Patroontaal in duurzame regionale netwerken 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Patroontaal in duurzame regionale netwerken 1"

Transcriptie

1 Patroontaal in duurzame regionale netwerken 1 Regionale netwerken voor duurzaamheid groeien wanneer jij werkt aan jouw droom en jouw ambities En daarvoor nieuwe verbindingen maakt met anderen Die dat zelfde doen. Jouw dromen en ambities zijn volstrekt uniek ze ontstaan in een proces dat jou onderscheidt van ieder ander en tegelijk zijn ze geheel identiek aan de manier waarop vele anderen hun idealen ontvouwen. Wanneer je ziet dat jouw proces tegelijk volstrekt uniek en volstrekt identiek is dan kunnen patronen helpen om jouw essenties samen met anderen tot zichtbaar handelen te brengen. De afgelopen maanden hebben enkele tientallen mensen samengewerkt en iets moois gemaakt in de zoektocht naar dat wat duurzame projecten succesvol maakt en groepen mensen helpt te leren. De co-creatie heeft een eerste halfproduct opgeleverd dat geen van de betrokkenen alléén had kunnen maken dat niet áf is en dat ook niet hoeft te zijn dat een cadeau is voor hen die het verder willen ontwikkelen. De patronen beschrijven de essentie van een oplossing of een succes op zo n manier dat het honderden keren herhaald kan worden zonder er twee keer precies hetzelfde uit te zien. Ze zijn gemaakt in één of twee gesprekken met het projectteam. 1 Onderzoek tussen september 2012 en januari 2013 uitgevoerd door Origame (Cees Anton de Vries en Susan Stuebing) en Ecoawareness (Michiel Doorn) in opdracht van het Programma Duurzaam Door. Dit document bundelt de opbrengst van het onderzoek in de vorm van concept patronen. 1

2 De patronen De lijst met ontwikkelde patronen ziet er als volgt uit: (EI-Eindhoven, AP=Apeldoorn, MH=Midden Holland, AM=Amersfoort, TW=Twente, UT=Utrecht, DR=Drechtsteden, EM=Moerdijk) Eindhoven 1. Natuur als leermeester (EI-1) 2. Vertrouw op je eigen pad (EI-2) 3. Blij met andermans trots (EI-3) 4. Sluit aan op concrete behoeften (EI-4) Apeldoorn 5. Aantrekkelijk door jouw perspectief zelf in te nemen (AP-1) 6. Bouw een droom samen met je netwerk (AP-2) 7. Vorm een kerngroep (AP-3) 8. Risico s nemen en samen verkleinen (AP-4) Midden Holland 9. Maak het klein om groot te kunnen worden (MH-1)) 10. Ruimte voor communicatie maakt ruimte voor nieuwe beweging (MH-2) 11. Parallel proces (MH-3) Amersfoort 12. Werk vraaggericht (AM-1) 13. Van wat naar hoe (AM-2) 14. Doelen stel je samen (AM-3) Twente 15. Conflicterende agenda s productief maken (TW-1) 16. Eenvoud in de communicatie (TW-2) Utrecht 17. Verbind je met de plek (UT-1) 18. Vergankelijke organisaties (UT-2) Drechtsteden 19. Ondersteuning als basis (DR-1) 20. Betrokken bestuurders (DR-2) (Energiek) Moerdijk 21. Maak anderen belangrijk (EM-1) 22. Netwerk van moestuintjes (EM-2) 23. Publieke startsessie (EM-3) 24. Gebiedsonderneming (EM-4) 25. Nieuwe polders (EM-5) 26. Excellent ondersteunen leren (EM-6) 2

3 1 Natuur als leermeester EI-1. Eindhoven. Inzicht in basis werkingen in de natuur, leidt later steeds opnieuw tot onverwachte en ongeplande slimme toepassingen Context Wanneer je met een team een duurzaam leerproces begint Wanneer je de succesfactoren van je project bepaalt Wanneer je aan het eind van je project de effecten evalueert Wanneer je je afvraagt of je project wel effect heeft. Krachtenveld: Wanneer mensen het idee hebben dat ze geen deel uit maken van de natuur, lijken veel gebeurtenissen en veranderingen toeval of willekeur. Met een beter begrip voor de werking van de omgeving kun je daar ook beter op inspelen. Inzicht in de logische afhankelijkheden en de duidelijke wetmatigheden in de natuur inspireert tot het ontdekken van afhankelijkheden en wetmatigheden in cultuur, economie, etc. De inhoudelijke resultaten van een project gaan vergezeld van andere opbrengsten, bijvoorbeeld sociaal, ecologisch of economisch. Daarom: Maak een nieuw inzicht in de structuren en patronen in de natuur en de omgeving net zo n belangrijk resultaat als het inhoudelijke succes van het project. Speel in op de aanstekelijke kennis over de natuur die als een olievlek steeds weer nieuwe en onverwachte spin-offs creëert. Onderscheidt steeds de inhoudelijke onderwerpen én de procesaspecten ervan. Besteedt aan beide aandacht. Verbindt voorbeelden in het ene domein aan voorbeelden uit het andere domein. En breng regelmatig concrete casuïstiek van de dagelijkse praktijk in. Waardeer leerlingen, teamleden en deelnemers die uit zichzelf met nieuwe in- en doorzichten komen. Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. 3

4 2 Vertrouw op je eigen pad EI-2. Eindhoven De weg die je kiest is jouw weg, ook als eerst niemand met je mee gaat en later wanneer je het los moet laten omdat veel mensen ervoor kiezen. Context Wanneer je steun zoekt voor je initiatief. Wanneer het project in een nieuwe fase komt en veel mensen het zich toe-eigenen. Krachtenveld: De initiatiefnemer van een project of arrangement, die in het begin verbaast is dat zo weinig mensen steun geven en later merkt dat zoveel mensen het succes claimen, werkt tegen de natuurlijke stroom in. Als initiatiefnemer ben je alleen. Dat hoort bij de rol. Maar je kunt best steun vrágen voor jouw zelf zonder dat mensen direct geïnvolveerd hoeven worden als mede-initiatiefnemer. Succes heeft vele vaderen. Wanneer jouw initiatief doorgroeit tot een mooi project, waar velen voor warm lopen, dan is het ook logisch dat die mensen zich ermee vereenzelvigen. Dat past bij een succesvol project. Het bewijst het succes van jouw initiatief. Initiëren, pionieren, in de benen brengen, continuïteit organiseren, beheren en zelfs afbouwen, zijn allemaal fasen van een activiteit of project met een eigen dynamiek, die steeds ook andere vaardigheden vergen van de trekkers. Daarom: Volg je passie en visie en houdt die niet voor jezelf. Organiseer in het begin actief steun voor wat je doet en weet dat er een moment komt van succes wanneer anderen jouw pad gaan delen en meelopen. Laat los en geniet ook daar van. Heb de moed hulp te vragen en formeer een klankbord. Vraag jezelf regelmatig af in welke fase van ontwikkeling van je initiatief je bezig bent. Bereid je tijdig voor op het moment dat anderen zich betrokken gaan voelen en zelfs misschien wel als mede proceseigenaar. Wees eerlijk vertrouw erop dat processen zich ontwikkelen. Achteraf zie je misschien dat de eenzame fase het mooist was. 4

