Oorzaak problemen Zomereik in de bodem

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Oorzaak problemen Zomereik in de bodem"

Transcriptie

1 Oorzaak problemen Zomereik in de bodem Esther Lucassen Ralf Aben Michael van Roosmalen Jan Roelofs Info E.

2 1900 Chronic Oak Decline Syndroom: Interacties tussen abiotische factoren (o.a. wind, droogte, vernatting, bodemverdichting) en biotische factoren (o.a. schimmels, insektenvraat, ziekten) leiden tot een serieuze afname van de boomkwalitieit Trage achteruitgang: In enkele tientallen jaren blijft de boomsterfte beperkt en bomen kunnen herstellen Symptomen: Bladschade in voorjaar; afsterven van takken in m.n. de boomkroon (sterfte beperkt en herstel mogelijk) Oorzaak: Waarschijnlijk het disfunctioneren van de wortels

3 1985 Acute Oak Decline Episode: Versnelde achteruitgang en plotselinge massale boomsterfte in een periode van 3-5 jaar Symptomen: Bloedende stammen D-vormige gaten van de Eikenprachtkever Netwerk van larvale ruimten van de Eikenprachtkever die de boom kan ringen

4 Internationaal Onderzoek Oorzaak ligt waarschijnlijk in de bodem: bodemverzuring niet vermeld.

5 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Gennep Bos en heide gebied gelegen tussen de Maas en de Duitse grens (45 km 2 ) Langste rivierduingordel Nederland Acute boomsterfte gesignaleerd door Stichting het Limburgs Landcshap rond 2012 Wat is de oorzaak? Zijn er duurzame herstelmaatregelen? Venlo

6 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012

7 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Pleistocene zandgronden Kalkarm Verzuringsgevoelig (atmosferisch N en S) -Mineralenuitspoeling -Al toxiciteit (wortels +mycorrhiza s)

8 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Bodemkenmerken bosbodem Maasduinen: N invang > Nitrificatie > Verzuring > Mobilisatie K en Al in de bodem Proces van bodemverzuring in volle gang in de Maasduinen.

9 Veldonderzoek Eikensterfte Maasduinen2013 Categorieën: 1. Dode bomen (Landgoed de Hamert) (n=10) 2. Weinig vitale bomen (Landgoed de Hamert) met deels afgestorven boomkroon en aantasting Eikenprachtkever (n=10) 3. Vitale bomen op 10 locaties in de Maasduinen buiten Landgoed de Hamert (verspreid over traject van 20 km) 4. Referentie - Vitale bomen op 20 verschillende locaties in Noorwegen 1 2 3/4

10 Veldonderzoek Eikensterfte Maasduinen2013

11 Veldonderzoek Eikensterfte Maasduinen2013 Belangrijkste analysen: 1. Blad_tweederde van de boomkroon (circa 6-8 meter, september): gewicht, visuele afwijkingen, chlorofyl, mineralen, fenolen, aminozuren. Vier flinke takken per boom waarvan alle bladeren verzameld (geen selectie) 2. Boomstam (bast en spinthout): omtrek, jaarringen, elementanalyse 3. Bodemprofiel tot 2 meter (2 meter van de stam): Vrij beschikbare, zwak aan bodem gebonden en totale concentraties aan elementen

12 Veldonderzoek Eikensterfte Maasduinen2013 vitaal aangetast In het algemeen weinig (verschil in) bladafwijkingen (kromming blad, meeldauw, necrose) Bladeren van aangetaste bomen waren duidelijk minder groen gekleurd

13 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Bladeren van aangetaste bomen bevatten minder chlorofyl Chlorofyl zorgt voor aanmaak van suikers (omzetting zonneënergie in energie voor de boom)

14 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Bladeren van aangetaste bomen bevatten significant lagere Ca concentratie Ca concentratie indiceert Ca-gebrek in de meeste aangetaste bomen (IKC Natuurbeheer, 1995)

15 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Bladeren van aangetaste bomen bevatten significant lagere K concentratie K concentratie indiceert K-gebrek in de meeste aangetaste bomen (IKC Natuurbeheer, 1995)

16 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Bladeren van aangetaste bomen bevatten significant lagere Mg concentratie Mg concentratie indiceert Mg-gebrek in alle aangetaste bomen (IKC Natuurbeheer, 1995)

17 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Mg is belangrijk onderdeel van chlorofyl Concentratie Mg correlleert met concentratie chlorofyl Aangetaste bomen hebben Mg gebrek > Minder chlorofyl > Slechte energievoorziening Geen verschillen gemeten in stikstof- en aminozuren in het blad!

18 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Spinthout van aangetaste bomen bevat, net als blad, significant lagere K concentraties Dit significante effect werd niet gevonden voor Ca en Mg (wel correlatie)

19 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Er is een verband tussen de vitaliteit en de concentratie stikstof van de bast

20 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Er is een verband tussen de vitaliteit en de concentratie fosfor van de bast Meer algen, mossen en korstmossen op de bast

21 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 De basenverzadiging op locaties met dode en aangetaste bomen is lager dan op locaties met vitale bomen in Nederland en Noorwegen Overeenkomst met grenswaarde verjonging jeneverbes Maasduinen (>32%)

22 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Significant lagere basenverzadiging op locaties met dode en aangetaste bomen komt m.n. overeen met lagere bezetting van bodemcomplex met K Mogelijk de hogere verweerbare lutumfractie in de bodem

23 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Conclusies (mechanisme): 1. Verminderde vitaliteit van eiken in Maasduinen wordt gestuurd door bodemverzuring en verlaging basenverzadiging (< < 40%) (geen Al-effect gemeten in de bodem) 2. Bladeren worden gebrekkig aan mineralen (Ca, Mg en K) (geen effect op N ophoping) 3. Mg gebrek in blad leidt tot chlorosis en dus slechte energievoorziening voor de boom 4. Ca en K gebrek in blad en hout leiden tot verminderde afweer: lekkages in celwanden, weglekken van suikers (oorzaak N en P verrijking bast?), hogere N:K ratio s (vraat) 5. Dit alles maakt de eiken extra gevoelig voor secundaire stressoren waaronder de Eikenprachtkever (maar ook schimmels, ziekten) die oprukt in een opwarmend klimaat (Moraal, 2003). Lucassen e.a. (2014) Bodemverzuring en achteruitgang Zomereik. Landschap (4) Lucassen e.a. (2014) Bodemverzuring als aanjager van eikensterfte. Vakblad Natuur Bos Landschap 103:

