Meer kans om langer thuis verzorgd te worden : Zorg voor een aangepaste woning

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Meer kans om langer thuis verzorgd te worden : Zorg voor een aangepaste woning"

Transcriptie

1 Meer kans om langer thuis verzorgd te worden : Zorg voor een aangepaste woning Draaiboek bij het sensibiliseringsproject van Landelijke Thuiszorg gericht naar verzorgenden en mantelzorgers Anne Dedry Beleidsmanager Zorg & Wonen 1

2 2

3 Voorwoord 1 Anders Ouder Worden: kwetsbare ouderen van tel! Cera is een coöperatie van zo n half miljoen vennoten en investeert samen met hen op financieel en maatschappelijk vlak. Wat deze tweede opdracht betreft kiest Cera voor maatschappelijke projecten die voldoen aan reële behoeften die duurzame effecten bereiken, voor de samenleving in haar geheel en voor de vennoten in het bijzonder. Cera is met haar maatschappelijke projectwerking actief op zeven domeinen: Armoede en sociale inclusie, Coöperatief ondernemen, Kunst en cultuur, Land- en tuinbouw en een duurzame ontwikkeling, Zorg in de samenleving, Lokale nitiatieven in onderwijs en jeugdwerk en Samen microfinancieren en microverzekeren in het Zuiden via BRS. In het domein Medisch-sociaal besteedt Cera specifiek aandacht aan de doelgroep kwetsbare ouderen. Waar liggen de noden en behoeften in de ouderensector, waar situeren zich de knelpunten en hoe moet Cera zich de komende jaren oriënteren om hieraan tegemoet te komen? Met deze vragen in het achterhoofd vroeg Cera aan Lucas KU Leuven om een vooronderzoek te doen met als titel Dromen worden werkelijkheid, uitgevoerd tussen de periode van september 2007 tot december De doelstelling was een zicht te krijgen op de voornaamste actoren in de sector en de prioriteiten in de ouderenzorg via hen te identificeren. In navolging van dit vooronderzoek selecteerden Lucas KU Leuven en Cera acht lokale pilootprojecten in Vlaanderen met een diversiteit in aanpak, sector en doelstelling en met als rode draad de focus op kwetsbare ouderen en ontschotting in de zorg. Elk project werd voorgedragen door een lid van de adviesgroep, samengesteld uit een groep met vertegenwoordigers en experten uit beleid, voorzieningen, koepelverenigingen, gebruikersorganisaties en academici. Na drie jaar intensieve samenwerking, een tussentijds event op 29 september 2011, vijf interactiedagen, een Anders-Ouder-Wordenkrant, filmpjes, een slotevent op 25 april 2012 vroegen we de projecten om hun expertise te delen in een draaiboek. Met enige fierheid stellen we u dan ook graag het draaiboek van Landelijke Thuiszorg voor. Tot slot, een voorwoord zou geen voorwoord zijn, zonder een dankbetuiging. Via deze weg daarom graag een woord van dank aan onze partner LUCAS KU Leuven, aan de peter van dit project, televisiemaker Jan Van Rompaey, aan de adviesgroep die Anders Ouder Worden mee in goede banen leidde, Landelijke Thuiszorg en de zeven andere projecten. Wordt u bij het lezen nieuwsgierig naar de draaiboeken van de andere initiatieven? Dan verwijzen we u graag naar Breng zeker ook een bezoek aan waar u het onderzoeksrapport en de beleidsaanbevelingen van Lucas KU Leuven uitgebreid kunt nalezen. We wensen u veel leesplezier en inspiratie. Stéphanie De Smet programmacoördinator Medisch-sociaal 3

4 Voorwoord 2 Dromen kunnen werkelijkheid worden! Anders ouder worden met die focus geeft Cera vernieuwende projecten in de ouderenzorg een duw in de rug. Anders ouder worden, betekent kiezen voor de zorg voor kwetsbare ouderen die om diverse redenen uit de boot dreigen te vallen. In het vooronderzoek Dromen worden werkelijkheid dat we vanuit LUCAS in opdracht van Cera uitvoerden, gaven sleutelfiguren hun visie over wenselijke innovaties in de ouderenzorg. Een focusgroep en doordenknamiddag leidden tot een aantal kernthema s. Hierop besliste Cera een project op te starten over ontschotting in de zorg voor kwetsbare ouderen. Met een adviesgroep van experten zijn goede praktijken in Vlaanderen voorgesteld en besproken. Op basis van de volgende criteria is hieruit een selectie gemaakt: Het project richt zich op kwetsbare ouderen, met oog voor thuiswonende ouderen, allochtone ouderen, vrijwilligers, mantelzorgers, basiswerkers in de zorg en inbedding in de maatschappij Het gaat om een reeds bestaande goede praktijk, met visie en uitwerking in de praktijk Het project is bereid tot regionale samenwerking met andere partners Het project is bereid tot coaching en wetenschappelijke begeleiding door LUCAS met verkenning van de mogelijkheden tot optimalisatie Het project stelt doelstellingen en resultaten voorop op middellange termijn (3 jaar) Het project werkt vraaggestuurd en geeft een stem aan de kwetsbare ouderen Differentiatie is een van de uitgangspunten Het gaat om vernieuwende, ook kleinschalige initiatieven. De projecten ontvangen bij voorkeur geen subsidies via andere kanalen. De steun door Cera betekent een belangrijke meerwaarde en het project kan de coöperatieve waarden van Cera onderschrijven: samenwerking, solidariteit en respect voor het individu De keuze is gemaakt voor acht innovatieve projecten in Vlaanderen, doelbewust met diverse thematiek en geografische spreiding. Gedurende drie jaar ging elk van deze projecten aan de slag. Doelstelling van het project was enerzijds het versterken van de eigen activiteiten en vernieuwingen. Anderzijds kon elk van de acht projecten drie jaar toewerken naar de neerslag van deze acties in een draaiboek. Zo n draaiboek is een inspirerende roadmap die andere initiatiefnemers moet uitnodigen en aanzetten om zelf ook aan de slag te gaan in de zorg voor kwetsbare ouderen. We zorgden voor wetenschappelijke begeleiding en coaching en gaven tips ter verbetering en methodische adviezen. Jaarlijks kwamen alle projecten tweemaal samen om te leren over gemeenschappelijke thema s en om onderling ervaringen uit te wisselen. Cera zorgde voor de nodige logistieke, financiële en communicatieve ondersteuning. Voor u, beste lezer, ligt één van de acht draaiboeken van de projecten Anders Ouder Worden waarmee u zelf aan de slag kunt. Het is geen receptenboek met afgewogen ingrediënten en een strak stappenplan. Wel een kernachtige bundeling van ideeën, van tips en aanbevelingen die voor u als startende ondernemer een steun kunnen zijn in het vormgeven van uw eigen goede praktijk. Want elk nieuw initiatief moet ook worden ingekleurd volgens de noden van de lokale situatie, de specifieke organisatorische of financiële context. Eén ding is bovendien constant in alle draaiboeken van deze acht unieke projecten: de authentieke bekommernis voor die oudere man of vrouw die wat minder stevig in het leven staat en kwetsbaar is of dreigt te worden. Het gaat erom echt te luisteren naar wat kwetsbare ouderen betekenen. Enkel zo kunnen dromen werkelijkheid worden! We hopen van harte dat u aangestoken raakt door het enthousiasme van deze acht projecten. Veel leesplezier! Iris De Coster en Dr. Nele Spruytte LUCAS KU Leuven 4

5 INHOUD Inleiding 1. Het maatschappelijk probleem 2. De doelstellingen 3. Stapsgewijze acties 3.1. Acties voor verzorgenden 3.2. Acties voor mantelzorgers 4. Inzichten en successen 4.1. Verzorgenden melden meer 4.2. Regioverantwoordelijken zijn meer alert 4.3. De preventieadviseur met meer expertise 4.4. Variatie in de tools 4.5. De hefboom verzorgende/regioverantwoordelijke 4.6. Succesvolle randvoorwaarden 4.7. Successen in cijfers 5. Te overwinnen barrières 5.1. Intern 5.2. Extern 6. Samenvatting en aanbevelingen 7. Bronnen 5

6 INLEIDING Iedereen heeft de wens om zo lang mogelijk thuis verzorgd te kunnen worden. Naast voldoende professionele hulp en mantelzorg, is een aangepaste woning onontbeerlijk of minstens aanbevolen. Dit wordt vaak vergeten en niet als probleem ervaren. Heel wat kwetsbare ouderen al dan niet hierin gevolgd door hun mantelzorgers zijn niet gemotiveerd om hun thuis tijdig ergonomisch aan te passen. Het is te duur, of nog lang niet nodig, of niet zo esthetisch, Ook kleinere ingrepen en hulpmiddelen moeten vaak een drempel overwinnen. Nochtans verhoogt een aangepaste woning het comfort aanzienlijk, zowel voor de (zieke) kwetsbare ouder als voor de mantelzorger, de verzorgende, de thuisverpleegkundige en anderen die inspringen in een thuiszorgsituatie. Bovendien, met meer zware zorgsituaties in de thuiszorg, worden ergonomische werkvoorwaarden steeds belangrijker. Dit draaiboek geeft inzicht in de successen van onze sensibiliseringsacties, schetst de nodige randvoorwaarden en brengt de te overwinnen barrières in kaart. We sluiten af met aanbevelingen en een uitgebreide cd met bijlagen. 6