5 3 Blij met andermans trots EI-3. Eindhoven Het succes van de ander dat jou blij maakt, is verbindend en creërend. Context Wanneer een mijlpaal bereikt is. Wanneer een project wordt afgesloten. Wanneer er over resultaten wordt gecommuniceerd. Krachtenveld: Succesbeleving is individueel en cultureel bepaald: verschillende mensen geven het anders vorm en hechten er een andere betekenis aan. Positief verbinden doe je als je de ander waardeert en steunt in zijn of haar trots. Daarom: Oogst het feit dat mensen aan anderen hun resultaat willen laten zien. Dat zij trots zijn is een reclame voor het project en een belangrijke succes indicator. Neem in de uitvoering van de projecten momenten op om het succes samen te vieren Oefen in het waarderen van anderen. Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. 5

6 4 Sluit aan op concrete behoeften EI-4. Eindhoven Contact met de mensen in de buurt ontstaat als je je verdiept in hún directe noden en daar vanuit werkt. Context Wanneer je naar buiten treedt met het project Wanneer je andere mensen wilt betrekken bij het project Krachtenveld: Mensen hebben geen behoefte aan een geveltuintje, laat staan aan biodiversiteit, of léren over biodiversiteit. Jouw aanbod is van jou en niet van hen. Het idee dat iedereen a priori geïnteresseerd is in duurzaamheid is even ongegrond als het idee dat iedereen geïnteresseerd is in gezondheid. Mensen zijn bereid hun gedrag te veranderen op basis van gemak, genot en/of gewin. Een mooi voorbeeld van gewin vormen de ecosysteemdiensten, zoals koeling door beplanting. Elk aanbod heeft veel meer potentie dan de eerste inhoudelijke focus. Daarom: Wanneer je op een bepaalde plaats een initiatief van de grond wilt krijgen, dan luister je eerst goed naar de mensen dáár: wat hebben ze nodig, waar vragen ze om. Vervolgens speel je daar oprecht op in en verbindt dat met je eigen thema. Doe goed je huiswerk en bereid mogelijke koppelingen met jouw thema voor. Dat begint bij een goed begrip van jouw eigen verbinding met bijvoorbeeld biodiversiteit of hernieuwbare energie. Werk met het zwaan kleef aan principe In de kantlijn: Het project biodiversiteit werd in Eindhoven niet direct enthousiast ontvangen. Het stond te ver weg van de mensen. Er was wel veel behoefte aan contact in de wijk, met name tussen jong en oud. Al snel bleek dat het project geveltuintjes leidde tot allerlei nieuwe contacten tussen mensen in de straat. Geveltuintjes maken en onderhouden doe je samen en samen kom je aan de praat over andere onderwerpen. Zo werd de lijn: sociaal contact > geveltuintjes > biodiversiteit. In Eindhoven bleek dat het aanbieden van mooie lesmodules over biodiversiteit niet zomaar enthousiast door de scholen werd ontvangen. De school heeft een strak jaarprogramma en elke docent zijn/haar eigen voorkeuren. Als je daar goed op inspeelt dan is de kans op mooie samenwerking veel groter. 6

7 5 Aantrekkelijk door jouw perspectief zelf in te nemen AP-1. Apeldoorn Het energieke netwerk begint bij je eigen perspectief, de voorwaarden worden later ingevuld. Context Wanneer het arrangement nog niet bestaat Wanneer de subsidie plotseling stopt Wanneer er brede sympathie is voor samenwerking, maar de uitvoering stokt. Krachtenveld: De school heeft een bekostiging, de ondernemer heeft een opdracht en contract, de ouder heeft een hulpvraag van de school, etc. Het is de gewoonte geworden om zelf pas in beweging te komen op de vraag van een ander. En het is de gewoonte geworden pas een commitment aan te gaan, als de voorwaarden vervuld zijn. Maar precies op dat punt verandert de wereld in hoog tempo. We kunnen geen nieuwe werkwijze beginnen, door die in de oude werkwijze helemaal vast te timmeren. Wanneer je ambieert te werken over domeingrenzen heen, dan is het bijna onmogelijk om voor je begint met de uitvoering alle middelen beschikbaar te hebben Daarom: De eerste stap is: zelf goed formuleren wat ik echt wil en dat ook aan anderen vragen. Ik stop dus met het maken van een plan dat voorwaardelijk is. Ik zeg niet meer: Het netwerk duurzaam leven en werken Apeldoorn komt er als het financieel haalbaar is. Maar ik zeg: Ik start het netwerk duurzaam leven en werken Apeldoorn, omdat ik het belangrijk vind en ik maak het met anderen ook financieel aantrekkelijk. Voorheen was het NME-centrum eigenaar van hun activiteiten en lesprogramma s. In het nieuwe netwerk functioneren verschillende partijen, omdat ze het zelf belangrijk vinden. Samenwerken brengt vele aspecten, die vooraf niet te plannen of te beheersen zijn. De mensen in het netwerk maken het mogelijk en ze zorgen zelf dat er evenwicht blijft tussen brengen en halen. Ouders, ondernemers, leerkrachten, mensen van de gemeente, het waterschap en het energiebedrijf, maar ook van de afvalverwerking en het bejaardentehuis en de pabo stagiaire en de zzp-er; ze bepalen samen wat er geleerd wordt, hoe er geleerd wordt en waar er geleerd wordt. Voorwaarde is dat ze samen zorgen voor de middelen om dit mogelijk te maken. 7

