellingen van DNB kunnen verwachten. Soms staat de nadere invulling in dit stadium nog niet geheel vast. In die gevallen wordt u tijdig geïnformeerd, rechtstreeks per brief of via de sectorgerichte nieuwsbrieven. 5

6 2 De financiële sector vergroot zijn weerbaarheid Het zijn onzekere tijden. Financiële instellingen moeten voldoende financiële buffers opbouwen om onverwachte tegenslagen te kunnen opvangen. Financiële instellingen die een cruciale rol vervullen in het financiële systeem dienen plannen gereed te hebben om een crisis het hoofd te bieden en, in het uiterste geval, om op een ordelijke wijze afgewikkeld te kunnen worden. de banken die nog een weg te gaan hebben, de Basel III-ratio s in 2013 voldoende verbeteren, in lijn met het afgesproken migratiepad. Onder de huidige omstandigheden zal dit inhouden dat er voor dividenduitkeringen nauwelijks of geen ruimte zal zijn. Dat is waar DNB in het toezicht dit jaar vooral op gaat letten. 2.1 Banken: migratie naar Basel III / CRD/CRR IV Ook in 2013 blijft DNB de migratie naar de Basel III-regels door de banken nauwlettend volgen. In Europa krijgt de implementatie van Basel III vorm in de Capital Requirements Directive/Regulation IV (CRD/CRR IV) en de uitwerking daarvan in technische standaarden. Deze Europese regelgeving zal voor een belangrijk deel een directe werking krijgen, waarmee binnen Europa een eenduidiger stelsel van regelgeving zal ontstaan en er geen ruimte is voor nationale vrijheidsgraden. In 2012 hebben de banken op verzoek van DNB verder gewerkt aan de verbetering van hun migratieplannen. Daarnaast heeft DNB door middel van de halfjaarlijkse monitoring van de Basel III-ratio s voor kapitaal en liquiditeit de vinger aan de pols gehouden. De verbetering van de migratieplannen laat zien dat de banken het belang van een tijdige voorbereiding op Basel III serieus nemen. Dat is goed nieuws. Nu is het zaak om, te midden van de nog altijd moeilijke economische en financiële omstandig heden, koers te houden. Dit betekent dat, voor De grootbanken hebben eind vorig jaar een update van het migratieplan aangeleverd. DNB gaat deze plannen en de voortgang ervan beoordelen in het kader van het reguliere Supervisory Review and Evaluation Process (SREP) voor deze banken. Dit gebeurt in het eerste kwartaal. Ook voor de middelgrote en kleine banken vindt de beoordeling plaats als onderdeel van de SREP. De eerstvolgende Basel III monitoring-ronde zal halverwege februari starten, met als inleverdatum eind maart. Om de sector nader in te lichten over wat er dit jaar op stapel staat, gaat DNB binnenkort een seminar organiseren. Daar wordt ook stilgestaan bij de resultaten tot nu toe. 2.2 Banken: herstelplannen In internationaal en nationaal verband werkt DNB in 2013 verder aan versterking van het toezicht op systeemrelevante banken. Er zijn maatregelen nodig om het systeemrisico dat uitgaat van deze instellingen te verminderen en de (impliciete) garanties van de overheid te beperken. De Financial Stability Board heeft 6

7 aan bevelingen gedaan om de kans op en de impact van een faillissement van deze systeemrelevante instellingen te verkleinen. DNB past deze aanbevelingen toe op alle Nederlandse systeemrelevante banken. In 2012 hebben de systeemrelevante banken onder toezicht van DNB herstelplannen gefinaliseerd. In deze plannen beschrijven de banken zelf de maatregelen die zij kunnen nemen om dreigende problemen af te wenden. De ervaring hiermee is positief: door herstelplannen raken banken beter voorbereid op crisissituaties, krijgen zij goed zicht op de slagingskansen van mogelijke herstelmaatregelen, gaan zij kritischer kijken naar processen en activiteiten die de herstelcapaciteit van de bank in de weg kunnen staan en doen zij nuttige inzichten op die van belang kunnen zijn voor (de ontwikkeling van) hun strategie en bedrijfsmodel. Tegen die achtergrond gaan ook de middelgrote banken in Nederland in 2013 een herstelplan opstellen. Systeemrelevante banken Vanaf 2013 vormen de herstelplannen voor de systeemrelevante banken een vast onderdeel van de jaarlijkse beoordelingscyclus. Naast de beoordeling door DNB zullen de herstelplannen ook beoordeeld worden door de host toezichthouders die lid zijn van de crisismanagementgroep van de betreffende systeembank. Als volgende stap stelt DNB in de loop van 2013 samen met de banken, en in overleg met het ministerie van Financiën, resolutie plannen op, waarin maatregelen staan beschreven die de autoriteiten zo nodig kunnen ondernemen om een falende bank snel en ordelijk af te wikkelen. Hieronder wordt verstaan het ontmantelen van de bank zonder systeemeffecten en met zo laag mogelijke risico s voor de belastingbetaler, waarbij kritische economische activiteiten worden gecontinueerd. In dat kader vraagt DNB van de betreffende banken informatie en analyses op om de systeemrelevantie van bedrijfsonderdelen te kunnen bepalen en de juridische en operationele mogelijkheden van een onverhoopte ontmanteling vast te stellen. Middelgrote banken Ook de middelgrote banken gaan in 2013 een herstelplan opstellen. Leidend daarbij is het DNB Raamwerk voor een herstelplan, dat de richtsnoeren voor het opstellen van zo n plan beschrijft alsmede de beoordelingscriteria die DNB hanteert. 1 Het is van belang dat besluiten in het kader van het herstelplan snel, daadkrachtig en door de juiste personen binnen de organisatie genomen kunnen worden. Om de rollen en verantwoordelijkheden tijdens 1 Zie voor een beschrijving van dit raamwerk en de onderdelen waaruit een herstelplan bestaat Herstelplannen banken: een goede voorbereiding is het halve werk, artikel van Disveld, Van der Kraaij en Teunissen in het Bank- & Effectenbedrijf, juni

8 een crisis goed belegd te krijgen, worden in een herstelplan eisen gesteld aan het crisismanagement van een organisatie. Ook is het belangrijk dat de systematiek van het herstelplan aansluit op bestaande risicomanagementprocessen en de eisen voortvloeiend uit de Internal Capital Adequacy Assessment Process (ICAAP) en Internal Liquidity Adequacy Assessment Process (ILAAP). DNB onderscheidt vier mijlpalen en hanteert daarvoor de volgende tijdslijnen: Mijlpaal 1: In het eerste kwartaal stellen de banken een plan van aanpak op dat de projectstructuur beschrijft en expliciteert wie, wanneer, welke onderdelen van het herstelplan oplevert. Mijlpaal 2: Voor de zomer leveren de middelgrote banken een eerste versie van het herstelplan aan. DNB beoordeelt of dit plan concreet onderbouwt hoe de instelling haar herstelcapaciteit kan benutten, en in welke mate dat de continuïteit van kritieke bedrijfsonderdelen in crises kan garanderen. Mijlpaal 3: Na verwerking van eventueel commentaar van DNB leveren de banken in de herfst een tweede versie van het herstelplan aan. Mijlpaal 4: Is DNB tevreden over de kwaliteit van het herstelplan, dan begint zij in december 2013 met het toetsen van de inbedding van dit plan in de organisatie. 8