7 1.Het maatschappelijk probleem 7

8 De vergrijzing van onze samenleving is een prioritair probleem geworden. We leven alsmaar langer (de levensverwachting voor een man is nu al 76 jaar en voor een vrouw is dit 82 jaar). De voorbije 60 jaar is de levensverwachting met ongeveer 20 jaar toegenomen (1). Daardoor wordt de zorgperiode thuis ook langer. Bovendien wil quasi iedereen (91 %) later als hij / zij oud en ziek is thuis verzorgd worden. Momenteel wonen 8,5 keer meer vijfenzeventigplussers thuis dan in een woonzorgcentrum. 82 % wil dit liefst met mantelzorgers en zolang mogelijk zonder professionele hulp. Het aantal mantelzorgers in Vlaanderen wordt geschat op (2). We zien ook de zorgzwaarte toenemen, niet alleen door de oudere patiënten in de thuiszorg, maar eveneens door de kortere ligduur in ziekenhuizen en door de technologische vooruitgang in de geneeskunde (complexere ziektebeelden kunnen nu ook thuis behandeld worden) (3). Het is duidelijk dat vele woningen absoluut niet aangepast zijn aan de (ergonomische) noden van patiënten en verzorgers. Er zijn zelfs nog woningen in Vlaanderen die niet over basiscomfort beschikken (4). Dit is 3 % van de Vlaamse huizen die binnen geen stromend water, toilet en badkamer hebben. De meest kwetsbare ouderen zijn bijna altijd ook degenen die het slechtst behuisd zijn. 42 % van de mantelzorgers in Vlaanderen woont samen met de persoon voor wie ze zorgen. Ook voor hen is een aangepaste woning dus van belang. Bovendien zijn mantelzorgers vaak zelf bejaard (23 % is ouder dan 65 jaar), met vaak beginnende analoge gezondheidsproblemen als de persoon voor wie ze zorgen. Dit is zeker zo bij partnerzorg (5). De valincidenten thuis zijn alarmerend hoog : 28 tot 35 % van de vijfenzestigplussers en 32 tot 42 % van de vijfenzeventigplussers valt minstens één keer per jaar ernstig in zijn / haar woning (6). Aangezien de schaarste bij het zorgpersoneel de komende jaren alleen maar zal toenemen, zijn goede ergonomische werkomstandigheden een randvoorwaarde om de job langer vol te houden. Een extra pijnpunt is het vergrijzingsproces binnen de personeelsgroep. 51 % van de verzorgenden van Landelijke Thuiszorg is ouder dan vijfenveertig jaar (7). Door deze professionele schaarste zal ook de druk op de mantelzorger toenemen. 8

9 Bovendien trekt de overheid meer en meer de kaart van de mantelzorgers als spil van de thuiszorg, waarbij professionele hulp aanvullend wordt gezien na uitputting van mantelzorg (8). Dit creëert extra druk op de informele zorgpijler. We zullen mantelzorgers evenzeer moeten koesteren als de professionele zorgverleners, en we moeten hen leren beter voor zichzelf te zorgen (9). Tenslotte, om het dilemma in al zijn scherpte te schetsen, mag ook de demografische en sociologische evolutie waaraan mantelzorgers onderhevig zijn, niet onderschat worden. De belangrijkste knelpunten (10) zijn : De gezinnen zijn kleiner geworden : we zijn met minder om zorg te delen Het aantal gescheiden vijfenvijftigplussers neemt toe, waardoor de groep vergroot die geen beroep kan doen op een partner Er is een concurrentie tussen arbeid en zorg : door de stijgende activiteitengraad van vrouwen zal de komende generatie vrouwelijke mantelzorgers mantelzorg combineren met buitenshuis werken Door met z n allen langer te moeten werken en het verstrengen van de mogelijkheden tot tijdskrediet, verdunt het potentieel mantelzorgers De huidige generatie mantelzorgers is een sandwichgeneratie : zorg voor kinderopvang als jong werkende grootouders in combinatie met zorg voor hoogbejaarde ouders die zolang mogelijk thuis willen verzorgd worden Families wonen niet meer onder dezelfde kerktoren, mantelzorgers moeten zich verder verplaatsen om te mantelzorgen Er is een sociologische evolutie van plicht-ethos naar keuze-ethos : mantelzorgers willen kiezen voor wie ze hoe vaak zorgen. Ze handelen niet meer (enkel) vanuit intergenerationele zorgplicht of vanuit normatieve familiale verwachtingen Vrouwen met een loopbaan in de zorgsector zijn bij uitstek degenen die zich aangesproken voelen of worden om mantelzorgtaken op te nemen. Hetgeen op zijn of haar beurt een vervroegd uitstroomeffect heeft op het zorgpersoneel. 9

10 10

11 2.De doelstellingen 11

12 Verzorgenden en mantelzorgers zijn belangrijke facilitators om kwetsbare ouderen in een thuiszorgsituatie te overtuigen van het nut van een aangepaste woning aan de zorgnoden. Dit project wil verzorgenden en mantelzorgers leren kijken met een knipperlichtbril naar de woning van de persoon voor wie ze zorgen, met een tweeledig doel. Ten eerste om pijnpunten te leren detecteren die het moeilijk maken voor de kwetsbare oudere om lang(er) thuis te blijven. Ten tweede om de eigen ergonomische werk- en zorgomstandigheden te analyseren en te verbeteren. Bij verzorgenden moet dit leiden tot een vermindering van ziekteverzuim wegens nek-, schouder- en rugklachten, én tot het voorkomen en verminderen van arbeidsongevallen. Bij mantelzorgers moet dit hun draagkracht verhogen en hun draaglast verminderen om de zorg langer vol te houden. 12

13 3.Stapsgewijze acties 13

14 Het ontwikkelen van stapsgewijze acties is een succesfactor gebleken. In een eerste fase werden de verzorgenden gesensibiliseerd met vijf acties. In een tweede fase de mantelzorgers met vier acties. Verzorgenden zijn immers facilitators, zowel naar hun cliënten toe als naar mantelzorgers rond deze cliënten. Belangrijk was dus om eerst de verzorgenden klaar te stomen zodat zij ons in een tweede fase konden helpen bij het bereiken en sensibiliseren van mantelzorgers. Deze stapsgewijze acties vloeien voort uit de visie van Landelijke Thuiszorg. 1) Alles vertrekt vanuit de behoefte van de cliënt(e) in zijn / haar context. Dit impliceert dus dat ook de mantelzorger met zijn / haar noden centraal staat. Bovendien staan alle medewerkers van Landelijke Thuiszorg ten dienste van de hulpverlening, hetgeen noodzaakt dat ook zij ondersteund worden in alle (ergonomische, mentale, ) facetten van hun werk. Deze visie is gebetonneerd in de organisatiedoelstellingen van Landelijke Thuiszorg. Vanuit maatschappelijke verbondenheid toetst Landelijke Thuiszorg de context van de cliënt(e) af aan de hedendaagse maatschappelijke uitdagingen en problemen. Hierdoor is de aandacht voor de woonomgeving van de cliënt en de mantelzorger een prioriteit. 2) Cliënten mantelzorgers verzorgenden vormen een natuurlijk bondgenootschap. Een soort gelijkzijdige driehoek, waarvan de drie zijden even lang zijn en de hoeken even groot. Voor de verzorgenden is de mantelzorger dan ook een volwaardige en gelijkwaardige partner in de zorg. Hun taken zijn erg overlappend en ze staan beiden dicht bij de cliënt, op de eerste lijn. Ook dit is terug te vinden in de organisatiedoelstellingen. Landelijke Thuiszorg kiest voor een voortrekkersrol en zet innovatie hoog in haar vaandel. Het werken aan de positionering van de mantelzorger als gelijkwaardige en volwaardige partner in de zorg is daar een voorbeeld van. Evenals de dwarsverbindingen met de zusterorganisatie Ons Zorgnetwerk, die belangen van gebruikers en mantelzorgers behartigt. 14