8 Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. In de kantlijn: Veldwerk Nederland werd gevraagd om de educatieve activiteiten van het traditionele NMEcentrum zoveel mogelijk te behouden. Rene Munsters: De neiging op zo n vraag is om dan vanuit het oude patroon te denken. Creëer een vaste plek, ronsel medewerkers en strooi de educatieve activiteiten uit over de scholen. We hebben deze neiging losgelaten. Geen centrum, geen nieuwe medewerkers en we gaan niet strooien. We gaan opzoek naar partners die net als wij zien dat je elkaar moet helpen om te komen tot een duurzaam leven en werken. Het samen bouwen aan een netwerk waarin dit kan gebeuren. De verandering die hier vorm gegeven wordt is structureel: minder geld via instituties, regelingen en gesubsidieerde projecten, meer verbinding tussen mensen, die zich inzetten voor wat ze zelf belangrijk vinden. Dat is een probleem en een kans. De school wordt ondernemender, de onderneming wordt maatschappelijk actief, de ouders zetten zich in voor het lesprogramma en de buurt. Het NME-centrum verandert van een staande organisatie, naar een netwerk van mensen en organisaties. De betrokkenen zijn eigenaar van hun hun eigen positie en proces en ze ontwikkelen samen een nieuwe manier van werken. We noemen dit de energieke samenleving. In het project Biodiversiteit Eindhoven heeft het biodiversiteitsteam voor de rol van een ondersteunende organisatie met een ondernemende strategie gekozen. In plaats van vragen voor hulp en ondersteuning, hebben ze een concreet programma aanbod gemaakt voor de gemeente. Met creativiteit en initiatief nodigt het team de overheid uit om deel te nemen en toegevoegde waarde te creëren. 8

9 6 Bouw een droom samen met je netwerk AP-2. Apeldoorn Je eigen droom niet loslaten en niet opdringen, maar aanbieden en vragen naar verrijking met de dromen van de anderen. Context Wanneer je met andere partijen begint te werken aan het netwerk Wanneer je in een nieuwe context gaat werken Wanneer je geen tweede of derde kans komt. Krachtenveld: Een energiek netwerk ontstaat niet door mensen te vragen jouw droom waar te maken en ook niet door zelf geen droom te hebben. Zelf je droom scherp krijgen vergt flinke inspanning. De dromen van anderen helpen scherp krijgen vergt ook een grote inspanning, maar een heel andere. Een doorstart brengt eerst een fase met een mengeling van care en courage. Care: compassie met de mensen die zich al jaren vol overgave hadden ingespannen. Courage: lef om nieuwe kansrijke paden te verkennen en te betreden en nieuwe gesprekken aan te gaan met nieuwe partijen. Daarom: Gebruik de kracht van het netwerk voor je eigen droom door beurtelings vast te pakken en los te laten. Accepteer dat niet alles precies gaat zoals jij het wilt. Het proces heeft ups en downs. Oefen jezelf in het beurtelings écht vastpakken en vervolgens écht loslaten van je eigen droom. Geef vorm aan de verschillende fasen, zoals het bundelen van mensen, het maken van de droom en het verankeren ervan. Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. In de kantlijn: In Apeldoorn werd duidelijk dat de overgang van de ene fase in de andere tijd en aandacht nodig heeft. Rene Munsters: Onze droom, de ambitie om duurzaam te leven en werken, botste met de overlevingsdrang van het oude NME centrum dat zou gaan verdwijnen. Belangen liepen door elkaar heen en daarmee ook de verwachtingen. Mede dromers raken in verwarring. We zijn er dus nog niet meteen aan toegekomen om samen de eigen droom te versterken. 9

10 7 Vorm een kerngroep AP-3. Apeldoorn Een kleine groep mensen toont de kracht van het netwerk in wat ze doen en hoe ze het doen. Dat is aantrekkelijk voor nieuwe deelnemers. Context Wanneer de pioniersfase van het arrangement vorm begint te krijgen. Wanneer de eerste partijen zich aan het netwerk committeren. Wanneer je beoogt het netwerk te laten groeien. Krachtenveld: Een netwerk ontstaat niet vanzelf. Wanneer een coördinator of ondersteuner steeds moet duwen en trekken dan gaat het niet lopen. Het netwerk is waarde-gedreven. De deelnemers zelf en onderling bepalen wat ze doen en wanneer het goed en voldoende is. De bijdrage van elke deelnemer aan de droom van het netwerk wordt onderweg zichtbaar, Daarom: Om een vitaal netwerk te maken, dat zich steeds zelf vernieuwt en groeit, moet je zorgen voor een kerngroep van enkele mensen die in hun daden laten zien wat hun passie of droom is. Ze hebben eenvoudige manieren om afspraken te maken. Ze houden de wederkerigheid in balans en tonen trots hun resultaten. Zo n groepje nodigt uit tot meedoen en laat het netwerk groeien. Vertaal de gemeenschappelijke waarde van de deelnemers in een aansprekend motto, zodanig dat alle deelnemers zich geïnspireerd voelen eraan bij te dragen. Maak een eenvoudig herkenbare manier van werken. Het gaat om de manier waarop je afspraken maakt, de manier waarop je wederkerigheid vorm geeft en de manier waarop je anderen vertelt wat je doet. Maak een makkelijke manier van communiceren, misschien in de vorm van een prikbord, een eenvoudige website of een telefoonketting. Het gaat erom dat het laagdrempelig en plezierig werkt en niet leidt tot misverstanden. Zorg voor continuïteit in de kerngroep. Wanneer nieuwe mensen zien wat er tussen de mensen van het nieuwe netwerk gebeurt, dan is dat aantrekkelijk en overtuigend. Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. 10

11 In de kantlijn: Apeldoorn, René Munsters: Hart verwarmend was dat een aantal relatieve buitenstaanders aangaven mee te willen denken en te bouwen aan een duurzame samenleving. Zonder drang ontstonden vier themagroepen en een kerngroep die wil adviseren en ondersteunen. Opvallend was later wel dat alleen bij de themagroep energie de partners zelf initiatieven namen. De overige groepen komen pas in beweging op een vraag. Referentie: Scholen, maatschappelijke organisaties en ondernemers die een passie delen, bijvoorbeeld voor duurzame energie en innovatie, creëren samen een project dat voor alle betrokkenen aantrekkelijk is. Er is geen sprake van een traditionele klant-leverancier relatie, maar een gezamenlijk optrekken in een netwerk, op basis van gelijkwaardigheid en resultaat gericht. Maar hoe verbind je de verschillende partners aan dit netwerk? Dat is de centrale vraag in Apeldoorn. De solar challenge die jaarlijks in Australië wordt gehouden is daarvoor een mooi referentiepunt. Referentie: Toen het bouwteam van Ford Rouge (USA) eenmaal had afgesproken dat hun nieuwe bedrijfsterrein zo gerealiseerd zou worden dat een vader zijn 10 jaar oude dochter met plezier alleen zou laten spelen, toen gingen de betrokken ontwerpers, managers, bouwers, ambtenaren, etc. functioneren als een waarde netwerk en elk vanuit de eigen context bijdragen aan het mogelijk maken van dit motto. 11