9 3 Werken aan een toekomstbestendig bedrijfsmodel Veranderingen in marktomgeving en regelgeving zetten de winstgevendheid van sommige bedrijfsmodellen onder druk. Waar dit het geval is verwacht DNB van financiële instellingen dat zij op tijd de bakens verzetten om de continuïteit van de instelling ook op lange termijn zeker te stellen. 3.1 Banken: financieringsstrategie Evenals vorig jaar houdt het financieringsprofiel van de Nederlandse banken de volle aandacht van DNB. De bankensector in Nederland is relatief sterk afhankelijk van marktfinanciering en dat maakt de banken kwetsbaar voor verslechtering van de omstandigheden op de financiële markten. DNB streeft ernaar de risico s die uit deze afhankelijkheid voortvloeien tijdig te identificeren en te reduceren. DNB verwacht van de banken dat zij zich bewust zijn van de uitdagingen op het gebied van financiering van de bankbalans, zowel onder de huidige moeizame marktomstandigheden als onder aangescherpte regelgeving in de toekomst. Banken die in te sterke mate afhankelijk zijn van marktfinanciering moeten maatregelen nemen om deze afhankelijkheid te reduceren of de weerbaarheid tegen stress op de financiële markten te vergroten. DNB heeft in 2012 een beoordelingskader ontwikkeld om de houdbaarheid van de financiering van banken te toetsen. Dit jaar gaat DNB aan de hand van dat kader met de banken in gesprek over hun financieringsmodel, de risico s die daarmee samenhangen en hoe deze aan te pakken. Samen met de banken en andere partijen wil DNB dit jaar komen tot een integrale aanpak van de financieringsproblematiek, waarbij alle stukjes van de puzzel worden meegenomen (waaronder de problematiek van het deposito-financieringsgat, migratie naar Basel III, mogelijk efficiëntere inzet van bestaande overheidsgaranties, de rol van de pensioenfondsen, de effecten van bail-in wetgeving, etc). DNB is van plan om in het vierde kwartaal van 2013 een bijeenkomst te organiseren rond dit onderwerp. 3.2 Verzekeraars: winstgevendheid inkomensverzekeringen DNB gaat dit jaar onderzoek doen naar de winstgevendheid van (collectieve) inkomensverzekeringen, met name van de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen in het kader van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA). Aanleiding voor het onderzoek vormen signalen over de forse verslechtering van de winstgevendheid van deze relatief nieuwe producten. Dit roept vragen op over de wijze waarop verzekeraars een nieuw product in de markt zetten. Daarnaast wil DNB graag weten hoe groot de verwachte verliezen zijn en of de instellingen voldoende voorzieningen hebben getroffen. 9

10 DNB verwacht van de verzekeraars dat zij gedegen onderzoek doen naar de houdbaarheid van het verdienmodel voordat zij nieuwe producten in de markt zetten en dat zij risico s voor de houdbaarheid van het verdienmodel goed volgen en beheersen. Daarnaast is het van belang dat verzekeraars mogelijke verliezen tijdig onderkennen en daartegenover adequate voorzieningen aanhouden. DNB gaat in het tweede kwartaal van 2013 bij geselecteerde inkomensverzekeraars informatie opvragen over WIA-producten. Daarnaast treedt DNB in gesprek met een aantal relevante partijen om een beter beeld te krijgen van de problematiek. Afhankelijk van de bevindingen zal DNB in het tweede kwartaal een nadere formele uitvraag doen. In het derde en vierde kwartaal zal DNB dan de resultaten beoordelen en terugkoppelen. Waar nodig worden beheersmaatregelen opgelegd. 3.3 Pensioenfondsen: voorbereiding transitie pensioenakkoord Onlangs heeft de staatssecretaris van SZW bekendgemaakt dat het nieuwe Financieel toetsingskader (FTK) ingaat per 1 januari 2015 en dat het nieuwe pensioenstelsel dus een jaar later van start gaat. Toch moeten de pensioenfondsen ook nu al het nodige voorbereidend werk verrichten. DNB en AFM gaan dan ook het komende jaar de voorbereiding op de transitie naar het nieuwe pensioencontract actief begeleiden. Doel is de pensioenfondsen op weg te helpen zodat zij klaar zijn zodra het nieuwe pensioenstelsel een feit is. Aanleiding daarvoor is dat de invoering van het nieuwe pensioenstelsel voor de pensioensector een hele klus zal zijn. Dit geldt niet alleen als de keuze valt op het reële contract, ook het nominale contract impliceert een aantal substantiële aanpassingen in wet- en regelgeving. De veranderingen beslaan alle bedrijfsgebieden van een pensioenfonds en zijn uitvoerder. Het is nog onzeker wanneer het wetgevingstraject zal zijn voltooid. Ook kunnen de voorstellen gaandeweg nog aan verandering onderhevig zijn. Dat neemt niet weg dat de pensioenfondsen nu al de nodige voorbereidingen kunnen en moeten treffen. DNB en AFM verwachten van de fondsen dat zij dit jaar al anticiperen op deze veranderingen, de daarin te maken keuzes en de implicaties daarvan voor de bedrijfsvoering. In de onlangs verschenen speciale editie van de Nieuwsbrief pensioenen staan tips over wat de pensioenfondsen nu al kunnen doen. Fondsen kunnen bijvoorbeeld een projectstructuur voor de transitie opzetten, stappenplannen maken en in gesprek gaan met alle betrokken partijen. Denk hierbij aan het toetsen van de risicobereidheid van de deelnemers of afspraken met de 10

11 uitvoeringsorganisatie over de capaciteit voor het transitiewerk. DNB en AFM informeren komend jaar de sector uitgebreid over de transitie door middel van nieuwsbrieven, informatiebijeenkomsten, een symposium en ronde-tafelbijeenkomsten. Daarnaast doen AFM en DNB in het voorjaar een vervolgmeting, na de meting eind vorig jaar, om te zien waar de pensioenfondsen op dat moment staan met hun voorbereidingen. 11

12 4 Risico s kennen, begrijpen en beheersen DNB verwacht van financiële instellingen dat zij hun risico s goed in beeld hebben en de nodige maatregelen treffen om deze risico s binnen aanvaardbare grenzen te brengen en te houden. 4.1 Banken: financiering van commercieel vastgoed De huidige marktomstandigheden leiden tot neerwaartse druk op de waarde van commercieel vastgoed. Dit vraagt om verhoogde aandacht voor de waarderingsprocessen en om nauwkeuriger beoordeling van de waardering van commercieel vastgoed. DNB en AFM werken op dit punt nauw samen. DNB heeft vorig jaar de risico s in verband met commercieel vastgoed onderzocht en de banken opgedragen de waardering van commercieel vastgoed te verbeteren in lijn met de bestaande regelgeving. DNB gaat het waarderingsonderzoek dit jaar afronden. DNB kijkt momenteel sector-breed naar de risico s verband houdend met commercieel vastgoed en gaat in dat verband ook nader onderzoek doen bij pensioenfondsen en verzekeraars (zie paragraaf 4.7). Volgens de huidige regelgeving moeten banken de waarde van het zakelijk onroerend goed ten minste jaarlijks controleren en vaker wanneer de marktomstandigheden significante veranderingen ondergaan (zie Regeling solvabiliteitseisen kredietrisico en grote posities Wft 2010, artikel 4:58). Wanneer blijkt dat de waarde van het onroerend goed vermoedelijk sterk is gedaald in vergelijking met de algemene marktprijzen, moet de waardering door een onafhankelijke taxateur worden beoordeeld. DNB heeft de banken opgedragen om uiterlijk 31 januari aan haar te rapporteren hoe zij aan deze wettelijke vereisten invulling geven. Concreet verwacht DNB van de banken een risico-gebaseerde analyse van de portefeuille, waarbij kenmerken zoals type onderpand, bezettingsgraad, kwaliteit onderpand, de locatie, resterende looptijd van de huurcontracten en resterende looptijd van de financiering en laatste taxatie worden gebruikt om een vermoedelijk lagere waardering van het onderpand te signaleren dan opgenomen in de boeken. Daarbij dienen de banken op basis van een risico-gebaseerde aanpak aan te geven welke panden in aanmerking komen voor onafhankelijke taxatie met als peildatum ultimo Overigens gaat DNB ervanuit dat ook de controlerend accountant zich vergewist van een adequate waardering van commercieel vastgoed. De bovengenoemde risico-gebaseerde analyse van de banken dient als basis voor een beoordeling van het beleid en de processen om risico s van uitstaande kredieten op commercieel vastgoed te monitoren en beheersen. DNB bekijkt tevens hoe dit doorwerkt in risico-gewogen activa (RWA s) en in de voorzieningen. 12