15 3.1. Acties voor verzorgenden Actie 1 : vorming LevensLang Wonen Landelijke Thuiszorg ontwikkelde een checklist LevensLang Wonen (zie bijlage 1) voor haar cliënten woningaanpassing, maar ook voor leden van KVLV en Landelijke Gilde en bezoekers op beurzen (11). De checklist doet je nadenken over : Hoe toegankelijk is mijn woning? Hoe veilig is mijn woning? Is mijn woning technisch goed uitgerust? Naargelang je alleen woont of minder mobiel bent, verzwaart de score die aangeeft of je woning aangepast moet worden aan jouw fysieke noden. Wanneer één of meerdere vragen een kruisje in het rode vak krijgen, betekent dit dat je woning niet is aangepast aan verminderde mobiliteit, ziekte- of ouderdomsbeperkingen. Deze checklist is in de loop van de voorbije vier jaar een voortreffelijke eye-opener gebleken voor senioren met een duidelijk sensibiliserend effect. Landelijke Thuiszorg heeft aan haar verzorgenden aangeleerd wat het nut is van deze checklist, hoe deze correct moet worden afgenomen, en vooral hoe je cliënten kan overtuigen om de woning eens aan deze test te onderwerpen. Eveneens werd aan de verzorgende aangeleerd hoe je ook de mantelzorger correct en empathisch (niet-bedreigend) kan informeren over de pijnpunten in de woning. Tenslotte werd ook aangeleerd hoe cliënten en mantelzorgers kunnen overtuigd worden om een advies in te winnen bij de dienst woningaanpassing. Als interactieve methodiek werd, naast een rijkelijk geïllustreerde PPT o.a. een quiz gebruikt (zie bijlage 2). Actie 2 : meldingsformulier veilige werkomstandigheden Landelijke Thuiszorg ontwikkelde een meldingsformulier (zie bijlage 3) voor verzorgenden waarmee zij pijnpunten in de woningen van hun cliënten kunnen aangeven op vlak van : Elektriciteit Verwarming Werkomgeving Toegankelijkheid Basisvoorzieningen Hygiëne. 15

16 In zeer begrijpelijke taal kan de verzorgende snel en efficiënt een werkpostanalyse maken via het aankruisen van heikele punten zoals onvoldoende verluchting of verlichting, kachels zonder rookafvoer, onaangepaste temperatuur, gevaarlijke verlengdraden, losliggende traplopers, toilet zonder spoeling, enz. Zij kan ook aanduiden of zij een knelpunt al dan niet hinderlijk vindt. Onveilige werkomstandigheden kunnen immers objectief vastgesteld worden, maar het belevingsaspect door de verzorgende is evenzeer belangrijk. Gladde douchebodems en drempels in het huis kunnen bijvoorbeeld een probleem zijn voor de cliënt(e) en eventueel voor de ouder wordende mantelzorger, maar zijn niet altijd hinderlijk voor de verzorgende in het uitoefenen van haar job. Terwijl losliggende traplopers en verlengdraden en gevaarlijke trappen wel onveiligheden kunnen creëren in de werkomstandigheden van de verzorgenden. Door deze nuance hinderlijk voor mij te registreren, kan er gericht en stapsgewijze omgegaan worden met de gemelde knelpunten. Blijkt ook dat verzorgenden eerlijker zijn in hun objectieve risico-analyse, omdat hun beschermende houding naar hun cliënten toe (mijn cliënt mag door mijn opmerking niet zonder hulp worden gezet of voor zware kosten komen te staan, enz. ) opgevangen en geneutraliseerd wordt. Uit de verwerking van zeshonderdzestig meldingsformulieren leren we dat er gemiddeld één tot twee knelpunten per woning genoteerd worden, alsook zeven risico s per verzorgende waar zij dagelijks mee geconfronteerd worden (een verzorgende heeft gemiddeld drie tot vier cliënten per dag). De grootste objectieve risico s zijn allerhande elektriciteitsproblemen en problemen met kachels. Als meest hinderlijk worden onaangepaste werktemperaturen, verlichtings- en verluchtingsproblemen ervaren. Actie 3 : vorming om het meldingsformulier optimaal te gebruiken Alle verzorgenden kregen een bijscholing rond het correct gebruik van dit meldingsformulier, steeds met aandacht voor zichzelf, de cliënt en de mantelzorger. De regioverantwoordelijken kregen dezelfde bijscholing, alsook hoe ze met deze meldingen moeten omgaan en hoe ze bij het intake huisbezoek preventief aandacht kunnen ontwikkelen voor veilige werkomstandigheden. De vorming heeft enerzijds tot minder meldingen geleid wegens een betere kennis rond verwarming, elektriciteit, e.d.m. Maar anderzijds heeft het ook tot meer meldingen geleid rond onveilige werkmaterialen wegens extra kennis en bewustwording. 16

17 Actie 4 : een opvolgingsbeslissingsboom Na cijfermatige analyse van de ingevulde formulieren, werd het meldingsformulier bijgestuurd en werd een beslissingsboom geïntroduceerd binnen Landelijke Thuiszorg, waardoor er garantie van opvolging is (zie bijlage 4). Om de driehoek cliënt / mantelzorger / verzorgende optimaal te ondersteunen, werden nieuwe hulplijnen geïnstalleerd binnen Landelijke Thuiszorg. De ergocoach die vooral de verzorgende ter plekke kan adviseren mét oog voor de keuzes en noden van cliënt en/of mantelzorger. De coördinator woningaanpassing die vooral de cliënt ter plekke kan adviseren mét oog voor de noden van mantelzorgers en verzorgenden. De preventieadviseur is de laatste schakel in de opvolgingsprocedure die via een huisbezoek een onwetende of onwillige cliënt en/of mantelzorger alsnog kan overtuigen van de noodzaak van aanpassingen in kader van de veiligheid. De invoering van deze huisbezoeken is uniek in de sector gezinszorg en werpt zijn vruchten af. Actie 5 : een veiligheidsboekje Uit voorgaande acties en uit de praktijk leerde Landelijke Thuiszorg dat verzorgenden kleine en grote arbeidsongevallen hebben die deels voorkomen hadden kunnen worden. Melden alleen is niet genoeg, een aantal problemen kunnen verzorgenden zelf oplossen en zelfs voorkomen. Landelijke Thuiszorg ontwierp een overzichtelijk veiligheidsboekje dat dezelfde grote items als het meldingsformulier behandelt. Het is zowel geschreven voor verzorgenden als voor mantelzorgers. Ook hier werd een praktische vorming aan gekoppeld. Aan alle verzorgenden (in negen groepen) werd aangeleerd hoe ze in de woning van de cliënt een ambassadeur rond veiligheid kunnen zijn, met extra aandacht voor de aanpak van de mantelzorger. De drie stappen (het risico juist inschatten, voorkomen en reageren of oplossen) worden bij elk item systematisch uitgelegd. Het boekje is in heldere taal geschreven en rijkelijk geïllustreerd (zie bijlage 5). Verzorgenden kunnen extra boekjes opvragen die ze gratis en gericht aan mantelzorgers bij hun cliënten kunnen geven. 17

18 3.2. Acties voor mantelzorgers Actie 1 : vorming nut woningaanpassing Landelijke Thuiszorg maakte een aangepast vormingspakket dat mantelzorgers wil sensibiliseren rond het nut van woningaanpassing (zie bijlage 6). Er werd ook gebruik gemaakt van de quiz uit actie 1 van de verzorgenden. De PPT werd ingekort, vereenvoudigd en aangevuld met aangepast beeldmateriaal. Er ging veel aandacht naar luchtige methodieken. Er werden drieënveertig mantelzorgers bereikt in vier groepen. Actie 2 : huisje weltevree Landelijke Thuiszorg maakte gebruik van het door LOGO Brussel ontwikkelde gezelschapsspel in de vorm van een ganzenbord. Het leert mantelzorgers hoe valincidenten kunnen voorkomen worden. Het spel is te verkrijgen bij het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie (www.vigez.be). Er werden dertig mantelzorgers bereikt in vijf groepen. Actie 3 : veiligheidsboekje Dit is hetzelfde laagdrempelig boekje als waarover sprake bij actie 5 voor de verzorgenden. Het wordt toegelicht op ontmoetingsmomenten, is gratis verkrijgbaar en kan ook door de verzorgende uitgedeeld worden aan mantelzorgers bij hun cliënten. Het werd tot nog toe toegelicht aan negentig mantelzorgers op negen info- en ontmoetingsmomenten. Ook op alle beurzen van de dienst woningaanpassing van Landelijke Thuiszorg is het boekje verkrijgbaar. Gratis te verkrijgen via 18

19 Actie 4 : trap niet in de val Landelijke Thuiszorg lanceerde binnen de programmatie van zusterorganisatie KVLV het toneelstuk Trap niet in de val. Het scenario werd geschreven door een senior. De drie acteurs zijn vijfenvijftigplussers. Het is een ludieke eye-opener rond nut van en nood aan woningaanpassing. De plaatselijke KVLV-besturen kunnen dit toneelstuk aanvragen en blijken gretig op het aanbod in te gaan. In 2012 werd het toneelstuk vierentwintig keer opgevoerd, verspreid over de vijf Vlaamse provincies. 19