12 8 Risico s nemen en samen verkleinen AP-4. Apeldoorn Het netwerk maakt zaken mogelijk die alleen niet lukken. Het netwerk helpt de risico s te verkleinen en de kans op succes te vergroten. Context Wanneer projecten voorbereid worden Wanneer afspraken over doelen worden gemaakt Wanneer zaken worden geïnitieerd die voor iedereen nieuw zijn Krachtenveld: Het beperken en ontwijken van risico s is een normale reflex in organisaties. Maar daarmee worden veel kansen op nieuwe ontwikkeling ook genegeerd. Wanneer je een initiatief neemt en daar anderen bij wilt betrekken, dan hebben de meeste mensen de neiging dat goed voor te bereiden. Ze willen geen teleurstelling organiseren, dus ze managen de verwachtingen en ze bereiden de paden voor waarlangs gelopen zal worden. Dit om de risico s zo klein mogelijk te houden. Maar wat gebeurt er als je niet weet van te voren welke dingen zullen mislukken en welke wel lukken? Ga je dan stil zitten op je handen? Daarom: Wanneer je een netwerk wilt maken dat succesvol is, neem dan gezonde risico s en ondersteun de deelnemers samen aan de slag te gaan en steeds meer positieve ervaringen te verzamelen. Wat nodig is, is dat alle deelnemers in het netwerk er actief aan werken om meer plussen te verzamelen dan minnen. Dat doen ze door elkaar te helpen de kans op succes zo groot mogelijk te maken en echt te leren van zaken die mislukken. Zo ontstaat een lerend netwerk. Het netwerk bestaat uit allerlei verschillende mensen: oud jong, man, vrouw, zakenman, leraar, ambachtsman, student, bestuurder, etc. Ze nemen deel in het netwerk omdat ze het belangrijk vinden. Ze weten ook dat niet elke activiteit gegarandeerd succesvol is. Ze nemen dat risico graag voor lief. Veel zaken leveren wel succes op. En zaken die minder goed gaan leveren een leerervaring en een relatie op. In het netwerk ga je samen op reis, omdat het de moeite waard is en omdat je erop vertrouwt dat je de tegenvallers op de één of andere manier samen zult overwinnen. Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. 12

13 In de kantlijn: Apeldoorn, René Munsters: Momenteel werken we aan een aantal projectvoorstellen. Behalve bij energie lijkt het toch op de oude werkwijze. Veldwerk Nederland schrijft de plannen, zoekt de financiering en de partners leunen achterover. De vraag is waaraan dit ligt? Mogelijk komen oude reflexen toch weer bovendrijven op het moment dat de droom wordt omgezet in daden. 13

14 9 Maak het klein om groot te kunnen worden MH-1. Midden Holland Kleine concrete verhalen hebben een doorwerking die uiteindelijk veel effect sorteren. Context Wanneer er terughoudendheid of cynisme is om met duurzaamheid aan de slag te gaan. Wanneer duurzaamheid van de duurzaamheid coördinator lijkt te blijven. Wanneer eerdere duurzaamheidsinitiatieven gestrand zijn. Krachtenveld: Het idee dat duurzaamheid gaat over de hele wereld en over lange perioden, is nauw verbonden met de gedachte dat duurzaamheid in de eigen organisatie een luxe onderwerp is dat louter zorgt voor praten, kosten maken en vertragen. Elke reis begint met de eerste stap. Veel handelingen van mensen en beleid van organisaties zijn al gericht op duurzaamheid, zonder dat dat als zodanig herkend wordt. Veel mensen willen heel graag samenwerken aan nobele doelen, maar ze weten niet hoe Het is niet verwonderlijk maar wel een aandachtspunt dat de mensen in een grotere organisatie elkaar nauwelijks kennen. Daarom: Beleg een bijeenkomst van twee uur en neem de mensen aan de hand om qua duurzaamheid niet meer in belemmeringen maar in kansen te denken. Integraal werken lijkt soms ingewikkeld, maar is het niet als mensen zien dat het begint bij de dingen concreet en persoonlijk maken. Een klein voorbeeld van een duurzaam initiatief uit een vergelijkbaar project, inspireert anderen direct op zoek te gaan naar soortgelijke voorbeelden in de eigen situatie. Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. 14

15 In de kantlijn: De Milieu Dienst Midden Holland (MDhD 2 ) werkt voor 10 kleine en middelgrote gemeenten. Zij verzorgt de (milieu) vergunningverlening en handhaving van bedrijven in de klantgemeenten. Zij adviseert de gemeenten t.a.v. de verschillende onderwerpen uit de wet milieubeheer, de natuurwetgeving, op klimaat-/energiegebied en duurzaam bouwen, en bij ruimtelijke ordening. Daarnaast verzorgt zij voor de aangesloten gemeenten de natuur- en milieueducatie op scholen en aan andere doelgroepen. In de pilot Duurzaamheid als Motor wordt binnen de MDHD onderzocht of de dienstverlening aan de klantgemeenten in relatie tot duurzaamheid verbreed zou kunnen worden en hoe. Ook is onderzocht wat eventueel de achterliggende mechanismen en systeembarrières zijn die de implementatie van het brede duurzaamheidsconcept tegenhouden. 2 De MDMH maakt onderdeel uit van het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband Midden-Holland (ISMH). Meer dan driekwart van de menskracht en het werk van dit samenwerkingsverband wordt geleverd vanuit de Milieudienst. 15