13 Dit onderzoek, dat in het eerste en tweede kwartaal zal plaatsvinden, zal het beleid beoordelen ten aanzien van kredietrisico en achterstanden. Ook een evaluatie van de vastgoedmodellen zal hier onderdeel van uitmaken. DNB wil vaststellen hoe banken de veronderstellingen in hun modellen toetsen aan een gedegen verkenning van het actuele vastgoedlandschap en of banken indien nodig hun modellen aanpassen. Ten slotte zal worden bekeken hoe het beleid in de praktijk wordt toegepast (RWA s, voorzieningen) door een steekproef te nemen uit de kredietportefeuilles. Deze Asset Quality Review zal later ook voor andere kredieten worden uitgevoerd (zie paragraaf 4.3). De uitkomsten van deze analyse zullen worden meegenomen in het Supervisory Review and Evaluation Process (SREP), waarin extra aandacht zal worden besteed aan de waardering van commercieel vastgoed. De resultaten koppelt DNB terug, zowel aan de betrokken banken als sector-breed via de nieuwsbrief. Eventuele (beleidsmatige) follow-up hangt af van de uitkomsten van het onderzoek. 4.2 Banken: renterisico in het bankenboek DNB wil dit jaar meer inzicht krijgen in het renterisico dat Nederlandse banken lopen in het bankenboek en de wijze waarop zij dat risico beheersen. Daarvoor zijn twee aanleidingen. Ten eerste maakt DNB zich zorgen over de gevolgen van een mogelijke rentestijging of juist een aanhoudend lage rente voor de banken. De huidige rapportages geven onvoldoende zicht op de risico s die de banken lopen. Ten tweede komt EBA naar verwachting dit jaar met een nieuwe richtlijn op het gebied van renterisico, en onderzoekt het Basels Comité of renterisico in het bankenboek (gedeeltelijk) onder pilaar I kan vallen. DNB verwacht van de banken dat zij het renterisico op een adequate wijze meten en beheersen. Dat omvat onder andere het volgende: Banken beschikken over goed ingebedde en solide modellen voor het meten en beheersen van renterisico. Banken rapporteren renterisico eenduidig en correct. Banken houden voldoende kapitaal aan voor renterisico. Dit onderzoek valt uiteen in drie deelonderzoeken. 1. Gevoeligheidsanalyse DNB gaat het bankenboek van alle banken onderwerpen aan een aantal ernstige maar plausibele rentescenario s om inzicht te krijgen in hun gevoeligheid voor wijzigingen in de rente. Daartoe zal in het eerste kwartaal een datauitvraag worden gedaan, inclusief verschillende looptijdbuckets. 13

14 2. Rapportages De bovengenoemde uitvraag benut DNB ook om meer inzicht te krijgen in de renterisico s in het bankenboek, te bezien waar de huidige rapportages tekort schieten en te onderzoeken in hoeverre de opgevraagde data een noodzakelijke aanvulling vormen op de huidige rapportages. Ook dit onderzoek betreft alle banken. 3. Risicobeheer en modelbeoordelingen DNB gaat in het tweede kwartaal bij de grote banken en bij enkele financiële conglomeraten informatie opvragen en beoordelen over de renterisicomodellen, waarbij de nadruk ligt op het gebied van hypotheken. Belangrijke vraag daarbij is hoe de banken het risico van vervroegde aflossing beheersen en of de modelaannames nog voldoende robuust zijn in het licht van de huidige omstandigheden. Tevens vraagt DNB, in het derde kwartaal, bij een bredere groep banken relevante beleidsdocumenten op die inzicht moeten geven in de governance van het renterisicobeheer. Hieruit moet duidelijk worden hoe de strategische risicotolerantie, de limietenstructuur, meetinstrumenten en kapitaal met elkaar samenhangen. Een derde aandachtspunt is het gebruik van derivaten in het kader van het renterisicobeheer van het bankenboek en mogelijk gebruik daarvan voor het innemen van posities. Als onderdeel van deze beoordelingen toetst DNB bij een selectief aantal instellingen het beleid ten aanzien van risicobeheer ter plekke. DNB zal de individuele bevindingen met de banken bespreken. Naar verwachting in het vierde kwartaal koppelen we de resultaten aan de banken terug en gebruiken we deze om de bestaande beleidsregel renterisico te evalueren, mede aan de hand van de dan bekende EBA-richtlijn. 4.3 Banken: asset quality review Komend jaar onderwerpt DNB de kwaliteit van leningenportefeuilles en het kredietrisicobeleid van banken aan een nader onderzoek. DNB zal daarbij met name aandacht geven aan commercieel vastgoed, woninghypotheken en kredieten aan het midden- en kleinbedrijf. Aanleiding voor het onderzoek is de zorg die DNB en andere toezichthouders in Europa hebben over de wijze waarop banken omgaan met kredieten waarvan de kwaliteit achteruitgaat. De verslechterende economische situatie is een goede reden om hier extra op te letten. DNB verwacht van de banken dat zij risico s voor hun kredieten tijdig identificeren en mitigeren, en waar nodig tijdig adequate voorzieningen treffen of afwaarderingen doen: 14

15 Banken beschikken over adequaat beleid en processen om risico s van uitstaande kredieten te monitoren, in te schatten en indien nodig tijdig maatregelen te treffen. Banken treffen tijdig en voldoende voorzieningen of afwaarderingen tegenover verwachte verliezen. Banken beschikken over een adequaat instrumentarium om hun onderpand op een juiste wijze te waarderen, administreren en monitoren. In het eerste en tweede kwartaal voert DNB een Asset Quality Review uit uitsluitend gericht op commercieel vastgoed, in aanvulling op andere activiteiten op dit gebied (zie paragraaf 4.1). Het onderzoek zal zich toespitsen op banken met significante vastgoeduitzettingen. De Asset Quality Review voor woninghypotheken en kredieten aan midden- en kleinbedrijf zal later in het jaar worden uitgevoerd en zal zich uitstrekken tot de grote banken en banken die staatssteun hebben ontvangen. Dit onderzoek zal beginnen met data-onderzoek. Hiertoe doet DNB mogelijk een beperkte uitvraag om de reeds beschikbare data-sets aan te vullen, waarna we informatie opvragen over het beleid ten aanzien van kredietrisico en achterstanden. Deze informatie wordt geanalyseerd en beoordeeld, waarna we met de sector in gesprek gaan. In de volgende fase zal DNB bij de banken ter plekke onderzoek doen naar een steekproef van geselecteerde kredieten. Daarbij wordt getoetst of het eigen beleid wordt nageleefd en in lijn is met geïdentificeerde good practices. DNB zal in de loop van het tweede kwartaal in de nieuwsbrief banken nadere informatie geven over de opeenvolgende fases van het onderzoek. 4.4 Banken: opzet, organisatie en werking risicobeheer DNB legt dit jaar meer nadruk op de opzet, organisatie en werking van het risicobeheer bij banken, inclusief de relatie met de overige bedrijfsonderdelen. Actuele incidenten en ervaringen in het lopend bankentoezicht geven aanleiding om aan te nemen dat dit voor verbetering vatbaar is. Vergelijkbaar onderzoek van DNB bij verzekeraars en pensioenfondsen in de afgelopen jaren wees in dezelfde richting. Voor een goede werking van de interne risicobeheersing is het essentieel dat de op groepsniveau vastgestelde risicotolerantie op alle niveaus binnen de organisatie richtinggevend is voor de bedrijfsvoering. Bovendien is van belang dat de risk-managementfunctie de actuele risicopositie doorlopend vergelijkt met de maximaal toegestane risico s op grond van de strategische risicotolerantie en hierover doorlopend rapporteert aan de RvB en RvC. DNB verwacht van de banken dat de risk-managementfunctie effectief is, dus dat zij de risico s doorgrondt en 15