24 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Experimentele Herstelmaatregelen 2013 Plots 10x20 meter Vulkamin (relatief K rijk) 2 en 5 ton per hectare Dolocal (relatief Ca en Mg rijk) 2 en 5 ton per hectare In een combinatie met en zonder plaggen Metingen tot nu toe: Bodemchemie op t=0 en t= 1 jaar Paddenstoelen na 1 jaar Kiemplanten na 1 jaar

25 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012

26 Problemen in Nationaal Park Maasduinen 2012 Belangrijkste resultaten (1 jaar) Na 1 jaar nog geen effecten in de bodemlaag cm Dolocal (beide doseringen) hebben hetzelfde effect op de basenverzadiging op zowel geplagde (90%) als ongeplagde bodem (75%). Vulkamin lost enkel op in de geplagde bodems en leidt hier m.n. tot verhoging Ca en K (echter geen Mg!!!). Dit geldt ook enkel voor de hoogste dosering.

27 Biochar = Pot (K)-as Actieve koolstof gevormd uit organisch materiaal door verbranding zonder zuurstof (pyrolyse) Blijft duurzaam in bodem aanwezig K mesttof en Nitraatbinder? Kleinschalige optie voor verhogen kwaliteit eikenbossen (zonder bijzondere ondergroei) en voorkomen nitraatuitspoeling uit bossen?

28 Biochar_Pot-as (pot=k) toediening

29 Andere bodemstressoren Onzin dat bodemverzuring de oorzaak is voor massale eikensterfte!! Eikensterfte met soortgelijke verschijnselen treedt ook op in lanen (geen N invang dus theoretisch geen tot weinig verzuring) Treedt ook op op kleigronden (kunnen ook verzuurd zijn)

30 Andere bodemstressoren 1. Vernatting Wortels van droge milieus kunnen geen aerenchym aanmaken onder natte condities; Hierdoor is er onvoldoende zuurstoftransport van boven- naar ondergrondse delen Wortels kunnen zich maar langzaam verplaatsen naar drogere bodemdelen Wortelrot treedt op

31 Andere bodemstressoren 1. Vernatting Natter klimaat Vernatttingsmaatregelen in omgeving (Natura 2000) Vernatting (passief) door slecht onderhoud- niet meer onderhouden greppels

32 Andere bodemstressoren Boomstichting Tilburg

33 Andere bodemstressoren Boomstichting Tilburg?

34 Andere bodemstressoren Boomstichting Tilburg

35 Andere bodemstressoren Boomstichting Tilburg 2. Strooizout (zoutstress) Open bermen Afspoeling zout smeltwater

36 Andere bodemstressoren Boomstichting Tilburg Zn-w en ph vergelijkbaar met bodem zinkreservaat Epen, Z-Limburg (zinkflora-metallophyten)

37 Andere bodemstressoren Boomstichting Tilburg 3. Metaaltoxiciteit (verwerking zinkassen in wegenbouw in verleden - oppervlakkig en in ondergrond) Aanleg wegen, parken lost op in m.n. pleistoceen zand

38 Conclusies Bij alle onderzochte bomen met acute eikensterfte werd tot op heden een schadelijke (afwijkende) factor in de bodem gevonden die van invloed is op wortelstelsel Bodemverzuring (en mineralengebrek Vernatting Zoutstress Zware metalen-beschikbaarheid. De oplossing ligt in gerichte maatregelen ter verbetering van de bodemtoestand - kwaliteit.

Verjonging van Jeneverbes

Verjonging van Jeneverbes Verjonging van Jeneverbes Esther Lucassen, Michael van Roosmalen, Ton Lenders, Jan Roelofs Meinweg Ecotop, 27 september 2014, Landgoed Kasteel Daelenbroek, Herkenbosch Info: Esther Lucassen, Onderzoekscentrum

Nadere informatie

Bodemverzuring als aanjager van eikensterfte: gevolgen voor herstelmaatregelen. uit de wetenschap

Bodemverzuring als aanjager van eikensterfte: gevolgen voor herstelmaatregelen. uit de wetenschap Esther Lucassen, Ralf Aben, Alfons Smolders, Roland Bobbink, Jose van Diggelen (Onderzoekscentrum B-ware), Michael van Roosmalen (Stichting het Limburgs Landschap), Dries Boxman, Leon van den Berg en Jan

Nadere informatie

Verzuring van bosbodems: oorzaken, gevolgen en herstelmaatregelen

Verzuring van bosbodems: oorzaken, gevolgen en herstelmaatregelen Verzuring van bosbodems: oorzaken, gevolgen en herstelmaatregelen Wim de Vries, Anjo de Jong, Rein de Waal, Popko Bolhuis (Alterra) Roland Bobbink, Maaike Weijters (B-WARE) Arnold van den Burg (St. BioSFeer)

Nadere informatie

Informatie reader. Over bomen

Informatie reader. Over bomen Informatie reader Over bomen Bron: een selectie uit folders van de bomenstichting Hoe groeit een boom? blz. 1 t/m 4 Bomen en mensen blz. 5 t/m 7 Bomen en feesten blz. 8 t/m 10 Bomen en medicijnen blz.

