Broeikaseffect van tuinbouwproducten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Broeikaseffect van tuinbouwproducten"

Transcriptie

1 Broeikaseffect van tuinbouwproducten Het protocol in beeld juni 2009 Hans Blonk

2 Inhoud 1. Ontwikkelingstraject 2. Resultaten: cases 3. Resultaten: methodiek en protocol

3 1. Ontwikkelingstraject en producten

4 2. Cases Groenten en fruit Tomaat Nederland (in- en exclusief WKK) Tomaat Biologisch Nederland Sperziebonen verwerkt in diverse verpakkingen. Bananen uit Equador Aardbeien (kas, stellingen, volle grond) Ananas uit Costa Rica (Gangbaar en Biologisch) Appels Nederland Appels Nieuw Zeeland Bloemkool Nederland regulier Bloemkool Nederland Biologisch Paddenstoelen Champignons Nederland vers Champignons Nederland verwerkt in diverse verpakkingen Bloemen en planten Rozen Kenia Rozen Nederland Phaelenopsis (diverse teelten) Kerstster Ficus (diverse teelten) Hortensia Methodiekissue Allocatie bij WKK, data methaanslip Biologische teeltsysteem Bouwplan, verpakkingsdata, allocatie bij materialen Zeetransport, lachgas tropische bodems Veensubstraat, variatie binnen een gewas Zeetransport, lachgas tropische bodems Koeling Zeetransport Bouwplan Bouwplan biologisch Mestallocatie Mestallocatie, bijdrage verwerking Luchttransport Allocatie bij WKK, data methaanslip Effect van verschillende teeltperioden Effect van verschillende teeltperioden, veensubstraat Effect van verschillende teeltperioden, veensubstraat

5 2. Cases

6 2. Cases

7 3. Methodiek en protocol Inhoud conform opbouw PAS2050 Berekening conform PAS2050 Specificatie voor tuinbouw Nadere invulling voor gewassen Voorlopig alternatieve best practice Defaultdata voor tuinbouw

8 3. Methodiek en protocol Onderwerp Type oplossing voor protocol H-4 Systeemafbakening (PAS hoofdstuk 6 ) Nadere specificatie PAS2050 met tuinbouw-defaults H-5.2 Allocatie: WKK (PAS hoofdstuk 8.3) Nadere specificatie PAS2050 en alternatief voorstel H-5.3 Bouwplanallocatie (PAS niet gedefinieerd) Nadere specificatie PAS2050 H-5.4 Gecombineerde productie binnen bedrijf (?) Nadere specificatie PAS2050 H-5.5 Recycling en afvalverwerking (PAS hoofdstuk) Nadere specificatie PAS2050 en alternatief voorstel (gebaseerd op systeemuitbreiding) H-5.6 Toepassing van dierlijke mest (PAS niet Nadere specificatie PAS2050 gedefinieerd) H-6 Bodem en bemesting (PAS hoofdstuk 7.8) Nadere specificatie PAS2050 H-7 Landgebruik en landconversie ( PAS Alternatief voorstel pas2050 hoofdstuk 5.4 en 5.5) H-8 Transport (in aanvulling op PAS hoofdstuk Nadere specificatie PAS en hoofdstuk 8.4) H-9 Gebruik van data (PAS hoofdstuk 7) Nadere specificatie PAS2050 Voorgronddata: tuinbouw defaults WKK-emissies en default CO2ketens voor 100 tuinbouwproducten Achtergronddata: set van defaults voor productie, recycling en verbruik van materialen, brandstoffen en energiedragers Alternatieve berekening voor veensubstraat

9 3. Opbouw protocol Inleiding Scope Gehanteerde basisdocumenten en standaarden Begrippen en definities Principes en toepassing Emissiebronnen, compensatie en functionele eenheid Systeemafbakening Data Allocatie Bijlage 1. GWP 100 factoren Bijlage 2. Emissiefactoren voor brandstoffen, energiedragers en materialen Bijlage 3 (Annex 3 van PAS2050)... 41