16 beheerst, continu de actuele (geconsolideerde) risicopositie monitort en zo nodig adequate corrigerende maatregelen voorstelt indien risico s buiten de risicotolerantie vallen. DNB hanteert hierbij het wet- en regelgevende kader van de Wft, de Beleidsregel toepassing richtsnoeren EBA Wft en de DNB-Q&A Risk Governance. Het onderzoek start naar verwachting in het derde kwartaal met een informatie-uitvraag onder een selectie van banken, om inzicht te krijgen in de positie, onafhankelijkheid, geschiktheid en integriteit van de risk-managementfunctie. Daarna zoomen we in op de rol van de riskmanagementfunctie bij het vaststellen en vertalen van de risicotolerantie naar de bedrijfsvoering. Wij zullen de betrokken instellingen te zijner tijd nader informeren over precieze fasering van het onderzoek. 4.5 Verzekeraars: via meer risico-gebaseerd toezicht naar Solvency II Nu Solvency II langer op zich laat wachten gaat DNB, in samenwerking met het Verbond van Verzekeraars, in 2013 stappen zetten richting meer risico-gebaseerd en vooruitkijkend toezicht. Het belang hiervan is groot. Solvency I volstaat op dit punt niet meer en de omstandigheden waarin de sector momenteel verkeert zijn zwaar. Daarnaast zal Solvency II uiteindelijk realiteit worden, dus het is van belang dat verzekeraars doorgaan met de voorbereiding daarop. DNB stimuleert verzekeraars om bouwend op het huidige toezichtkader en waar mogelijk in de geest van Solvency II in 2013 hun risicobeheer verder te verbeteren, zodat zij in staat zijn om op basis van risico-gebaseerde maatstaven gemotiveerd aan te geven dat, en op welke wijze, solvabiliteit, kapitaal en risico s goed op elkaar zijn afgestemd. Medio december 2012 heeft DNB bekend gemaakt wat zij in dat kader in 2013 gaat doen. Zo zal DNB verzekeraars vragen om een Own Risk and Solvency Assessment (ORSA). In 2012 heeft al 60 procent van de Nederlands Solvency II verzekeraars vrijwillig een ORSA bij DNB aangeleverd. DNB vraagt dit jaar alle Solvency II verzekeraars een ORSA aan te leveren, in de tweede helft van Daarnaast blijft DNB gedurende het jaar de verzekeraars faciliteren en stimuleren bij de ontwikkeling en pre-applicatie van interne modellen. De afgelopen jaren zijn hier al goede resultaten mee geboekt, met name bij het verbeteren van de documentatie, het inrichten van de modelvalidatie en het vergroten van de kennis van de modellen binnen de verzekeraars. Deze resultaten moedigen aan op deze weg door te gaan. DNB biedt verzekeraars daarom met ingang van dit jaar de mogelijkheid om een proef-applicatieprocedure in te gaan. De 16

17 ambitie van DNB is dat de huidige groep verzekeraars in de pre-applicatie hun interne modellen op een niveau brengt waarmee ze bij de start van Solvency II in aanmerking komen voor goedkeuring. Tot slot heeft DNB in december aangekondigd dat zij de LTGA van EIOPA wil uitbreiden naar alle levensverzekeraars. Echter, nu bekend is geworden dat de LTGA van EIOPA over boekjaar 2011 zal gaan, vindt DNB het niet logisch om deze exercitie uit te voeren. In plaats daarvan zal DNB de grote- en middelgrote verzekeraars (schade, leven en natura-uitvaart) in Nederland die niet aan de EIOPA stresstest deelnemen vragen om het basisscenario van de EIOPA stresstest in te vullen en aan te leveren bij DNB. Het risico van een kapitaaltekort is het grootste risico dat een instelling kan lopen. Een gedegen kapitaalbeleid is de resultante van een goed risicobeheer en behoort daarmee tot de kern van een beheerste bedrijfsvoering. DNB verwacht van alle verzekeraars dat zij in de jaarstaten gemotiveerd aangeven welk niveau van solvabiliteit de instellingen zelf noodzakelijk achten gegeven hun risicoprofiel. Daarnaast moeten de verzekeraars hun kapitaalbeleid vastleggen in een document dat de risicobereidheid en de daarbij behorende solvabiliteitsnorm van de instelling vastlegt. Het document moet ook voorzien in een stappenplan voor corrigerende maatregelen die de verzekeraar kan nemen indien de solvabiliteit bijvoorbeeld onder de interne norm zakt. 4.6 Verzekeraars: kapitaalbeleid middelgrote en kleine verzekeraars Uit het lopende toezicht is DNB gebleken dat niet alle verzekeraars beschikken over een deugdelijk kapitaalbeleid. DNB onderwerpt daarom dit jaar het kapitaalbeleid van kleine en middelgrote verzekeraars uit de toezichtklasse T1 t/m T3 aan een onderzoek. Het kapitaalbeleid geeft inzicht in de risicobereidheid van een instelling en de daarbij behorende interne solvabiliteitsnorm. Daarnaast beschrijft het kapitaalbeleid welke maatregelen de instelling gaat ondernemen als de werkelijke solvabiliteit onder deze norm zakt. DNB gaat bij het beoordelen van de jaarstaten extra controleren op de interne solvabiliteitsnorm en gaat het kapitaalbeleid bij instellingen opvragen. De verzekeraars zijn in de aankondigingsbrief voor de jaarstaten van afgelopen december al geïnformeerd over het belang van het invullen van deze interne norm en het kapitaalbeleid. De e-line-contactpersonen van de instellingen zullen in januari nadere informatie ontvangen, met een format voor het kapitaalbeleidsdocument. In de zomerperiode gaat DNB de staten en achterliggende documentatie beoordelen. Vervolgens treedt DNB in het najaar met de verzekeraars in gesprek over haar bevindingen. Dat zal 17