Nadere informatie

Maatregelen voor bosherstel

Maatregelen voor bosherstel Veldwerkplaats Voedselkwaliteit en biodiversiteit in bossen Maatregelen voor bosherstel Gert-Jan van Duinen Arnold van den Burg Conclusie OBN-onderzoek bossen Te hoge atmosferische stikstofdepositie Antropogene

Nadere informatie

Fosfaat en natuurontwikkeling

Fosfaat en natuurontwikkeling Fosfaat en natuurontwikkeling Verslag veldwerkplaats Laagveen- en zeekleilandschap Arcen, 28 augustus 2008 Inleiders: Fons Smolders, B-Ware Nijmegen en Michael van Roosmalen van Stichting Het Limburgs

Nadere informatie

Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden

Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden Houtoogst in relatie tot nutriëntenvoorraden in bossen op droge zandgronden Anjo de Jong, Wim de Vries, Hans Kros and Joop Spijker Inhoud Achtergrond: zorg over verarming van de bodem door oogst tak- en

Nadere informatie

DELTALOCATIE DEN DOLDER Projectnummer 01742112 Van Wijnen Projectontwikkeling Midden B.V. Postbus 151 3840 AD HARDERWIJK

DELTALOCATIE DEN DOLDER Projectnummer 01742112 Van Wijnen Projectontwikkeling Midden B.V. Postbus 151 3840 AD HARDERWIJK DELTALOCATIE DEN DOLDER Projectnummer 01742112 Van Wijnen Projectontwikkeling Midden B.V. Postbus 151 3840 AD HARDERWIJK Kwaliteitsbeoordeling van de bomen op deze locatie Door T. Katerberg European Tree

Nadere informatie

Schimmels. Schimmelziektes in sportvelden en gazons

Schimmels. Schimmelziektes in sportvelden en gazons Schimmelziektes in sportvelden en gazons Brown patch Brown Patch Symptomen: Donkere ringen van afstervend gras Droogte plekken Wit verkleuring van het aangetaste gras Brown Patch Infectie: Juni tot september

Nadere informatie

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken

Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Grondwater beïnvloedt kwaliteit Limburgse beken Resultaten WAHYD Hoe zit het in elkaar: afkijken bij Noord-Brabant In het onderzoeksproject WAHYD (Waterkwaliteit op basis van Afkomst en HYDrologische systeemanalyse)

Nadere informatie

Door ongunstige weersomstandigheden, verstoorde mineralenhuishouding. en herhaalde kaalvraat door insecten kan ernstige verzwakking

Door ongunstige weersomstandigheden, verstoorde mineralenhuishouding. en herhaalde kaalvraat door insecten kan ernstige verzwakking foto s Anne Oosterbaan Door ongunstige weersomstandigheden, een verstoorde mineralenhuishouding en herhaalde kaalvraat door insecten kan ernstige verzwakking van de bomen optreden met als gevolg een aantasting

Nadere informatie

Natte en Vochtige bossen. Hydrologisch herstel van natte en vochtige bossen: welke kansen liggen er?

Natte en Vochtige bossen. Hydrologisch herstel van natte en vochtige bossen: welke kansen liggen er? Natte en Vochtige bossen Hydrologisch herstel van natte en vochtige bossen: welke kansen liggen er? Indeling Landschappelijke positie natte en vochtige bossen Verdroging Waar liggen de kansen? Hoe te herkennen

Nadere informatie

Voeding in relatie tot ziekten en plagen Maikel van de Ven 17-02-2016 Even voorstellen Sinds 2003 bezig met plantsapmetingen in aardbei en vollegrondsgroente Brix, Ec, ph, Nitraat, Kalium Na 5 jaar ervaring:

Nadere informatie

Mineraalgift als maatregel tegen verzuring. Leon van den Berg (Bosgroep Zuid Nederland) Maaike Weijters (onderzoekcentrum B-WARE)

Mineraalgift als maatregel tegen verzuring. Leon van den Berg (Bosgroep Zuid Nederland) Maaike Weijters (onderzoekcentrum B-WARE) Mineraalgift als maatregel tegen verzuring Leon van den Berg (Bosgroep Zuid Nederland) Maaike Weijters (onderzoekcentrum B-WARE) Inleiding Mineralen Verzuring Wat is er bekend? Onderzoek Resultaten Wat

Nadere informatie

Bijeenkomst PN DA. Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV

Bijeenkomst PN DA. Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV Bijeenkomst PN DA Jongenelen oktober 2013 Hans Smeets. Adviseur DLV plant BV Waarom een grondanalyse? Inzicht krijgen in de beschikbare voeding voor de plant; Hoofdelementen; Sporenelementen; ph van de

Nadere informatie

Boomkeuze. Zuilvormige bomen zijn toe te passen wanneer de bovengrondse ruimte beperkt is.

Boomkeuze. Zuilvormige bomen zijn toe te passen wanneer de bovengrondse ruimte beperkt is. Boomkeuze Wij vragen veel van stadsbomen, terwijl we de bomen vaak maar heel weinig bieden om het gevraagde allemaal mogelijk te maken. Door kennis van de eigenschappen en gebruikswaarde van de verschillende

Nadere informatie

Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen

Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen Fauna in de PAS Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen De Programatische Aanpak Stikstof Natuurdoelen en economische ontwikkelingsruimte 1600

Nadere informatie

Bos & milieu. Bomen 2013/12

Bos & milieu. Bomen 2013/12 2013/12 Bos & milieu Bomen In een boom speelt zich een aantal levensprocessen af die zorgen voor de groei. Dit verschijnsel heet fysiologie en komt bij alle levende organismen voor. De belangrijkste levensprocessen

Nadere informatie

WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen. Mijn naam: Eddo de Veer

WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen. Mijn naam: Eddo de Veer WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen Mijn naam: Eddo de Veer HOE? Begin met een goede bodem analyse Ik werk met de Bodem Balans Analyse Het gaat om de verhoudingen van de mineralen aan het complex

Nadere informatie

Bomendag Van Den Berk 26-9-2013. Pius Floris. directeur Plant Health Care.