16 10 Ruimte voor communicatie maakt ruimte voor nieuwe beweging MH-2. Midden Holland. Mensen die van elkaar horen wat ze onder duurzaamheid verstaan, krijgen nieuwe kansen te zien. Context Wanneer mensen denken dat ze niets met duurzaamheid hebben. Wanneer het belangrijk is integraler te werken. Wanneer duurzaamheid ingezet wordt als innovatiekracht Krachtenveld: Veel mensen denken dat duurzaamheid iets voor anderen is. Zoals de manager met een reorganisatie opdracht, of de medewerker financiën die de managementinformatie levert. Zij missen de strategische kansen die duurzaamheid biedt. Werken aan duurzaamheid is iets anders dan duurzaam werken. Duurzaamheid wordt vaak ingekleurd als technisch, complex en kostenverhogend. Het is inspirerend om te praten over concrete voorbeelden in je eigen wereld. Er is vaak weinig gelegenheid om even stil te staan bij kleine concrete zaken die de collega s persoonlijk bezig houden. Daarom: Help mensen te zien dat ze al duurzaam handelen, door samen met ze te reflecteren en te waarderen. Begin met kleine en concrete dingen. Samen ontdek je dan dat het verhaal veel groter is dan iedereen dacht. Beleg een bijeenkomst voor iedereen in de organisatie, van hoog tot laag. Stel iedereen de vraag: Wat versta jij onder duurzaamheid? Laat mensen vertellen, zorg voor aandacht en uitwisseling. Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. 16

17 In de kantlijn: In de dienstverlening van een Milieudienst speelt duurzaamheid uiteraard al een rol. Opvallend is echter, dat dit momenteel per apart (milieu)thema en weinig geïntegreerd gebeurt. Het blijkt geen onderliggend principe bij alle werkzaamheden en van een integrale aanpak is beslist nog geen sprake. Milieuproducten worden geleverd vanuit één specifieke discipline, of als een bundeling van afzonderlijke adviezen achteraf : een advies over aanpak bodemvervuiling, een toets op geluidshinder, een controle van propaantanklocaties, toetsing van milieuhinderaspecten in een ruimtelijk plan, etc. Alleen de lessen vanuit natuur- en milieueducatie mikken (deels) op integrale duurzaamheid. Werken aan duurzaamheid is een ding, duurzaam werken is een andere zaak. Dat betekent: kiezen voor een integrale benadering en oog hebben voor een duurzaam proces. Wat betreft dat eerste: werken aan duurzaamheid vraagt om een integrale benadering en dus om het bij elkaar brengen van ambtenaren vanuit verschillende beleidsterreinen. Dat kreeg vorm in zogenaamde brede bijeenkomsten en het duurzaamheidslab. Mensen samenbrengen, bleek zijn vruchten af te werpen: behalve efficiënte aanpak van vragen en problemen (winst op ecologisch en economisch vlak), leverde het ook op het sociale vlak (de people kant) winst op. De samenwerking stimuleerde een bredere betrokkenheid van de ambtenaren en ze voelden zich uitgenodigd om vanuit het eigen beleidsterrein bij te dragen aan andere beleidsterreinen. Mensen leerden elkaar kennen en wisselen ook na zo n bijeenkomst makkelijk informatie uit. 17

18 11 Parallel proces MH-3. Midden Holland De persoonlijke voorbeelden worden productief gemaakt in de organisatie doelen door het voor langere tijd verzorgen van gerichte ondersteuning. Context Wanneer top down niet werkt en bottom up niet voldoende is. Wanneer duurzaamheid verbonden kan worden aan verschillende strategische doelen Krachtenveld: Mensen zijn terughoudend met het nemen van eigen initiatief en het delen van eigen voorbeelden omdat ze in de organisatie nergens opgepakt of gewaardeerd worden. In taakgerichte organisaties doet je eigen mening of ervaring er niet echt toe. Minder dan 5% van de beslissingen die mensen nemen zijn gestoeld op rationele afweging. De vraag is nu hoe de overige 95% ingezet kan worden om slimmer te werken. Het vermijden van risico s is iets anders dan het stimuleren van vernieuwing. Dat laatste vergt aparte aandacht, wil het effect krijgen. Daarom: Maak naast het stimuleren van persoonlijke verhalen en initiatieven ook een parallel proces, dat deze verhalen verbindt met de strategische doelen van de organisatie. Maak gebruik van de volle bandbreedte: van zeer persoonlijke tot zeer generieke verhalen. Maak gebruik van reflectie én van operationeel advies ( hoe doe je dat ). Neem de tijd om de verbinding tussen klein en groot ook de kans te geven. Nog uitwerken: gerelateerde patronen: deze patronen helpen bij het begrijpen en toepassen van dit patroon. In de kantlijn: In het project Duurzaamheid als Motor hebben er in de regio Midden-Holland duurzaamheidspilots gedraaid bij de gemeenten Zuidplas, Vlist en Bodegraven-Reeuwijk. Daarin is ondersteuning geboden om te komen tot een breed duurzaamheidsbeleid en advisering over mogelijkheden voor implementatie ervan. Kern van de activiteiten: Het betrekken van bestuur en management bij de brede duurzaamheidsaanpak; het faciliteren van brede brainstormbijeenkomsten over duurzaamheid met vertegenwoordigers van alle disciplines (van milieu tot financiën, van ruimtelijke ordening en openbare werken tot personeelszaken en welzijn); 18

19 het uitwerken brainstormsuggesties tot kansenkaarten, die de basis vormen voor een integraal duurzaamheidsbeleid, of voor een uitvoeringsprogramma duurzaamheid; zorgen voor advies over de implementatie. 19

20 12 Werk vraaggericht AM-1. Amersfoort De ondernemende NME-coördinator wordt adviseur en proces manager en gebruikt nieuwe vaardigheden. Context Wanneer plotseling subsidies stoppen. Wanneer organisaties talmen, maar mensen warm lopen Wanneer het aanbod van gisteren, vandaag niet meer werkt. Krachtenveld: Elke organisatie heeft de natuurlijke neiging om een eigen aanbod te maken. Dat vergt veel energie, terwijl de potentiële afnemers zich er lang niet altijd in herkennen. Leidinggevenden sturen makkelijker op een concreet aanbod vooraf, dan op een ontwikkelperspectief. Het vergt moed om aan gebruikers, afnemers te vragen wat ze willen betalen of inleggen om mee te doen. Daarom: Laat je eigen aanbod los, maar vraag de mensen wat ze nodig hebben en betrek ze bij de uitvoering. Dan ontstaat een spiraal van nieuwe informatie, nieuwe ideeën en betrokken mensen. Neem als NME-coördinator meer de rol van adviseur en proces manager. Nieuwe vaardigheden nodig, een ondernemersmentaliteit, en ook het lef om te veranderen zijn nodig om het aanbod af te stemmen op de vraag - de behoefte van de afnemers. Leg dit proces uit aan je leidinggevende en verzeker je van zijn/haar ondersteuning. Het is belangrijk dat het management (de gemeente) hiervoor de ruimte biedt. Leer je zelf af om het NME verhaal te verkondigen, maar ga in plaats daarvan vragen stellen. Wat komt er allemaal bij kijken? Wat voor gezinnen heb je mee te maken? Waar zit de energie? In wat voor wijk staat de school? Speel in op wat er leeft bij de afnemer. De nieuwe NME r vraagt: Wat heeft jouw organisatie nodig? Durf ook de vraag te stellen: Voor hoeveel geld doen jullie dan mee? Wat brengen jullie in, financieel, materieel, menskracht? Wat heb je er voor over? Dergelijke insteek is ook belangrijk vanwege het creëren van commitment. Ga denken in termen van Wat is het belang van de ander om hier te zitten? Je moet je nieuwe rol ook verantwoorden. Maak je nieuwe rol, werk en resultaten zichtbaar. Stel een PR of communicatie plan hiervoor op. Laat bv. anderen vertellen over jouw prestaties. 20