18 hetzij individueel gebeuren, hetzij een sector-breed karakter hebben, afhankelijk van de aard van die bevindingen. 4.7 Pensioenfondsen en verzekeraars: beleggingen in commercieel vastgoed Het komende jaar gaat DNB twee onderzoeken uitvoeren naar beleggingen van pensioenfondsen en verzekeraars in commercieel vastgoed. DNB heeft, op basis van een vergelijking onder vastgoedobjecten, het vermoeden dat de waardering van Nederlands vastgoed (per einde 2011) door pensioenfondsen en verzekeraars, hoewel deze doorgaans minstens eens per jaar door een externe taxateur wordt verricht, niet in alle gevallen voldoende rekening hield met de gewijzigde object- en marktomstandigheden. Daarom wil DNB dit jaar vaststellen in welke mate pensioenfondsen en verzekeraars hun beleggingen in Nederlands vastgoed juist waarderen. Daarnaast gaat DNB nader onderzoek doen naar de beheersing van beleggingen in buitenlands vastgoed door pensioenfondsen. Aanleiding daarvoor is een uitvraag die DNB in 2012 onder pensioenfondsen heeft gedaan naar vastgoedbeleggingen in het algemeen en beleggingen in Nederlands commercieel vastgoed in het bijzonder. Hieruit bleek dat het grootste deel van de vastgoedbeleggingen van pensioenfondsen zich buiten Nederland bevindt, voor een belangrijk deel via niet-beursgenoteerde beleggingsvormen. Over de kwaliteit van deze beleggingen is relatief weinig bekend. Van alle pensioenfondsen en verzekeraars verwacht DNB dat zij de risico s in verband met beleggingen in commercieel vastgoed adequaat beheersen. Daaronder wordt onder andere verstaan dat de instellingen hun risicobeheersingsprocessen op orde hebben, dat zij voldoende inzicht hebben in hun vastgoedrisico s en tijdig maatregelen treffen als deze risico s acceptabele niveaus overschrijden. Een goede waardering van commercieel vastgoed is gebaseerd op regelmatige taxaties. Deze moeten onderbouwd zijn door een deugdelijk taxatiemodel en juiste en volledige documentatie die onder andere inzicht geeft in alle gehanteerde taxatieveronderstellingen. In het tweede kwartaal benadert DNB een beperkt aantal grotere fondsen voor een onderzoek naar de beheersing van beleggingen in buitenlands niet-beursgenoteerd vastgoed. Eerst zal deze instellingen worden gevraagd om via een uitvraag aan te geven welke beleggingen zij hebben, welk aandeel zij hierin hebben en welke beheersmaatregelen er zijn. Vervolgens onderzoeken we bij een aantal van deze beleggingen de werking van deze beheersmaatregelen in de praktijk en de kwaliteit van de waardering. 18

19 In het tweede kwartaal benaderen we ook een beperkt aantal pensioenfondsen (T2 t/m T4) en verzekeraars voor een onderzoek naar de waardering van hun Nederlandse vastgoed. Dit onderzoek bestaat enerzijds uit een uitvraag van waarderingsrapporten en onderliggende gegevens van een aantal objecten met een mogelijk afwijkende waardering. Daarbij let DNB vooral op de juistheid en volledigheid van de onderliggende documentatie, de kwaliteit van de gebruikte taxatiemodellen en het inzicht in alle gehanteerde taxatieveronderstellingen. Anderzijds vraagt DNB aan deze instellingen om te laten zien hoe zij het waarderingsproces beheersen. Hierbij zal in ieder geval worden gevraagd om via een onderbouwde selfassessment aan te geven in hoeverre de gehele waarderingsketen voldoet aan de 27 aanbevelingen die het Platform Taxateurs en Accountants recent heeft opgesteld. We verwachten de betrokken instellingen in het vierde kwartaal te informeren over de uitkomsten van de onderzoeken. Als daar aanleiding toe is, zal ook de sector in het vierde kwartaal worden geïnformeerd over relevante uitkomsten. 4.8 Pensioenfondsen: beleggingsrisico Onderzoeken van de afgelopen jaren hebben het vermoeden en soms de bevestiging van die vermoedens opgeleverd dat sommige pensioenfondsen niet alle risico s beheersen die samenhangen met hun beleggingen. DNB start in 2013 drie thema-onderzoeken, naar vermogensbeheercontracten, naar de beheersing van renterisico en naar de beheersing van marktrisico in het algemeen. Deze themaonderzoeken zijn een vervolg op onderzoeken uit DNB verwacht van de pensioenfondsen dat zij in control zijn voor alle beleggingsrisico s. De manier waarop fondsen in control zijn is op hoofdlijnen vastgelegd in, onder andere, de Pensioenwet. DNB wil in ieder geval kunnen vaststellen of er voldoende samenhang is tussen de beleggingskeuzes die fondsen maken, de aard van hun verplichtingen en de strategische risicotolerantie. Dat vereist onder andere dat fondsen weten en begrijpen waarin zij beleggen, inclusief de risico s daarvan; dat het niveau van het risicobeheer in de juiste verhouding staat tot de complexiteit van hun beleggingen; en dat het bestuur een duidelijke strategische risicotolerantie vaststelt die zich vertaalt naar het risicobeheer en de risicograad en samenstelling van de beleggingen. Onderzoek renterisico Het onderzoek naar de beheersing van renterisico zal plaatsvinden bij een selectie van pensioenfondsen in de categorieën T4, T3 en T2. In het eerste kwartaal zal DNB bij deze fondsen het renterisicobeleid en de risico- en 19

20 performancerapportages opvragen. Daarbij zullen we een uitvraag doen naar de renterisicoposities. Deze zullen in het tweede kwartaal door DNB beoordeeld worden. We koppelen de resultaten naar verwachting medio 2013 aan de sector terug. Vermogensbeheercontracten Dit onderzoek zal worden uitgevoerd onder de T3-fondsen, na een vergelijkbaar onderzoek onder de T2-fondsen in DNB vraagt in het eerste kwartaal de fondsen een self-assessment te doen aan de hand van een vragenlijst. DNB zal deze in de loop van het tweede kwartaal beoordelen door middel van een quick-scan. In het vierde kwartaal zullen we onder een steekproef van fondsen nagaan of deze de risico s die blijken uit de selfassessments hebben gemitigeerd. Terugkoppeling zal naar verwachting aan het eind van het jaar plaatsvinden. Beheersing marktrisico Voor dit onderzoek zullen acht fondsen worden geselecteerd. Ieder kwartaal zal DNB twee fondsen onder de loep nemen. DNB gaat bestuurders, leden van de beleggingsadviescommissie en de vermogensbeheerder/ uitvoerder interviewen en documentatie (risico- en performancerapportages, beleidsdocumenten etc.) opvragen. Op basis daarvan vormen we ons een oordeel over de beheersing van het marktrisico. DNB zal de resultaten van de onderzoeken individueel naar de betrokken fondsen terugkoppelen. Daarnaast zullen wij de belangrijkste generieke bevindingen met de hele sector delen en zo nodig guidance geven, bijvoorbeeld in de vorm van good practices. Over de precieze invulling daarvan informeren wij de sector te zijner tijd nader. 4.9 Pensioenfondsen: risicobeheer uitbesteding administratie Veel pensioenfondsen hebben hun pensioenadministratie uitbesteed. Uitbesteding van deze belangrijke werkzaamheden vereist dat fondsen de daarmee gepaard gaande operationele risico s goed beheersen. DNB heeft aanwijzingen dat dit niet altijd het geval is. Daarom gaat DNB in 2013 bij fondsen onderzoeken of zij in control zijn als het gaat om de uitbesteding van hun pensioenadministratie. DNB verwacht van de pensioenfondsen die hun administratie hebben uitbesteed dat zij al het mogelijke doen om risico s te beheersen die samenhangen met de pensioenadministratie. Deelnemers moeten er immers op kunnen vertrouwen dat ze krijgen waar ze recht op hebben. Daarom is het voor pensioenfondsen belangrijk om antwoord te hebben op de volgende vragen: 20

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars Good Practice van De Nederlandsche Bank N.V. van [DATUM] 2014, houdende een leidraad met betrekking tot het kapitaalbeleid

Nadere informatie

Modernisering van het prudentiële toezicht

Modernisering van het prudentiële toezicht Modernisering van het prudentiële toezicht Jan Sijbrand Directeur DNB Solvency II Symposium Amsterdam RAI 10 december 2012 Veranderingen in het toezicht De bankenunie Toezicht op verzekeraars Conclusie

Nadere informatie

Planning toezichtthema s pensioenfondsen

Planning toezichtthema s pensioenfondsen Planning toezichtthema s pensioenfondsen 2014 dec Q1 jan feb mrt Q2 apr mei jun 2015 jul Q3 Q4 aug sept okt nov dec jan 2016 Q1 feb mrt De Nederlandse financiële sector voldoet tijdig en adequaat aan nieuwe