10 3. Methodiek: systeemafbakening

11 3. Methodiek, wat telt mee en wat niet 1. Stookteelt zonder luchttransport 2. Stookteelt met luchttransport 3. Beschermd en/of uit de grond niet verwarmd, met luchttransport Raming (kg CO 2 e/to n) Bijdrage aan broeikaseffect van meer dan 5% Energiegebruik in de kas; Veensubstraat; Teeltmateriaal Energiegebruik in de kas; Veensubstraat; Teeltmateriaal; Luchttransport Veensubstraat; Teeltmateriaal; Vliegverkeer; Meestal lage bijdrage (1-5%) Substraatmaterialen (niet veen); N-mest; Kas; Verpakkings-materialen; Transport; Koeling en opslag Substraatmaterialen (niet veen); N-mest; Kas; Verpakkings-materialen; Transport; Koeling en opslag N-mest; Verpakkingsmaterialen; Bouwmaterialen; Beschermingsmateriaal; Energiegebruik op boerderij; Transport (overig); Koeling en opslag Meestal verwaarloosbare bijdrage (< 1%) Pesticiden; Fosfaat; Kali Pesticiden Fosfaat Kali Pesticiden Fosfaat Kali 4. Beschermd en/of uit de grond niet verwarmd, verwerkt zonder luchttransport Veensubstraat; Teeltmateriaal; N- Bemesting; Materialen Transport Verpakkingsmaterialen; Bouwmaterialen; Beschermingsmateriaal; Energiegebruik op boerderij; Transport (overig); Koeling en opslag; Pesticiden; Kali en fosfaat 5. Vollegrond, zonder luchttransport, verwerkt N-Bemesting; Transport (bij grote afstanden); Energie verwerking; Verpakking Verpakkingsmaterialen; Energiegebruik op boerderij; Transport (overig); Koeling en opslag; Kapitaalgoederen Pesticiden Fosfaat Kali 6. Vollegrond, zonder luchttransport, onbewerkt N-Bemesting; Transport (bij grote afstanden); N- kunstmest productie; Energiegebruik boerderij Pesticiden; kapitaalgoederen; Kali en fosfaat; Koeling; Kapitaalgoederen

12 3. Methodiek: allocatie WKK Tuinbouwbedrijf CO 2 Aardgas WKK Warmte GEWAS Tuinbouwpro duct Elektra Levering aan het net

13 3. Methodiek Allocatie WKK

14 3. Methodiek Allocatie van mestgift in bouwplan

CO 2 e rekensystematiek voor agroketens

CO 2 e rekensystematiek voor agroketens CO 2 e rekensystematiek voor agroketens Drs. Myrtille Danse Ketens en Markten LEI/WUR Netherland LEI/ WUR WERKVELDEN Markt en ketens Consument, gedrag en gezondheid Sector, bedrijven en ondernemerschap

Nadere informatie

Berekening van broeikasgasemissies door de productie van tuinbouwproducten

Berekening van broeikasgasemissies door de productie van tuinbouwproducten Berekening van broeikasgasemissies door de productie van tuinbouwproducten Verkenning en oplossingen van methodiekvragen ten behoeve van de ontwikkeling van het Nederlandse koolstof voetsporen protocol

Nadere informatie

Drs. Myrtille Danse Markt en Netwerken LEI Netherland. CO2e rekensystematiek voor tuinbouwketens

Drs. Myrtille Danse Markt en Netwerken LEI Netherland. CO2e rekensystematiek voor tuinbouwketens Drs. Myrtille Danse Markt en Netwerken LEI Netherland CO2e rekensystematiek voor tuinbouwketens LEI/ WUR ONDERZOEK Toegepast wetenschappelijk onderzoek gericht op socioeconomische vraagstukken over: Landbouw,

Nadere informatie

CO 2 footprint in de glastuinbouw

CO 2 footprint in de glastuinbouw CO 2 footprint in de glastuinbouw VAB Bijeenkomst Amersfoort 2015 10 13 Peter Vermeulen Inhoud: Positie en methodiek LCA en CO 2 footprint Systeemgrens Allocatie Functionele Eenheid CO 2 footprint Belangrijkste

Nadere informatie

CO 2 -voetafdruk: rekenmethode voor tuinbouwketens. Een nadere uitwerking van PAS 2050

CO 2 -voetafdruk: rekenmethode voor tuinbouwketens. Een nadere uitwerking van PAS 2050 CO 2 -voetafdruk: rekenmethode voor tuinbouwketens Een nadere uitwerking van PAS 2050 CO 2 -voetafdruk: rekenmethode voor tuinbouwketens Auteurs: Hans Blonk (BMA) Tommie Ponsioen (BMA) Jasper Scholten

Nadere informatie

Inleiding... 2. 1. Scope... 4. 2. Gehanteerde basisdocumenten en standaarden... 4. 3. Begrippen en definities... 5. 4. Principes en toepassing...