Bomendag Van Den Berk 26-9-2013. Pius Floris. directeur Plant Health Care. Bomendag Van Den Berk 26-9-2013 Pius Floris. directeur Plant Health Care. Plant Health Care. Al meer dan 25 jaar actief in wortelbiologie. Al in 2009 verkozen tot de top 20 meest duurzame bedrijven ter

Nadere informatie

Samenvatting / Summary in Dutch SAMENVATTING

Samenvatting / Summary in Dutch SAMENVATTING SAMENVATTING Ammoniak is een van de voornaamste luchtverontreinigende stoffen in Nederland. Het is voor bijna 90% afkomstig uit de landbouw. De ammoniak komt vooral vrij bij de produktie van mest in de

Nadere informatie

Kleinschalig heidebeheer maatregelen diverse terreinen

Kleinschalig heidebeheer maatregelen diverse terreinen Resultaten Uitgangssituatie Algemeen Kleinschalig heidebeheer maatregelen diverse terreinen Projectnummer: 2010_009 Projectnaam: Kleinschalig heidebeheer maatregelen diverse terreinen PMJP: B2 Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

WAARDEBEPALING WAARDEBEPALING

WAARDEBEPALING WAARDEBEPALING *METHODE: WAARDEBEPALING Uniforme methode voor waardebepaling van straat-, laan- en parkbomen behorend tot het openbaar domein (opgesteld door VVOG) *Waarvoor gebruikt? WAARDEBEPALING Voor bepaling actuele

Nadere informatie

Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout

Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout Kostenefficiënte en verantwoorde oogst van tak- en tophout Martijn Boosten Oogstdemonstratie tak- en tophout 27 februari 2014, Vierhouten Tak- en tophout uit bossen Naar schatting jaarlijks 36.000 ton

Nadere informatie

Opdrachtgever. : Gemeente Breda : Toezichthouder. : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel. : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : -

Opdrachtgever. : Gemeente Breda : Toezichthouder. : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel. : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : - WORTELS STAM / STAMVOET KROON Opdrachtgever : Gemeente Breda : Toezichthouder : J.L. de Jong Deelopdracht / perceel : Mechelenstraat NTO-formulier nummer : - 1. ALGEMENE GEGEVENS Boom nr. : 1 t/m 7 Opname

Nadere informatie

(FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS

(FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS (FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS MENSEN, DIEREN EN PLANTEN GROEIEN EEN BEPAALDE PERIODE VAN HUN LEVEN TOT ZE HUN UITEINDELIJKE GROOTTE HEBBEN BEREIKT. BIJ MENSEN EN DIEREN IS MEESTAL WEL TE ZIEN OF

Nadere informatie

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei Hoe stel ik de juiste diagnose? Elma Raaijmakers, Peter Wilting, Ellen van Oorschot, Bram Hanse en Marco Bom Rolde, 2 september 2014 Workshop Korte uitleg:

Nadere informatie

Wat gaat er gebeuren in het Oosterpark?

Wat gaat er gebeuren in het Oosterpark? Essentaksterfte De situatie in Nederland Inmiddels is meer dan 80 % van de essen in Nederland aangetast. De verwachting is dat hooguit 10 % van de essen de ziekte zal overleven, gebaseerd op ervaringen

Nadere informatie

PRAKTIJKADVIES. Phytophthora ramorum. en het beheer van Rhododendron in bossen en natuurgebieden

PRAKTIJKADVIES. Phytophthora ramorum. en het beheer van Rhododendron in bossen en natuurgebieden PRAKTIJKADVIES Phytophthora ramorum en het beheer van Rhododendron in bossen en natuurgebieden PRAKTIJKADVIES SEPTEMBER 2004 Het Bosschap, Zeist Vormgeving: HBG Design bv, Nieuwegein Foto s: Plantenziektenkundige

Nadere informatie

Vragen. Groeien en bloeien

Vragen. Groeien en bloeien Groeien en bloeien Kamerplanten staan langer in de huiskamer dan een boeket of bloemstuk. Een plant heeft bepaalde zaken nodig om goed te kunnen groeien en bloeien. Om een goed advies te kunnen geven moet

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 plantenteelt open teelten CSPE BB

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 plantenteelt open teelten CSPE BB landbouw en natuurlijke omgeving 2010 plantenteelt open teelten CSPE BB minitoets bij opdracht 5 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef

Nadere informatie

Samenvatting Gevolgen essentaksterfte Utrecht in beeld Onderzoek en beheerstrategie

Samenvatting Gevolgen essentaksterfte Utrecht in beeld Onderzoek en beheerstrategie Samenvatting Onderzoek en beheerstrategie COLOFON Opdrachtgever: Gemeente Utrecht Mevrouw ing. I. Tepp Opdrachtnemer: Terra Nostra Boomtechnisch adviseur: De heer R. Geerts Mevrouw W.W. Batenburg Fotografie:

Nadere informatie

(Ver)ken je tuinbodem. Annemie Elsen Stan Deckers

(Ver)ken je tuinbodem. Annemie Elsen Stan Deckers (Ver)ken je tuinbodem Annemie Elsen Stan Deckers Tuinbodems in Vlaanderen ZUURTEGRAAD (ph) 2/3 tuinen = overbekalkt 3/4 gazons = overbekalkt voedingselementen minder beschikbaar voor planten nooit blindelings

Nadere informatie

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei. Hoe stel ik de juiste diagnose?

Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei. Hoe stel ik de juiste diagnose? Workshop Najaarsproblemen bieten en cichorei Hoe stel ik de juiste diagnose? Elma Raaijmakers, Bram Hanse, Peter Wilting, Ellen van Oorschot en Marco Bom Bergen op Zoom, 15 oktober 2015 Workshop Korte

Nadere informatie

Hoe groot is onze CO 2 afdruk?

Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoeveel bomen zouden er nodig zijn om onze CO 2 weer uit de lucht te halen? Hoeveel CO 2 haalt een boom uit de lucht? Hoeveel CO 2 haalt een

Nadere informatie

Wat gaat er gebeuren in de Wevershoek?

Wat gaat er gebeuren in de Wevershoek? Essentaksterfte De situatie in Nederland Inmiddels is meer dan 80 % van de essen in Nederland aangetast. De verwachting is dat hooguit 10 % van de essen de ziekte zal overleven, gebaseerd op ervaringen

Nadere informatie

Bomen, stress en aantastingen

Bomen, stress en aantastingen Beheer en beleid Bomen, stress en aantastingen A professional understands dose (A.L. Shigo) WIM PEETERS, BOMEN BETER BEHEREN Het is een adagium in de boomverzorging dat, als je een oude, aftakelende boom

Nadere informatie

Waarden en belangen De waarden en belangen van de lanen worden vanuit een viertal, verschillende invalshoeken bekeken.