Nadere informatie

Bedrijfsmodellen, buffers, risicobeheer en integriteit. Thema s DNB toezicht 2014

Bedrijfsmodellen, buffers, risicobeheer en integriteit. Thema s DNB toezicht 2014 Bedrijfsmodellen, buffers, risicobeheer en integriteit Thema s DNB toezicht 2014 Inhoudsopgave Voorwoord 4 1 Inleiding 5 4.7 Pensioenfondsen: beheersing marktrisico 21 4.8 Cross-sectoraal: complexe

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014

Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland. Compliance program. Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland Compliance program Vastgesteld en gewijzigd in de bestuursvergadering van 12 februari 2014 1 Inleiding In dit Compliance Program is de inrichting van de

Nadere informatie

Uitbesteding in de pensioensector:

Uitbesteding in de pensioensector: Uitbesteding in de pensioensector: Bevindingen vanuit de toezichtspraktijk Prof. Dr. O.C.H.M. Sleijpen EYe on Pensions 14 januari 2014 Uitbesteding in de Pensioensector Topics: A. Wettelijke bepalingen

Nadere informatie

ICAAP Bewust van uw risico s. Alex Poel 18 mei 2010

ICAAP Bewust van uw risico s. Alex Poel 18 mei 2010 ICAAP Alex Poel 18 mei 2010 Inhoud 1. ICAAP algemeen 2. De uitgangspunten (vertaald) 3. Het ICAAP uitvoeren 4. De risico s 5. Enkele voorbeelden 6. Wat kan ICAAP voor u betekenen 1. ICAAP algemeen (1)

Nadere informatie

Thema s DNB toezicht 2015

Thema s DNB toezicht 2015 Thema s DNB toezicht 2015 Thema s DNB toezicht 2015 Inhoudsopgave Voorwoord 5 3 1. Inleiding 8 2. Gemeenschappelijk Europees bankentoezicht 10 3. De Nederlandse financiële sector voldoet tijdig en adequaat

Nadere informatie

Pensioenen. DNB in gesprek met de sector over duurzaam beleggen

Pensioenen. DNB in gesprek met de sector over duurzaam beleggen Nieuwsbrief oktober 2015 Pensioenen DNB in gesprek met de sector over duurzaam beleggen Binnen een beheerst beleggingsbeleid past ook aandacht voor duurzaamheid. Vanuit het oogpunt van risicomanagement,

Nadere informatie

DNB Pensioendag. Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen. Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011

DNB Pensioendag. Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen. Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011 DNB Pensioendag Parallelsessie Beheersing en waardering innovatieve beleggingen Update DNB themaonderzoek innovatieve beleggingen 21 september 2011 Inleiding DNB verricht in 2011 bij een aantal geselecteerde

Nadere informatie

De aanpak van financieeleconomische. door De Nederlandsche Bank. Wat is financieel-economische criminaliteit?

De aanpak van financieeleconomische. door De Nederlandsche Bank. Wat is financieel-economische criminaliteit? De aanpak van financieeleconomische criminaliteit door De Nederlandsche Bank De Nederlandsche Bank (DNB) heeft een rol in het aanpakken van financieel-economische criminaliteit. Deze toezichttaak is een

Nadere informatie

Charco & Dique. Trustkantoren. Risk Management & Compliance. DNB Nieuwsbrief Trustkantoren

Charco & Dique. Trustkantoren. Risk Management & Compliance. DNB Nieuwsbrief Trustkantoren Trustkantoren DNB Nieuwsbrief Trustkantoren Sinds 2012 publiceert De Nederlandsche Bank (DNB) drie keer per jaar de Nieuwsbrief Trustkantoren. Zij publiceert de Nieuwsbrief Trustkantoren om de wederzijdse

Nadere informatie

Uitvoering Plan van aanpak cultuurverandering toezicht DNB

Uitvoering Plan van aanpak cultuurverandering toezicht DNB VAN ANALYSE NAAR ACTIE Uitvoering Plan van aanpak cultuurverandering toezicht DNB 1 Inleiding Dit document geeft de stand van zaken weer met betrekking tot de uitvoering van het in augustus 2010 gepubliceerde

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds. Geacht bestuur,

Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds. Geacht bestuur, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht pensioenfondsen Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Onderwerp Sectorbrief - Wijzigingen in de pensioenwet: wat verwacht DNB van uw fonds Handelsregister

Nadere informatie

vormen voor een adequaat toezicht op de naleving van de bij of krachtens het Deel prudentieel toezicht financiële ondernemingen van de Wft bepaalde.

vormen voor een adequaat toezicht op de naleving van de bij of krachtens het Deel prudentieel toezicht financiële ondernemingen van de Wft bepaalde. 1 Q&A Volmachten Q Onder welke voorwaarden staat het een verzekeraar vrij om een volmacht te verlenen aan een gevolmachtigde agent (GA) voor het namens en voor rekening van de verzekeraar sluiten van verzekeringen?

Nadere informatie

Verzekeringsmiddag 16 december 2014. Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling. Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg

Verzekeringsmiddag 16 december 2014. Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling. Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg Verzekeringsmiddag 16 december 2014 Breakout sessie: Eigen Risico Beoordeling Annemieke Hartendorp, Leo Pijnenburg Agenda De Eigen Risico Beoordeling in het kort Hoe komt u tot een goede ERB/ORSA? Ingestuurde

Nadere informatie

Speech Bert Boertje,

Speech Bert Boertje, Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij De Nederlandsche Bank tijdens het congres van het Instituut voor Pensioeneducatie. De Doelen, Rotterdam, 10 december 2015 Dames en Heren,

Nadere informatie

Compliance Program. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed

Compliance Program. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed Compliance Program Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed September 2008 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 1.1 Voorwoord 1 1.2 Definitie

Nadere informatie

Aon Actualiteitenseminar

Aon Actualiteitenseminar Aon Actualiteitenseminar Risico's voor herverzekerde pensioenfondsen Erik Jan Jansen Van de website Brief Donner 17 sept 2010 Daarna gaat Erik Jan Jansen in op risico s bij herverzekerde pensioenfondsen.

Nadere informatie

Pensioenen. Onderwerpen pensioentoezicht in 2016

Pensioenen. Onderwerpen pensioentoezicht in 2016 Nieuwsbrief december 2015 Pensioenen Onderwerpen pensioentoezicht in 2016 Een financiële opzet van pensioenfondsen die oog heeft voor alle belangen en waarover helder wordt gecommuniceerd met de deelnemers.