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

Ondernemend werken in welzijnsorganisaties

Ondernemend werken in welzijnsorganisaties Training & Advies Ondernemend werken in welzijnsorganisaties Betere resultaten met nieuwe competenties Ondernemend werken in welzijnsorganisaties De welzijnssector is sterk in beweging, dat weet u als

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Kortom: Een schaatsvereniging is er dóór leden en vóór leden. De vereniging is intern gericht, waarbij de leden bepalen wat er gebeurt.

Kortom: Een schaatsvereniging is er dóór leden en vóór leden. De vereniging is intern gericht, waarbij de leden bepalen wat er gebeurt. Vrijwilligersbeleid binnen de schaatsvereniging Van beleid tot uitvoering in de praktijk Schaatsverenigingen en de vrijwilligersproblematiek De doorsnee schaatsvereniging in Nederland is een vrijwilligersorganisatie:

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Dinsdag 10 november 2015 Vanaf 12.00 uur Grolsch Veste Colosseum 65 7521 PP ENSCHEDE (ingang kanaalzijde) Om kennis over de

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

DRIEHOEK IN DE PRAKTIJK

DRIEHOEK IN DE PRAKTIJK Talent en AI Praktijk De maatschappij Het ontwerp Veranderen De interventie Het gesprek Leren en persoonlijke ontwikkeling Leiderschap DE DRIEHOEK IN DE PRAKTIJK Marloes de Jong In het eerste hoofdstuk

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie en in elk netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Het VERANDERVERHAAL Reiswerk Opleidingencongres 23 sep 2013

Het VERANDERVERHAAL Reiswerk Opleidingencongres 23 sep 2013 Het VERANDERVERHAAL Reiswerk Opleidingencongres 23 sep 2013 Ze zeggen dat, als je iets wilt veranderen het belangrijk is een concreet doel te formuleren over wat je wilt realiseren. Het liefst zo smart

Nadere informatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie BLANCO gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6463 Inboeknummer 15bst01200 Beslisdatum B&W 8 september 2015 Dossiernummer 15.37.551 Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie 2015-2018 Inleiding

Nadere informatie

Workshop en coaching Plezier in je (levens)loopbaan

Workshop en coaching Plezier in je (levens)loopbaan Workshop en coaching Plezier in je (levens)loopbaan Persoonlijk leiderschap in je loopbaan voor Young Career Professionals Persoonlijk leiderschap in je loopbaan voor Mid Career Professionals Persoonlijk

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband?

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband? Participatief leiderschap Hoe leid je een samenwerkingsverband? Mr. Drs. Lucien Stöpler Justice in Practice December 2014 Participatief leiderschap: Hoe leid je een samenwerkingsverband? 2014 Justice in

Nadere informatie

Ontdek jezelf. En je vak. Ik ben het ID

Ontdek jezelf. En je vak. Ik ben het ID Ontdek jezelf. En je vak. Ik ben het ID Ik geef betekenis aan onze missie Ik begeleid studenten naar de arbeidsmarkt, een vervolgopleiding en/of een actieve rol in de samenleving. En: ik zorg dat een student

Nadere informatie

De POSITIEVE organisatie

De POSITIEVE organisatie De POSITIEVE organisatie Uitwerking van de workshops: Hoe krijg je meer energie in je team? Onze omgeving verandert steeds sneller en ingrijpender. Positieve organisaties spelen hier beter op in en creëren

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP:

PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP: PASSENDE MEDEZEGGENSCHAP: Hoe maak je die? 1 Passende medezeggenschap: Hoe maak je die? 2012 Colofon Passende medezeggenschap: Hoe maak je die? is een uitgave van LOC Zeggenschap in zorg. LOC komt op voor

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

In dialoog met elkaar

In dialoog met elkaar In dialoog met elkaar Grondhouding van Zozijn Bestaansrecht van Zozijn In dialoog Zozijn ziet het als opdracht om mensen tot bloei te laten komen. Wij zorgen voor een positief klimaat, waarin liefdevolle

Nadere informatie

Coöperatie verbindend leiden

Coöperatie verbindend leiden Coöperatie verbindend leiden Document ter oprichting Versie 01-01-2016 Visie De verhouding van burgers tot de overheid, van werknemers tot hun werkgevers en van het individu ten opzichte van het collectief

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Piter Jelles Strategisch Perspectief

Piter Jelles Strategisch Perspectief Piter Jelles Strategisch Perspectief Strategisch Perspectief Inhoudsopgave Vooraf 05 Piter Jelles Onze missie 07 Onze ambities 07 Kernthema s Verbinden 09 Verbeteren 15 Vernieuwen 19 Ten slotte 23 02 03

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Hoe wij uw organisatie verjongen! Anders Denken Anders Doen. Speelruimte Energie Trots

Hoe wij uw organisatie verjongen! Anders Denken Anders Doen. Speelruimte Energie Trots Hoe wij uw organisatie verjongen! Anders Denken Anders Doen. Over Vitalavie Waarom de reis. Verleden Heden Top Down Bottom up 60% deelname 100% deelname Deelnemer Eigenaar Bedenker Creator Mismatch Match

Nadere informatie

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs

Aanbevelingen voor scholen. Visie. Onderwijs Aanbevelingen voor scholen, ouders en andere betrokkenen, om inclusief onderwijs mogelijk te maken. Uit de ervaringen van ouders, scholen en hun netwerk in het project Van hinderpaal naar mijlpaal (2012-2014)