Inleiding... 2. 1. Scope... 4. 2. Gehanteerde basisdocumenten en standaarden... 4. 3. Begrippen en definities... 5. 4. Principes en toepassing... Carbon Footprints van Tuinbouwproducten Handel en Teelt Het berekenen van broeikasgasemissies van tuinbouwproducten koppeling en toevoeging aan de PAS2050 protocol Index Inleiding... 2 1. Scope... 4 2.

Nadere informatie

Milieucijfers SuperWijzer

Milieucijfers SuperWijzer Milieucijfers SuperWijzer Achtergrond onderzoek Geert Bergsma en Marieke Head Ketenanalysegroep CE Delft Doelstelling onderzoek CE Delft Wat is de milieubelasting van verschillende eiwitproducten te koop

Nadere informatie

Carbon footprint berekening voor Agro Ketens. Een nadere uitwerking van PAS 2050

Carbon footprint berekening voor Agro Ketens. Een nadere uitwerking van PAS 2050 A4 omslag-hires:opmaak 1 18-06-2009 18:04 Pagina 3 Carbon footprint berekening voor Agro Ketens Een nadere uitwerking van PAS 2050 A4 omslag-hires:opmaak 1 18-06-2009 18:03 Pagina 2 Index Index...1 1.

Nadere informatie

Factsheet Fruitonderzoek Questionmark

Factsheet Fruitonderzoek Questionmark Factsheet Fruitonderzoek Questionmark Samenvatting van het onderzoek naar groente en fruit in de schappen van de supermarkten, april 2015. Questionmark heeft tussen november 2014 en april 2015 de elf populairste

Nadere informatie

CO2 Rekentool voor Tuinbouw Ketens. Handleiding

CO2 Rekentool voor Tuinbouw Ketens. Handleiding CO2 Rekentool voor Tuinbouw Ketens Handleiding CO 2 Rekentool voor Tuinbouw Ketens Inhoud Handleiding 1 Introductie... 4 2 Sessie samenstellen... 6 3 Resultaat van de berekening van de sessie... 8 4 Wijzigen

Nadere informatie

Nulmeting peulvruchten

Nulmeting peulvruchten Nulmeting peulvruchten Inzicht in de milieueffecten van peulvruchten Roline Broekema, 24 januari 212 31 1 212 1 31 1 212 1 Doel In kaart brengen van de milieueffecten van verschillende producten van peulvruchten

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49)

Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49) Ontwikkelen en Testen Carbon- en Water Footprint Module voor MasterLink (49) Programma Precisie Landbouw Verplichtingennr: 1400007552 Agrifirm Plant Maart 2012 INHOUD INLEIDING... 3 1. CARBON FOOTPRINT...

Nadere informatie

Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint

Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint Rekenkundige onderbouwing van de herberekening van het basisjaar en eventuele tussenliggende jaren. Zwatra B.V. Doc.code: HBF Versie: 1 Datum: 19 november 2015 Status:

Nadere informatie

Nieuwe versie GobalGap

Nieuwe versie GobalGap Nieuwe versie GobalGap HET GEBRUIK VAN MEST EN MESTSTOFFEN VAN DIERLIJKE OORSPRONG Mest en andere natuurlijke meststoffen zijn een potentiële bron van microbiële gevaren. Producenten dienen een risico-inventarisatie

Nadere informatie

Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik??

Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik?? Klimaatneutrale landbouw? Binnen bereik?? Road map Klimaatvriendelijk: carbon footprint Wat is carbon footprint? Wat is klimaatneutraal? Broeikasgassen en akkerbouw Het project boerenklimaat.nl Perspectief

Nadere informatie

Ons eten en het milieu

Ons eten en het milieu SPREEKBEURT OF WERKSTUK Ons eten en het milieu Hier vind je informatie voor een spreekbeurt of werkstuk over ons eten en het milieu. Het is handig om je spreekbeurt onder te verdelen in stappen. Dit zijn

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

Samenstelling en eigenschappen

Samenstelling en eigenschappen Samenstelling en eigenschappen Mest is onder te verdelen in kunstmest en natuurlijke mest. Natuurlijke mest is op zijn beurt weer onder te verdelen in mest van dierlijke herkomst en mest van plantaardige

Nadere informatie

Als we over het hele assortiment naar de gemiddelde scores kijken per groentesoort zijn de:

Als we over het hele assortiment naar de gemiddelde scores kijken per groentesoort zijn de: Factsheet Groentenonderzoek Questionmark Samenvatting van het onderzoek naar groente en fruit in de schappen van de supermarkten, april 2015. Questionmark heeft tussen november 2014 en april 2015 de elf

Nadere informatie

Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint

Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint Rekenkundige onderbouwing van de herberekening van het basisjaar en eventuele tussenliggende jaren. Loodgietersbedrijf RéVé B.V. Doc.code: HBF Versie: 1 Datum: 10

Nadere informatie

De ka(n)s voor energie: The Big Picture

De ka(n)s voor energie: The Big Picture De ka(n)s voor energie: The Big Picture Eric Poot, Wageningen UR Glastuinbouw eric.poot@wur.nl Toekomst Glastuinbouw 2 keer meer met 2 keer minder 1 De Ka(n)s voor energie Ondernemers Overheden Kennisinstellingen

Nadere informatie

februari maart april mei

februari maart april mei F R U I T K A L E N D E R Aardbei Abrikoos Ananaskers Appel Boskers Braam Druif Framboos Kers Kiwi Kriek Kruisbes Meloen Peer Perzik Pruim Rabarber Rode bes Zwarte bes januari februari maart april mei

Nadere informatie

ir. L. Delanote, ir. A. Beeckman PCBT vzw Kruishoutem, 16 maart 2011

ir. L. Delanote, ir. A. Beeckman PCBT vzw Kruishoutem, 16 maart 2011 ir. L. Delanote, ir. A. Beeckman PCBT vzw Kruishoutem, 16 maart 2011 De vruchtbaarheid en de biologische activiteit van de bodem worden behouden en verbeterd - Door de teelt van vlinderbloemigen, groenbemesters

Nadere informatie

29-6-2015. PraktijknetwerkVitale Plant Gewasgroep glasgroenten Paprika. Bemesting: One size fits all of uitkienen voor een beter rendement?

29-6-2015. PraktijknetwerkVitale Plant Gewasgroep glasgroenten Paprika. Bemesting: One size fits all of uitkienen voor een beter rendement? PraktijknetwerkVitale Plant Gewasgroep glasgroenten Paprika Door Martin van de Water 11 kwekers 9 gangbare kwekers 3 biologische kwekers 14 bijeenkomsten en excursies naar de bedrijven en demo s Twee demo

Nadere informatie

Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint

Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint Herberekening Basisjaar CO 2 -Footprint Rekenkundige onderbouwing van de herberekening van het basisjaar en eventuele tussenliggende jaren. Van den Berg Machines B.V. Doc.code: HBF Versie: 1 Datum: 10

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Locatie(s) waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd. Hoofdkantoor

Locatie(s) waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd. Hoofdkantoor Malledijk 18 3208 LA Nederland Locatie(s) waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor SGS Product- & Procescertificatie Plantaardige producten uit de open teelt Plantaardige producten

Nadere informatie

De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof

De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof Nutriënten Management Instituut B.V. Postbus 250, 6700 AG Wageningen T: 088 8761280 E: nmi@nmi-agro.nl I: www.nmi-agro.nl De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof Marjoleine Hanegraaf

Nadere informatie

Kan stimuleren van agrobiodiversiteit zonder externe gelden?