Waarden en belangen De waarden en belangen van de lanen worden vanuit een viertal, verschillende invalshoeken bekeken. Notitie: Inventarisatie oude lanen Opsterland. Aanleiding In Opsterland staan langs diverse wegen oude laanbomen. Deze bomen staan vaak dicht op de wegkant en soms met de stam tegen de weg aan. Van oudsher

Nadere informatie

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma

Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000. Rienk-Jan Bijlsma Natuurkwaliteit en bosgebruik Natura 2000 Rienk-Jan Bijlsma Onderwerpen Habitatkaart bossen Veluwe Kwaliteitsverbetering habitattypen bos Oppervlaktevergroting habitattypen bos Habitatkaart: typen en criteria

Nadere informatie

Steenmeel als maatregel tegen verzuring in heide en bossen

Steenmeel als maatregel tegen verzuring in heide en bossen Steenmeel als maatregel tegen verzuring in heide en bossen Roland Bobbink, Leon van den Berg, Huig Bergsma, Henk Siepel, Joost Vogels, Evi Verbaarschot, Bas van de Riet & Maaike Weijters BIOGEOCHEMICAL

Nadere informatie

Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande

Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande Veldwerk in Tapajós, de Brazliaanse Amazone Mei juli 2014 Masha van der Sande Tropische bossen zijn van wereldwijd belang, onder ander omdat ze vele soorten huisvesten en grote hoeveelheden CO 2 uit de

Nadere informatie

Heidevegetaties op golfbanen. Presentatie:

Heidevegetaties op golfbanen. Presentatie: Presentatie: Bodemtypen Vegetatietypen Beheer Bedreigingen Onderhoud en aanleg Fauna 2:43 Mogelijkheden om heide en heischrale graslandvegetaties te creëren op golfbanen Bodemtype Waterhuishouding: droog/vochtig

Nadere informatie

Onafhankelijk boomtechnisch onderzoek

Onafhankelijk boomtechnisch onderzoek Onafhankelijk boomtechnisch onderzoek Achterdijk te Hedel Flor y Fauna Consult De Berk 34 4631 AS Hoogerheide Tel.: 06-19530179 Email: floryfaunaconsult@online.nl BTW nummer: NL.1476.10.655.B.01 1 oktober

Nadere informatie

Tilia x europaea Toekomstverwachting

Tilia x europaea Toekomstverwachting Tilia x europaea Toekomstverwachting In opdracht van: Vereniging van Huiseigenaren Slotervaart Onderzoek en rapportage: Maarten H. van Atten, Alphen aan den Rijn European Tree Technician en dendroloog

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Presentatie. Afsterven steenfruitbomen. Klantendag Stonefruitconsult. Echteld Donderdag 7 maart. Met medewerking van Marcel Wenneker van PPO

Presentatie. Afsterven steenfruitbomen. Klantendag Stonefruitconsult. Echteld Donderdag 7 maart. Met medewerking van Marcel Wenneker van PPO oetermeer Presentatie Afsterven steenfruitbomen Klantendag Stonefruitconsult Echteld Donderdag 7 maart Met medewerking van Marcel Wenneker van PPO Boomuitval Grotere verliezen aan bomen binnen steenfruit

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht. Bodem en grondstaal

Onderzoeksopdracht. Bodem en grondstaal Onderzoeksopdracht Bodem en grondstaal Gebruik grondboor 1. Duw en draai gelijktijdig, in wijzerzin, de schroefachtige punt (het boorlichaam) in de bodem. Deze schroef verzamelt en houdt de grond vast.

Nadere informatie

Boombiologie. Basiskennis 1. Boomanatomie (1) Boomanatomie (3) Boomanatomie (2) Het samenstel van deze organen vormen samen een organisme: de boom

Boombiologie. Basiskennis 1. Boomanatomie (1) Boomanatomie (3) Boomanatomie (2) Het samenstel van deze organen vormen samen een organisme: de boom Boomanatomie (1) Boombiologie Alle levende organismen hebben dezelfde opbouw: Basis is cellen, weefsels en organen Cellen zijn bouwstenen van structuur Gespecialiseerde structuren heten meristeemweefsel

Nadere informatie

Praktijknetwerk: bodemverbetering Bouwen aan een vitale bodem

Praktijknetwerk: bodemverbetering Bouwen aan een vitale bodem Praktijknetwerk: bodemverbetering Bouwen aan een vitale bodem Door: Sjoerd Smits Uitleg Netwerk: Goossens Flevoplant, Ens is bedenker & aanvrager van netwerk Doel: samen bouwen aan een vitale bodem, kennis

Nadere informatie

Alternatieve boomsoorten/technieken. Beter wat te veel zout strooien dan te weinig? Alternatieve technieken 28/09/2011. Tom Joye - Inverde

Alternatieve boomsoorten/technieken. Beter wat te veel zout strooien dan te weinig? Alternatieve technieken 28/09/2011. Tom Joye - Inverde Alternatieve boomsoorten/technieken Tom Joye - Inverde Beter wat te veel zout strooien dan te weinig? Alternatieve technieken Zout heeft een goede dooiende werking én het is goedkoop, dus vanaf de jaren

Nadere informatie

4.17. ORGANISCHE BODEMVERBETERING - LANGE TERMIJNPROEF SEIZOEN 2002 (TWEEDE TEELTJAAR): HERFSTPREI

4.17. ORGANISCHE BODEMVERBETERING - LANGE TERMIJNPROEF SEIZOEN 2002 (TWEEDE TEELTJAAR): HERFSTPREI 4.17. ORGANISCHE BODEMVERBETERING LANGE TERMIJNPROEF SEIZOEN 22 (TWEEDE TEELTJAAR): HERFSTPREI (in samenwerking met de Vlaamse Compostorganisatie, VLACO) DOEL In een lange termijnproef wordt de bodemverbeterende

Nadere informatie

De Scandinavische manier van bemesten. Nationaal Golf & Groen symposium, 10 december 2015

De Scandinavische manier van bemesten. Nationaal Golf & Groen symposium, 10 december 2015 De Scandinavische manier van bemesten Nationaal Golf & Groen symposium, 10 december 2015 Programma 1. Situaties 2. Referentie 3. De optimale mix van voedingstoffen 4. Grassoorten en hun groei potentieel

Nadere informatie

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt.