Nadere informatie

Veranderen als avontuurlijke tocht

Veranderen als avontuurlijke tocht Wie op reis gaat, moet eerst gaan zitten Veranderen als avontuurlijke tocht Oriëntatie op het gebied Omgaan met het onverwachte Het gebied doorgronden Zoeken naar doorwaadbare plekken Rust nemen en op

Nadere informatie

Voor onze opleiding geldt: samenwerken met informele zorg hoort erbij

Voor onze opleiding geldt: samenwerken met informele zorg hoort erbij Inspiratie voor hbo zorg en welzijn Informele zorg & Social Work aan de hogeschool Inholland Voor onze opleiding geldt: samenwerken met informele zorg hoort erbij Voor onze opleiding geldt: samenwerken

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend D December 2009 LEIDINGGEVEND D 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend D

Nadere informatie

De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren

De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren Wat is creëren? Wij zijn allemaal creatief. Niet dat we per sé goed kunnen kleien of schilderen, maar zijn als mensen creatieve wezens. We creëren continu. We

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

De Sleutel tot het benutten van potentie

De Sleutel tot het benutten van potentie De Sleutel tot het benutten van potentie Wat is potentie eigenlijk? Een snelle blik in een woordenboek levert de volgende resultaten op: het kunnen; dat waartoe iemand of iets toe in staat is; vermogen.

Nadere informatie

Module 2: Vrijwilligersbeleid binnen de sportvereniging Van beleid tot uitvoering in de praktijk

Module 2: Vrijwilligersbeleid binnen de sportvereniging Van beleid tot uitvoering in de praktijk Module 2: Vrijwilligersbeleid binnen de Van beleid tot uitvoering in de praktijk 2.1. Sportverenigingen en de vrijwilligersproblematiek De doorsnee in Nederland is een vrijwilligersorganisatie; Vrijwilligers

Nadere informatie

Intervisie. Helpende Z&W versnelde leerroute. ROC Mondriaan, School voor Zorg en Welzijn, Leiden

Intervisie. Helpende Z&W versnelde leerroute. ROC Mondriaan, School voor Zorg en Welzijn, Leiden Intervisie Helpende Z&W versnelde leerroute ROC Mondriaan, School voor Zorg en Welzijn, Leiden Reflecteren Eén van de definities van reflecteren: Reflecteren is het terugblikken op je handelen, nadenken

Nadere informatie

Ondernemerschap door loslaten van vaste functies

Ondernemerschap door loslaten van vaste functies Organisatie naam: Full Management Support Plaats: Breda Aantal medewerkers: 25 en een netwerk van ZZP ers Soort arbeidsflexibiliteit: zelfsturende teams, ondernemerschap door functionele flexibiliteit

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

VRAGENLIJST JOnG. Mail het formulier met jouw antwoorden naar Dionne Neven (Regioadviseur MKB Limburg): Neven@mkblimburg.nl

VRAGENLIJST JOnG. Mail het formulier met jouw antwoorden naar Dionne Neven (Regioadviseur MKB Limburg): Neven@mkblimburg.nl VRAGENLIJST JOnG JOnG is een initiatief van en voor jonge ondernemers. Tot de doelgroep behoren Ondernemers in de eerste 5 jaar van hun ondernemerschap. JOnG stelt zich tot doel de individuele ondernemers

Nadere informatie

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ!

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Niet alleen toevoegen maar ook opruimen Een handleiding van de Opruimdienst als hulpmiddel voor jouw team Handleiding

Nadere informatie

Het IJsselgroep IKC-model. Anders kijken naar uw Integrale Kindcentrum. IJsselgroep. Educatieve Dienstverlening

Het IJsselgroep IKC-model. Anders kijken naar uw Integrale Kindcentrum. IJsselgroep. Educatieve Dienstverlening Het IJsselgroep IKC-model Anders kijken naar uw Integrale Kindcentrum IJsselgroep Educatieve Dienstverlening Waarom? Waarom nadenken over de mogelijkheden van een Integraal Kindcentrum (IKC)? De reden

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats WERVINGSCIRKEL De juiste persoon op de juiste plaats Werving gaat om het aantrekken van vrijwilligers die passen bij de organisatie en bij de taken die ze gaan uitvoeren. Kort samengevat: de juiste persoon

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten

Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten Burgerkracht in het Groen Relatie burgerinitiatieven en gemeenten Groen Dichterbij 8 november 2014 Jan Hassink, Carlijn Wentink en Evelien Janssen Jan.hassink@wur.nl Voorbeelden van groene burgerinitiatieven

Nadere informatie

Inspirerend Management. in de zorg. Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap

Inspirerend Management. in de zorg. Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap Inspirerend Management Development in de zorg Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap Behoefte aan effectief leiderschap Vergroting van de invloed van de politiek en zorgverzekeraars

Nadere informatie

Vrijwillige inzet is de basis

Vrijwillige inzet is de basis Vrijwillige inzet is de basis Soms hebben mensen een duwtje in de rug nodig om actief te worden als vrijwilliger. U kunt samen met vrijwilligers en organisaties een belangrijke rol spelen bij het stimuleren

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Aanpak gezondheidsachterstanden? In Weststellingwerf doen alle beleidsdomeinen mee!

Aanpak gezondheidsachterstanden? In Weststellingwerf doen alle beleidsdomeinen mee! Aanpak gezondheidsachterstanden? In Weststellingwerf doen alle beleidsdomeinen mee! Meerdere domeinen aan zet In Weststellingwerf realiseert men zich dat gezondheids achter standen niet het probleem zijn

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

De toekomst begint vandaag!

De toekomst begint vandaag! verder bouwen aan de kindcentra 0-13 s-hertogenbosch De toekomst begint vandaag! Als professionals, schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en gemeente werken we samen aan de kindcentra 0-13 s-hertogenbosch;

Nadere informatie

Ontwikkeling van(uit) talent

Ontwikkeling van(uit) talent Verschenenin:GidsvoorPersoneelsmanagement,mei2005 Ontwikkelingvan(uit)talent Eenkrachtigperspectiefvoorpersoonlijkegroei SaskiaTjepkemaenLucVerheijen Vanuit het competentiedenken vinden HR en management

Nadere informatie

Leermodule 8: Terugblik op zelfleiderschap

Leermodule 8: Terugblik op zelfleiderschap Leermodule 8: Terugblik op zelfleiderschap Zelfleiderschap is dat je jezelf aanstuurt. Je doet wat jij belangrijk, waardevol, leuk of interessant vindt. Je kiest je eigen weg en je zorgt goed voor jezelf.