Kan stimuleren van agrobiodiversiteit zonder externe gelden? Resultaten met functionele agrobiodiversiteitsmaatregelen vanuit project Boeren en Agrobiodiversiteit.. Kan stimuleren van agrobiodiversiteit zonder externe gelden? Jan de Wit Louis Bolk Instituut 1 Biodiversiteit?

Nadere informatie

Lean and Green 2nd star. Bijlagendocument format Plan van Aanpak 2 de ster

Lean and Green 2nd star. Bijlagendocument format Plan van Aanpak 2 de ster Lean and Green 2nd star Bijlagendocument format Plan van Aanpak 2 de ster INHOUDSOPGAVE BIJLAGE 1 - UNIFORME REKENWIJZE... 3 BIJLAGE 2 - NIVEAUS VAN DATA NAUWKEURIGHEID... 5 BIJLAGE 3 - MINDMAPS DATA NAUWKEURIGHEID

Nadere informatie

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011 Relevantie van (carbon) footprinting voor telers Jasper Scholten 23 juni 2011 Inhoud 1. Blonk Milieu Advies 2. Levenscyclusanalyse (LCA) 3. Carbon Footprinting 4. Footprint van brouwgerst 5. Footprint

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LAND- EN TUINBOUW

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LAND- EN TUINBOUW RLLL-RLLL-ADV-004bijl08 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED LAND- EN TUINBOUW Opleiding Tuinbouwarbeider BO LT 003 (Ontwerp) Versie 1.0 Ontwerp Pagina 1 van 20 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs

Nadere informatie

Bodemmonster Bodemmonster

Bodemmonster Bodemmonster Evenwicht in de volkstuin? Evenwichtige bemesting Bodemmonster Bodemmonster Belangrijk om te weten: Fosfaat laag: voldoende bemesten Kali laag: voldoende bemesten of bijsturen Magnesium laag: bijsturen

Nadere informatie

Drijvende teelt van groenten, kruiden en zomerbloemen: onderzoek en praktijk Venray, 26 november 2014 Matthijs Blind, onderzoeker Proeftuin Zwaagdijk

Drijvende teelt van groenten, kruiden en zomerbloemen: onderzoek en praktijk Venray, 26 november 2014 Matthijs Blind, onderzoeker Proeftuin Zwaagdijk Drijvende teelt van groenten, kruiden en zomerbloemen: onderzoek en praktijk Venray, 26 november 2014 Matthijs Blind, onderzoeker Proeftuin Zwaagdijk Inhoud Schets ontwikkelingen onderzoek teelt op water

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Ontwikkeling van duurzaamheidmodel. Onderzoek naar CO 2, biodiversiteit en water in het duurzaamheidmodel van de boomkwekerij

Ontwikkeling van duurzaamheidmodel. Onderzoek naar CO 2, biodiversiteit en water in het duurzaamheidmodel van de boomkwekerij Ontwikkeling van duurzaamheidmodel Onderzoek naar CO 2, biodiversiteit en water in het duurzaamheidmodel van de boomkwekerij HAS KennisTransfer, s-hertogenbosch Mark Meijs & Yvonne Leenaerts Juni 2011

Nadere informatie

Groente- en fruitkalender

Groente- en fruitkalender Groente- en fruitkalender Kies klimaatbewust in elk seizoen De hoeveelheid energie die het kost om groente en fruit in de winkel te krijgen, varieert per seizoen. Aan het product is dat niet te zien. De

Nadere informatie

Naar een dynamisch rekenmodel voor berekening van het broeikaseffect van diervoeder

Naar een dynamisch rekenmodel voor berekening van het broeikaseffect van diervoeder Naar een dynamisch rekenmodel voor berekening van het broeikaseffect van diervoeder Uitgebreide samenvatting Blonk Milieu Advies LEI Wageningen UR 20 november 2009 werken aan duurzaamheid Product Board

Nadere informatie

Marktmonitor Groenten en Fruit Nederland 2012 Consument en supermarktverkoop

Marktmonitor Groenten en Fruit Nederland 2012 Consument en supermarktverkoop Marktmonitor Groenten en Fruit Nederland 2012 Consument en supermarktverkoop PT 2012-10 Maart 2012 Anne Marie Borgdorff Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Marktmonitor Groenten en Fruit Nederland

