Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Fauna in de PAS. Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen"

Transcriptie

1 Fauna in de PAS Hoe kunnen we effecten van N-depositie op Diersoorten mitigeren? Marijn Nijssen Stichting Bargerveen

2 De Programatische Aanpak Stikstof Natuurdoelen en economische ontwikkelingsruimte afname N-depositie door maatregelen Helft voor de natuur Helft als economische ontwikkelingsruimte Informatie overheid 2011: Hoe werkt de programmatische aanpak stikstof (PAS)?

3 Ecologische onderdelen PAS Effecten van N-depopsitie op een rij Problemen N2000 soorten en Habitats N-dep KDW Mogelijke oplossingen door beheer anders, intensiever, nieuwe oplossingen Kennislacunes Monitoring en onderzoek

4 N-depositie is: niet beperkt tot Nederland en niet tot de jaren 80 en NASA

5 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verstoorde nutriëntenbalans in bodem Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur Verstoorde nutriëntenbalans in planten Afname kruiden en lage grassen & afname bloemdichtheid fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname kwantiteit voedselplanten Afname voedselkwaliteit vegetatie Afname nestgelegenheid grondbroeders Afname beschikbaarheid andere diersoorten (grootte, kwaliteit en bereikbaarheid) Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

6 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie fauna

7 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie fauna WATER Fysiologische problemen (osmose)

8 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) fauna WATER Fysiologische problemen (osmose)

9 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) fauna WATER Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

10 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) fauna Afname nestgelegenheid grondbroeders Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

11 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname nestgelegenheid grondbroeders Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

12 Duinbegrazing of verstuiving? microklimaat Vertaling naar (variatie in) microklimaat voor fauna: - Op de bodem met warmtecamera - In de bodem met loggers

13 Temperatuur ( C) Temperatuur ( C) Levert begrazing een warmer microklimaat op? Hoeveel warmer wordt een droog duin bij begrazing? Ijl Uitgestoeld Vergrast Ijl IJle vegetatie Uitgestoeld Begraasd Vergrast Periode januari - december 0 2 cm in de bodem

14 Ontwikkeling ei (dagen) Gevolgen koeler microklimaat Hoeveel invloed op ontwikkeling fauna? Experiment ontwikkeling sprinkhaan eitjes Bruine sprinkhaan Knopsprietje Blauwvleugel Temperatuur ( C)

15 Ontwikkeling ei (dagen) Gevolgen koeler microklimaat Hoeveel invloed op ontwikkeling fauna? Experiment ontwikkeling sprinkhaan eitjes Verruigd 50 dagen Bruine sprinkhaan Knopsprietje Blauwvleugel Begraasd 32 dagen verstuiving Temperatuur ( C)

16 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur Afname kruiden en lage grassen & afname bloemdichtheid fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname kwantiteit voedselplanten Afname nestgelegenheid grondbroeders Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

17 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verstoorde nutriëntenbalans in bodem Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur Verstoorde nutriëntenbalans in planten Afname kruiden en lage grassen & afname bloemdichtheid fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname kwantiteit voedselplanten Afname nestgelegenheid grondbroeders Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

18 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verstoorde nutriëntenbalans in bodem Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur Verstoorde nutriëntenbalans in planten Afname kruiden en lage grassen & afname bloemdichtheid fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname kwantiteit voedselplanten Afname voedselkwaliteit vegetatie Afname nestgelegenheid grondbroeders Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

19 De effecten van verzuring en vermesting werken via de bodem door op plantkwaliteit Nutriëntenbalans plant minder sporen elementen hogere N:P ratio Zure depositie, Stikstofdepositie Bufferstoffen Stikstof Fosfaat Zware metalen (toxisch) Interactie via mycorrhiza s en wortels Organische stof uitspoeling Chemisch gebonden

20 N (%DW) N (%DW) Effecten van plaggen op plantkwaliteit 1.8 N:P ratio van struikheide op geplagde locaties N:P ratio Calluna vulgaris per plant cluster N:P = 30 N:P = 20 N:P= P (% DW) Soortenarme (geplagde) heide Droge Soortenarme heide (geplagde) heide Droge Droge heide, co-gedomieerd heide door grassen Voormalige extensieve heideakkers, schraalgrasland N:P ratio Calluna vulgaris per plant cluster P-limitatie N-limitatie P (% DW) Droge heide, co-gedomieerd door grassen Voormalige extensieve heideakkers, schraalgrasland

21 Is toevoegen van P of van steenmeel een oplossing?

22 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verstoorde nutriëntenbalans in bodem Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur Verstoorde nutriëntenbalans in planten Afname kruiden en lage grassen & afname bloemdichtheid fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname kwantiteit voedselplanten Afname voedselkwaliteit vegetatie Afname nestgelegenheid grondbroeders Afname beschikbaarheid andere diersoorten (grootte, kwaliteit en bereikbaarheid) Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

23

24 Effecten van maaien op voedsel: gefaseerd 1997 maaien

25 Effecten van maaien op voedsel: integraal in 1998 maaien

26 Gefaseerde begrazing op hellingschraallanden

27

28 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verstoorde nutriëntenbalans in bodem Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur Verstoorde nutriëntenbalans in planten Afname kruiden en lage grassen & afname bloemdichtheid fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname kwantiteit voedselplanten Afname voedselkwaliteit vegetatie Afname nestgelegenheid grondbroeders Afname beschikbaarheid andere diersoorten (grootte, kwaliteit en bereikbaarheid) Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

29 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verstoorde nutriëntenbalans in bodem Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur Verstoorde nutriëntenbalans in planten Afname kruiden en lage grassen & afname bloemdichtheid fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname kwantiteit voedselplanten Afname voedselkwaliteit vegetatie Afname nestgelegenheid grondbroeders Afname beschikbaarheid andere diersoorten (grootte, kwaliteit en bereikbaarheid) Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