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt. Praktijkproef Super FK in Paprika 20 bij de start van de teelt. Inleiding: Het doseren van Super FK zorgt primair voor een actiever/vegetatiever gewas, een betere en vollere gewasstand, met een betere

Nadere informatie

In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen.

In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen. Samenvatting Thema 3: Ecologie Basisstof 1 In de ecologie bestudeert men de relatie tussen de organismen en het milieu waar ze voorkomen. Waarom leeft het ene dier hier en het andere dier daar? Alle organismen

Nadere informatie

Grip op voeding Plantsapme*ngen vs wateranalyses

Grip op voeding Plantsapme*ngen vs wateranalyses Grip op voeding Plantsapme*ngen vs wateranalyses Landelijke Glasgroente dag De toekomst van de tuinbouw Sjoerd Smits, HortiNova Joan Timmermans NovaCropControl Even voorstellen Sinds 003 bezig met plantsapmengen

Nadere informatie

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in:

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in: Antwoordenblad Vul hier eerst jullie namen in: 1......................................................................................... 3.........................................................................................

Nadere informatie

Rob van den Burg Rienk Jan Bijlsma Emiel Brouwer Rein de Waal. Vochtige bossen Tussen verdrogen en nat gaan

Rob van den Burg Rienk Jan Bijlsma Emiel Brouwer Rein de Waal. Vochtige bossen Tussen verdrogen en nat gaan Rob van den Burg Rienk Jan Bijlsma Emiel Brouwer Rein de Waal Vochtige bossen Tussen verdrogen en nat gaan Nederland (e.o.) heeft geen bos - Oorspronkelijk bos ontgonnen - Actueel: Houtteelt Jong bos (aanplant,

Nadere informatie

Behandelen wortelschade met trichoderma sp. in Vroomshoop, Gemeente Twenterand

Behandelen wortelschade met trichoderma sp. in Vroomshoop, Gemeente Twenterand Behandelen wortelschade met trichoderma sp. in Vroomshoop, Gemeente Twenterand Rapport Hellendoorn, 22 juli 2012 Opgesteld door: Thale Roosien In opdracht van: Gemeente Twenterand Inhoud 1. SAMENVATTING...

Nadere informatie

Wat is essentaksterfte?

Wat is essentaksterfte? Wat is essentaksterfte? Essentaksterfte is een ziekte die wordt veroorzaakt door de schimmel (vals wit bladvlieskelkje, Chalara fraxinea). Door de aantasting van essentaksterfte verzwakt de boom dusdanig

Nadere informatie

Herintroductie in de praktijk. Soorten gaan achteruit. Soorten gaan achteruit. Herintroductie. Herintroductie

Herintroductie in de praktijk. Soorten gaan achteruit. Soorten gaan achteruit. Herintroductie. Herintroductie 14-1-216 Herintroductie in de praktijk Soorten gaan achteruit Philippine Vergeer > Planten staan onder stress en worden hierdoor minder vitaal > Populaties worden kleiner > Populaties verjongen niet meer

Nadere informatie

Eindexamen biologie pilot havo I

Eindexamen biologie pilot havo I Bromelia s Van haar oma werd gezegd, dat ze groene vingers had. Ook haar moeder is dagelijks in de weer om planten te verzorgen. De nieuwste rage bij haar thuis zijn Bromelia s (zie afbeelding 1 en 2).

Nadere informatie

Herstel biodiversiteit in Noord-Brabant,

Herstel biodiversiteit in Noord-Brabant, Herstel biodiversiteit in Noord-Brabant, hoe doen we dat en werkt het? Wiel Poelmans Programma Natuur Provincie Noord-Brabant Wat komt er aan de orde? Positie biodiversiteit in natuurbeleid Waarom, wat,

Nadere informatie

Wie een topprestatie wil leveren, moet bij de basis beginnen

Wie een topprestatie wil leveren, moet bij de basis beginnen Wie een topprestatie wil leveren, moet bij de basis beginnen Als teler bent u voortdurend bezig om uw gewas in topconditie te brengen en te houden. De basis van een topconditie begint bij de wortels. Een

Nadere informatie

Meer theorie over bodem & compost

Meer theorie over bodem & compost Basiscursus Ecologische Moestuin Meer theorie over bodem & compost Inhoud van de presentatie 1. Waarom biologisch? 2. Waar een moestuin aanleggen? 3. Inleiding bodem 4. Bodem: Minerale bestanddelen 5.

Nadere informatie

Herkennen van ziekten en plagen in tomaat. Productschap Tuinbouw

Herkennen van ziekten en plagen in tomaat. Productschap Tuinbouw Herkennen van ziekten en plagen in tomaat Wageningen UR Glastuinbouw Wageningen UR Glastuinbouw Productschap Tuinbouw Virussen Pepinomozaïekvirus (PepMV) Tomatenbronsvlekkenvirus (TSWV) Tomatengeelkrulbladvirus

Nadere informatie

Biotoopstudie THEMA 7

Biotoopstudie THEMA 7 THEMA 7 Biotoopstudie In dit thema ga je op ontdekking in een biotoop. Door waarnemingen zoek je naar biotische factoren. Door metingen bepaal je enkele abiotische factoren van de lucht en de bodem. Je

Nadere informatie

Toetsing van effecten van toediening van biochar op opbrengst en bodemkwaliteit in meerjarige veldproeven

Toetsing van effecten van toediening van biochar op opbrengst en bodemkwaliteit in meerjarige veldproeven Toetsing van effecten van toediening van biochar op opbrengst en bodemkwaliteit in meerjarige veldproeven J.J. de Haan, D. van Balen & C. Topper (PPO-agv Wageningen UR) M.J.G. de Haas, H. van der Draai

Nadere informatie

1 Voedingselementen Voedingselementen Zuurgraad Elektrische geleidbaarheid (EC) Afsluiting 14

1 Voedingselementen Voedingselementen Zuurgraad Elektrische geleidbaarheid (EC) Afsluiting 14 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Voedingselementen 9 1.1 Voedingselementen 9 1.2 Zuurgraad 12 1.3 Elektrische geleidbaarheid (EC) 13 1.4 Afsluiting 14 2 Kunstmeststoffen 15 2.1 Indeling kunstmeststoffen

Nadere informatie

BEGRIPPEN. Grond en Bodem. Kuipers maakt in zijn boek Bodemkunde onderscheid.