20 20

21 4.Inzichten en successen voor 21

22 4.1. Verzorgenden melden meer Verzorgenden melden meer problemen rond onaangepaste woningen. De meldingen zijn ook accurater en vaak al doorgepraat met de cliënt(e) en/of mantelzorger. Hierdoor zijn er minder meldingen die geen gevolg krijgen wegens weigering van de cliënt(e) en/of mantelzorger Verzorgenden zijn zelf alerter en daardoor is de frequentiegraad van de arbeidsongevallen van de verzorgenden licht gedaald, vnl. op het vlak van valincidenten (zie bijlage 7) Meer meldingen verhoogt de mogelijkheid om pro-actief ook mantelzorgers te sensibilseren. Er is immers een vertrouwensband tussen verzorgenden en mantelzorgers en cliënten De verhouding verzorgende / cliënt / mantelzorger is een natuurlijk bondgenootschap. De verzorgende is een geweldige hefboom gebleken om mantelzorgers op een niet-bedreigende laagdrempelige manier te sensibiliseren De impact van de verzorgenden wordt door het professioneel circuit onderschat : de succesverhalen rond woningaanpassing ook bij mantelzorgers zijn vaker te danken aan de invloed van de verzorgenden dan aan andere inspanningen (bijvoorbeeld van verenigingen van mantelzorgers of van de overheid) Regioverantwoordelijken zijn meer alert Regioverantwoordelijken zijn meer alert voor woningaanpassing geworden bij hun intakebezoek, zeker nu de dienst woningaanpassing geïntegreerd is in Landelijke Thuiszorg onder de pijler aanvullende thuiszorg. Ze roepen vaker hulplijnen in, zoals de preventieadviseur en de ergocoach. Hun huisbezoeken zijn een absolute meerwaarde in het oplossen van moeilijke situaties Regioverantwoordelijken zijn zich meer bewust geworden van het cliëntsysteem, waardoor ze ook aandacht hebben voor het bevragen en betrekken van de mantelzorger Een getuigenis van een succesvolle woningaanpassing illustreert de verworven inzichten (zie bijlage 8). 22

23 4.3. De preventieadviseur met meer expertise Dankzij de huisbezoeken, wat nieuw is in de functie van onze preventieadviseur, heeft hij een beter zicht gekregen op risico s in de dagdagelijkse praktijk De preventieadviseur beschikt over meer en beter cijfermateriaal : de ingevulde meldingsformulieren komen bij hem terecht. De preventieadviseur en zijn projectmedewerker deden honderdentien huisbezoeken met tweehonderdzesenveertig verschillende interventies tot gevolg. 70 % ging over verlichting, verluchting, elektriciteit, CO-risico en geurhinder. 12 % betrof adviezen rond valpreventie (drempels, trappen, ), 10 % rond ergonomie (poets- en kookmateriaal, hulpmiddelen, ) en 8 % had met het bijsturen van het gedrag van de cliënt te maken (roken, hygiëne, huisdieren, ) Hierdoor kan hij het veiligheidsbeleid beter stofferen en uitstippelen en pro-actiever werken Zo zijn er bijvoorbeeld nieuwe veiligheidsrisico s bij de verzorgenden naar boven gekomen, nl. valincidenten en brandwonden; dit waren nogal eens verdoken arbeidsongevallen (zonder werkverlet en dus niet in de statistieken zichtbaar), die nu in de knipperlichtmeter zijn ondergebracht. Deze knipperlichtmeter is een ander bestaand werkinstrument dat naar fysieke belasting en werkdruk peilt bij verzorgenden. Dit is een niet te onderschatten indirect gunstig effect van dit project op het vlak van aandacht voor betere werkomstandigheden van de verzorgenden Door meer attent te zijn voor verbeterde werkomstandigheden van medewerkers, heeft dit ook een gunstige invloed op extra suggesties aan cliënten en/of mantelzorgers om hun woning comfortabeler, ergonomischer en veiliger te maken. Naast de verzorgende en de regioverantwoordelijke kan de preventieadviseur met gezag en meer overtuigingskracht bepaalde aanpassingen adviseren aan cliënten en mantelzorgers Variatie in de tools Creatief verschillende tools gebruiken is een succesfactor. Belangrijk is om : de vorming interactief te maken de vorming praktisch te maken mooi verzorgde publicaties te maken deze gratis te verspreiden leuke methodieken te exploreren, zoals een toneelstuk, een quiz, een filmpje, een beurs of een gezelschapsspel. 23

24 4.5. De hefboom verzorgende / regioverantwoordelijke De hefboom verzorgende / regioverantwoordelijke optimaal inschakelen verhoogt het succes. Belangrijk is om alle echelons tegelijk in de organisatie te bewerken. Vorming voor de verzorgenden betekent ook de Ondernemingsraad en het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk briefen, het middenkader en directie warm maken en hen gelijktijdig informeren op hun werk- en overlegvergaderingen Succesvolle randvoorwaarden Tot slot en uit ervaring leerden wij dat het partnerschap tussen verzorgende, cliënt en mantelzorger werkt, indien : Je als dienst een niet-bedreigende insteek kiest. Valincidenten bijvoorbeeld zijn voor alle drie partijen een probleem en leveren een gezamenlijke win-win op als je ze kunt voorkomen of verminderen Zeker belangrijk is ook dat je bij het aanprijzen van aanpassingswerken respect betoont voor het oude thuisgevoel en begint met kleine, zichtbare verbeteringen zonder grote kosten (bijv. handvaten, een herschikking van de woonkamer, het verwijderen van een traploper, veilige verlengdraden en stekkers, betere verlichting en verluchting, ). 24

25 4.7. Successen in cijfers In 2011 werden door de dienst woningaanpassing Landelijke Thuiszorg 325 dossiers opgestart (12).. Hiervan werden er 199 afgewerkt (61 %) en 126 stopgezet (39 %). Van deze 325 dossiers waren er 188 met mantelzorgers. Dit is meer dan de helft (58 %). Van alle dossiers waren er 77 % met all-in begeleiding. Dit betekent dat naast advies ook de uitvoering van de aanpassingswerken gebeurde en de juiste premies werden aangevraagd door de dienst woningaanpassing. Wat het soort werken betreft : 87 % waren aanpassingswerken aan de zorgnood Vnl. ingrepen sanitair : van klein tot groot Toegang in en rond de woning Aanpassingen in de keuken, slaapkamer of leefruimte, gelinkt aan de handicap of ziekte. 13 % waren verbeteringswerken aan de woning zelf w.o. elektriciteit, verwarming, deuren, vocht, trappen, dak, ramen, verluchting, verlichting, 25

26 26

27 5.Te overwinnen barrières 27

28 Uiteraard hebben we ook pijnpunten ondervonden op verschillende niveaus Intern Het opleiden van de verzorgenden blijvend op dit hoge niveau houden is duur De alertheid van de regioverantwoordelijken bij huisbezoeken hoog houden vergt continue herhaling De onbetaalbaarheid (zonder projectsubsidies) van de huisbezoeken door de preventieadviseur, met een risico op stijgen van de arbeidsongevallen, is een jammerlijk feit Extern De grootste kwetsbaarheid zit echter in het kunnen doorbreken van barrières bij mantelzorgers : Het ongenaakbaar gevoel van mantelzorgers dat hen niets kan overkomen als zorgverlener Het bereiken van mantelzorgers tout court (geen tijd om naar vormingen te komen / de verzorgende ziet ze soms niet, ). Het is een moeilijke groep om grip op te krijgen De verschillen en onenigheden tussen mantelzorgers rond één zorgbehoevende persoon De mentale barrière om de woning aan te passen. Mantelzorgers en cliënten lijden aan terreinvertrouwdheid. De zorgbehoevende persoon en / of mantelzorger woont er al zijn hele leven en voelt de door hulpverleners aangegeven tekortkomingen in de woning niet aan als onveilig. Ze hebben vaak veel tijd nodig om de voordelen van woningaanpassing in te zien Een extra drempel is dat de groep oudere vijfenzestigplus-mantelzorgers die vnl. inwonende mantelzorg geven, vaker de lager geschoolde mantelzorgers zijn De financiële consequenties van woningaanpassing : het is niet steeds de overtuigde mantelzorger, of degene die meeste hulp geeft die ook het financieel beheer doet bij deze zorgbehoevende persoon Bovendien zijn er onvoldoende subsidies en premies om woningen in de thuiszorg betaalbaar en haalbaar aan te passen Woningaanpassing is nog teveel een last minute oplossing. Meestal schiet men pas in gang indien een opname dreigt. Of wordt men geconfronteerd met uitstel om de thuiszorg op te starten na een ziekenhuisopname, wegens woningeisen voor de revalidatie Besluitend kunnen we stellen der er in Vlaanderen nog een lange weg te gaan is voor preventieve woningaanpassing. De grootste uitdaging blijft om een trigger te vinden om na inzicht zorgbehoevende personen en mantelzorgers tot actie te doen overgaan. 28

29 6.Samenvatting en aanbevelingen 29

30 De natuurlijke bekommernis om mekaar (verzorgenden cliënten mantelzorgers) is een kracht eigen aan onze zorgsector. Dit project heeft dit inzicht nog verscherpt en ons geholpen om deze troef nog beter te verzilveren. Dit is de belangrijkste algemene conclusie. 1) Bij de schets van de maatschappelijke problemen die door de vergrijzing op ons afkomen, werden de onaangepaste woningen als onderschat en miskend probleem duidelijk, alsook de spilrol van de mantelzorgers in de thuiszorg. Aanbevelingen : In de organisatie een aparte dienst woningaanpassing uitbouwen of samenwerken met gespecialiseerde diensten woningaanpassing (zoals in Landelijke Thuiszorg) met A tot Z begeleiding Mantelzorgers als gelijkwaardige en volwaardige zorgpartner benoemen en behandelen in de organisatie. 2) Verzorgenden en mantelzorgers zijn belangrijke facilitators om kwetsbare ouderen te overtuigen van het nut van een aangepaste woning. Aanbevelingen : Stapsgewijs werken : eerst de verzorgenden en andere medewerkers sensibiliseren, dan de mantelzorgers Alle echelons in de organisatie informeren en bijscholen, en dit zo gelijktijdig mogelijk Succesvolle resultaten terugkoppelen, zodat ieders inzet zichtbaar wordt De drievoudige win-win in elke actie voor ogen houden : een betere woning voor de cliënt(e) / mantelzorger, ÉN betere (werk)omstandigheden voor de mantelzorger / verzorgende Veel verschillende acties ondernemen, met aandacht voor luchtige en interactieve methodieken Verzorgde werkinstrumenten en publicaties maken die gratis zijn, niet alleen voor de bedoelde medewerkers en mantelzorgers, maar ook voor andere geïnteresseerden buiten de organisatie Regelmatig met persacties communiceren naar de buitenwereld toe. 30