30 lucht Verhoogde N-depositie Bodem/water Verhoging beschikbaar N Verstoorde nutriëntenbalans in bodem Verlaging ph in water en bodem Beschikbaarheid mineralen vegetatie Verhoogde productie biomassa (inclusief strooisel en organische bodem) Hogere en homogenere vegetatiestructuur Verstoorde nutriëntenbalans in planten Afname kruiden en lage grassen & afname bloemdichtheid fauna Koeler en vochtiger microklimaat Afname kwantiteit voedselplanten Afname voedselkwaliteit vegetatie Afname nestgelegenheid grondbroeders Afname beschikbaarheid andere diersoorten (grootte, kwaliteit en bereikbaarheid) Fysiologische problemen (osmose of zuurstoftekort)

31 Waar zitten de grote kennislacunes / kansen? Bodemchemie Plantkwaliteit Voedselweb N-depositie én beheer Optimalisatie beheer - Frequentie - Timing - Herhaalbaarheid - Combinaties

32 De Programmatische Aanpak Stikstof PAS is the best we can do Koppel uitvoering aan onderzoek! onderbouwing huidige stand van kennis vaak hypothetisch - expert judgement Monitoring N-depositie én effecten op habitats en soorten Wees inventief

33

Wat valt er te kiezen?

Wat valt er te kiezen? Marijn Nijssen Effecten van duinbegrazing op faunadiversiteit Begrazing Wat valt er te kiezen? Effecten van duinbegrazing op faunadiversiteit Wat valt er te kiezen? Marijn Nijssen Bart Wouters Herman van

Nadere informatie

Herstel en beheer van heideterreinen

Herstel en beheer van heideterreinen Herstel en beheer van heideterreinen Gevolgen van verzuring, vermesting en verdroging en de invloed van beheer op levensgemeenschappen van heide. Een samenvattend rapport voor beheerders. Chris van Turnhout

Nadere informatie

Heidevegetaties op golfbanen. Presentatie:

Heidevegetaties op golfbanen. Presentatie: Presentatie: Bodemtypen Vegetatietypen Beheer Bedreigingen Onderhoud en aanleg Fauna 2:43 Mogelijkheden om heide en heischrale graslandvegetaties te creëren op golfbanen Bodemtype Waterhuishouding: droog/vochtig

Nadere informatie

Maatregelen voor bosherstel

Maatregelen voor bosherstel Veldwerkplaats Voedselkwaliteit en biodiversiteit in bossen Maatregelen voor bosherstel Gert-Jan van Duinen Arnold van den Burg Conclusie OBN-onderzoek bossen Te hoge atmosferische stikstofdepositie Antropogene

Nadere informatie

Heidebeheer en fauna. Verslag veldwerkplaats Droog Zandlandschap Strabrechtse Heide, 4 juni 2009

Heidebeheer en fauna. Verslag veldwerkplaats Droog Zandlandschap Strabrechtse Heide, 4 juni 2009 Heidebeheer en fauna Verslag veldwerkplaats Droog Zandlandschap Strabrechtse Heide, 4 juni 2009 Inleiders: Jap Smits (Staatsbosbeheer) en prof. dr. Henk Siepel (Alterra-WUR) De Strabrechtse Heide is een

Nadere informatie

Onderzoeksprogramma Levende Duinen

Onderzoeksprogramma Levende Duinen Onderzoeksprogramma Levende Duinen Bart Wouters Eva Remke COLOFON Titel: Auteurs: Onderzoeksprogramma Levende Duinen Bart Wouters, Eva Remke Project uitgevoerd in opdracht van Dunea, Provinciaal waterleidingbedrijf

Nadere informatie

Branden als EGM-maatregel. Roland Bobbink Maaike Weijters Marijn Nijssen Joost Vogels Rense Haveman Loek Kuiters

Branden als EGM-maatregel. Roland Bobbink Maaike Weijters Marijn Nijssen Joost Vogels Rense Haveman Loek Kuiters Branden als EGM-maatregel Roland Bobbink Maaike Weijters Marijn Nijssen Joost Vogels Rense Haveman Loek Kuiters Directie Kennis, juni 2009 2009 Directie Kennis, Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Nadere informatie

Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING

Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING Programma informatieavond Programma Aanpak Stikstof (PAS) 19.30-20.00 uur Inloop 20.00-20.05 uur Opening door voorzitter Piet Dijkstra - Programma en doel van

Nadere informatie

Argusvlinder Lasiommata megera

Argusvlinder Lasiommata megera Argusvlinder Lasiommata megera Angelique Belfroid Mijn eerste ervaring met de Argusvlinder was een aantal jaren geleden in de Vlietepolder op Noord-Beveland. Terwijl ik over de onverharde weg liep, vlogen

Nadere informatie

Verzuring en vermesting

Verzuring en vermesting Verzuring en vermesting Computer Ondersteund Onderwijs oefen- en zelftoetsmodule bij Ecologie eerste jaar versie 2 - juni 2004 Luchtverontreiniging in Noordwest-Europa 1. Zure regen wordt met name veroorzaakt

Nadere informatie

Bermenplan Assen. Definitief

Bermenplan Assen. Definitief Definitief Opdrachtgever: Opdrachtgever: Gemeente Assen Gemeente Mevrouw Assen ing. M. van Lommel Mevrouw M. Postbus van Lommel 30018 Noordersingel 940033 RA Assen 9401 JW T Assen 0592-366911 F 0592-366595

Nadere informatie

Programmatische Aanpak Stikstof. Rottige Meenthe en Brandemeer

Programmatische Aanpak Stikstof. Rottige Meenthe en Brandemeer Programmatische Aanpak Stikstof Rottige Meenthe en Brandemeer Programma informatieavond Programma Aanpak Stikstof (PAS) 19.30-20.00 uur Inloop 20.00-20.05 uur Opening door voorzitter Piet Dijkstra - Programma