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2010 - I

Eindexamen m&o vwo 2010 - I Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 9. Peter Steenbergen en Erik Koolwijk zijn de twee directeur-grootaandeelhouders van glastuinbouwbedrijf Rijkgroen bv. Het bedrijf heeft

Nadere informatie

duurzaamheid in eieren en kippenvlees

duurzaamheid in eieren en kippenvlees duurzaamheid in eieren en kippenvlees Milieu-impact Dierwelzijn november 2011 2 Duurzaamheid in eieren en kippenvlees Algemeen Bij duurzaam produceren is er sprake van een goede balans tussen de elementen

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Opdrachten. Organische bemesting opdrachten 1

Opdrachten. Organische bemesting opdrachten 1 Opdrachten Organische bemesting opdrachten 1 Inleiding Je weet dat je melk moet drinken om voldoende calcium binnen te krijgen voor de opbouw van je botten. Calcium is dus een belangrijk element voor de

Nadere informatie

Energie en broeikasgasemissies in de keten. - Quick Scan energie en broeikasgasemissies - Supermarkt vs. webwinkel. biokennis

Energie en broeikasgasemissies in de keten. - Quick Scan energie en broeikasgasemissies - Supermarkt vs. webwinkel. biokennis Energie en broeikasgasemissies in de keten - Quick Scan energie en broeikasgasemissies - Supermarkt vs. webwinkel biokennis Energie en broeikasgasemissies in de keten - Quick Scan energie en broeikasgasemissies

Nadere informatie

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. drukwerk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Webartikel 2014 Rendementen en CO -emissie van 2 elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Reinoud Segers 31-03-2014 gepubliceerd op cbs.nl CBS Rendementen en CO2-emissie elektriciteitsproductie

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Management samenvatting

Management samenvatting Management samenvatting Onderzoek naar de milieu-impact van natuurlijk grassportvelden Dit rapport beschrijft de milieu-impact van natuurlijke grassportvelden en de mogelijkheden om deze milieu-impact

Nadere informatie

Uitrijden effluent binnen MAP 5

Uitrijden effluent binnen MAP 5 Uitrijden effluent binnen MAP 5 Inleiding Het nieuwe mestdecreet bevat een aantal wijzigingen voor het uitrijden van effluent van een biologische mestverwerkingsinstallatie. Om meer duidelijkheid te scheppen,

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 Doel Ontwikkeling van integrale methodiek om de milieueffecten als gevolg van energiegebruik

Nadere informatie

Zand Niet Zand Zand Niet Zand. Zand Niet Zand Zand Niet Zand. Zand Niet Zand Zand Niet Zand. Niet Zand. Niet Zand. Niet Zand. Niet Zand.

Zand Niet Zand Zand Niet Zand. Zand Niet Zand Zand Niet Zand. Zand Niet Zand Zand Niet Zand. Niet Zand. Niet Zand. Niet Zand. Niet Zand. Bemestingsnormen op basis van totale stikstof akkerbouw en voedergewassen in 2011 Grasland dat enkel gemaaid wordt dat begraasd wordt, al of niet in combinatie met maaien Niet Niet Totale N 370 3 3 360

Nadere informatie

Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu?

Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu? Kennisdag emissies, vergroening en verduurzaming in de landbouw Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu? Mark Heijmans 2 december 2014 Het speelveld: schaken op meerdere borden Opzet

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE 1 e GRAAD 1 LESUUR FICHES VOOR DE LEERLINGEN FICHE 1 - A WORTELEN Biowortelen van een bioboer die kiest voor natuur en milieu. Bio kiest voor natuur en milieu! De biowortelboer(in)

Nadere informatie

Is bio beter voor het klimaat?