BEGRIPPEN. Grond en Bodem. Kuipers maakt in zijn boek Bodemkunde onderscheid. BEGRIPPEN Grond en Bodem Kuipers maakt in zijn boek Bodemkunde onderscheid. GROND Het losse materiaal zo we dat aan de oppervlakte van de aardkorst aantreffen. BODEM De manier waarop gronddeeltjes, in

Nadere informatie

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

De Dennen. Wandelen. Paardrijden. Fietsen. Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Nationaal Park Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-317741 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Fietsen Paardrijden De Dennen Onderedeel van Nationaal Park Duinen van Texel

Nadere informatie

Samenstelling en eigenschappen

Samenstelling en eigenschappen Samenstelling en eigenschappen Mest is onder te verdelen in kunstmest en natuurlijke mest. Natuurlijke mest is op zijn beurt weer onder te verdelen in mest van dierlijke herkomst en mest van plantaardige

Nadere informatie

Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel. Dwarse doorsnede van een boomstam

Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel. Dwarse doorsnede van een boomstam Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel Dwarse doorsnede van een boomstam Spinthout (licht) en kernhout (donker) Spinthout is het niet-verkernde hout van een boom: het bevindt zich tussen het kernhout

Nadere informatie

Beproeving mineralenconcentraten en spuiwater in diverse gewassen. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving. Inhoud

Beproeving mineralenconcentraten en spuiwater in diverse gewassen. Praktijkonderzoek Plant & Omgeving. Inhoud Beproeving mineralenconcentraten en spuiwater in diverse gewassen Resultaten uit onderzoek PPO en andere WUR-instituten Willem van Geel, PPO-AGV, 8-11-2012, Bergeijk Praktijkonderzoek Plant & Omgeving

Nadere informatie

DOPERWT vergelijking efficiëntie fungiciden tegen valse meeldauw

DOPERWT vergelijking efficiëntie fungiciden tegen valse meeldauw DOPERWT vergelijking efficiëntie fungiciden tegen valse meeldauw Vergelijking van de efficiëntie van fungiciden tegen valse meeldauw in groene erwt - eigen onderzoek 1 Efficiëntie van middelen tegen valse

Nadere informatie

sumptieaardappelen KW 406, KW 407 Door: ing H.W.G.Floot

sumptieaardappelen KW 406, KW 407 Door: ing H.W.G.Floot opbrengst en sortering van con- Invloed van bladbemesters ( vooral Mg en Mn) op de sumptieaardappelen KW 406, KW 407 Door: ing H.W.G.Floot Inleiding Vele mineralen, anorganische stoffen en sporenelementen

Nadere informatie

Laat je gras glimlachen

Laat je gras glimlachen Laat je gras glimlachen UREAN 30 % Samenstelling Voordelen Urean 30% N is een mengsel van: o 43% ammoniumnitraat : (NH4NO3) o 32% ureum : (NH2)2CO o 25% water : (H2O) Stikstofverdeling: o 50% afkomstig

Nadere informatie

De Essenziekte (Chalara fraxinea ) Arthur DE HAECK

De Essenziekte (Chalara fraxinea ) Arthur DE HAECK De Essenziekte (Chalara fraxinea ) Arthur DE HAECK VOORSTELLING : INBO : Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (wetenschappelijke instelling van de Vlaamse Overheid) Onderzoek : Fauna, flora, biotopen,

Nadere informatie

Programma Programma /02/2010

Programma Programma /02/2010 Programma 2009-2010 4 oktober: asperge 24 januari: sla en ajuin 14 februari: kruiden, kiemplanten en groenbemesters 7 maart: meloen, pompoen en courgettes 30 mei: selder en wortelen Witloof Kolen Aardappelen

Nadere informatie

LEVEN MET BOMEN. Dirk Criel

LEVEN MET BOMEN. Dirk Criel LEVEN MET BOMEN Dirk Criel Wat is een boom? Is dit een boom? Hoe ziet een boom eruit? kroon = het gedeelte van de boom boven de takvrije stam kruin = het geheel van bladeren en twijgen Stamopbouw Het

Nadere informatie

GAZON ONDERHOUD. De graszoden zijn aangelegd, wat moet ik nu doen? 1

GAZON ONDERHOUD. De graszoden zijn aangelegd, wat moet ik nu doen?  1 GAZON ONDERHOUD De graszoden zijn aangelegd, wat moet ik nu doen? WWW.TUINENGRAS.NL 1 INHOUDSOPGAVE Premium graszoden... 2 De graszoden zijn aangelegd, wat moet ik nu?... 4 Maandelijks onderhoud... 8 Gazonvoeding...

Nadere informatie

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen.

1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken van energie. Kortom alle processen in organismen. THEMA 1 1 Stoffen worden omgezet 2 Fotosynthese 3 Glucose als grondstof 4 Verbranding 5 Fotosynthese en verbranding 1 Stoffen worden omgezet. Stofwisseling is het vormen van nieuwe stoffen en het vrijmaken

Nadere informatie

ONBEKENDE BOOMAANTASTINGEN. December 2009

ONBEKENDE BOOMAANTASTINGEN. December 2009 ONBEKENDE BOOMAANTASTINGEN December 2009 Onbekende boomaantastingen De gemeente Alphen aan den Rijn zet zich in voor een gezonde leefomgeving. Het openbaar groen draagt hier in belangrijke mate aan bij.