Nadere informatie

LIFE+ IN DE AMSTERDAMSE WATERLEIDINGDUINEN

LIFE+ IN DE AMSTERDAMSE WATERLEIDINGDUINEN LIFE+ IN DE AMSTERDAMSE WATERLEIDINGDUINEN De AWD maakt onderdeel uit van Natura 2000, een netwerk van beschermde Europese natuurgebieden. Dankzij een LIFE+ subsidie kan Waternet het duin de komende jaren

Nadere informatie

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden

Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Eco-hydrologische aspecten van beheer op landschapsniveau; Duinvalleien op de Waddeneilanden Ab Grootjans, Rijksuniversiteit Groningen/ Radboud Universiteit Nijmegen E-mail; A.P.Grootjans@rug.nl Groenknolorchis

Nadere informatie

Gebiedswijzer De Bruuk

Gebiedswijzer De Bruuk Programmatische Aanpak Stikstof Gebiedswijzer De Bruuk Nederland heeft ruim 160 natuurgebieden aangewezen als Natura 2000-gebied. Samen met de andere landen van de Europese Unie werkt Nederland zo aan

Nadere informatie

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip Het bodemboek aanleg en onderhoud van de tuin Voorwoord De grond in de tuin, wat moeten we daar nu weer mee? Misschien heeft u zichzelf deze vraag wel eens gesteld. Wij van Hoveniersbedrijf Stip stellen

Nadere informatie

Herstelbeheer soortenrijke natte heide

Herstelbeheer soortenrijke natte heide Herstelbeheer soortenrijke natte heide Verslag veldwerkplaats --- nat zandlandschap Leemputten, 8 september 2010 Inleiders: André Jansen (Unie van Bosgroepen), Roland Bobbink (B-ware) 1, Henk-Jan Zwart

Nadere informatie

Natuurherstel in Duinvalleien

Natuurherstel in Duinvalleien Natuurherstel in Duinvalleien Kan het natuurlijker? A.P.Grootjans@rug.nl 1 Universiteit Groningen, IVEM 2 Radboud Universiteit Nijmegen Opbouw lezing Hydrologisch systeem van een duinvallei Relatie hydrologie,

Nadere informatie

Intentieovereenkomst mitigatie significante effecten stikstofdepositie Zeetoegang IJmond

Intentieovereenkomst mitigatie significante effecten stikstofdepositie Zeetoegang IJmond Intentieovereenkomst mitigatie significante effecten stikstofdepositie Zeetoegang IJmond 1. De Provincie Noord-Holland, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw E. Post, hierna verder te noemen

Nadere informatie

Programma informatieavond Programma Aanpak Stikstof (PAS)

Programma informatieavond Programma Aanpak Stikstof (PAS) Programma informatieavond Programma Aanpak Stikstof (PAS) 19.30-20.00 uur Inloop 20.00-20.05 uur Opening door voorzitter Piet Dijkstra - Programma en doel van de avond 20.05-20.20 uur Het wat en waarom

Nadere informatie

Uitmijnen: een bodemvriendelijke manier om bodems te verschralen.

Uitmijnen: een bodemvriendelijke manier om bodems te verschralen. Uitmijnen: een bodemvriendelijke manier om bodems te verschralen. Herstelmaatregel voor de toekomst? Afgegraven op zijn retour? Francisca Sival (Sival Advies & Onderzoek), Ineke Nusselder (provincie Gelderland)

Nadere informatie

Natuurontwikkeling op de de Volgermeerpolder (2012)

Natuurontwikkeling op de de Volgermeerpolder (2012) Natuurontwikkeling op de de Volgermeerpolder (2012) Presentatie voor het Burgerkomitee en bewoners Piet-Jan Westendorp (ecoloog, ACV) 29 november 2012 Inhoud Organisatie Beheer en monitoring natuurontwikkeling

Nadere informatie

Beheren met oog voor Insecten. Michiel Wallis de Vries

Beheren met oog voor Insecten. Michiel Wallis de Vries Beheren met oog voor Insecten Michiel Wallis de Vries Groot en Klein bijten elkaar soms Thomas et al. (2004) Science 303, 1791-1796 Insecten vs. Planten bij Begrazing Insecten wetsbaarder voor begrazing

Nadere informatie

Natuurstreefbeelden inleiding

Natuurstreefbeelden inleiding Natuurstreefbeelden inleiding Wat zijn natuurstreefbeelden? Een natuurstreefbeeld is een nagestreefd biotoop, mozaïek van biotopen of een leefgebied van een soort dat je wil behouden of verkrijgen via

Nadere informatie

module 2 ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES

module 2 ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES ECOLOGISCHE & BEHEERPRINCIPES Hoofdstuk 2 Inhoudsopgave: Wat is ecologie? Wat is biodiversiteit? Wat is natuurbeheer? Boerennatuur op en rond het erf Wat is ecologie? Wat is ecologie? Wat is ecologie?

Nadere informatie

Heide als landschap: historie, bodem en ontwikkeling. Rienk-Jan Bijlsma & Rein de Waal

Heide als landschap: historie, bodem en ontwikkeling. Rienk-Jan Bijlsma & Rein de Waal Heide als landschap: historie, bodem en ontwikkeling Rienk-Jan Bijlsma & Rein de Waal 1953 Nieuwe functies vragen om nieuwe beheermethoden Evenwicht tussen hei en gras wanneer ontwikkeling ongestoord verloopt

Nadere informatie

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur?

Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Verzilting van zoete wateren: Verlies of winst voor de aquatische natuur? Ralf Verdonschot 26 juni 2014 ralf.verdonschot@wur.nl Inhoud 1. Wat maakt de levensgemeenschap van brakke wateren waardevol? 2.