Is bio beter voor het klimaat? Is bio beter voor het klimaat? 1/ Verslag congres in Clermont-Ferrand, 1-18 april 200congres in Clermont- Ferrand, 1-18 april 2008 Agriculture biologique et changement climatique Vraagstelling/thema van

Nadere informatie

BIJLAGE A1. Versie 24 maart 2016 (v1.0)

BIJLAGE A1. Versie 24 maart 2016 (v1.0) BIJLAGE A1 CO 2 EMISSIE-BEREKENING 2015 Versie 24 maart 2016 (v1.0) Managementsysteem Fugro GeoServices B.V. Blz. 1 van 7 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Emissie berekening 3 3. Toelichting per werkblad

Nadere informatie

Rol van de groentespeciaalzaak

Rol van de groentespeciaalzaak Rol van de groentespeciaalzaak Analyse van de huishoudelijke aankoop van groenten en fruit bij de groentespeciaalzaak PT 2010-20 Maart 2010 - Anne Marie Borgdorff Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie

Nadere informatie

Kan een plant direct alle voedingszouten gebruiken die in dierlijke mest zit? Licht je antwoord toe.

Kan een plant direct alle voedingszouten gebruiken die in dierlijke mest zit? Licht je antwoord toe. Opdrachten Mestsoorten Puzzel Doel Je kunt: via een tabel verschillende mestsoorten met elkaar vergelijken; vormen van drollen bekijken en vaststellen van welke diersoort ze afkomstig zijn. Benodigheden

Nadere informatie

2.2 Grasland met klaver

2.2 Grasland met klaver 2.2 Grasland met klaver Tot grasland met klaver wordt gerekend grasland met gemiddeld op jaarbasis meer dan 10 15 procent klaver. 2.2-1 2.2.1 Grasland met klaver: Kalk In deze paragraaf wordt alleen de

Nadere informatie

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Ketenanalyse project Kluyverweg Oranje BV Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Autorisatiedatum: 3-12-2015 Naam

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

MEER INZICHT BETER RESULTAAT

MEER INZICHT BETER RESULTAAT MEER INZICHT BETER RESULTAAT GROEI VERDER MET BEDRIJFS- VERGELIJKING Data over uw teelt wordt pas waardevol als u ze kunt vergelijken. Met cijfers van andere telers of met uw teeltvoorlichter bijvoorbeeld.

Nadere informatie

Klimaatneutraal product

Klimaatneutraal product Klimaatneutraal product U heeft het voornemen om een klimaatneutraal product op de markt te brengen en wilt dit op een verantwoorde manier oppakken. Hieronder worden daar richtlijnen voor gegeven. Gradatie

Nadere informatie

CSPE GL 2010. minitoets bij opdracht 9

CSPE GL 2010. minitoets bij opdracht 9 CSPE GL 2010 landbouw-breed - afdelingsprogramma landbouw minitoets bij opdracht 9 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen

Nadere informatie

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC LEI Wageningen UR: Co Daatselaar Aanleiding en doelstellingen onderzoek Veel mest elders af te zetten tegen hoge kosten, druk verlichten

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Dienst Stadsbeheer Milieu en Vergunningen Juni 2012 2 Aanleiding De gemeente Den Haag wil in 2040 een klimaatneutrale en -bestendige

Nadere informatie

Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS

Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS Vergroening van de landbouw: hoe maken we stappen/ hoe maken we sprongen? Jolanda Wijsmuller, BCS Markt trends Vraag naar veilig en duurzaam geteeld voedsel Sterkere focus op voedselkwaliteit en gezonde

Nadere informatie

Groente en fruit; land tot bord

Groente en fruit; land tot bord SPREEKBEURT OF WERKSTUK Groente en fruit; land tot bord Hier vind je alle informatie die je nodig hebt voor een spreekbeurt over groente en fruit, van hand tot bord. Het is handig om je spreekbeurt onder

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie GT-0191-a-12-1-b Glastuinbouw informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 6 en beantwoord dan vraag 38 tot en

Nadere informatie

Samenvatting duurzaamheidscans bedrijven Amelisweerd

Samenvatting duurzaamheidscans bedrijven Amelisweerd Samenvatting duurzaamheidscans bedrijven Amelisweerd De gemeente Utrecht verpacht gronden aan drie agrarische bedrijven op het landgoed Amelisweerd. Dit betreft de gangbare melkveebedrijven van Van Dijk

Nadere informatie

Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2

Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Review CO 2 reductiedoelstellingen voestalpine WBN Conform niveau 5 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4

Nadere informatie

Grondsoorten Zand, dalgrond, veen. Klei < 10% org. stof, rivierklei

Grondsoorten Zand, dalgrond, veen. Klei < 10% org. stof, rivierklei 3.4 Maïs: Kalium De adviesgift voor kalium is afhankelijk van de grondsoort, kalitoestand en de gewasbehoefte. De opbrengst reactie van maïs op een kaligift is beperkt terwijl de onttrekking groot is.