Nadere informatie

Optimale groei met medewerking van bodem, bodembiologie en bemesting. Wilma Windhorst Boomteeltcursus Vlamings BV

Optimale groei met medewerking van bodem, bodembiologie en bemesting. Wilma Windhorst Boomteeltcursus Vlamings BV Optimale groei met medewerking van bodem, bodembiologie en bemesting Wilma Windhorst Boomteeltcursus Vlamings BV 130116 Schimmelziekten algemeen Chemisch systeem: brandjes blussen Ziekte vinden middel

Nadere informatie

Structuur tot de bodem uitgezocht. Gjalt Jan Feersma Hoekstra Christiaan Bondt

Structuur tot de bodem uitgezocht. Gjalt Jan Feersma Hoekstra Christiaan Bondt Structuur tot de bodem uitgezocht Gjalt Jan Feersma Hoekstra Christiaan Bondt Betere Benutting Bodem Mineralisatie NLV Temperatuursom Betere Benutting Bodem Fosfaat (P2O5) Koude grond= traag bodemleven.

Nadere informatie

Klimaatverandering en effecten op het bomenbestand

Klimaatverandering en effecten op het bomenbestand Klimaatverandering en effecten op het bomenbestand Presentatie Arthur Wopereis en Henk Puijk Platform Water Vallei en Eem Wageningen 15 december 2016 1. Inleiding 2. Onderzoeksvragen 3. Verandering van

Nadere informatie

Extra -Laat de kinderen eventueel op internet zoeken naar gezonde en ongezonde bomen

Extra -Laat de kinderen eventueel op internet zoeken naar gezonde en ongezonde bomen Bomen van binnen Lesduur: 60 tot 90 minuten Bestemd voor groep 6 t/m 8 Sluit aan bij kerndoelen: 37, 39, 40, 41 Inleiding Korte omschrijving van de les: Lengtegroei en diktegroei, de lagen van een boom,

Nadere informatie

Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING

Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING Programma informatieavond Programma Aanpak Stikstof (PAS) 19.30-20.00 uur Inloop 20.00-20.05 uur Opening door voorzitter Piet Dijkstra - Programma en doel van

Nadere informatie

Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling. Fosfaatverzadiging als uitgangspunt

Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling. Fosfaatverzadiging als uitgangspunt Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling Fosfaatverzadiging als uitgangspunt fosfaatverzadigingsindex (PSI) Plaggen en fosfaatverzadiging van de grond Plaggen is een veelgebruikte methode om de voedingstoestand

Nadere informatie

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN

ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN 3 8 6 10 ALLES WAT JE WILT WETEN OVER BOMEN Een boom is...... een vaste plant met een houten stam en een kruin, alleen noemen de onderdelen anders dan bij een plant. Delen van de boom Laat de kinderen

Nadere informatie

Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009. Wouter Suykerbuyk en Laura Govers

Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009. Wouter Suykerbuyk en Laura Govers Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009 Wouter Suykerbuyk en Laura Govers Op 3 t/m 6 augustus 2009 is een bezoek gebracht aan de mitigatie- en een aantal natuurlijke zeegraslocaties.

Nadere informatie

vwo energie en materie 2010

vwo energie en materie 2010 vwo energie en materie 2010 De Noordzee Allerlei activiteiten en ingrepen van de mens hebben effect op het ecosysteem van de Noordzee. Zo is de aanvoer van zouten toegenomen door de landbouw en als gevolg

Nadere informatie

Memo. Aan : Roel van de Laar Van : Celine Roodhart Datum : 1 oktober 2013 Kopie Kwaliteitsborging : :

Memo. Aan : Roel van de Laar Van : Celine Roodhart Datum : 1 oktober 2013 Kopie Kwaliteitsborging : : Memo Aan : Roel van de Laar Van : Celine Roodhart Datum : 1 oktober 2013 Kopie Kwaliteitsborging : : Archief Joost Rink Onze referentie : 9X3223.A0/M0001/901971/JEBR/Nijm HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. RIVERS,

Nadere informatie

Biodiversiteit en netwerken

Biodiversiteit en netwerken Basiscursus Ecologische Moestuin Biodiversiteit en netwerken Ecologisch tuinieren is 1. Niet destructief, maar constructief tuinieren; 2. Netwerken bevorderen 1. Destructief boeren/tuinieren Pesticiden

Nadere informatie

Concept Wethouder van Caldenborghlaan 35 Maastricht Visuele boomveiligheid controle 11 bomen

Concept Wethouder van Caldenborghlaan 35 Maastricht Visuele boomveiligheid controle 11 bomen Concept Wethouder van Caldenborghlaan 35 Maastricht Visuele boomveiligheid controle 11 bomen Pius Floris Boomverzorging Bunde Opdrachtgever: Coenegracht architecten bna De heer Coenegracht Bergweg 2 6212

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID

RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID t.b.v. FREULESPOOR DIEPENHEIM Adviseur Henk Jansen I 07-07-2014 2 RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID. DIEPENHEIM. 07-07-2014 RAPPORTAGE BOOMVEILIGHEID T.B.V. FREULESPOOR DIEPENHEIM Henk

Nadere informatie

Planten en hun omgeving. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/87628

Planten en hun omgeving. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/87628 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 december 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/87628 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Phytophthora ramorum. Engelse naam: Sudden oak death

Phytophthora ramorum. Engelse naam: Sudden oak death Engelse naam: Sudden oak death EPPO status A2, geldt voor alle producten en gewassen. Het organisme komt voor in de EU. Er gelden EU noodmaatregelen. Systematiek Het geslacht behoort niet tot het schimmelrijk,

Nadere informatie

Vandaag. Bodem-vegetatie nutrienten Ecozones

Vandaag. Bodem-vegetatie nutrienten Ecozones Vandaag Bodem-vegetatie nutrienten Ecozones Bodem-Nutriënten systeem Atmospheric input Mineral weathering input Available nutrient store in the soil Organic cycling Leaching loss Beschikbare nutriënten

Nadere informatie

verwerking : wat is een bos?

verwerking : wat is een bos? verwerking : wat is een bos? Leven vestigt zich op plaatsen waar het goed is om te leven. Er zijn verschillende factoren die de leefomgeving vorm geven : levende factoren, niet-levende factoren en menselijke

Nadere informatie