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink Workshop Pensioenfondsen Gert Demmink 13 november 2012 Integere Bedrijfsvoering Integere bedrijfsvoering; Bas Jennen Bestuurderstoetsingen; Juliette van Doorn Integere bedrijfsvoering, beleid & uitbesteding

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT DIVISIE PENSIOEN & LEVEN Laan van Malkenschoten 20 Postbus 9150 7300 HZ Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van 2013

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Project integriteitrisicoanalyse

Project integriteitrisicoanalyse Project integriteitrisicoanalyse en de DNB guidance Maud Bökkerink Waarom opeens dit project? De systematische analyse van integriteitrisico s is al een eis sinds 2001 Uit diverse toezichtonderzoeken blijkt

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed

Compliance Charter. Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed Compliance Charter Voor pensioenfondsen die pensioenadministratie en/of vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed September 2008 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 1 2 Definitie en reikwijdte 2 3

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015

Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015 Toespraak Frank Elderson over prioriteiten pensioentoezicht in 2015 Rotterdam, De Doelen, 11 december 2014 - Frank Elderson, lid van de directie van De Nederlandsche Bank (DNB), heeft een toespraak gehouden

Nadere informatie

Gedrag en cultuur als voorspeller. Jildau Piena en Melanie de Waal De Nederlandsche Bank

Gedrag en cultuur als voorspeller. Jildau Piena en Melanie de Waal De Nederlandsche Bank Gedrag en cultuur als voorspeller Jildau Piena en Melanie de Waal De Nederlandsche Bank 22 april 2014 Waarom Gericht op één van de oorzaken van de crisis: niet zozeer inadequate governance structuren,

Nadere informatie

Werving en selectie. Beleidsbepalers. Van Lanschot N.V. F. van Lanschot Bankiers N.V. Werving & Selectie Beleidsbepalers. Werving & selectiebeleid

Werving en selectie. Beleidsbepalers. Van Lanschot N.V. F. van Lanschot Bankiers N.V. Werving & Selectie Beleidsbepalers. Werving & selectiebeleid Werving & Selectie Werving en selectie Van Lanschot N.V. F. van Lanschot Bankiers N.V. Human Resource Management Pagina 1 van 9 Werving & Selectie Inleiding Met ingang van 1 juli 2012 hebben DNB en AFM

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

98 De Pensioenwereld in 2015

98 De Pensioenwereld in 2015 10 98 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 99 Weloverwogen keuzes nodig voor juiste waardering beleggingen Auteurs: Jacco van Kleef en Lars Mion Pensioenfondsen moeten volgens de verslaggevingsregels

Nadere informatie

Reglement risk committee van de raad van commissarissen

Reglement risk committee van de raad van commissarissen Reglement risk committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Good Practice Afwikkelplan voor een premiepensioeninstelling

Good Practice Afwikkelplan voor een premiepensioeninstelling DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Afwikkelplan voor een premiepensioeninstelling Good Practice van De Nederlandsche Bank N.V. ( DNB ) van 27 februari 2015, houdende een leidraad om invulling te

Nadere informatie

Datum 8 april 2010. Betreft: Liquiditeitstoezicht. Geachte heer/mevrouw,

Datum 8 april 2010. Betreft: Liquiditeitstoezicht. Geachte heer/mevrouw, Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Drs. H.J. Brouwer Directie Aan de instellingen zoals bedoeld in de artikelen 2:11, 2:12 en 2:13, eerste lid, artikel 2:19, artikel 3:111, eerste lid, en artikel 2:96

Nadere informatie

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds PROFIELSCHETS NIET UITVOEREND BESTUURDER Stichting Stichting behoort tot de grootste ondernemingspensioenfondsen van Nederland met een belegd vermogen van bijna 18 miljard euro. Het pensioenfonds voert

Nadere informatie

DeNederlandscheBank. Ministerie van Financiën De Nederlandsche Bank. Korte Voorhout 7. Postbus 20201 Postbus 98 2500 EE Den Haag 02052491 11.

DeNederlandscheBank. Ministerie van Financiën De Nederlandsche Bank. Korte Voorhout 7. Postbus 20201 Postbus 98 2500 EE Den Haag 02052491 11. Korte Voorhout 7 Directeur mr. F. Eklerson NV. Ministerie van Financiën De Nederlandsche Bank EUROSYSTEEM 1 van 7 Europese Organisatie geen kwetsbaarheden ontstaan. Dit betekent dat DNB zal moeten voldoen

Nadere informatie

Inleiding over het Thema:

Inleiding over het Thema: Inleiding over het Thema: Solvency II VSAE Actuariaat congres Ester Lamerikx 20 september 2011 2011 Towers Watson. All rights reserved. Agenda Solvency I Financieel Toetsingskader voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Compliancerapportageformat

Compliancerapportageformat Compliancerapportageformat voor middelgrote fondsen en uitvoeringsorganisaties Mei 2009 1 Inleiding In deze periodieke compliancerapportage over de periode rapporteert de Compliance

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010

Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Vervolg solvabiliteitsrichtlijnen DNB vanaf 2010 Ontwikkelde oplossingen voor FOV-leden Out of the box actuaries and risk professionals 1 SOLVENCY II In 2012 zal de Europese Commissie (EC) het huidige

Nadere informatie

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Locatie: Woudschoten Conferentiecentrum te Zeist Module 1 Wetgeving en beleid Dag 1: donderdag 3 april 2014 09.00 09.30 uur Ontvangst 09.30 10.00 uur Inleiding

Nadere informatie

Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II

Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II Confidentieel 1 Audit Assurance bij het Applicatiepakket Interne Modellen Solvency II 1 Inleiding Instellingen die op grond van art. 112, 230 of 231 van de Solvency II richtlijn (richtlijn 2009/139/EC)

Nadere informatie

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV).

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). REGLEMENT BELEGGINGSCOMMISSIE voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte Dit reglement geeft, in aanvulling op de statuten,

Nadere informatie

CONFIDENTIEEL. [adres] Geacht bestuur,

CONFIDENTIEEL. [adres] Geacht bestuur, CONFIDENTIEEL [adres] De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht pensioenfondsen Postbus 98 1000 AB Amsterdam 020 524 91 11 www.dnb.nl Onderwerp Instructiebrief haalbaarheidstoets Handelsregister 3300 3396 Geacht

Nadere informatie

Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies.

Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies. Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies. Gea van Craaikamp, algemeen directeur en provinciesecretaris

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

Compliance Charter. a.s.r

Compliance Charter. a.s.r Compliance Charter a.s.r Status: definitief Versie: 4.0 Datum opgesteld: 19 september 2013 Goedgekeurd door: Raad van Bestuur op 29 november 2013 Goedgekeurd door: Audit & Risicocommissie op 9 december

Nadere informatie

Solvency II. Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Waarom wordt Solvency I vervangen? Voor welke verzekeraars geldt het nieuwe kader?

Solvency II. Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Waarom wordt Solvency I vervangen? Voor welke verzekeraars geldt het nieuwe kader? Solvency II Een nieuw raamwerk voor prudentieel toezicht op verzekeraars 1 Vanaf 1 januari 2016 is Solvency II van kracht. Solvency II is een nieuw raamwerk voor prudentieel toezicht op verzekeraars. Dit

Nadere informatie

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015

In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 In werking : 1 juli 2015 Vastgesteld door het bestuur : 26 juni 2015 Inhoud Inleiding 3 1. Beschrijving crisissituatie 3 2. Beleidsdekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Wat was de aanleiding voor de AFM om onderzoek te doen naar vermogensscheiding?

Wat was de aanleiding voor de AFM om onderzoek te doen naar vermogensscheiding? & wijzigingen Nrgfo Wft op het vlak van vermogensscheiding Wat was de aanleiding voor de FM om onderzoek te doen naar vermogensscheiding? Nationale ontwikkelingen in combinatie met nieuwe regelgeving als

Nadere informatie

Speech Frank Elderson jubileumcongres Vereniging voor Pensioenrecht, Amersfoort, 18 november 2015

Speech Frank Elderson jubileumcongres Vereniging voor Pensioenrecht, Amersfoort, 18 november 2015 Speech Frank Elderson jubileumcongres Vereniging voor Pensioenrecht, Amersfoort, 18 november 2015 1. Hartelijk dank voor de uitnodiging om vandaag op dit jubileumcongres te spreken. En ook ik wil u, het

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

T.a.v. de directie. Geachte directie,

T.a.v. de directie. Geachte directie, Toezicht verzekeraars Postbus 98 1000 AB Amsterdam T.a.v. de directie Datum Uw kenmerk Behandeld door Hijl, V.S.M. (ir. mw) RC Veenstra, D. Doorkiesnummer Bijlage(n) 2 Onderwerp Toepassing EIOPA Preparatory