31 3) De successen en inzichten zijn aanzienlijk mits respecteren van randvoorwaarden. Aanbevelingen : Deze successen structureel inbedden in de organisatie : - met aandacht voor de hefboom verzorgende / regioverantwoordelijke - alle echelons in de organisatie tegelijk bewerken - variatie hanteren in tools - de sensibiliseringscampagnes continu maken (bij verslapping heeft dit direct negatief effect) - de vorming ook aan nieuwe indiensttreders geven - een opvolgingsbeslissingsboom maken zodat meldingen altijd een gevolg krijgen - de preventieadviseur actief betrekken (invoeren van huisbezoek) zodat op beleidsniveau de positieve elementen een langetermijneffect krijgen Kiezen voor een niet-bedreigende aanpak van de mantelzorgers, met respect voor het thuis en vertrouwd terrein -gevoel. 4) Er zijn heel wat barrières die de structurele inbedding in een dienst niet evident maken. Aanbevelingen : Continue aandacht voor vorming rond dit thema is noodzakelijk om de proactieve aandacht op peil te houden ; minimum vier uur per jaar voor iedereen is een must Vrijmaken of zoeken van budgetten om de preventieadviseur en eventueel de ergocoach huisbezoeken te laten doen Solo-expertise van projectmedewerkers inbedden. Wanneer deze ankerfiguren van een succesvol project uit de organisatie verdwijnen, verminderen ook vaak de inzichten en alertheid op het thema Misvattingen, weerstanden en vooroordelen bij cliënten en mantelzorgers wegwerken via alle mogelijke wegen Mantelzorgers en kwetsbare ouderen bij de hand nemen d.m.v. een A tot Z- begeleidingstraject (van advies over verbouwing tot premieaanvragen) Alert zijn voor tijdig in actie komen i.p.v. last minute interventies Met zijn allen ijveren voor betere subsidies voor woningaanpassing in Vlaanderen. 31

32 32

33 7.Bronnen 33

34 BRONNEN (1) Congres Covive, 2011 Cantillon B. e.a., Ouderen in Vlaanderen en Europa, 2009 (2) Dedry A., Mantelzorgers doorbloeiers in het zorglandschap, 2001 CBGS en KUL 2003, visie bevolking zorgverzekering & Vlaamse Overheid, 2010 (cijfers 2008) (3) Tijdschrift voor geneeskunde, 2004 Expertisecentrum dementie Vlaanderen, 2009 VVI : solidaire gezondheidszorg, 2008 (4) Wonen in Vlaanderen, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Departement RWO-Woonbeleid, 2009 Milieurapport, MIRA Vlaanderen, 2010 (5) CBGS-enquête, Mantelzorg in Vlaanderen, 2003 LUCAS KUL, 2007 Congres Covive, 2011 (6) Verté D., VUB, (7) Proxima, HIVA, KULeuven, werken in de gezinszorg, 2006 Landelijke Thuiszorg, Eindrapport Ervaringsfonds, Dedry A., perstekst 24 uur van de mantelzorg, 2011 (8) Woonzorgdecreet 2007 Beleidsverklaringen (9) Dedry A., Mantelzorgers niet alleen werven maar ook koesteren, CM Limburg, PPT, 2012 (10) Van Brabant A. en Craeyvest K., Gender en mantelzorg, 2006 Congres Covivé, 2011 (11) Ons Zorgnetwerk, Eindrapport project LevensLang Wonen, 2008 (12) Jaarverslag woningaanpassing Landelijke Thuiszorg,

35 Bijlage 1 : Checklist LevensLang Wonen Bijlage 2 : Interactieve quiz woningaanpassing Bijlage 3 : Meldingsformulier veilige werkomstandigheden Bijlage 4 : Opvolgingsbeslissingsboom Bijlage 5 : Veiligheidsboekje Bijlage 6 : Vorming voor mantelzorgers Bijlage 7 : Evolutie in arbeidsongevallen van de verzorgenden van Landelijke Thuiszorg Bijlage 8 : Een getuigenis van woningaanpassing 35

36 COLOFON Concept en redactie : Anne Dedry, Beleidsmanager Zorg & Wonen Lay-out en beeldmateriaal : Rita Pauwels Druk : Printservice Verantwoordelijke uitgever : Anne Dedry Landelijke Thuiszorg en Ons Zorgnetwerk Remylaan 4b 3018 Wijgmaal met de steun van 36

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Veiligheid in de Woning Resultaten van de checklist in Borgloon

Veiligheid in de Woning Resultaten van de checklist in Borgloon Veiligheid in de Woning Resultaten van de checklist in Borgloon INLEIDING Vallen is bij ouderen een van de belangrijkste doodsoorzaken. Met de toenemende vergrijzing van de bevolking is het waarschijnlijk

Nadere informatie

Preventie van psychosociale

Preventie van psychosociale Preventie van psychosociale risico s in Familiehulp Infosessie 20141009 1 Inhoud Korte voorstelling van de organisatie Familiehulp Knelpunten m.b.t. preventie van psychosociale risico s De knipperlichtmeter

Nadere informatie

Bent u op zoek naar een boeiende vorming voor uw vereniging, organisatie, school?

Bent u op zoek naar een boeiende vorming voor uw vereniging, organisatie, school? Thuiszorgcentrum CM Midden-Vlaanderen Vormingsaanbod voor verenigingen, organisaties, scholen Bent u op zoek naar een boeiende vorming voor uw vereniging, organisatie, school? Het CM Thuiszorgcentrum in

Nadere informatie

België - Vlaanderen. Alle Vlamingen zijn betrokken. Pijlers van het Vlaams zorgen ouderenbeleid. Vermaatschappelijking van zorg 29-11-13

België - Vlaanderen. Alle Vlamingen zijn betrokken. Pijlers van het Vlaams zorgen ouderenbeleid. Vermaatschappelijking van zorg 29-11-13 België - Vlaanderen Dementievriendelijke gemeenschap Landelijk Congres - Moderne Dementiezorg Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 25 november 2013 Alle Vlamingen zijn betrokken

Nadere informatie

Pijler 1 - beslissingsondersteuning

Pijler 1 - beslissingsondersteuning praktischer 1 Pijler 1 - beslissingsondersteuning Beschrijving - Aanreiken van evidence-based informatie en richtlijnen; - Informeren van zorgverstrekkers; - Expertisebevordering; - Praktijkondersteuning;

Nadere informatie

Alternatieve en innoverende vormen van huisvesting, dienstverlening en zorg voor ouderen: een algemene inleiding

Alternatieve en innoverende vormen van huisvesting, dienstverlening en zorg voor ouderen: een algemene inleiding Opvangmogelijkheden in de zorg Alternatieve en innoverende vormen van huisvesting, dienstverlening en zorg voor ouderen: een algemene inleiding Rebekka Verniest Departement Onderzoek en Ontwikkeling Landsbond

Nadere informatie

Zicht op mantelzorg www.zichtopmantelzorg.be

Zicht op mantelzorg www.zichtopmantelzorg.be Zicht op mantelzorg www.zichtopmantelzorg.be Lieve De Vos RevaStudy, 24 april 2015 1 1 Het begrip mantelzorg Prof. Hattinga Verschure (1972): alle zorg die genoten in een klein sociaal netwerk, aan elkaar

Nadere informatie

LEZING Vermaatschappelijking van zorg, gezien door de gebruiker en mantelzorger

LEZING Vermaatschappelijking van zorg, gezien door de gebruiker en mantelzorger LEZING Vermaatschappelijking van zorg, gezien door de gebruiker en mantelzorger Het begrip vermaatschappelijking van zorg is overgewaaid uit Nederland. Iedereen is het eens over de pluspunten van de visie

Nadere informatie

Lokale besturen werken aan etnisch-culturele diversiteit

Lokale besturen werken aan etnisch-culturele diversiteit Invulformulier voor goede praktijkvoorbeelden Lokale besturen werken aan etnisch-culturele diversiteit 1. Naam van uw stad, gemeente of OCMW OCMW Gent 2. Praktijkvoorbeeld 2.1 Titel van het initiatief

Nadere informatie

Jaarverslag EXPOO 2014

Jaarverslag EXPOO 2014 Jaarverslag EXPOO 2014 EXPOO, het Expertisecentrum Opvoedingsondersteuning van de Vlaamse overheid, bouwt mee aan een positieve leefomgeving waar het voor kinderen en jongeren goed is om op te groeien.