Nadere informatie

Stuifzanden: Herstel Beheer en Monitoring

Stuifzanden: Herstel Beheer en Monitoring Stuifzanden: Herstel Beheer en Monitoring Verslag veldwerkplaats ---droog zandlandschap Rozendaalse veld, 1 juni 2010 Inleiders: Michiel Riksen (WUR), Marijn Nijssen (Stichting Bargerveen), Nienke Moll

Nadere informatie

Mest, mestverwerking en wetgeving

Mest, mestverwerking en wetgeving Mest, mestverwerking en wetgeving Harm Smit Beleidsmedewerker Economische Zaken, DG AGRO Inhoud Feiten en cijfers. Huidig instrumentarium. Visie op mestverwerking en hoogwaardige meststoffen Toekomstig

Nadere informatie

Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling. Fosfaatverzadiging als uitgangspunt

Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling. Fosfaatverzadiging als uitgangspunt Plaggen ten behoeve van natuurontwikkeling Fosfaatverzadiging als uitgangspunt fosfaatverzadigingsindex (PSI) Plaggen en fosfaatverzadiging van de grond Plaggen is een veelgebruikte methode om de voedingstoestand

Nadere informatie

WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen. Mijn naam: Eddo de Veer

WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen. Mijn naam: Eddo de Veer WEERBAAR Telen = Veerkracht in de plant brengen Mijn naam: Eddo de Veer HOE? Begin met een goede bodem analyse Ik werk met de Bodem Balans Analyse Het gaat om de verhoudingen van de mineralen aan het complex

Nadere informatie

WERKPROTOCOLLEN VOOR WERKZAAMHEDEN IN HET KADER VAN BESTENDIG BEHEER EN ONDERHOUD.

WERKPROTOCOLLEN VOOR WERKZAAMHEDEN IN HET KADER VAN BESTENDIG BEHEER EN ONDERHOUD. WERKPROTOCOLLEN VOOR WERKZAAMHEDEN IN HET KADER VAN BESTENDIG BEHEER EN ONDERHOUD. In onderstaande werkprotocollen geeft de tabel aan waneer de werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd. In de tabel wordt

Nadere informatie

ontwikkeling+beheer natuurkwaliteit Heidelandschap in ontwikkeling

ontwikkeling+beheer natuurkwaliteit Heidelandschap in ontwikkeling ontwikkeling+beheer natuurkwaliteit Heidelandschap in ontwikkeling OBN-brochure Heidelandschap in ontwikkeling Uitgave: OBN / VBNE Tekst: Marijn Nijssen en Joost Vogels (Stichting Bargerveen) Deskundigen

Nadere informatie

De inrichting en het beheer van de kwelders sluit aan bij het Kwelderherstelprogramma Groningen.

De inrichting en het beheer van de kwelders sluit aan bij het Kwelderherstelprogramma Groningen. Beschrijving kwelderherstelmaatregelen 1 1.1 Inleiding Aan de noordkust van Groningen heeft Groningen Seaports, mede ten behoeve van RWE, circa 24 ha. kwelders aangekocht. Door aankoop van de kwelders

Nadere informatie

verwerking : wat is een bos?

verwerking : wat is een bos? verwerking : wat is een bos? Leven vestigt zich op plaatsen waar het goed is om te leven. Er zijn verschillende factoren die de leefomgeving vorm geven : levende factoren, niet-levende factoren en menselijke

Nadere informatie

OBN-onderzoek Randvoorwaarden voor het herstel van kenmerkende en bedreigde soorten in het natte zandlandschap

OBN-onderzoek Randvoorwaarden voor het herstel van kenmerkende en bedreigde soorten in het natte zandlandschap OBN-onderzoek Randvoorwaarden voor het herstel van kenmerkende en bedreigde soorten in het natte zandlandschap Gert-Jan van Duinen Jaap Bouwman Hein van Kleef Michiel Wallis de Vries Hoofdpunten uit OBN-rapport

Nadere informatie

grazers helpen de natuur.

grazers helpen de natuur. grazers helpen de natuur. Begrazing vroeger en nu Lang geleden kwamen in Vlaanderen allerlei soorten grazers voor: mammoeten, wisenten, oerrunderen, elanden... Die grazers zorgden ervoor dat Vlaanderen

Nadere informatie

Natura 2000 gebied Duinen Vlieland Bouwsteen begrazing en duinbeheer

Natura 2000 gebied Duinen Vlieland Bouwsteen begrazing en duinbeheer Natura 2000 gebied Duinen Vlieland Bouwsteen begrazing en duinbeheer Definitief Eindrapport 26 mei 2011 LOGO DIENST LANDELIJK GEBIED 2 Inhoud 1. Inleiding... 5 1.1 Aanleiding... 5 1.2 Leeswijzer... 6 1.3

Nadere informatie

25-3-2015. Sturen op Nutriënten. Sturen op Nutriënten. Doel. Sturen met Water. Sturen op Nutriënten. Waar kijken we naar. Bijeenkomst 19 februari 2015

25-3-2015. Sturen op Nutriënten. Sturen op Nutriënten. Doel. Sturen met Water. Sturen op Nutriënten. Waar kijken we naar. Bijeenkomst 19 februari 2015 Bijeenkomst 19 februari 2015 Jouke Velstra (Acacia Water) 4 Sturen met Water De basisgedachte is dat per perceel de grondwaterstand actief wordt geregeld. Onderwater drainage (OWD) geeft een directe relatie

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Oevers 2x maaien Oever 2

Oevers 2x maaien Oever 2 Oevers 2x maaien Oever 2 De vegetatie is rijk aan diverse soorten kruiden, zoals kattenstaart, grote waterweegbree en zwanebloem en behoort tot het Watertorkruidverbond (Oenanthion aquaticae). De vegetatie