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van Pension Fund Governance

Nadere informatie

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen

Regeling parameters pensioenfondsen. Artikel 1. Artikel 2. Regeling parameters pensioenfondsen Regeling parameters pensioenfondsen Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 19 december 2006, nr. AV/ PB/2006/102565b, tot vaststelling van de parameters voor pensioenfondsen

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag Ten geleide In de jaareditie 2013 van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving is hoofdstuk 400 Jaarverslag opgenomen met geringe aanpassingen in de

Nadere informatie

Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars

Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars De Nederlandsche Bank (hierna: DNB) heeft in 2013 en 2014 bij meerdere zorgverzekeraars onderzoek gedaan naar het beleid en de beheersomgeving

Nadere informatie

Datum 16 januari 2012 Ons kenmerk TGFO-EHBo-11121046 Pagina 1 van 5. Betreft

Datum 16 januari 2012 Ons kenmerk TGFO-EHBo-11121046 Pagina 1 van 5. Betreft Aanbieders van financiële producten Datum 16 januari 2012 Pagina 1 van 5 Betreft Ketenbeheersing Geachte heer, mevrouw, In 2010 en 2011 heeft de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de ketenbeheersing van

Nadere informatie

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Stresstesting wordt door DNB al een aantal jaren gebruikt als instrument voor het financiële stabiliteitsbeleid en het prudentiële toezicht. Deze zomer is opnieuw

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank N.V. mei 2011. Toetsingskader Business Continuity Management Financiële Kerninfrastructuur

De Nederlandsche Bank N.V. mei 2011. Toetsingskader Business Continuity Management Financiële Kerninfrastructuur De Nederlandsche Bank N.V. mei 2011 Toetsingskader Business Continuity Management Financiële Kerninfrastructuur Inhoud INLEIDING... 3 NORMEN BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT FKI... 5 1. STRATEGIE / BELEID...

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie

Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie Opening Olaf Sleijpen - DNB pensioenseminar 12 september 2012: Introductie - Dames en heren, welkom bij het ochtendgedeelte van het DNB pensioenseminar. Dit is voor mij de eerste keer dat ik mag spreken

Nadere informatie

ONVZ past dit principe toe. Het principe is uitgewerkt in het reglement van de raad van bestuur.

ONVZ past dit principe toe. Het principe is uitgewerkt in het reglement van de raad van bestuur. Raad van bestuur Samenstelling en deskundigheid Samenstelling 3.1.1. De raad van bestuur is zodanig samengesteld, dat hij zijn taak naar behoren kan vervullen. Complementariteit, collegiaal bestuur en

Nadere informatie

Vragen stellen en antwoord krijgen

Vragen stellen en antwoord krijgen Vragen stellen en antwoord krijgen In gesprek met de toezichthouder Linda Hobbelt, afdelingshoofd middelgrote en kleine pensioenfondsen Datum: 20, 21 en 22 mei 2014 Resultaten van de 289 toetsingen T1

Nadere informatie

Vrijstellingsregeling Wft. Grens vrijstelling van 50.000 naar 100.000 Aanbieders moeten een AFM-vergunning aanvragen voor 1 februari 2012

Vrijstellingsregeling Wft. Grens vrijstelling van 50.000 naar 100.000 Aanbieders moeten een AFM-vergunning aanvragen voor 1 februari 2012 Vrijstellingsregeling Wft Grens vrijstelling van 50.000 naar 100.000 Aanbieders moeten een AFM-vergunning aanvragen voor 1 februari 2012 In deze brochure leest u óf u iets moet doen en wat Charco & Dique

Nadere informatie

Dashboard module Klachtenmanagement 2012

Dashboard module Klachtenmanagement 2012 Dashboard module Klachtenmanagement 0 Onderstaande beschrijving omvat een toelichting en de kenmerken die tot een hoge score leiden in de module Klachtenmanagement van het Klantbelang Dashboard. Dit is

Nadere informatie

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen.

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen. 2015Z03278 Vragen van de leden Aukje de Vries en Van der Linde (beiden VVD) aan de ministers van Financiën en voor Wonen en Rijksdienst over het bericht "ABN AMRO CFO: Nieuwe kapitaalbodems kunnen buffer

Nadere informatie

Reglement audit committee

Reglement audit committee Reglement audit committee Artikel 1. Vaststelling en wijziging reglement 1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen op 19 augustus 2013, gewijzigd op 2 december 2013 en laatstelijk

Nadere informatie

Symposium Uitbesteding & Cloud computing. De Nederlandsche Bank. Amsterdam, 14 juni 2012

Symposium Uitbesteding & Cloud computing. De Nederlandsche Bank. Amsterdam, 14 juni 2012 Symposium Uitbesteding & Cloud computing De Nederlandsche Bank 1 Amsterdam, 14 juni 2012 Agenda symposium uitbesteding & cloud computing 13.30-14.00 Ontvangst met koffie 14.00-14.15 Welkomstwoord door

Nadere informatie

CRISISPLAN - SAMENVATTING

CRISISPLAN - SAMENVATTING CRISISPLAN - SAMENVATTING MAATREGELEN ALS DE FINANCIËLE POSITIE IN GEVAAR IS 1 juli 2015 Inleiding Dit crisisplan beschrijft wat het Algemeen Bestuur gaat doen als het Pensioenfonds in een crisissituatie

Nadere informatie

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Risico s identificeren Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Integraal risicomanagement 2 Integraal risicomanagement 3 Risicomanagement proces 4 Risicomanagement proces 5 6 Risico identificatie

Nadere informatie

Grip op de uitvoering:

Grip op de uitvoering: Grip op de uitvoering: inspelen op veranderingen in wet- en regelgeving Pensioenfondsen doen er goed aan in de zoektocht naar het juiste evenwicht tussen verplichtingen en vermogen de focus te leggen op

Nadere informatie

Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam. Datum 26 april 2011

Geacht bestuur, Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam. Datum 26 april 2011 Toezicht pensioenfondsen en beleggingsondernemingen Divisiedirecteur Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Datum Uw kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer Bijlage(n) 1 Onderwerp Resultaten beleggingsonderzoeken

Nadere informatie

2 3 MEI 28H. uw kenmerk. ons kenmerk. Lbr. 14/042

2 3 MEI 28H. uw kenmerk. ons kenmerk. Lbr. 14/042 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad 2 3 MEI 28H Vereniging van Nederlandse Gemeenten informatiecentrum tel. (070) 373 8393 uw kenmerk bījlage(n) betreft Voortgang Informatieveiligheid ons

Nadere informatie

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen Testen en BASEL II Dennis Janssen Test Research Centre LogicaCMG 1 Agenda Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen BASEL II als hulpmiddel om positie testen te versterken Samenvatting 2 1 Basel

Nadere informatie

Reglement audit committee van de raad van commissarissen

Reglement audit committee van de raad van commissarissen Reglement audit committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

Implementatie Code Banken

Implementatie Code Banken Implementatie Code Banken Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag, KvK-nummer

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0117 Stichting Portaal t.a.v. het bestuur Postbus 375 3900 AJ VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering De Handreiking Kwaliteit Beleggingsbeleid in de praktijk 26 maart 2015 Alex Poel Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 Handreiking beleggingsbeleid

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

Wie zorgverzekering zegt, zegt solidariteit

Wie zorgverzekering zegt, zegt solidariteit Wie zorgverzekering zegt, zegt solidariteit Actuariaatcongres VSAE, 27 februari 2013 Dagmar van Ravenswaay Claasen Afdelingshoofd toezicht zorgverzekeraars Programma 0. Vooraf / introductie 1. Blik op

Nadere informatie

Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren

Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt sinds 2006 toezicht op accountantsorganisaties. De niet-oob vergunninghouders voeren uitsluitend

Nadere informatie