Nadere informatie

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen Vlaamse Ouderenraad vzw 18 december 2013 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel

Nadere informatie

Inspiratiedag Toegankelijke zorginfrastructuur. Inleiding van de dag. Mieke Broeders, directeur. Enter vzw, Vlaams Expertisecentrum Toegankelijkheid

Inspiratiedag Toegankelijke zorginfrastructuur. Inleiding van de dag. Mieke Broeders, directeur. Enter vzw, Vlaams Expertisecentrum Toegankelijkheid Inspiratiedag Toegankelijke zorginfrastructuur Inleiding van de dag Mieke Broeders, directeur Enter vzw, Vlaams Expertisecentrum Toegankelijkheid Enter Enter vzw vzw, - Belgiëplein Vlaams Expertisecentrum

Nadere informatie

OOK NA 45 MET GOESTING BLIJVEN WERKEN

OOK NA 45 MET GOESTING BLIJVEN WERKEN OOK NA 45 MET GOESTING BLIJVEN WERKEN De vinger aan de pols van de werkgevers (in opdracht van het Vlaams Welzijnsverbond) Jan Verbanck 4 februari 2015 DE WERKGELEGENHEIDSPLANNEN: DOORLICHTING: Copy paste?

Nadere informatie

Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg

Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg Uitdagingen bij de vermaatschappelijking van de zorg Koen Hermans LUCAS, Centrum voor zorgonderzoek en consultancy Centrum voor sociologisch onderzoek Professionele zorg in Vlaanderen is succesverhaal

Nadere informatie

ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN

ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN 1 ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN PROACTIEF HANDELEN In strikte zin Financiële onderbescherming (4,2%) In ruimere zin Onderbenutting recht op sociale hulpen dienstverlening van het OCMW In maximale

Nadere informatie

Betreft de visie van de thuiszorgsector rond opname en ontslag management

Betreft de visie van de thuiszorgsector rond opname en ontslag management Aan Van ons kenmerk Gent, Partners SEL zorgregio Gent SEL Zorgregio Gent 10 januari Betreft de visie van de thuiszorgsector rond opname en ontslag management Beste, In het kader van de werkgroep zorg rond

Nadere informatie

Individueel verhuisprofiel en verhuisplan

Individueel verhuisprofiel en verhuisplan Individueel verhuisprofiel en verhuisplan Het ondersteunen van kinderen en volwassenen met een verstandelijke en zintuiglijke beperking bij verhuizen Marijse Pol Bartiméus Expertisecentrum Doofblindheid

Nadere informatie

Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES. 2. Mobiliteit Ouderen willen zich overal kunnen verplaatsen, ook bij beperking van de persoonlijke mobiliteit.

Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES. 2. Mobiliteit Ouderen willen zich overal kunnen verplaatsen, ook bij beperking van de persoonlijke mobiliteit. OOK Vlaams OUDEREN OVERLEG KOMITEE vzw - Vlaamse OUDERENRAAD Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES 1. Informatie en communicatie Ouderen willen de diensten en taken van de provincie beter kennen. 2. Mobiliteit

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

Workshop: Familiegericht werken. SOFA-model

Workshop: Familiegericht werken. SOFA-model Workshop: Familiegericht werken SOFA-model In de zorg staat de zorgvrager centraal, maar ook de familie is betrokken partij als iemand wordt opgenomen in het WZC. Om de zorg goed te laten verlopen, is

Nadere informatie

Naar een optimale relatie tussen mens en werk

Naar een optimale relatie tussen mens en werk Naar een optimale relatie tussen mens en werk Wij optimaliseren de mens-werkrelatie In een veranderende omgeving kan uw bedrijf of organisatie niet achterblijven. Meer dan ooit wordt u uitgedaagd om de

Nadere informatie

Gezond werken in de zorg

Gezond werken in de zorg Gezond werken in de zorg Blijf in gesprek VOOR LEIDING- GEVENDE GEZOND WERKEN IN DE ZORG Blijf in gesprek Hoe ervaren uw medewerkers hun gezondheid en werkbelasting? In dit boekje staat de test Gezond

Nadere informatie

Hoe mantelzorger en patiënt elkaar kunnen ondersteunen

Hoe mantelzorger en patiënt elkaar kunnen ondersteunen Hoe mantelzorger en patiënt elkaar kunnen ondersteunen Turnhout 21 maart 2009 door Anne Dedry Beleidsmanager Zorg & Wonen. t Was even schrikken. Kwart van Belgen lijdt aan chronische pijn schrijft De Standaard.

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

Kwetsbare ouderen: mantelzorg, vanzelfsprekend? Bram Vermeulen Prof. dr. Anja Declercq

Kwetsbare ouderen: mantelzorg, vanzelfsprekend? Bram Vermeulen Prof. dr. Anja Declercq Kwetsbare ouderen: mantelzorg, vanzelfsprekend? Bram Vermeulen Prof. dr. Anja Declercq Opzet Vlaamse Ouderen Zorg Studie VoZs bevraagt kwetsbare ouderen: - die thuiszorg gebruiken - die in meer of mindere

Nadere informatie

WERKGROEP INCLUSIEVE JEUGDBEWEGINGEN. (Jeugdwerk voor allen) PROVINCIE OOST-VLAANDEREN

WERKGROEP INCLUSIEVE JEUGDBEWEGINGEN. (Jeugdwerk voor allen) PROVINCIE OOST-VLAANDEREN WERKGROEP INCLUSIEVE JEUGDBEWEGINGEN (Jeugdwerk voor allen) PROVINCIE OOST-VLAANDEREN INHOUDSTAFEL 1. Toelichting werkgroep 1.1 Toelichting samenstelling werkgroep 1.2 Doel werkgroep 2. Ondernomen stappen

Nadere informatie

Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend!

Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend! 1 Projectoproep Inclusief onderwijs Maak het vanzelfsprekend! Deelnemingsformulier 2015 Hart voor Handicap streeft naar een warme en inclusieve samenleving. Een samenleving waar iedereen van tel is. Een

Nadere informatie

Handleiding. Hoe gebruik je deze verenigingsbox?

Handleiding. Hoe gebruik je deze verenigingsbox? Handleiding Hoe gebruik je deze verenigingsbox? Inleiding Voor je ligt de handleiding van de Verenigingsbox. De Verenigingsbox is een hulpmiddel voor verenigingen om zelfstandig te werken aan een sterke

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

LOGO s, preventie en communicatie. Eric Goubin Logo Kempen, 19 november 2015

LOGO s, preventie en communicatie. Eric Goubin Logo Kempen, 19 november 2015 LOGO s, preventie en communicatie Eric Goubin Logo Kempen, 19 november 2015 1 2 1. Preventie & gezondheidspromotie: waarom, en voor wie? Waarom preventie? Preventie = voorkomen van Mensen sensibiliseren

Nadere informatie

Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC)

Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Borstkankeropsporing in de BBC Situering Het Vlaams bevolkingsonderzoek naar borstkanker is een initiatief van de Vlaamse

Nadere informatie

Stel jezelf voor als spreker en kader de presentatie

Stel jezelf voor als spreker en kader de presentatie Stel jezelf voor als spreker en kader de presentatie - Deze presentatie is opgesteld met als doelstelling om het BOEBS-project voor te stellen aan de ouderen. Als spreker kan je aan de hand van de verschillende

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE THUISZORG

GEÏNTEGREERDE THUISZORG GEÏNTEGREERDE THUISZORG GEÏNTEGREERDE THUISZORG Instituut voor Zorgprofessionals biedt de cursus Geïntegreerde Thuiszorg aan. In de cursus staat het opzetten en onderhouden van een samenwerking tussen

Nadere informatie

Lokale besturen kunnen werken aan toegankelijkheid van zorg en preventie. Veerle Cortebeeck, stafmedewerker lokaal gezondheidsbeleid VVSG

Lokale besturen kunnen werken aan toegankelijkheid van zorg en preventie. Veerle Cortebeeck, stafmedewerker lokaal gezondheidsbeleid VVSG Lokale besturen kunnen werken aan toegankelijkheid van zorg en preventie Veerle Cortebeeck, stafmedewerker lokaal gezondheidsbeleid VVSG Overzicht 1. Toegankelijkheid: 7 B s 2. Toepassing 7 B s lokale

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Naam van de schoolexterne interventie: Arktos HERGO

Naam van de schoolexterne interventie: Arktos HERGO Naam van de schoolexterne : Arktos HERGO 1. Inhoud vd schoolexterne Algemeen kader 1 : Ontstaansgeschiedenis 2 Visie Een HERGO is een groepsoverleg waarin alle partijen betrokken bij een incident, samen

Nadere informatie

Thuiszorg en valpreventie

Thuiszorg en valpreventie 1 Thuiszorg en valpreventie Aantal ouderen - In Nederland sterke vergrijzing VOORUITZICHTEN - 2010 : 4.6 miljoen - 2030 : aantal ziekenhuisbezoeken t.g.v. een val gestegen met 70 %. 2 Ouderen en vallen