Nadere informatie

MMC Scherpenberg Lieren. Programma van Eisen

MMC Scherpenberg Lieren. Programma van Eisen MMC Scherpenberg Lieren Programma van Eisen Dienst Landelijk Gebied Zwolle, mei 2009 Uitgangspunten Scherpenberg Voor het ontwerp op de Scherpenberg zijn de volgende zaken als input gebruikt: Vigerende

Nadere informatie

Motivaties in het beheer van de duinen

Motivaties in het beheer van de duinen Motivaties in het beheer van de duinen Ter gelegenheid van het Lymesymposium 1 november 2013 Marianne Snabilie Manager Onderhoud en Administratie PWN Waterleidingbedrijf Afdeling Natuur en Recreatie Inhoud

Nadere informatie

Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied. Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos

Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied. Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos Inleiding Is een duurzaam beheer mogelijk? Nederland veenland Huidige toestand veenweidegebied Streefbeeld

Nadere informatie

Goede bemesting geeft gezonde planten

Goede bemesting geeft gezonde planten Goede bemesting geeft gezonde planten Door: HortiNova Opbouw van presentatie: Doel van gezonde bodem & plant Hoe groeit een plant? Hoe kan een plant ziek worden? Waarom moeten we bladgroen en wortels promoten

Nadere informatie

Regionaal Landschap Groene Corridor vzw

Regionaal Landschap Groene Corridor vzw Regionaal Landschap Groene Corridor vzw Geen drempels voor Agrarisch natuurbeheer Wat is RLGC? Gït Geïntegreerde projecten Doelstellingen cursus Waarom dit initiatief? Wat willen we bereiken? Uitgangssituatie

Nadere informatie

Samenvatting / Summary in Dutch SAMENVATTING

Samenvatting / Summary in Dutch SAMENVATTING SAMENVATTING Ammoniak is een van de voornaamste luchtverontreinigende stoffen in Nederland. Het is voor bijna 90% afkomstig uit de landbouw. De ammoniak komt vooral vrij bij de produktie van mest in de

Nadere informatie

Levende Grond; Voedsel Gezond! Stichting Wervel. De Zonnekouter. Machelen-aan-de-Leie 29 november 2014

Levende Grond; Voedsel Gezond! Stichting Wervel. De Zonnekouter. Machelen-aan-de-Leie 29 november 2014 Levende Grond; Voedsel Gezond! Stichting Wervel De Zonnekouter Machelen-aan-de-Leie 29 november 2014 De De boer boer de de dokter dokter van van de de toekomst toekomst?? De boer de dokter van de toekomst?

Nadere informatie

PAS in de praktijk. ervaringen met gebiedsontwikkeling Klavertje 4 en ervaringen met de veehouderij. VVM-Commissie m.e.r.

PAS in de praktijk. ervaringen met gebiedsontwikkeling Klavertje 4 en ervaringen met de veehouderij. VVM-Commissie m.e.r. PAS in de praktijk ervaringen met gebiedsontwikkeling Klavertje 4 en ervaringen met de veehouderij VVM-Commissie m.e.r. 23 november 2015 Henk Ullenbroeck ARCADIS Imagine the result Een verhaal over het

Nadere informatie

Plan-MER. Definitief. Deel I. over het programma aanpak stikstof 2015-2021. 10 januari 2015

Plan-MER. Definitief. Deel I. over het programma aanpak stikstof 2015-2021. 10 januari 2015 Deel I Plan-MER over het programma aanpak stikstof 2015-2021 10 januari 2015 Definitief Ministerie van Economische Zaken Ministerie van Infrastructuur en Milieu Verantwoording Titel Plan-MER voor het

Nadere informatie

Titel Beheermaatregelen voor de kommavlinder in Drenthe

Titel Beheermaatregelen voor de kommavlinder in Drenthe Titel Beheermaatregelen voor de kommavlinder in Drenthe Beheermaatregelen voor de kommavlinder in Drenthe Beheermaatregelen voor de kommavlinder in Drenthe Tekst: Michiel Wallis de Vries Met medewerking

Nadere informatie

arme grond, rijke natuur NAtuur & Milieu 1 Arme grond, rijke natuur Programmatische Aanpak Stikstof herstelt Natuur

arme grond, rijke natuur NAtuur & Milieu 1 Arme grond, rijke natuur Programmatische Aanpak Stikstof herstelt Natuur arme grond, rijke natuur NAtuur & Milieu 1 Arme grond, rijke natuur Programmatische Aanpak Stikstof herstelt Natuur 2 NAtuur & Milieu Arme grond, rijke natuur Arme grond, rijke natuur NAtuur & Milieu 3

Nadere informatie

IJzersuppletie in Laagveenplassen

IJzersuppletie in Laagveenplassen IJzersuppletie in Laagveenplassen Van veelbelovend naar effectief Zo lang het duurt.. 1: Ontwikkeling van het idee IJzer in de bodem bindt fosfaat Zonder ijzer komt fosfaat vrij Fosfaat geeft algenbloei

Nadere informatie

De verschillen tussen de onderhoudsniveaus basis en accent zijn aangegeven in de tekst door middel van een onderstreping.

De verschillen tussen de onderhoudsniveaus basis en accent zijn aangegeven in de tekst door middel van een onderstreping. BIJLAGE A. BEELDBOEK GROEN KERNEN In de wijken krijgt de openbare ruimte een gemiddelde kwaliteit. Dit onderhoudsniveau noemen we basis. In de wijken dragen inwoners vervolgens zelf bij aan het beheer

Nadere informatie

Natte Natuurparel Nemerlaer 1 20-10-2011

Natte Natuurparel Nemerlaer 1 20-10-2011 Overzicht situatie en maatregelen per perceel NNP Project: NNP = Perceel is op orde voor realisatie AmbitieNatuurbeheertype = AmbitieNatuurbeheertype is haalbaar door uitvoering maatregelen = AmbitieNatuurbeheertype

Nadere informatie

Dossiernummer: 23-10-2013 Projectnummer:

Dossiernummer: 23-10-2013 Projectnummer: Bijlagen bij verordening subsidies natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen 2014: 1. Inrichtingseisen natuurvriendelijke oevers en vispaaiplaatsen; 2. Richtlijnen voor natuurvriendelijk onderhoud.