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Logistiek medewerker. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Logistiek medewerker. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Van peer tot peer: Collegiaal leren en auditen. 1 oktober 2015

Van peer tot peer: Collegiaal leren en auditen. 1 oktober 2015 Van peer tot peer: Collegiaal leren en auditen 1 oktober 2015 Welkom Voorstellen. Karin van Wijnen, Kwaliteitsnetwerk mbo Carlijn van Diepen, ROC A12 en BVMBO Marloes van Bussel, NCP EQAVET Doelen 1. Deelnemers

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

werkwijze PLG werkkaart

werkwijze PLG werkkaart werkwijze PLG werkkaart FOCUS PAS TOE 2 Bepaal het thema, het gewenste resultaat 8 Implementeer en borg de nieuwe aanpak GROEP 1 Formeer de groep TEST KIJK DEEL 5 Probeer uit 3 Onderzoek wat er speelt

Nadere informatie

Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam

Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam Inleiding: ATB de Springplank, een algemeen toegankelijke basisschool en Vlietkinderen, maatwerk in kinderopvang, beiden gehuisvest

Nadere informatie

adviseren vanuit je kern

adviseren vanuit je kern adviseren vanuit je kern De wereld wordt er niet beter van, de werkomgeving wordt er niet ideaal van, maar je leert te roeien met de riemen die je hebt, te accepteren wat de kwaliteiten zijn waar je mee

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Projectleider B December 2009 PROJECTLEIDER B 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Projectleider B

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.2 Klantenadviserend (externe klanten)

FUNCTIEFAMILIE 1.2 Klantenadviserend (externe klanten) Doel van de functiefamilie Vanuit een specialisatie professioneel advies of begeleiding geven aan externe klanten deze klanten oplossingen aan te reiken of maximaal te ondersteunen in het vinden van een

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Inspireren, Leren & Werken. Werken aan een nieuwe werkwijze

Inspireren, Leren & Werken. Werken aan een nieuwe werkwijze Inspireren, Leren & Werken Werken aan een nieuwe werkwijze WIE, WAT, WAAR? BOOTCAMP JEUGDWERK 2014 BLZ 4 DAG 4 DONDERDAG 4 SEPTEMBER BLZ 8 DAG 1 MAANDAG 1 SEPTEMBER BLZ 5 DAG 5 VRIJDAG 5 SEPTEMBER BLZ

Nadere informatie

Veranderkracht. Doelen / werkwijze. Een genuanceerd beeld van de veranderkracht van jouw team.

Veranderkracht. Doelen / werkwijze. Een genuanceerd beeld van de veranderkracht van jouw team. Test naam Readiness scan Veranderen Datum 10-4-2013 Ingevuld door Peter Jansen Ingevuld voor Peter Jansen Team Testteam Context Studie: werk- of projectgroepen (PGO) Veranderkracht Een genuanceerd beeld

Nadere informatie

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden:

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden: Wervingscirkel 1 Veel vrijwilligersorganisaties hebben probelemen met het werven van vrijwilligers. Je hebt tenslotte geen baan te bieden met salaris, maar je biedt een vorm van vrijetijdsbesteding. In

Nadere informatie

12-11-2014. HGW..gezien vanuit het perspectief van ouders

12-11-2014. HGW..gezien vanuit het perspectief van ouders 12-11-2014 HGW..gezien vanuit het perspectief van ouders 1 Wat wensen ouders voor hun kind? 2 De drie G s Geluk Gezondheid Goede toekomst 3 4 Alle ouders willen.. zich welkom voelen Contact gaat voor contract

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Digitale buurt(markt)plaatsen; welke kies je en hoe wordt die succesvol?

Digitale buurt(markt)plaatsen; welke kies je en hoe wordt die succesvol? Digitale buurt(markt)plaatsen; welke kies je en hoe wordt die succesvol? Hanneke van Stokkom Munity Services Wij ontwikkelen en verbinden mensen in communities Mede oprichter mijnbuurtje.nl hanneke@munityservices.nl

Nadere informatie

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst Sylvia Verhoef, adviseur en manager Opleidingen Anita Buijs, manager bedrijfsvoering backoffice 2 Ben jij de secretaresse van de toekomst? Perfecte

Nadere informatie

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken Finext Finext is een club van hondertachtig mensen die diensten verlenen aan financiële afdelingen binnen profit en non-profit organisaties. Eén van de echte kenmerken van Finext is dat er geen regels

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Handleiding Cultuur Canvas

Handleiding Cultuur Canvas Handleiding Cultuur Canvas Je hebt een idee voor Tilburg, voor cultuur in het publieke domein en je weet waarschijnlijk ook wat je het wilt realiseren. Weet je ook of je plan kansrijk is? En wat je kunt

Nadere informatie

Competenties De Fontein

Competenties De Fontein Competenties De Fontein We werken met de volgende 4 competenties: 1. Verantwoordelijkheid 2. Samenwerken 3. Organisatie en planning, zelfstandigheid 4. Motivatie - In klas 1 wordt gewerkt aan de volgende

Nadere informatie

op vrijwillige voeten over vrijwilligersbeleid en hoe dit opzetten

op vrijwillige voeten over vrijwilligersbeleid en hoe dit opzetten op vrijwillige voeten over vrijwilligersbeleid en hoe dit opzetten 1 OP VRIJWILLIGE VOETEN In het huidige vrijwilligerslandschap is het niet altijd gemakkelijk om vrijwilligers bij te houden als organisatie

Nadere informatie

Nudge Finance Leadership Challenge

Nudge Finance Leadership Challenge Nudge Finance Leadership Challenge Extra informatie Wat is de Nudge Finance Leadership Challenge? De Nudge Finance Leadership Challenge is een ontwikkeltraject met een competitie voor de jonge leiders

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland september 13 Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg. (Albert Einstein, 1879-1955) M e r k c o a

Nadere informatie

Leiderschap op school

Leiderschap op school De 21 essentiële taken van de schoolleider Vraag vooraf: Waar besteedt de schoolleider de meeste tijd aan? Bron: J.Visser/A.van der Veen/A.Ros (1999) De wetenschap aan het woord Robert J. Marzano Onderzoekswetenschapper

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie