Empowerment Barometer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Empowerment Barometer"

Transcriptie

1 Equalproject: Labourforneighbour Empowerment Barometer ESF: bijdragen tot de ontwikkeling van de werkgelegenheid door het bevorderen van inzetbaarheid, ondernemerschap, aanpasbaarheid en gelijke kansen, en door het investeren in menselijke hulpbronnen. Met de steun van de Vlaamse Overheid

2 Empowerment Barometer Procesevaluatie van empowerment in buurtgebonden activeringsprojecten Katrien Steenssens & Tine Van Regenmortel HIVA-K.U.Leuven

3 CIP Koninklijke Bibliotheek Albert I Steenssens, Katrien Empowerment Barometer. Procesevaluatie van empowerment in buurtgebonden activeringsprojecten / Katrien Steenssens & Tine Van Regenmortel. - Leuven: Katholieke Universiteit Leuven. Hoger instituut voor de arbeid, 2007, 89 p. ISBN D/2007/4718/15. Copyright (2007) Hoger instituut voor de arbeid - K.U.Leuven Parkstraat 47 - bus 5300, 3000 Leuven

4 Op 1 mei 2005 werd er een partnerschap gesloten tussen Stad Antwerpen (Werk en economie), OCMW en Levanto (Vitamine W BOM) in het kader van het Equal programma van het Europees Sociaal Fonds, het LabourforNeigbour/LIFE project. 1 juni 2005 trad HIVA van de K.U.Leuven toe als onderzoekspartner. Een jaar later trad Buurtbeheerbedrijf Manus toe als vijfde partner. Het project kreeg aanvullende steun van Vlaams Minister van Mobiliteit, Sociale Economie en Gelijke Kansen. Het gemeenschappelijke uitgangspunt was de vaststelling dat er in Antwerpen een belangrijke groep werkzoekenden uit kansengroepen in een vicieuze cirkel zit die hen steeds verder wegvoert van de arbeidsmarkt, ondanks de reeds bestaande activeringsacties voor kansengroepen. Lokale gemeenschappen worden bijgevolg bedreigd met marginalisering en sociale uitsluiting. Bovendien leeft bij deze groep de overtuiging dat de overheid niets voor hen doet op vlak van dienstverlening Ze hebben geen werk, maar evenmin een goede huisvesting, een propere buurt, Deze twee punten leidden naar de volgende doelstelling: Het ontwikkelen van een nieuw model zelfactivering van kansengroepen via een wijkgerichte, participatieve en creatieve aanpak. Dit model beoogt: - de verschillende aspecten van achterstelling samen aan te pakken; - het creëren van diensten die door de doelgroep in hun eigen leefomgeving kunnen uitgevoerd worden. Samen wordt hier zeer ruim geïnterpreteerd: samen in overleg met de doelgroep en samen vanuit een stevig lokaal partnerschap. De activering door en voor kansengroepen werd geconcretiseerd in twee Antwerpse wijken: Europark op Linkeroever en Kronenburg in Deurne-Noord. Gedurende 2 jaar is door de verschillende partners aan deze doelstelling gewerkt. Drie eindproducten zijn het resultaat. Ze zijn ontstaan binnen het project LabourforNeigbour en moeten in dit kader gelezen worden. Los daarvan zijn ze waardevolle instrumenten voor iedereen die werkt aan activering van laaggeschoolde werkzoekenden en daarbij geconfronteerd wordt met samenwerking tussen derden en lokale overheid. 1. Naar een model van duurzame samenwerking Deze publicatie schetst voorwaarden van samenwerking tussen lokale overheid en derden, toegepast binnen de context van krachtgerichte activering op buurtniveau Binnen het project LabourforNeigbour werden vormen van samenwerking getest. Vanuit deze ervaringen zijn de partners gekomen tot het opstellen van een aantal basis- en randvoorwaarden met betrekking tot samenwerking. 2. Krachtgerichte activering van kansengroepen in een buurt Een praktisch methodiekboek om te komen tot krachtgerichte activering in het kader van buurtontwikkeling. Het achterliggende denk- en handelingskader is empowerment. Het uitgangspunt is het zoeken naar aansluiting bij de algemene theorie, bestaande methodie- iii

5 ken met betrekking tot verwante thema s en deelaspecten van het thema zelfactivering, én bij de reële context waarin het project gestalte kreeg. Deze wisselwerking tussen input uit de theorie, uit methodieken en uit de praktijk loopt als een rode draad doorheen het boek. 3. Empowerment Barometer De Empowerment Barometer is een instrument dat aspecten binnen het ontwikkelings- en werkingsproces van buurtgebonden activeringsprojecten benoemt waaraan vanuit het empowerment denk- en handelingskader bijzondere aandacht moet worden besteed. Dit instrument wil ertoe bijdragen dat empowerment een weloverwogen en gedeeld gedragen denk- en handelingskader wordt bij het uitdenken en vormgeven van maatregelen, initiatieven en projecten op het vlak van buurtgebonden activering. iv

6 Inhoud Inleiding 1 DEEL 1 / ACHTERGROND, DOEL EN OPZET 5 1. Achtergrond: empowerment als denk- en handelingskader 7 1. Algemene definitie 7 2. Achterliggende waardeoriëntatie 7 3. Een complex construct 9 4. Werkingsprincipes Organisatorische randvoorwaarden Het ordeningskader samengevat Doel en opzet van de Empowerment Barometer Verdere ontwikkelingspistes 29 DEEL 2 / GEBRUIKSAANWIJZING Waarover gaat het? Hoe en wanneer kan de Empowerment Barometer worden toegepast? Door wie kan de Empowerment Barometer worden toegepast? De beoordeling 41 DEEL 3 / HET INSTRUMENT 43 v

7

8 Inleiding In het mainstream activeringsdebat komt stilaan een belangwekkende evolutie op gang in het denken en handelen omtrent economische activering of arbeidsintegratie. Wanneer het gaat om achtergestelde groepen werd arbeidsintegratie lange tijd beschouwd als een, zoniet dé, noodzakelijke voorwaarde om te komen tot maatschappelijke integratie: volwaardige, levensbrede en levenslange participatie aan de maatschappij, of nog: volwaardig actief burgerschap. De toenemende ervaring op het terrein leert evenwel dat, voor diegenen die - om diverse redenen - het verst van de arbeidsmarkt verwijderd zijn, arbeidsintegratie misschien wel een noodzakelijke, maar daarom nog geen voldoende voorwaarde is om maatschappelijke integratie te realiseren. Het inzicht groeit dat duurzame arbeidsintegratie gepaard gaat met het realiseren van randvoorwaarden. Deze hebben enerzijds betrekking op de ontsluiting en ontwikkeling van de persoonlijke krachten van de doelgroep (waaronder motivaties en competenties maar ook bijvoorbeeld psychologische veerkracht) en anderzijds op de ontsluiting van de nodige sociale hulp- en steunbronnen (waaronder praktische ondersteunende diensten zoals toegankelijke kinderopvang en toegankelijk vervoer, maar ook bijvoorbeeld medische zorg of schuldbemiddeling). Het perspectief van empowerment, dat als zorg- en handelingskader al langer opgang maakt in de welzijns- en opbouwwerksector, sluit aan bij deze nieuwe ontwikkelingen. Met actief burgerschap als ruime invulling van de doelstelling van activering en de klemtoon op breed ondersteunde zelfactivering als voorwaarde voor duurzame resultaten, beoogt empowerment het opheffen van afhankelijkheden en het verruimen van de keuzemogelijkheden. Dit betekent dat tewerkstelling in het reguliere arbeidscircuit niet de enige finaliteit van activering is. Een activeringsproject kan ook een voortraject of overgangsfase naar de arbeidsmarkt zijn, of een (al dan niet tijdelijk) alternatief. In het kader van het ESF-EQUAL ontwikkelingsproject Labourforneighbour/LIFE (LfN) heeft de HIVA-onderzoeksgroep Armoede, Maatschappelijke Integratie en Migratie een Empowerment Barometer (EB) ontwikkeld. Dit gebeurde in de marge van de centrale doelstelling van LfN: het ontwikkelen van een vernieuwende methodiek voor het opzetten en uitvoeren van buurtgebonden activeringsprojecten. 1 Uitgangspunten hierbij waren: - Een buurt is niet alleen een plaats vol vragen en noden, maar tegelijk een verzameling competenties, krachten en mogelijkheden die nu nog al te vaak verborgen blijven. In het project zoeken we naar nieuwe manieren om deze vraag- en aanbodzijde te belichten en op elkaar af te stemmen. 1 Deze methodiek wordt beschreven in een methodiekboek over krachtgerichte activering van kansengroepen in een buurt. 1

9 INLEIDING - De doelgroep betrekken bij wat we willen ontwikkelen, uitgaan van hun competenties, interesses en mogelijkheden, neemt drempels richting activering en tewerkstelling weg. Empowerment, versterking van de doelgroep, maakt wezenlijk deel uit van het project. - Het creëren van activerings- en tewerkstellingsmogelijkheden in de eigen buurt schept extra motivatiemogelijkheden. - Om de cirkel van uitsluiting te doorbreken moeten verschillende aspecten van achterstelling samen aangepakt worden. De Empowerment Barometer benoemt die aspecten binnen het ontwikkelings- en werkingsproces van buurtgebonden activeringsprojecten waaraan vanuit het empowerment denk- en handelingskader bijzondere aandacht moet worden besteed. Het instrument wil ertoe bijdragen dat empowerment een weloverwogen en gedeeld gedragen denk- en handelingskader wordt bij het uitdenken en vormgeven van maatregelen, initiatieven en projecten op het vlak van buurtgebonden activering. Om tot een zinvol én hanteerbaar instrument te komen, werd gezocht naar aansluiting bij zowel de algemene theorie als bij de concrete grenzen en mogelijkheden van de praktijk. Dit werd mogelijk gemaakt door de combinatie van inzichten ontleend aan vier soorten informatiebronnen. 1. Literatuur. 2. Input en feedback uit de praktijk van het LfN-project. 3. Studie van verwante instrumenten, met name: a. Het Nederlandse Empowerment Kwaliteit Instrument 2 ; b. Het Instrument Zelfevaluatie van Empowermentprojecten van de provincie Limburg Een toets van een eerste versie van de Empowerment Barometer in de praktijk. Deze gebeurde in drie deelwerkingen van Buurtwerk Posthof te Berchem, Antwerpen: c. opbouwwerkproject buurtverhalen; d. dot.com buurtdienst ICT; e. buurtservice vzw. De inzichten uit de literatuur en de praktijk van het LfN-project legden de basis voor: - de positionering van het instrument als een procesevaluatie-instrument; - het bepalen van het ordeningskader als een bevraging van zes centrale werkingsprincipes van een empowermentbenadering (inclusief, participatief, positief, krachtgericht, integraal en relatiegericht) op twee niveaus (het niveau van de lokale gemeenschap en het niveau van het individu); 2 Visser F., Molleman G., Peters L., Jacobs G. & Rozing M. (2007), Empowerment Kwaliteit Instrument. Voor gezondheidsbevorderaars en preventiewerkers als aanvulling op de Preffi 2.0, NIGZ, Woerden. In het kader van de ontwikkeling van dit instrument werd actief deelgenomen aan de Adviesgroep Empowerment van Het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ) en de Universiteit voor Humanistiek (UvH). Preffi is de afkorting voor Preventie Effectmanagement Instrument. 3 Studiecel Provincie Limburg (2003), Instrument zelfevaluatie van empowermentprojecten. Zelfevaluatie-instrument en gebruiksaanwijzing. Raadpleegbaar via: 2

10 INLEIDING - de inhoudelijke operationalisering van deze principes in concrete vragen. In combinatie hiermee, leverde de studie van verwante instrumenten en de praktijktoets inzichten aan die: - de keuzes voor het ordeningskader hielpen scherpstellen en doortrekken naar een flexibel, gebruiksvriendelijk instrument voor praktijkwerkers; - inhoudelijke verduidelijkingen en verfijningen aanbrachten; - een eerste verkenning van het toepassingsgebied van het instrument toelieten. De Empowerment Barometer bestaat uit drie delen. In een eerste deel komt de achtergrond, het doel en de opzet aan bod. Het geeft inzicht in de verschillende elementen die het ordeningskader en de inhoud van het instrument hebben gemaakt tot wat het is. We ronden dit eerste deel af door aan te geven welke relevante vervolgpistes zich aandienen voor de verdere ontwikkeling van het instrument zelf en voor bijkomende ondersteuningsinstrumenten. Het tweede deel omvat de gebruiksaanwijzing bij de Empowerment Barometer. Deze geeft antwoorden op de vragen door wie, hoe en wanneer het instrument kan worden gebruikt en hoe de beoordeling verloopt. Het derde en laatste deel ten slotte is het bevragingsinstrument zelf dat met het oog op een doorgedreven, flexibele toepassing werd opgenomen als een bundel vragenfiches. 3

11

12 DEEL 1 ACHTERGROND, DOEL EN OPZET 5

13

14 1. Achtergrond: empowerment als denk- en handelingskader 1. Algemene definitie Vertrekpunt voor de operationalisering van de Empowerment Barometer is een eerste verduidelijking van het concept empowerment. De algemene en globaal beschouwd meest gehanteerde definitie van empowerment luidt: Empowerment is viewed as a process: the mechanism by which people, organizations, and communities gain mastery over their lives. 4 Naar het Nederlands vertalen we ze als volgt. Empowerment is een proces van versterking waarbij individuen, gemeenschappen en organisaties zelf greep krijgen op de eigen situatie en hun omgeving. In haar algemeenheid is deze definitie toepasbaar in alle mogelijke domeinen (gezondheidsbevordering, tewerkstelling, buurtontwikkeling, ). 2. Achterliggende waardeoriëntatie Empowerment is méér dan een vernieuwende methodiek. Het gaat om een fundamentele verandering in het kijken naar sociale problemen en naar hun oplossingen met hun implicaties voor interventie, onderzoek en beleid. Empowerment is een paradigma: een denk- en handelingskader met een achterliggende waardeoriëntatie die steeds als algemeen sturend kader moet worden genomen. 4 Rappaport J. (1984), in: Zimmerman M.A. (2000), Empowerment theory: psychological, organizational and community levels of analysis, in J. Rappaport & E. Seidman (eds), Handbook of Community Psychology, Plenum Press, New York, pp

15 DEEL 1 / ACHTERGROND, DOEL EN OPZET Deze waardeoriëntatie is gebaseerd op een bepaald mens- en maatschappijbeeld en geeft uitdrukking aan wenselijke, nastrevenswaardige doelen van sociale verandering. 5 Aan de basis van empowerment ligt een relationeel mens- en maatschappijbeeld dat het individuele welzijn verbindt met de bredere sociale en politieke omgeving(en). De drie systeemniveaus die gewoonlijk worden onderscheiden, zijn: 1. het macroniveau van maatschappelijke structuren (brede maatschappelijke omstandigheden en processen zoals bijvoorbeeld culturele diversiteit, individualisering en de ontwikkeling naar een kennis- en informatie-economie); 2. het mesoniveau van omgevingsfactoren (socialisatiekaders of sociale systemen zoals bijvoorbeeld het gezin, de buurt, de hulpverlening en de werkomgeving); 3. het microniveau van individuele kenmerken (zoals bijvoorbeeld attitudes, overtuigingen, perspectieven en vaardigheden). De ontwikkeling van het individuele welzijn wordt dan beschouwd als een dynamisch proces: factoren op elk van de onderscheiden niveaus doen in wisselwerking hun invloed gelden. De interacties tussen individu en omgeving(en) zijn dan ook essentieel. De dialectische kern van dit relationeel mens- en maatschappijbeeld wordt als volgt gevat: ( ) mensen zijn ingebed in relaties met anderen en in een omgeving die zowel keuze- en handelingsmogelijkheden biedt, als deze ook inperkt. 6 Centrale veronderstelling van de empowermentbenadering is dan dat sociale problemen ontstaan door een ongelijke verdeling van deze mogelijkheden, van de toegang tot bronnen. Tegen de achtergrond van het relationele mens- en maatschappijbeeld zijn de nastrevenswaardige doelen die in het kader van empowerment het meest expliciet worden genoemd rechtvaardigheid, gelijkheid, zelfbeschikking, pluralisme en democratische participatie. De aandacht gaat hierbij in de eerste plaats naar personen en groepen die maatschappelijk kwetsbaar zijn. In de literatuur vinden we weliswaar een heel verscheiden doelgroep in het kader van empowerment, maar veelal zijn het toch personen in een minderhedenpositie of afhankelijkheidssituatie (bv. patiënten, allochtonen/migranten, vrouwen, personen met een handicap, ouderen, holebi s, gezinnen in een problematische opvoedingssituatie). Een streven naar volwaardig burgerschap ( full citizenship ) voor iedereen is de rode draad. Op de noodzakelijkheid van empowerment als perspectief voor sociale verandering en beleid wordt gewezen met de vaststelling dat het uitgangspunt van de oplossing van complexe en soms paradoxale sociale problemen niet het streven naar één oplossing of conver- 5 Van Regenmortel T. (2002), Empowerment en maatzorg. Een krachtgerichte psychologische kijk op armoede, ACCO, Leuven/Amersfoort, pp Jacobs G., Braakman M. & Nouweling J. (2005), Op eigen kracht naar gezond leven. Empowerment in gezondheidsbevordering: concepten, werkwijzen en onderzoeksmethoden, Universiteit voor Humanistiek, Utrecht, pp en Jacobs G., Braakman M. & Nouweling J. (2005), o.c., p

16 DEEL 1 / ACHTERGROND, DOEL EN OPZET gente oplossingen kan zijn, maar wel dat alle betrokken partijen verschillende, divergente oplossingen kunnen overzien en betrekken Een complex construct Waar de waardeoriëntatie de doelen van sociale verandering suggereert, biedt de theorie het kader om kennis te vergaren en te organiseren. Concepten zoals empowerment die betrekking hebben op de veelheid en gelaagdheid van maatschappelijke omstandigheden en processen zijn haast per definitie complexe constructen. Het gaat om een geheel van onderscheiden, maar onderling toch nauw verbonden elementen die de verdere concrete operationalisering voor heel wat uitdagingen stelt. In deze paragraaf bespreken we empowerment als: - een gelaagd concept; - als een proces en als een uitkomst. 3.1 Empowerment is een gelaagd concept Empowerment heeft, zoals de algemene definitie ervan al aangeeft, betrekking op drie verschillende niveaus: - het niveau van het individu; - het niveau van de gemeenschap; - het niveau van de organisatie(s). In de Empowerment Barometer komen twee niveaus van empowerment aan bod: het niveau van het individu en het niveau van de gemeenschap. 8 Cruciale elementen die betrekking hebben op het niveau van de organisatie(s) worden opgenomen als randvoorwaarden. Op elk van deze niveaus worden vervolgens nog meerdere componenten onderscheiden. De niveaus en hun componenten zijn bovendien interafhankelijk en -acterend: ze veronderstellen elkaar en lokken elkaar uit. De samenstellende componenten van de onderscheiden niveaus moeten worden beschouwd als die inhoudelijke aspecten van empowerment waarop het project(proces) een zo groot mogelijk positief effect (resultaat) zou moeten hebben. Over welke componenten of aspecten gaat het hier? 7 Van Regenmortel T. (2002), o.c., p Het niveau van de organisatie(s) komt aan bod in het samenwerkingsmodel dat in het kader van LfN werd ontwikkeld en wordt beschreven in een afzonderlijke publicatie. 9

17 DEEL 1 / ACHTERGROND, DOEL EN OPZET Empowerment op het niveau van het individu Oog hebben voor het niveau van het individu, de psychologische dimensie, betekent zoeken naar een activering voor de betrokkenen die hun psychisch welzijn, hun weerbaarheid en hun veerkracht ten goede komen. De betrokkenen dienen psychologisch profijt te halen uit de activering. Belangrijke componenten binnen deze dimensie zijn onder meer: zelfvertrouwen, controle, kritisch bewustzijn en betrokkenheid bij de gemeenschap. Over de drie belangrijkste componenten van empowerment op het niveau van het individu is er een vrij grote overeenstemming De intrapersoonlijke of zelfbelevingscomponent: geloof in eigen kunnen om de eigen situatie en omgeving te beïnvloeden (cognitieve component: self-efficacy ), geloof in eigen invloed op de eigen situatie en omgeving (persoonlijkheidscomponent: interne locus of control ), wil/motivatie tot eigen invloed op de eigen situatie en omgeving (motivationele component). 2. De interpersoonlijke of interactionele component: kritisch bewustzijn van maatschappelijke mogelijkheden, normen en middelen, vaardigheden om deze te benutten, mobiliseren van bronnen. 3. De gedragscomponent: betrokkenheid bij de gemeenschap, participatie in sociale verbanden, constructief gedrag in omgang met nieuwe situaties en het maken van keuzes. In de context van een buurtgebonden activeringsproject hebben deze componenten en hun elementen dan betrekking op de eigen activeringssituatie en -omgeving van de doelgroepmedewerkers van het project Empowerment op het niveau van de gemeenschap (i.c. de buurt) In een buurtgebonden activeringsproject dient de beoogde versterking van personen in kwetsbare situaties samen te gaan met een versterking van de buurt én het buurtleven. Wij onderscheiden hier vier belangrijke componenten: gemeenschapszin, de sociale kwaliteit, gebundelde capaciteiten en collectieve actie. Wat de componenten van empowerment op het gemeenschapsniveau betreft, vinden we in de literatuur minder eenduidigheid. De gehanteerde begrippen kennen echter meestal wel 9 Onder meer het werk van Marc Zimmerman heeft hiertoe ertoe geleid. Zie: Zimmerman M. (1995), Psychological Empowerment: issues and illustrations, American Journal of Community Psychology, 23 (5), pp Zie ook: Jacobs G., Braakman M. & Nouweling J. (2005), o.c., pp Van Regenmortel T. (2002), o.c., pp Speer P.W. & Peterson N.A. (2000), Psychometric properties of an empowerment scale: testing cognitive, emotional, and behavioral domains, Social Work Research, 24 (2), pp

18 DEEL 1 / ACHTERGROND, DOEL EN OPZET een grote overlap en zijn soms zelfs inwisselbaar. Wij onderscheiden hier alvast volgende vier belangrijke componenten: gemeenschapszin, sociale kwaliteit, gebundelde capaciteiten (ook: buurtcapaciteit) en collectieve actie. 10 Opmerkelijk is dat elk van deze componenten betrekking heeft op een van de essentiële elementen van het sociologische begrip leefwereld zoals dat op basis van empirische bevindingen in onderzoek naar sociale uitsluiting werd ontwikkeld. Het begrip leefwereld heeft betrekking op de behoeften, veronderstellingen, houdingen, doelstellingen en verwachtingen die in en door concrete sociale en economische ervaringen en omstandigheden ontstaan en ontwikkelen. Op basis hiervan beleven en interpreteren mensen gebeurtenissen en omstandigheden en geven ze, naargelang van de vaardigheden waarover ze beschikken, hun eigen sociale handelen gestalte. 11 Wanneer gesteld wordt dat bij de aandacht voor de kracht van de lokale samenleving het bewonersperspectief het uitgangspunt is, kan dit dus worden opgevat als het centraal stellen van de leefwereld van de leden van een buurt 12. Empowerment op gemeenschapsniveau heeft in een project dat zich richt naar een of meerdere geografisch afgebakende buurten, dan betrekking op een krachtige, een vitale leefwereld op buurtniveau. We verklaren dit nader door in te zoomen op elk van de vier componenten. 1. Gemeenschapszin ( sense of community ). Dit lastig te vertalen begrip, heeft betrekking op: ( ) een gevoel van gemeenschap of verbondenheid: iets samen hebben ( ) 13 In dit opzicht wordt onder meer gesproken over een zekere mate van voorspelbaarheid van gedrag, over vertrouwdheid als het kennen van de lokale codes, het hebben van een zekere gedeelde geschiedenis, over worden behandeld en aangesproken als behorend op die plek, over gedeelde basale normen en waarden, voldoende gedeelde grond onder de voeten en over voldoende consensus en integratie ten aanzien van gemeenschappelijke doelstellingen. 14 Voor een beter begrip van deze (soms wazige) omschrijvingen is het nodig te verduidelijken wat hier onder gemeenschap (als vertaling van community ) wordt verstaan. Een belangrijke scheidslijn tussen de verschillende invullingen van het begrip gemeenschap is deze tussen een invulling gebaseerd op een objectieve, geografische setting, afbakening of entiteit (zoals een straat, een buurt of een wijk) en een invulling gebaseerd op een subjectieve betekenisverlening van identiteit. Deze laatste invulling wordt ook wel de psy- 10 We baseren ons hier voornamelijk op de inzichten van: Jacobs G., Braakman M. & Nouweling J. (2005), o.c., pp Raspe A., Vanschoren J. & Van Hooijdonk G. (2002), De kracht van de lokale samenleving, Verwey-Jonker Instituut, Utrecht. 11 Steenssens K. (2001), De structuren van het dagelijks leven. Fragmenten uit tien jaar kijken naar de marge, in J. Vranken, D. Geldof, G. Van Menxel, & J. Van Outsel (2001), Armoede en Sociale Uitsluiting. Jaarboek 2001, Acco, Leuven/Leusden, pp : p Raspe A., Vanschoren J. & Van Hooijdonk G. (2002), o.c., p Jacobs G., Braakman M. & Nouweling J. (2005), o.c., p Raspe A., Vanschoren J. & Van Hooijdonk G. (2002), o.c., pp en

19 DEEL 1 / ACHTERGROND, DOEL EN OPZET chologische betekenis van gemeenschap genoemd. Centraal hierin staat een gevoel van toebehoren en (door) het hebben van gedeelde behoeften, waarden, normen en betekenissen. 15 Het is deze psychologische betekenis van het begrip gemeenschap waarop de component gemeenschapszin betrekking heeft. 16 Duidelijk hierbij moet zijn dat empowerment in een buurtgebonden activeringsproject iets, een zekere mate, voldoende gemeenschapszin op buurtniveau veronderstelt, naast de herkenning en erkenning van altijd aanwezige culturele en sociale verschillen en het (daarmee samenhangende) gegeven dat individuen, groepen en organisaties deel uit kunnen maken van meerdere, al of niet buurtgebonden gemeenschappen. Diversiteit wordt dus niet genegeerd. Integendeel. De uitdaging die culturele en sociale diversiteit aan de kracht van een buurt stelt, wordt herkend: wanneer er een grote diversiteit van de buurtbevolking is, zijn hun ideeën, gewoonten, belangen vaak minder gelijklopend. Maar tegelijkertijd gaat de empowermentbenadering ervan uit dat dit niet wil zeggen dat er geen gemeenschappelijke interesses en doelstellingen meer zijn of mogelijk zijn. Bovendien beschikken al die verschillende nationaliteits-, leeftijds-, gezins- en activiteitsgroepen over eigen ervaringen, kennis, vaardigheden, relaties, goederen, enz. waarmee een antwoord kan worden gezocht op die gemeenschappelijke interesses en doelstellingen. Of nog: de grote bevolkingsdiversiteit die een uitdaging is, wordt tegelijkertijd beschouwd als een potentiële kracht want ze is verbonden met een grote middelendiversiteit. Voorwaarden zijn dan: - dat gemeenschappelijke behoeften en doelen (h)erkend zijn of worden; - dat de aanwezige krachtbronnen worden los geweekt en met elkaar verbonden zijn of worden. In de mogelijkheid tot het vervullen van deze twee voorwaarden ligt het tweevoudige belang van de volgende component van empowerment op dit niveau: de sociale kwaliteit. 2. Sociale kwaliteit. De leefwereld, gedeelde behoeften, veronderstellingen, houdingen, doelstellingen en verwachtingen ontstaan en ontwikkelen in en door concrete sociale ervaringen en omstandigheden, in en door sociale relaties. 17 De kwaliteit van de sociale relaties, of de sociale kwaliteit, is dan ook een belangrijke component van empowerment op het gemeenschaps-, c.q. buurtniveau. Belangrijk hierbij is dat die relaties zowel de informele als de formele infrastructuur omvatten. 15 Hawe P. (1994), Capturing the meaning of community in community intervention evaluation: some contributions from community psychology, in Health promotion international, 9, pp Grondlegger van het begrip sense of community is Sarason. Zie: Sarason S.B. (1974), The psychological sense of community. Prospects for a community psychology, Jossey-Bass Publishers, San Francisco, Washington, London. Deze psychologische invulling van het begrip gemeenschap wordt beschouwd als de hoeksteen van de gemeenschapspsychologie ( community psychology ), het wetenschappelijk domein waarbinnen de term empowerment in het begin van de jaren 80 opgang begon te maken (zie: Van Regenmortel T. (2002), o.c., pp en p. 70). 17 Steenssens K. (2001), o.c., p

20 DEEL 1 / ACHTERGROND, DOEL EN OPZET Het is derhalve niet alleen te doen om het leven, de (verschillende) betekenissen en onderlinge betrekkingen in de wijk, maar ook om de interacties tussen bewoners en lokale instituties alsmede om de netwerken tussen wijkkaders en externe actoren en instellingen. 18 Sociale relaties zorgen er bovendien tegelijkertijd voor dat de in de buurt aanwezige krachten (mogelijkheden, capaciteiten, bronnen) met elkaar verbonden kunnen worden. Personen, groepen en organisaties worden dan, zoals in een netwerkanalyse, benaderd als knooppunten in een netwerk van sociale relaties die de toegang tot de (im)materiële bronnen in onze samenleving bepalen. 19 In dit regulatieve vermogen is de uiteindelijke kracht van een lokale samenleving gelegen: De kracht van een lokale samenleving blijkt dus uit het gegeven dat relaties zich tot vermogen kunnen ontwikkelen. ( ) De uitgebreidheid en dichtheid van de formele en informele netwerken zijn niet zozeer van belang als wel het regulatieve vermogen dat daaruit spreekt. 20 Het bundelen van de capaciteiten op buurtniveau en collectieve actie zijn de twee andere geselecteerde componenten van empowerment op dit niveau. 3. Gebundelde capaciteiten of buurtcapaciteit. Bovenstaande omschrijving van het begrip leefwereld geeft aan dat naast de culturele dimensie (die ontstaat en ontwikkelt in de sociale dimensie) ook vaardigheden een rol spelen in het sociaal handelen. Het empowermentparadigma breidt deze component uit tot de aanwezige capaciteiten, waaronder niet enkel vaardigheden maar alle aanwezige immateriële en materiële bronnen moeten worden verstaan. Bij de gebundelde kracht op zich, ontstaat door het verbinden van capaciteiten ook een surplus aan kracht waardoor het geheel méér is dan de som van de delen. In een buurtgebonden activeringsproject staat de buurtcapaciteit op het vlak van buurtgebonden activering en tewerkstelling centraal. De Community Assest Check List van de Asset-Based Community Development - benadering geeft een overzicht van algemene basiscategorieën van kwaliteiten en capaciteiten van een lokale gemeenschap De capaciteiten van individuen. - De vaardigheden van kwetsbare en uitgesloten groepen. - De potenties van (informele) groepen en verbanden van burgers. - De private, gemeentelijke en non-profit instituties. - De fysieke kwaliteiten van de buurt of wijk. - De ontdekkers en ontwikkelaars van capaciteiten en kwaliteiten van mensen (leiders). 18 Raspe A., Vanschoren J. & Van Hooijdonk G. (2002), o.c., p Steenssens K. (2001), o.c., p Raspe A., Vanschoren J. & Van Hooijdonk G. (2002), o.c., p Raspe A., Vanschoren J. & Van Hooijdonk G. (2002), o.c., p. 25. Zie ook: Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken (2004), Wijkontwikkeling op eigen kracht. ABCD, LSA, Den Haag; Bewerkte vertaling van: McKnight J.L. & Kretzmann J.P. (1993), Building Communities from the inside out: a path toward finding and mobilizing a community s assets, Northwestern University, The Asset-Based Community Development Institute, Evanston, pp

Is dit allemaal wel nodig? Zin en onzin van empowerment in een WZC. Proef op de som. Proef op de som. Hulpverlener wordt reisagent?

Is dit allemaal wel nodig? Zin en onzin van empowerment in een WZC. Proef op de som. Proef op de som. Hulpverlener wordt reisagent? Is dit allemaal wel nodig? Zin en onzin van empowerment in een WZC Koen Geenen Opleiding ergotherapie K.H.Kempen - Geel Proef op de som Hulpverlener wordt reisagent? Opdracht per 4: 1ste is reisagent 2de

Nadere informatie

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Katrien Steenssens & Barbara Demeyer 24 maart 2009 Activering: wortels van het discours Sociale argumenten wegwerken sociale ongelijkheden

Nadere informatie

Empowerment en veerkracht in armoedesituaties

Empowerment en veerkracht in armoedesituaties Empowerment en veerkracht in armoedesituaties STRUCTUUR 1. OMSCHRIJVING VAN EMPOWERMENT 2. EMPOWERMENT IN DE HULPVERLENING 3. VEERKRACHT OF RESILIENCE 4. KRITISCHE KANTTEKENINGEN EN VALKUILEN 1 EMPOWERMENT

Nadere informatie

Maatschappelijke kwetsbaarheid. Deskundige en onafhankelijke ondersteuning. Gemeenschappelijke problemen

Maatschappelijke kwetsbaarheid. Deskundige en onafhankelijke ondersteuning. Gemeenschappelijke problemen M I S S I E 'Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.' Mensen hebben recht op werk, sociale bescherming, behoorlijke huisvesting, een gezond leefmilieu, op culturele en maatschappelijke ontplooiing.

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Outreach: ja hallo 19/05/2016

Outreach: ja hallo 19/05/2016 Outreach: ja hallo 19/05/2016 Inhoud 1. Visie 2. Quality of Life 3. Quickscan 4. De cirkel Visie? Visie geeft denken en handelen vorm Mens-en maatschappijvisie Ruimer dan outreach alleen Iedereen heeft

Nadere informatie

BIND-KRACHT in ARMOEDE

BIND-KRACHT in ARMOEDE BINDKRACHT IN ARMOEDE 1 BINDKRACHT in ARMOEDE Verbinden om te versterken academische inzichten met de hulpverleningspraktijk en de perceptie van mensen in armoede het geschreven woord met dialoog en training

Nadere informatie

Het Pi-manifest Kracht door persoonlijke groei & eigenheid

Het Pi-manifest Kracht door persoonlijke groei & eigenheid Inleiding Pi-groep is opgericht op 17 maart 2004. De visie die ten grondslag ligt aan het ontstaan van Pi-groep is in dit document vastgelegd. Met het vastleggen van de visie, missie en doelstellingen

Nadere informatie

Synergiën en Convergenties tussen werk en welzijn. Hendrik Delaruelle, Commissie W² Vlaams Welzijnsverbond

Synergiën en Convergenties tussen werk en welzijn. Hendrik Delaruelle, Commissie W² Vlaams Welzijnsverbond Synergiën en Convergenties tussen werk en welzijn Hendrik Delaruelle, Commissie W² Vlaams Welzijnsverbond SYNERGIE = een begrip dat een proces beschrijft waarbij het samengaan van delen meer oplevert dan

Nadere informatie

Basisschakelmethodiek, een opstap in de armoedebestrijding

Basisschakelmethodiek, een opstap in de armoedebestrijding 1 Basisschakelmethodiek, een opstap in de armoedebestrijding Herman Baert Annelies Droogmans Lieve Polfliet 2 Bij het geheel of gedeeltelijk gebruik van deze power point, dienen de auteursrechten op de

Nadere informatie

Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg. Cis Dewaele

Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg. Cis Dewaele Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg Cis Dewaele Inhoud 1. Waarom outreach 2. Quickscan 3. De visie 4. De cirkel 1. Waarom outreach Niet bereikte groepen De relatie werkt! (leefwereld, waarden en normen)

Nadere informatie

Perspectief op Potenties

Perspectief op Potenties Perspectief op Potenties Jaap van der Stel Jaap van der Stel Lector GGz Hogeschool Leiden Brijder-Parnassia GGZ ingeest Een derde meer herstel? Vereist: brede visie op herstel, inclusief focus op functioneel

Nadere informatie

Rehabilitatiecongres Parallelsymposium II Armoede en zelfregie Tine Van Regenmortel, 21 mei 2015 Den Bosch

Rehabilitatiecongres Parallelsymposium II Armoede en zelfregie Tine Van Regenmortel, 21 mei 2015 Den Bosch Rehabilitatiecongres Parallelsymposium II Armoede en zelfregie Tine Van Regenmortel, 21 mei 2015 Den Bosch 30-5-2015 2 Inhoud Voorwoord 4 1 Samenvatting 6 1.1 Armoede in 2013 wederom sterk gestegen, maar

Nadere informatie

Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad, 27 september Didier Reynaert Lector sociaal werk, HoGent Gastlector kinderrechten, Odisee

Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad, 27 september Didier Reynaert Lector sociaal werk, HoGent Gastlector kinderrechten, Odisee Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad, 27 september 2016 Didier Reynaert Lector sociaal werk, HoGent Gastlector kinderrechten, Odisee Goedkeuring Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK, 1989).

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Inspiratiedag Jeugdwerk in de stad 02/02/2017. Bruggen bouwen in en naar de vrije tijd Kris De Visscher Demos vzw

Inspiratiedag Jeugdwerk in de stad 02/02/2017. Bruggen bouwen in en naar de vrije tijd Kris De Visscher Demos vzw Inspiratiedag Jeugdwerk in de stad 02/02/2017 Bruggen bouwen in en naar de vrije tijd Kris De Visscher Demos vzw Armoede tegengaan, betekent dan ook werkelijk inzetten op een egalitaire samenleving, op

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap De KNVB gelooft in de maatschappelijke meerwaarde van voetbal. Voetbal brengt de samenleving in beweging. Zo n 300.000 vrijwilligers zijn in Nederland actief bij

Nadere informatie

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Het doel van deze beschrijving is om enerzijds houvast te geven voor het borgen van de unieke expertise van de cliëntondersteuner voor

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

DOSSIER. Cliëntenparticipatie

DOSSIER. Cliëntenparticipatie DOSSIER Cliëntenparticipatie CLIËNTENPARTICIPATIE BETREKKEN VAN KWETSBARE BURGERS VRAAGT OM: van ervaring naar doelgerichte actie (idee of agenda) systeemwereld overheid & organisaties veiligheid nodig

Nadere informatie

Het ICF schema ziet er als volgt uit. (Schema uit hoofdtekst hier opnemen)

Het ICF schema ziet er als volgt uit. (Schema uit hoofdtekst hier opnemen) 1 International Classification of Functioning, Disability and Health Het ICF-Schema ICF staat voor; International Classification of Functioning, Disability and Health. Het ICF-schema biedt een internationaal

Nadere informatie

Kwaliteitsvol. jeugdwerk. In vogelvlucht. Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016

Kwaliteitsvol. jeugdwerk. In vogelvlucht. Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016 Kwaliteitsvol jeugdwerk Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016 In vogelvlucht Kwaliteitsvol jeugdwerk Toelichting bij de politieke discussie in de EU en het traject van de

Nadere informatie

Basisvorming outreach Dag 1

Basisvorming outreach Dag 1 Basisvorming outreach Dag 1 Inhoud 1. Kennismaking 2. Quickscan 3. Definitie 4. Visie 5. Doel 6. Doelgroep 7. Participatieve basishouding 8. De cirkel REACH OUT! Voorgeschiedenis Straathoekwerk kreeg vragen

Nadere informatie

Opdrachtsverklaring Missie - Visie

Opdrachtsverklaring Missie - Visie Opdrachtsverklaring Missie - Visie 1. Missie Sint-Lodewijk biedt aangepast onderwijs en/of begeleiding op maat aan kinderen, jongeren en volwassenen met een motorische beperking. Ook het gezin en breder

Nadere informatie

Samenwerken in de strijd tegen ARMOEDE

Samenwerken in de strijd tegen ARMOEDE Samenwerken in de strijd tegen ARMOEDE Missie Grensloos vzw werkt, vanuit en samen met mensen in armoede, aan de verandering van structuren in de samenleving die mensen uitsluiten. Inleiding Deze tekst

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 4.2 Beleidsthemabeheerder

FUNCTIEFAMILIE 4.2 Beleidsthemabeheerder Doel van de functiefamilie Het beleidsthema vanuit theoretische en praktische deskundigheid implementeren en uitbouwen teneinde toepassingen omtrent het thema te initiëren, te stimuleren en te bewaken

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Tweede Europese Forum over de cohesie Georganiseerd door de Europese Commissie

Tweede Europese Forum over de cohesie Georganiseerd door de Europese Commissie Mr Roger VAN BOXTEL, Minister of City Management and Integration, Netherlands Tweede Europese Forum over de cohesie Georganiseerd door de Europese Commissie 21-22 mei 2001 Enkel gesproken tekst geldt Tweede

Nadere informatie

Netwerkgericht werken binnen de jeugdhulp. Bie Melis en Mia Claes

Netwerkgericht werken binnen de jeugdhulp. Bie Melis en Mia Claes Netwerkgericht werken binnen de jeugdhulp Bie Melis en Mia Claes Veel termen met meerdere invullingen Impliceert uiteenlopende doelstellingen Verschillende benaderingen = verschillende belangen. Het netwerk

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl3 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Opleiding AO BE 20 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 15

Nadere informatie

Methodisch werken in een weerbarstige praktijk. Prof. dr. Koen Hermans

Methodisch werken in een weerbarstige praktijk. Prof. dr. Koen Hermans Methodisch werken in een weerbarstige praktijk Prof. dr. Koen Hermans Vertrekpunt: vraag Context : beleidsaandacht voor evidence-based practice JE: tweevoudige vraag IPT wetenschappelijk onderbouwen Effectiviteit

Nadere informatie

STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING

STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING Modulaire opleiding Economie - Moderne Talen AO AV 006 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 28 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 23 november 2006 1 Deel 1 Opleiding... 5

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

DE VLAAMSE MINISTER VAN CULTUUR, JEUGD, SPORT, BRUSSELSE AANGELEGENHEDEN EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING,

DE VLAAMSE MINISTER VAN CULTUUR, JEUGD, SPORT, BRUSSELSE AANGELEGENHEDEN EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING, Ministerieel besluit van 29 mei 2002 houdende vastlegging van de structuur van een gemeentelijk cultuurbeleidsplan, een beleidsplan van een bibliotheek en een beleidsplan van een cultuurcentrum DE VLAAMSE

Nadere informatie

Zelfevaluatie-instrument in verband met belemmerende en bevorderende organisatiefactoren voor inclusie van personen met een handicap.

Zelfevaluatie-instrument in verband met belemmerende en bevorderende organisatiefactoren voor inclusie van personen met een handicap. Zelfevaluatie-instrument in verband met belemmerende en bevorderende organisatiefactoren voor inclusie van personen met een handicap Bea Maes, Claudia Claes, Karlien Deroover INSTRUCTIES 1. Inhoud van

Nadere informatie

De krachtgerichte methodiek

De krachtgerichte methodiek Het Centrum Voor Dienstverlening is u graag van dienst met: De krachtgerichte methodiek Informatie voor samenwerkingspartners van het CVD Waar kunnen we u mee van dienst zijn? Centrum Voor Dienstverlening

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink

Samenspel Formeel - Informeel. Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink Samenspel Formeel - Informeel Vanuit ieders waarde en nieuw verhaal schrijven, 22-5-15, Jolanda Elferink 6/12/2015 Programma - Korte kennismaking; - Ontwikkelingen in de vrijwillige zorg; - Uitgangspunt

Nadere informatie

Handleiding Cultuur Canvas

Handleiding Cultuur Canvas Handleiding Cultuur Canvas Je hebt een idee voor Tilburg, voor cultuur in het publieke domein en je weet waarschijnlijk ook wat je het wilt realiseren. Weet je ook of je plan kansrijk is? En wat je kunt

Nadere informatie

Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam

Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam Inleiding: ATB de Springplank, een algemeen toegankelijke basisschool en Vlietkinderen, maatwerk in kinderopvang, beiden gehuisvest

Nadere informatie

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Geachte heer Commissaris Andor, Geachte mensen van De Link, mensen van de Europese partnerorganisaties,

Nadere informatie

Competenties directeur Primair Onderwijs ONDERWIJS. Schoolmanagement

Competenties directeur Primair Onderwijs ONDERWIJS. Schoolmanagement Competenties directeur Primair Onderwijs ONDERWIJS Schoolmanagement Ontwikkelt een gezamenlijke visie op onderwijs en opvoeding en houdt deze levend. Schept optimale randvoorwaarden voor goed onderwijs.

Nadere informatie

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips Sport en tewerkstelling van jongeren Marc Theeboom / Joris Philips studie Kan sport bijdragen tot competentie-ontwikkeling voor kortgeschoolde jongeren, waardoor hun tewerkstellingskansen toenemen? initiatieven

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Werken aan diversiteit Visie en missie van de stad Mechelen

Werken aan diversiteit Visie en missie van de stad Mechelen Werken aan diversiteit Visie en missie van de stad Mechelen 1 1. Aanleiding Een aantal bovenlokale processen en gebeurtenissen maken het aanzicht van en het leven in onze stad heel divers. Migratiestromen,

Nadere informatie

I N C R E A S I N G S O C I A L I N C L U S I O N BY E N G A G I N G E X P E R T S B Y E X P E R I E N C E

I N C R E A S I N G S O C I A L I N C L U S I O N BY E N G A G I N G E X P E R T S B Y E X P E R I E N C E I N C R E A S I N G S O C I A L I N C L U S I O N BY E N G A G I N G E X P E R T S B Y E X P E R I E N C E The Missing Link, Het verhogen van de sociale inclusie door de inschakeling van ervaringsdeskundigen

Nadere informatie

Wat willen we in Pegode VZW bereiken?

Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Niel, 15 november 2012 Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Doelstelling Pegode VZW zoals vermeld in de statuten: De vereniging heeft als doel, met uitsluiting van elk winstoogmerk, de maatschappelijke

Nadere informatie

Zienn gaat verder. Jaarplan 2014

Zienn gaat verder. Jaarplan 2014 Zienn gaat verder Jaarplan 2014 Een verhaal heeft altijd meer kanten. Zeker de verhalen van de mensen voor wie Zienn er is. Wij kijken naar ál die kanten. Kijken verder. Vragen verder. Gaan verder. Zo

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.1 Lager kader

FUNCTIEFAMILIE 5.1 Lager kader Doel van de functiefamilie Leiden van een geheel van activiteiten en medewerkers en input geven naar het beleid teneinde een kwaliteitsvolle, klantgerichte dienstverlening te verzekeren en zodoende bij

Nadere informatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie BLANCO gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6463 Inboeknummer 15bst01200 Beslisdatum B&W 8 september 2015 Dossiernummer 15.37.551 Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie 2015-2018 Inleiding

Nadere informatie

Armoedebeleidsplan Gent 2014-2020. Onze visie als regisseur armoedebestrijding

Armoedebeleidsplan Gent 2014-2020. Onze visie als regisseur armoedebestrijding Armoedebeleidsplan Gent 2014-2020 Onze visie als regisseur armoedebestrijding 1 Inhoudstafel 1 Armoedebestrijding binnen het Gents welzijnsbeleid... 3 2 Wat is armoede?... 5 2.1 Financiële armoede... 5

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding

Samenvatting. Inleiding Inleiding Overgewicht en obesitas bij kinderen is een serieus volksgezondheidsprobleem. Het wordt veroorzaakt door een complex geheel van onderling samenhangende persoonlijke, sociale en omgevingsfactoren.

Nadere informatie

Het White Box model:

Het White Box model: Het White Box model: Een krachtige veranderstrategie die mensen in beweging brengt. Visie, aanpak en trainingsadvies Een waardevol gespreksmodel voor consulenten in het sociaal domein om eigen initiatief

Nadere informatie

Veerkracht en burgerschap Sociaal werk intransitie. Voorstelling boekproject Lerend Netwerk, 10-9-2014

Veerkracht en burgerschap Sociaal werk intransitie. Voorstelling boekproject Lerend Netwerk, 10-9-2014 Veerkracht en burgerschap Sociaal werk intransitie Voorstelling boekproject Lerend Netwerk, 10-9-2014 Uitgangspunten Kader van Een veerkrachtige samenleving: verder ontwikkeld 5 jaar publicaties Internationaal

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Maatschappelijk aanbesteden

Maatschappelijk aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2 Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende

Nadere informatie

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK Bij het begin van de jaren 70 zoeken enkele ouders een dagcentrum voor hun volwassen gehandicapt kind. Voordien was het bijna evident

Nadere informatie

WORKSHOP BETER BENUTTEN VAN SPORT IN HET SOCIAAL DOMEIN

WORKSHOP BETER BENUTTEN VAN SPORT IN HET SOCIAAL DOMEIN WORKSHOP BETER BENUTTEN VAN SPORT IN HET SOCIAAL DOMEIN Paul Duijvestijn Erik Puyt Yorun van Kasteel Programma 1. Aanleiding en achtergrond 2. Introductie van de checklist Sport in het sociaal domein 3.

Nadere informatie

GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren

GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren Notitie versie 1.0 September 2016 Door Frea Haker (Gezond in ) Eveline Koks (Jongeren Op Gezond Gewicht) Anneke Meijer (Coördinatie Gezond Gewicht Fryslân

Nadere informatie

De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School

De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School Opdracht Steunpunt Gok Ontwikkelen visietekst Opvolgen proefprojecten Formuleren beleidsaanbevelingen Brede School? Verkenning van enkele

Nadere informatie

Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede

Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede Over mixen, matchen en switchen. Vrijetijdsbeleving van kinderen in armoede Filip Coussee & Griet Roets Vakgroep Sociale Agogiek, Universiteit Gent 28 juni 2011 Wat is het probleem? Jeugdwerk en culturele

Nadere informatie

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning.

Aandacht, affectie, waardering, respect en ondersteuning. Het Pedagogisch Klimaat Schooljaar 2007 / 2008 Wat is een pedagogisch klimaat? Als we praten over een pedagogisch klimaat binnen Breedwijs Zuid Berghuizen gaat het over de sfeer die de partners willen

Nadere informatie

Veranderen en Beïnvloeden. Koen Toye VSPW Kortrijk

Veranderen en Beïnvloeden. Koen Toye VSPW Kortrijk Veranderen en Beïnvloeden Koen Toye VSPW Kortrijk Veranderende maatschappij De organisatie als ding(vroeger) Sterke verdeling in hokjes Helder Stevige structuur Weinig flexibiliteit Sterke duidelijkheid

Nadere informatie

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING P5, 30 januari 2014 TU DELFT - BK - RE&H/UAD Wilson Wong INHOUD - Onderwerp en context - Onderzoeksopzet - Theoretisch

Nadere informatie

Lokale sociale innovatie: een kijk vanuit de marges van overheid en markt

Lokale sociale innovatie: een kijk vanuit de marges van overheid en markt Lokale sociale innovatie: een kijk vanuit de marges van overheid en markt Stijn Oosterlynck Centrum OASeS Departement Sociologie Universiteit Antwerpen Observatie #1: lokale sociale innovatie sinds 1970s

Nadere informatie

Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid

Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid Kristel Driessens Katinka Vercammen Conferentie Meedoen is mogelijk Gemeente Lelystad 7/11/2013 Definitie van armoede (Vranken Jaarboek Armoede

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

Advies over Vlaanderen in 2050: mensenmaat in een metropool? Groenboek beleidsplan Ruimte

Advies over Vlaanderen in 2050: mensenmaat in een metropool? Groenboek beleidsplan Ruimte Algemene Raad 20 december 2012 AR-AR-ADV-008 Advies over Vlaanderen in 2050: mensenmaat in een metropool? Groenboek beleidsplan Ruimte Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017

opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017 opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017 Aanleiding Met ingang van 1 januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de cliëntondersteuning voor alle inwoners, voorheen was dit een verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Verduidelijkende nota van de beoordelingscommissie sociaal-artistiek werk

Verduidelijkende nota van de beoordelingscommissie sociaal-artistiek werk Deze verduidelijkende nota is voorzien in het draaiboek artistieke beoordeling Kunstendecreet. Dit draaiboek is een gemeenschappelijk werkdocument voor alle partijen die betrokken zijn bij de advisering

Nadere informatie

Pamflet 11 Peel en Maas 11 succesfactoren voor opbouwwerk en sociale wijkteams

Pamflet 11 Peel en Maas 11 succesfactoren voor opbouwwerk en sociale wijkteams Pamflet 11 Peel en Maas 11 succesfactoren voor opbouwwerk en sociale wijkteams een uitgave van de werkplaats gemeenschapsontwikkeling Peel en Maas Pamflet 11 Peel en Maas 11 succesfactoren voor opbouwwerk

Nadere informatie

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Introductie In het EQUAL Request project wordt getracht de participatie van het individu in het eigen reïntegratietraject te vergroten. Hiervoor moet het individu

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

Kennisdag HAN Sociaal 2013

Kennisdag HAN Sociaal 2013 Kennisdag HAN Sociaal 2013 Praktijkkennis in de aanbieding! Martha van Biene Marion van Hattum 1 HAN Sociaal Bevorderen participatie door, voor en met kwetsbare burgers in de samenleving Meedenken, meedoen,

Nadere informatie

Kleurrijke Maatzorg: Een cultuurgevoelig onthaal? Studiedag 20 november 2013 Antwerps netwerk cultuurgevoelige

Kleurrijke Maatzorg: Een cultuurgevoelig onthaal? Studiedag 20 november 2013 Antwerps netwerk cultuurgevoelige Kleurrijke Maatzorg: Een cultuurgevoelig onthaal? Studiedag 20 november 2013 Antwerps netwerk cultuurgevoelige Kleurrijke Maatzorg: Het is een gegeven: Voorzieningen in Welzijnsorganisaties krijgen een

Nadere informatie

Een geïntegreerd vrijetijdsbeleid: Focus op participatie van mensen in armoede CULTUURFORUM, 23 APRIL 2014

Een geïntegreerd vrijetijdsbeleid: Focus op participatie van mensen in armoede CULTUURFORUM, 23 APRIL 2014 Een geïntegreerd vrijetijdsbeleid: Focus op mensen in armoede CULTUURFORUM, 23 APRIL 2014 Foto: Wijkcentrum De Kring, Eeklo Kader: sterk Centraal: realiseren recht mensen in armoede op vrijetijds. Keuzevrijheid

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

1 Inleiding. 1.1 Discriminatie in arbeidsmarktperspectief

1 Inleiding. 1.1 Discriminatie in arbeidsmarktperspectief 1 Inleiding 1.1 Discriminatie in arbeidsmarktperspectief Breed maatschappelijk en politiek debat In Nederland is een breed maatschappelijk en politiek debat gaande over discriminatie en de vraag hoe dit

Nadere informatie

Evidence-Based Gedragsverandering

Evidence-Based Gedragsverandering Doorstroming en Rijgedrag Evidence-Based Gedragsverandering Gerjo Kok Universiteit Maastricht 18-11-2014, ANWB, Den Haag 1 Planning Gedragsverandering Doel Gedragsverandering Programma De moeilijkste veranderingen

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl11 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Opleiding Rechten AO BE 028 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 11 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming

Nadere informatie

CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships. Heidi Knipprath & Katleen De Rick

CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships. Heidi Knipprath & Katleen De Rick CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts and complex relationships Heidi Knipprath & Katleen De Rick CAREER COMPETENCES AND CAREER OUTCOMES A critical analysis of concepts

Nadere informatie

Gelijke onderwijskansen Leerlingen- en ouderparticipatie

Gelijke onderwijskansen Leerlingen- en ouderparticipatie Gelijke onderwijskansen Leerlingen- en ouderparticipatie Studiedagen GOK derde cyclus oktober/november 2008 1. Leerlingen- en ouderparticipatie is 2. Waarom? 3. Hoe? 4. Instrument voor analyse beginsituatie

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders.

Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders. Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders. Benedikte Van den Bruel en Sarah Vanden Avenne Inhoud 1. Waarom aandacht naar

Nadere informatie

Werken in Gezonde Wijk Overvecht

Werken in Gezonde Wijk Overvecht Werken in Gezonde Wijk Overvecht Versie februari 2012 Wat is Gezonde Wijk Overvecht? Gezonde Wijk Overvecht is een netwerk van partijen die samenwerken in zorg, welzijn en preventie in de wijk. Partners

Nadere informatie

Versie 4. met subsidie voor een vitale lokale samenleving en versterkt vertrouwen

Versie 4. met subsidie voor een vitale lokale samenleving en versterkt vertrouwen Bestuurskracht, Daadkracht en Slagkracht met subsidie voor een vitale lokale samenleving en versterkt vertrouwen Mensen laten zich leiden door ervaringen en de betekenis die zij daaraan hebben gegeven.

Nadere informatie