Nadere informatie

Vroegtijdige zorgplanning VZP. WZC Sint Anna vzw Behoort tot GVO vzw (Gast Vrij Omgeven)

Vroegtijdige zorgplanning VZP. WZC Sint Anna vzw Behoort tot GVO vzw (Gast Vrij Omgeven) Vroegtijdige zorgplanning VZP WZC Sint Anna vzw Behoort tot GVO vzw (Gast Vrij Omgeven) Inleiding Gast Vrij Omgeven Ethiek binnen de dagelijkse zorg Stimul (bespreekbaar maken) Ethisch overleg Ieder zijn

Nadere informatie

Zorgzaam samenleven Samenvatting Beleidsplan 2016-2020

Zorgzaam samenleven Samenvatting Beleidsplan 2016-2020 Zorgzaam samenleven Samenvatting Beleidsplan 2016-2020 Colofon Eindredactie Anne Dedry, directeur Zorg-Saam Auteurs Kristin Meersschaert en medewerkers Foto s Carl Vandervoort en Zorg-Saam vzw Lay-out

Nadere informatie

Wat? Waarom? horen, zien en actie! Communiceren in gebouwen

Wat? Waarom? horen, zien en actie! Communiceren in gebouwen O4 horen, zien en actie! Communiceren in gebouwen Wat? Waarom? Zitten de werknemers verspreid over verschillende gebouwen of locaties? Wil je met z n allen de schouders onder interne milieuzorg zetten?

Nadere informatie

=> maak een keuze / stel prioriteiten

=> maak een keuze / stel prioriteiten Vlaamse Ouderenraad Communiceren vanuit de adviesraad Eric Goubin September-oktober 2014 1 Wie wil je bereiken met je communicatie? => maak een keuze / stel prioriteiten 2 1 1. 2. 3. 3 Wie wil je bereiken?

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon heeft.

VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon heeft. B.E.L.-PROFIELSCHAAL Basis - Eerste - Lijns - profielschaal VERZEKERING: 1. Premiebetaling : 25 euro per jaar* (WIGWE 10 euro) 2. Verzekerd risico : Niet-medische kosten die een zorgbehoevende persoon

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

1. VRIJWILLIGERSBELEID- EN WERVING

1. VRIJWILLIGERSBELEID- EN WERVING 1. VRIJWILLIGERSBELEID- EN WERVING 1. DENKOEFENING VOOR DE CLUB: VRIJWILLIGERSWERK IS VERSCHILLEND VAN VRIJBLIJVEND WERK Ontwikkel als club een visie rond vrijwilligerswerk. Al te vaak doen clubs gewoon

Nadere informatie

DISCO : Algemene handleiding

DISCO : Algemene handleiding DISCO : Algemene handleiding DISCO het Screeningsinstrument Diversiteit en Onderwijs m.b.t. omgaan met diversiteit biedt enerzijds handvatten om maatregelen en acties die reeds genomen werden in kader

Nadere informatie

Handleiding bij projectvoorstel Innovatie

Handleiding bij projectvoorstel Innovatie OP ESF Vlaanderen 2014-2020 Prioriteit uit OP: 5 Innovatie en Transnationaliteit Handleiding bij projectvoorstel Innovatie Analyse De bedoeling is dat je bij het beantwoorden van de vragen helder en to

Nadere informatie

Zonder partners lukt het niet

Zonder partners lukt het niet Zonder partners lukt het niet Vorm een breedspectrum BOEBS-team. Waarom? Hoe? Het BOEBS-team heeft het meeste kans op slagen als het uit een breed gamma van partners is samengesteld, die elk vanuit een

Nadere informatie

Logo Gezond + vzw. 7 thema s. Milieu en gezondheid. Valpreventie Borstkankeropsporing. Vaccinaties. Voeding en beweging. Geestelijke gezondheid

Logo Gezond + vzw. 7 thema s. Milieu en gezondheid. Valpreventie Borstkankeropsporing. Vaccinaties. Voeding en beweging. Geestelijke gezondheid Logo Gezond + vzw Logo Gezond + vzw Milieu en gezondheid Valpreventie Borstkankeropsporing Vaccinaties 7 thema s Voeding en beweging Geestelijke gezondheid Tabak, alcohol en drugs Logo Gezond + vzw Netwerkorganisatie

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende de ondersteuning van jonge mantelzorgers. 501 (2015-2016) Nr. 1 14 oktober 2015 (2015-2016) ingediend op

Voorstel van resolutie. betreffende de ondersteuning van jonge mantelzorgers. 501 (2015-2016) Nr. 1 14 oktober 2015 (2015-2016) ingediend op ingediend op 501 (2015-2016) Nr. 1 14 oktober 2015 (2015-2016) Voorstel van resolutie van Katrien Schryvers, Peter Persyn, Freya Saeys, Lorin Parys, Cindy Franssen en Tine van der Vloet betreffende de

Nadere informatie

Wmo 2015 Samen met de gemeente aan de slag. Kansen voor de ondernemende fysiotherapeut

Wmo 2015 Samen met de gemeente aan de slag. Kansen voor de ondernemende fysiotherapeut Wmo 2015 Samen met de gemeente aan de slag Kansen voor de ondernemende fysiotherapeut De gemeente krijgt er vanaf 2015 veel taken bij Wmo 2015 - drie essentiële transities Vanaf 2015 wordt de nieuwe Wet

Nadere informatie

Innovatie in de ouderenzorg in België. Prof. Dr. Anja Declercq Lucas, KU Leuven

Innovatie in de ouderenzorg in België. Prof. Dr. Anja Declercq Lucas, KU Leuven Innovatie in de ouderenzorg in België Prof. Dr. Anja Declercq Lucas, KU Leuven Ouderen in België De vergrijzing wordt vaak en vooral geproblematiseerd Maar is in de eerste plaats een succes! 4 Beelden

Nadere informatie

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015

NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING. Wit-Gele Kruis van Vlaanderen. Kristel De Vliegher. Oostende, 24 maart 2015 NIEUWSTE TOOLS IN DE THUISVERPLEGING: E-LEARNING Oostende, 24 maart 2015 Wit-Gele Kruis van Vlaanderen Kristel De Vliegher OVERZICHT 1. Inleiding 2. Literatuurstudie 3. Onderzoek in de thuisverpleging

Nadere informatie

Individuele karakter A- kaart versus groepsactiviteiten

Individuele karakter A- kaart versus groepsactiviteiten Advies Titel Advies : Advies A-kaart (versie 1.2.) Naam Adviesgroep : adviesgroep Cultuur Orc-A Datum : maart 2012 Na de uiteenzetting van het project rond de A-kaart door Frederik Bastiaensen (Manager

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Zilverwijzer Het draaiboek

Zilverwijzer Het draaiboek Zilverwijzer Het draaiboek Inleiding Proficiat met je beslissing om mee te helpen aan Zilverwijzer in je buurt! De Zilverwijzer-methodiek werd ontwikkeld door het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie

Nadere informatie

De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013. Bevindingen in een notendop

De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013. Bevindingen in een notendop De school een aantrekkelijke plek voor leren en werken in 2030? Leer- & ontwerplab 24-28/08/2013 Bevindingen in een notendop Traject in 4 fasen FASE 1 VERKENNEN Literatuurstudie Analyse diepteinterviews

Nadere informatie

30 jaar De Bakermat, 20 jaar vroedvrouwenpraktijk, 10 jaar expertisecentrum kraamzorg viering 15 maart 2013

30 jaar De Bakermat, 20 jaar vroedvrouwenpraktijk, 10 jaar expertisecentrum kraamzorg viering 15 maart 2013 30 jaar De Bakermat, 20 jaar vroedvrouwenpraktijk, 10 jaar expertisecentrum kraamzorg viering 15 maart 2013 Geachte leden van de Raad van Bestuur en medewerkers van De Bakermat, Geachte rector Mark Waer,

Nadere informatie

Randstad Diversity. voor een succesvol diversiteitsbeleid. www.randstad.be/diversity

Randstad Diversity. voor een succesvol diversiteitsbeleid. www.randstad.be/diversity Randstad Diversity voor een succesvol diversiteitsbeleid www.randstad.be/diversity inhoud Randstad en diversiteit Wat is diversiteit? Waarom diversiteit? Onze dienstverlening Coaching 22 Consulting onze

Nadere informatie

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang Figure 1 logo vrouwenraad De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang INHOUDSTAFEL kinderopvang... 1 Een kaderdecreet kinderopvang... 2 Kwaliteitsvolle kinderopvang...

Nadere informatie

DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID

DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID Functie 1 Activiteiten op het vlak van preventie; geestelijke gezondheidszorgpromotie; vroegdetectie, -interventie en -diagnosestelling

Nadere informatie

Congres Kleinschalig Zorgen

Congres Kleinschalig Zorgen Congres Kleinschalig Zorgen Praktische tips voor de duizendpoot! 7 april 2015 ReeHorst, Ede Alweer 25 jaar geleden werd de eerste kleinschalige woonvorm opgericht. In de afgelopen jaren is er veel veranderd

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES Mentale veerkracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES In de (top)sport is het een vast gegeven; wil je succesvol zijn als sporter dan investeer je in techniek en conditie, maar ook in mentale

Nadere informatie

Project Veiligheid door Permanentie 07-2011 06-2013

Project Veiligheid door Permanentie 07-2011 06-2013 Project Veiligheid door Permanentie 07-2011 06-2013 Overzicht Project Veiligheid door Permanentie Inleiding: Partners en financiële ondersteuning Uitgangspunt Doelstellingen Doelgroep Regio Wat is Veiligheid

Nadere informatie

Alternatieve en innoverende vormen van huisvesting, dienstverlening en zorg voor ouderen een algemene inleiding

Alternatieve en innoverende vormen van huisvesting, dienstverlening en zorg voor ouderen een algemene inleiding Opvangmogelijkheden in de zorg Alternatieve en innoverende vormen van huisvesting, dienstverlening en zorg voor ouderen een algemene inleiding Rebekka Verniest - Olivier Gillis - Aline Fransen Departement

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Het uitgangspunt van deze visietekst is de oudere zelf. De oudere is de spilfiguur waarop het ouderenbeleid dient geënt te worden.

Het uitgangspunt van deze visietekst is de oudere zelf. De oudere is de spilfiguur waarop het ouderenbeleid dient geënt te worden. Visie op wonen en zorg Deze visietekst wil een proactieve insteek geven voor het toekomstig ouderenbeleid. De tekst geeft een lange termijnvisie weer en koppelt hieraan enkele concreet uit te werken beleidslijnen.

Nadere informatie

O.C.M.W.-LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING ADMINISTRATIE WZC. 1. Plaats in de organisatie

O.C.M.W.-LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING ADMINISTRATIE WZC. 1. Plaats in de organisatie O.C.M.W.-LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: WOONZORGCENTRUM ADMINISTRATIE WZC Administratief medewerker WZC 1. Plaats in de organisatie De administratief medewerker werkt

Nadere informatie

De oorzaken van deze lage tewerkstellingsgraad situeren zich zowel aan de aanbod- als aan de vraagzijde:

De oorzaken van deze lage tewerkstellingsgraad situeren zich zowel aan de aanbod- als aan de vraagzijde: 12 13 tewerkstelling Etnisch-culturele minderheden vertegenwoordigen slechts 3,69% van de Aalsterse bevolking. Toch behoort 9,3% van alle Aalsterse werklozen tot deze doelgroep. De evolutie op de arbeidsmarkt

Nadere informatie

DIENST VOOR GEZINSZORG EN AANVULLENDE THUISHULP : KRAAMZORG

DIENST VOOR GEZINSZORG EN AANVULLENDE THUISHULP : KRAAMZORG Zorginspectie Koning Albert II-laan 35 bus 31 1030 BRUSSEL T 02 553 34 34 F 02 553 34 35 contact@zorginspectie.be ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Nadere informatie

TOELICHTING HANDVEST SUCCESVOL VRIJWILLIGEN

TOELICHTING HANDVEST SUCCESVOL VRIJWILLIGEN TOELICHTING HANDVEST SUCCESVOL VRIJWILLIGEN Het Handvest succesvol vrijwilligen is opgevat als een handig en visueel aantrekkelijke tool. Het moet organisaties toelaten zich te profileren als vrijwilligersorganisatie(-dienst

Nadere informatie

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen Iedereen online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. 96 Telenet Jaarverslag 2012 Duurzaamheid Telenet Foundation Telenet Foundation

Nadere informatie

F U N C T I E P R O F I E L

F U N C T I E P R O F I E L F U N C T I E P R O F I E L I. I D E N T I F I C A T I E G E G E V E N S Functiebenaming Weddeschaal Graad Directie - dep - dienst Functiefamilie maatschappelijk werker Sociale Dienst B1-B2-B3 maatschappelijk

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

In4care on tour: de noden van de zorgsector

In4care on tour: de noden van de zorgsector In4care on tour: de noden van de zorgsector In4care on tour: de noden van de zorgsector Tijdens In4care on tour in april 16 bezochten we Brugge, Berchem, Nazareth en Hasselt. We zagen een mooie opkomst

Nadere informatie

Wervings- en selectieprocedures en discriminatie: een bevraging van HRpersoneel. Lieve Eeman en Miet Lamberts - HIVA

Wervings- en selectieprocedures en discriminatie: een bevraging van HRpersoneel. Lieve Eeman en Miet Lamberts - HIVA Wervings- en selectieprocedures en discriminatie: een bevraging van HRpersoneel Lieve Eeman en Miet Lamberts - HIVA OVERZICHT 1. Situering en onderzoeksvragen 2. Methode 3. Wervings- en selectieprocedures

Nadere informatie

NT2-docent, man/vrouw met missie

NT2-docent, man/vrouw met missie NT2docent, man/vrouw met missie Resultaten van de bevraging bij NT2docenten Door Lies Houben, CTOmedewerker Brede evaluatie, differentiatie, behoeftegericht werken, De NT2docent wordt geconfronteerd met

Nadere informatie

16/02/2013. Op weg naar een betere transmurale zorg

16/02/2013. Op weg naar een betere transmurale zorg Op weg naar een betere transmurale zorg Balliu Kristof Wondzorgconsulent Brandwondencentrum Neder Over Heembeek Wondzorgcoördinator wondz.org Situering van een wondzorgspecialist in de thuiszorg. Als wondverpleegkundige

Nadere informatie

Oproep tot cases rond Innovatieve ArbeidsOrganisatie

Oproep tot cases rond Innovatieve ArbeidsOrganisatie Oproep tot cases rond Innovatieve ArbeidsOrganisatie I Voorwerp van het project 1.1 Beschrijving van het project De zorgsector wordt geconfronteerd met enkele ingrijpende veranderingen zoals de toenemende

Nadere informatie

PROJECT NETWERK DORPEN EN ARMOEDEBESTRIJDING (2012-2013)

PROJECT NETWERK DORPEN EN ARMOEDEBESTRIJDING (2012-2013) PROJECT NETWERK DORPEN EN ARMOEDEBESTRIJDING (2012-2013) - PROJECTEVALUATIE EN TOEKOMSTPERSPECTIEVEN - RESULTATEN NAJAAR 2013 OCMW-RAAD, 09 JANUARI 14 A. SITUERING Een zorgnetwerk is een samenwerking,

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijnklachten van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s.

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting SAMENVATTING. 167 Met de komst van verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg, die naast de huisarts en verpleegkundigen van de thuiszorg, thuiswonende patiënten bezoeken om te zorgen dat patiënten

Nadere informatie

QUOTE-questionnaire for disabled persons

QUOTE-questionnaire for disabled persons QUOTE-questionnaire for disabled persons Name Language Number of items Developed by QUOTE-Disabled Dutch Focus on GP-care, rheumatologist, physiotherapist and homecare NIVEL, NOW Year 1997 Corresponding

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie?

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? In deze fiche vind je instrumenten om de interculturele competenties van personeelsleden op te bouwen en te vergroten zodat het diversiteitsbeleid

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijn van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s. Er is meer

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

BUURTINFORMATIENETWERKEN ZELFSTANDIGE ONDERNEMERS

BUURTINFORMATIENETWERKEN ZELFSTANDIGE ONDERNEMERS COD24_BROCH BlauwOK2deV_NL 26-09-2005 14:33 Page 1 BUURTINFORMATIENETWERKEN ZELFSTANDIGE ONDERNEMERS OPSTART - PROCEDURE Preventie ter bevordering van veiligheidsgevoel en sociale betrokkenheid Stap mee

Nadere informatie

HUIS VOOR GEZONDHEID

HUIS VOOR GEZONDHEID HUIS VOOR GEZONDHEID Hét aanspreekpunt voor studenten geneeskunde en (toekomstige) artsen in Brussel Het Huis voor Gezondheid is een organisatie die dankzij het delen van haar kennis van het Brusselse

Nadere informatie

Helft zorgverzekerden komt niet rond

Helft zorgverzekerden komt niet rond Bijlage perstekst Helft zorgverzekerden komt niet rond 1. Het belang van de zorgverzekering Het HIVA onderzoek (2008) 1 bevestigt het nut van de Vlaamse zorgverzekering. Voor zorgerkenden maakt het wel

Nadere informatie

TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG

TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG Fed. Project Participatie patiënten- & familievertegenwoordiging Similes Francophone asbl - Similes Vlaanderen vzw UilenSpiegel vzw - Psytoyens

Nadere informatie

Gezondheidsbevordering op het werk

Gezondheidsbevordering op het werk Gezondheidsbevordering op het werk Els Wouters Senior Stafmedewerker WAI-congres, 18 juni 2013 1 VIGeZ: Wat? Het VIGeZ is een expertise- en servicecentrum dat strategieën, methodieken, advies en opleiding

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

Communicatie voor & door je club of vereniging. Eric Goubin

Communicatie voor & door je club of vereniging. Eric Goubin Communicatie voor & door je club of vereniging Eric Goubin Je ziet deze foto in de krant. Wat vertelt die foto over deze KVLV-afdeling? Je vindt deze folder in je brievenbus. Wat vertelt dit over deze

Nadere informatie