Nadere informatie

Herstelstrategie H2130B: Grijze duinen (kalkarm) 1.Kenschets. Leeswijzer

Herstelstrategie H2130B: Grijze duinen (kalkarm) 1.Kenschets. Leeswijzer Herstelstrategie H2130B: Grijze duinen (kalkarm) Smits, N.A.C. & A.M. Kooijman Leeswijzer Dit document start met de kenschets uit het profieldocument (paragraaf 1) en geeft daarna een overzicht van de

Nadere informatie

Starters in het bosonderzoek 2011. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen. Margot Vanhellemont. Inleiding

Starters in het bosonderzoek 2011. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen. Margot Vanhellemont. Inleiding Starters in het bosonderzoek 2011 Veranderingen in bodem- en strooiselkenmerken bij de omvorming van gemengd loofhout naar fijnspar. Gorik Verstraeten Bart Muys, Jakub Hlava, Kris Verheyen Margot Vanhellemont

Nadere informatie

Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen

Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen Bermbeheerplan voor een ecologisch waardevolle berm langs te Elingen 1. Inleiding In het dichtbebouwde Vlaanderen zijn bermen overal te vinden. Meestal vervullen ze een vrij belangrijke ecologische rol,

Nadere informatie

HOE WERKT DE PROGRAMMATISCHE AANPAK STIKSTOF (PAS)?

HOE WERKT DE PROGRAMMATISCHE AANPAK STIKSTOF (PAS)? HOE WERKT DE PROGRAMMATISCHE AANPAK STIKSTOF (PAS)? Ruimte maken voor economische ontwikkeling met behoud van de natuurdoelen van Natura 2000, het Europese beleid om natuur en biodiversiteit te beschermen.

Nadere informatie

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XVII: BE2100026 Valleigebied van de Kleine Nete met brongebieden, moerassen en heiden

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XVII: BE2100026 Valleigebied van de Kleine Nete met brongebieden, moerassen en heiden Verspreiding: Beperkt Eindrapport PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XVII: BE2100026 Valleigebied van de Kleine Nete met brongebieden, moerassen en heiden Wouter Lefebvre, Felix Deutsch

Nadere informatie

Oorzaak problemen Zomereik in de bodem

Oorzaak problemen Zomereik in de bodem Oorzaak problemen Zomereik in de bodem Esther Lucassen Ralf Aben Michael van Roosmalen Jan Roelofs Info E. Lucassen@b-ware.eu 1900 Chronic Oak Decline Syndroom: Interacties tussen abiotische factoren (o.a.

Nadere informatie

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water

AQUATISCHE LANDBOUW. haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW haal meer uit land én water AQUATISCHE LANDBOUW Waarom wel het land, maar niet de sloot benutten in de veenweiden? Dat is de vraag waar het om draait in het icoon Aquatische landbouw

Nadere informatie

Gezond verstandavond 14 juni bij Fam. Doodeman te Birdaard

Gezond verstandavond 14 juni bij Fam. Doodeman te Birdaard Gezond verstandavond 14 juni bij Fam. Doodeman te Birdaard Doelstelling na WO II: nooit meer honger enorme toename voedsel productie Bertold Brecht:,,Erst das Fressen, dann die Moral Boerderijen worden

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

H o e v e r d e r m e t b e s t e m m i n g s p l a n n e n v o o r h e t l a n d e l i j k g e b i e d n a d e

H o e v e r d e r m e t b e s t e m m i n g s p l a n n e n v o o r h e t l a n d e l i j k g e b i e d n a d e H o e v e r d e r m e t b e s t e m m i n g s p l a n n e n v o o r h e t l a n d e l i j k g e b i e d n a d e u i t s p r a a k v a n d e R a a d v a n S t a t e o v e r h e t b e s t e m m i n g s p

Nadere informatie

Onderzoekcentrum B-WARE BV

Onderzoekcentrum B-WARE BV Onderzoekcentrum B-WARE BV Opgericht in 2002 Emiel Brouwer Natuur- en waterbeheer in Nederland - Biotoopvernietiging, versnippering, atmosferische depositie, verdroging, vervuiling van grond- en oppervlaktewater,

Nadere informatie

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld.

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld. Achtergrondinformatie voor achterbanberaad milieubeleid regio Eemsdelta Het milieubeleid omvat veel onderwerpen. Teveel om in één keer allemaal te behandelen. Op basis van onze ervaringen in de regio en

Nadere informatie

TIPS & TRICKS. TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem

TIPS & TRICKS. TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem TIP 5: Reinigen Bewateringssysteem Ongelijke waterafgiftes door leidingvernauwingen en/of verstopte druppelaars of sproei-installatie zijn een doorn in het oog van een kweker. Ongelijke bewatering verstoort

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering BIODIVERSITEIT RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering DUURZAME ONTWIKKELING INTEGRAAL WATERBEHEER BIODIVERSITEIT Wat? Belang?

Nadere informatie

Chemisch wateronderzoek 1. klimaatstad. water leeft 2. Abio. klimaatstad

Chemisch wateronderzoek 1. klimaatstad. water leeft 2. Abio. klimaatstad Chemisch wateronderzoek 1 water leeft 2 Abio Chemisch wateronderzoek 2 Chemisch wateronderzoek 3 WATER LEEFT Chemisch wateronderzoek Een goede waterkwaliteit is van groot belang voor het leven van waterdieren

Nadere informatie

Biologie Thema 5 Ecologie

Biologie Thema 5 Ecologie Basisstof 1: Biologie Thema 5 Ecologie Biosfeer Gedeelte&van&de&aarde&dat&door&organismen&wordt&bewoont& Biomen Vegeta3egordels& Ecosystemen Natuurlijk&begrensd&deel&van&de&biosfeer& Levensgemeenschap

Nadere informatie

VHR-soorten met N-gevoelig leefgebied

VHR-soorten met N-gevoelig leefgebied VHR-soorten met N-gevoelig leefgebied 26-11-2012, aangevuld op 22042013 1. INLEIDING Deze notitie 1 geeft een analysemethode voor de VHR-soorten met N-gevoelig leefgebied in het kader van de gebiedsanalyse

Nadere informatie

Waarde van kruidenrijk gras en inpassing in de bedrijfsvoering

Waarde van kruidenrijk gras en inpassing in de bedrijfsvoering Waarde van kruidenrijk gras en inpassing in de bedrijfsvoering Hein Korevaar Slotbijeenkomst Praktijknetwerk Natuurlijk kruidenrijk gras voor de veehouderij; Wageningen 12 maart 2014 Inhoud van presentatie

Nadere informatie

Programma van Eisen - Beheerplannen

Programma van Eisen - Beheerplannen Programma van Eisen - Beheerplannen Eisen voor de inhoud Inventarisatie 1. Het beheerplan geeft allereerst een beschrijving van de natuurwaarden in het Natura 2000-gebied (de actuele situatie en trends,

Nadere informatie

overheden als omgevingsloket

overheden als omgevingsloket overheden als omgevingsloket Opening Mari Carmen Oudendijk Dagvoorzitter PAS informatiedagen 2 Opening Het doel van de PAS informatiedagen Per dag twee sessies Interactie met WhatsApp Informatiemarkt 3

Nadere informatie

Effecten van verhoogde stikstofdepositie door 2 nieuwe kolencentrales op duingebieden passend beoordeeld?

Effecten van verhoogde stikstofdepositie door 2 nieuwe kolencentrales op duingebieden passend beoordeeld? Effecten van verhoogde stikstofdepositie door 2 nieuwe kolencentrales op duingebieden passend beoordeeld? Opdrachtgever: Mobilisation for the Environment, Nijmegen Projectnummer: PR 14.088 Rapportnummer:

Nadere informatie

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen

economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen economische mogelijkheden sociale omgeving ecologisch kapitaal verborgen kansen REDD+ een campagne voor bewustwording van suriname over haar grootste kapitaal Wat is duurzaam gebruik van het bos: Duurzaam

Nadere informatie

Bodemverzuring als aanjager van eikensterfte: gevolgen voor herstelmaatregelen. uit de wetenschap

Bodemverzuring als aanjager van eikensterfte: gevolgen voor herstelmaatregelen. uit de wetenschap Esther Lucassen, Ralf Aben, Alfons Smolders, Roland Bobbink, Jose van Diggelen (Onderzoekscentrum B-ware), Michael van Roosmalen (Stichting het Limburgs Landschap), Dries Boxman, Leon van den Berg en Jan

Nadere informatie

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XIV: BE2100024 Vennen, heiden en moerassen rond Turnhout

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XIV: BE2100024 Vennen, heiden en moerassen rond Turnhout Verspreiding: Beperkt Eindrapport PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XIV: BE2100024 Vennen, heiden en moerassen rond Turnhout Wouter Lefebvre, Felix Deutsch Opmaak + aanmaak kaarten en

Nadere informatie

Workshop VNG studiedag 17 februari 2016

Workshop VNG studiedag 17 februari 2016 Wet Natuurbescherming en de PAS) Workshop VNG studiedag 17 februari 2016 Viviane Ampt PAS-bureau: voor ondersteuning alle bevoegd gezagen over de PAS Vragen: http://pas.bij12.nl/content/helpdesk PAS: -

Nadere informatie

industrie & adviseurs

industrie & adviseurs industrie & adviseurs Opening Mari Carmen Oudendijk Dagvoorzitter PAS informatiedagen 2 Opening Het doel van de PAS informatiedagen Per dag twee sessies Interactie met WhatsApp Informatiemarkt 3 Programma

Nadere informatie

Bermbeheer: ook voor plant en dier van knautia en knautiabij tot bruin dikkopje. Hasselt - 2 februari 2012 Kars Veling, De Vlinderstichting

Bermbeheer: ook voor plant en dier van knautia en knautiabij tot bruin dikkopje. Hasselt - 2 februari 2012 Kars Veling, De Vlinderstichting Bermbeheer: ook voor plant en dier van knautia en knautiabij tot bruin dikkopje Kartering 650 kilometer bermen en holle wegen Zuid-Limburg en bepaling kwaliteit Belang van de bermen voor aandachtssoorten:

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XXIV: BE2100016 Klein en Groot Schietveld

PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XXIV: BE2100016 Klein en Groot Schietveld Verspreiding: Beperkt Eindrapport PAS-Gebiedsgerichte analyse versie lente 2015: Deel XXIV: BE2100016 Klein en Groot Schietveld Wouter Lefebvre, Felix Deutsch Opmaak + aanmaak kaarten en rapporten: Wouter

Nadere informatie

Waterkwaliteitsbepaling m.b.v. Macrofauna

Waterkwaliteitsbepaling m.b.v. Macrofauna Inhoud Waterkwaliteitsbepaling m.b.v. Macrofauna Inleiding Proef 1. Algemene bepalingen. Proef 2. Bepaling waterkwaliteit met behulp van kleine waterdieren (makrofauna). Verzameltabel voor alle resultaten.

Nadere informatie

VNG 14 december 2015 Gemeenten en de PAS

VNG 14 december 2015 Gemeenten en de PAS VNG 14 december 2015 Gemeenten en de PAS Viviane Ampt, PAS-bureau ondersteuning alle bevoegd gezagen over de PAS http://pas.bij12.nl/content/helpdesk Twitter met ons mee! #BIJ12 #VNG #PAS #stikstof Stikstofemissie

Nadere informatie

Bemestingsplan. Hans Smeets Adviseur DLV team boomteelt. DLV Plant

Bemestingsplan. Hans Smeets Adviseur DLV team boomteelt. DLV Plant Bemestingsplan Hans Smeets Adviseur DLV team boomteelt Waarom een grondanalyse? Inzicht krijgen in de beschikbare voeding voor de plant; Hoofdelementen; Sporenelementen; ph van de grond; Organische stof

Nadere informatie

1. Inleiding. 1.1 Achtergrond

1. Inleiding. 1.1 Achtergrond 1. Inleiding 1.1 Achtergrond Gezien recente ontwikkelingen is groei in kwetsbare locaties in het Centraal Veluwe Natuurmassief voor toeristische verblijfsrecreatie (toeristische verhuur van overnachtingeenheden),

Nadere informatie

Waterplanten en Waterkwaliteit

Waterplanten en Waterkwaliteit Waterplanten en Waterkwaliteit Leon van den Berg Moni Poelen Monique van Kempen Laury Loeffen Sarah Faye Harpenslager Jeroen Geurts Fons Smolders Leon Lamers Platform Ecologisch Herstel Meren Vrijdag 11

Nadere informatie

Arenasessie: Biologische grondontsmetting als alternatief voor stomen

Arenasessie: Biologische grondontsmetting als alternatief voor stomen Arenasessie: Biologische grondontsmetting als alternatief voor stomen Gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken en het Productschap Tuinbouw 20-12-2012, Daniël Ludeking, Roel Hamelink, André van

Nadere informatie

Bronnen. Meer info. Naam: Co-wetenschapp(st)er: Klas:

Bronnen. Meer info. Naam: Co-wetenschapp(st)er: Klas: Bronnen - Het grote experimenteerboek, uitgeverij Deltas, 2003 - Aan de slag met Findus, uitgeverij Davidsfonds/Infodok, 2000 - Grasspriet Themadossier 4 Tuinbouw, Plattelandsklassen vzw Meer info Telefoon:

Nadere informatie

Document PAS-analyse Herstelstrategieën voor Hollands Diep

Document PAS-analyse Herstelstrategieën voor Hollands Diep Document PAS-analyse Herstelstrategieën voor Hollands Diep Tweede Kamer, december 2013 De volgende habitattypen en soorten worden in dit document behandeld: Habitattypen: Er zijn geen stikstofgevoelige

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Student leraar secundair onderwijs groep 1

Lesvoorbereiding Student leraar secundair onderwijs groep 1 Lesvoorbereiding Student leraar secundair onderwijs groep 1 Naam Sara Van de Velde Cluster Aardrijkskunde biologie - fysica Groep 2 LS 2 Academiejaar 2001-2002 Campus Kattenberg Kattenberg 9, B-9000 Gent

Nadere informatie

Oerlandschap, gekneed door ijs en oorlog Samenvatting van het beheerplan Holtingerveld Concept

Oerlandschap, gekneed door ijs en oorlog Samenvatting van het beheerplan Holtingerveld Concept Oerlandschap, gekneed door ijs en oorlog Samenvatting van het beheerplan Holtingerveld Concept a Oerlandschap, gekneed door ijs en oorlog Samenvatting van het beheerplan Holtingerveld Colofon Deze samenvatting

Nadere informatie

Metamorfose: vlinders in een veranderend landschap

Metamorfose: vlinders in een veranderend landschap Metamorfose: vlinders in een veranderend landschap Het gefladder van vlindervleugels trekt ieders aandacht. Beweging en kleurenpracht: we kunnen er niet aan ontsnappen. Wat doe je met die waarneming? En

Nadere informatie

PASsend beoordelen. Marcel Soppe

PASsend beoordelen. Marcel Soppe PASsend beoordelen Marcel Soppe Inhoud Vandaag: over salderen in het kader van stikstofproblematiek in het natuurbeschermingsrecht. Waar ziet stikstof problematiek op? - Natura 2000-gebieden met kwalificerende

Nadere informatie

Hoofdlijnen Natuurrapport 2007

Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Hoofdlijnen Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen Duurzaam gebruik Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen Duurzaam gebruik Toestand plant-

Nadere informatie

AANVULLING OP DE PASSENDE BEOORDELING VAN RWE EN PROJECTPLAN NATUURMAATREGELEN NATURA 2000-GEBIED DROUWENERZAND

AANVULLING OP DE PASSENDE BEOORDELING VAN RWE EN PROJECTPLAN NATUURMAATREGELEN NATURA 2000-GEBIED DROUWENERZAND AANVULLING OP DE PASSENDE BEOORDELING VAN RWE EN PROJECTPLAN NATUURMAATREGELEN NATURA 2000-GEBIED DROUWENERZAND RWE EEMSHAVEN HOLDING B.V. 15 september 2014 077988424:0.11 - Definitief B02042.000079.0100

Nadere informatie

De tekst in onderstaand kader betreft de kenschets van het profielendocument van het habitattype.

De tekst in onderstaand kader betreft de kenschets van het profielendocument van het habitattype. Herstelstrategie H6210: Kalkgraslanden Smits, N.A.C. & R. Bobbink Leeswijzer Dit document start met de kenschets uit het profieldocument (paragraaf 1) en geeft daarna een overzicht van de ecologische randvoorwaarden

Nadere informatie