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Inleiding Via de Duurzame Zuivelketen streven zuivelondernemingen (NZO) en melkveehouders (LTO) gezamenlijk naar een toekomstbestendige en verantwoorde zuivelsector.

Nadere informatie

Wat Wanneer Gegevens doorgeven aan Dienst Regelingen

Wat Wanneer Gegevens doorgeven aan Dienst Regelingen Wat Wanneer Gegevens doorgeven aan Dienst Regelingen Registratie bedrijf doorgeven bedrijfsgegevens relatienummer locatie(s) Eenmalig, bij start van uw bedrijf. Ja. Wijzigingen binnen 30 dagen doorgeven

Nadere informatie

Periodieke rapportage 2014

Periodieke rapportage 2014 Periodieke rapportage 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Basisgegevens 4 1.1 Beschrijving van de organisatie 4 1.2 Verantwoordelijkheden 4 1.3 Basisjaar 4 1.4 Rapportageperiode 4 1.5 Verificatie 4 2. Afbakening

Nadere informatie

ECOWIJZER. Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke. Bioproducten. Fairtrade. Lokale producten. Duurzame materialen

ECOWIJZER. Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke. Bioproducten. Fairtrade. Lokale producten. Duurzame materialen ECOWIJZER Bioproducten Fairtrade Lokale producten Duurzame materialen Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke Beste lezer Deze Ecowijzer is een initiatief van de Gemeentelijke Raad voor

Nadere informatie

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5

Nadere informatie

C.A. de Groot Holding B.V.

C.A. de Groot Holding B.V. Energie audit & CO2 rapportage 2013 C.A. de Groot Holding B.V. Energie audit & CO2 rapportage 2013 C.A. de Groot Holding B.V. Opgesteld door: P.C. Kesselaar(KAM-coördinator) Vrijgave door: K.J. de Groot

Nadere informatie

Uitrijden effluent binnen MAP 5

Uitrijden effluent binnen MAP 5 Uitrijden effluent binnen MAP 5 Inleiding Het nieuwe mestdecreet bevat een aantal wijzigingen voor het uitrijden van effluent van een biologische mestverwerkingsinstallatie. Om meer duidelijkheid te scheppen,

Nadere informatie

Bijlage 6 Model voor de rapportage, behorend bij artikel 3.73. Jaarlijks voor 1 mei inleveren, lees voor invullen eerst de toelichting.

Bijlage 6 Model voor de rapportage, behorend bij artikel 3.73. Jaarlijks voor 1 mei inleveren, lees voor invullen eerst de toelichting. BIJLAGE BIJ ARTIKEL I, ONDERDEEL J, VAN DE REGELING VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU VAN (6.0.202), NR. IENM/BSK-202/7597, TOT WIJZIGING VAN DE REGELING ALGEMENE REGELS VOOR INRICHTINGEN

Nadere informatie

HET GEBRUIK VAN BIOLOGISCH ZAAIZAAD

HET GEBRUIK VAN BIOLOGISCH ZAAIZAAD HET GEBRUIK VAN BIOLOGISCH ZAAIZAAD 1.1 INLEIDING Alleen zaaizaad en pootaardappelen die volgens de biologische productiemethode geproduceerd zijn, mogen gebruikt worden door de biologische landbouwer.

Nadere informatie

Presentatie versproducten

Presentatie versproducten Presentatie versproducten Een goede presentatie bevordert de verkoop! Verkoop van A.G.F. kan vanuit een aantal invalshoeken bevorderd worden. Door: Betere presentatie Vakkundiger bediening Zelfbediening

Nadere informatie

WEST EUROPESE IMPORT VERSE GROENTEN EN FRUIT UIT VERRE BESTEMMINGEN VOORAL OVERZEE

WEST EUROPESE IMPORT VERSE GROENTEN EN FRUIT UIT VERRE BESTEMMINGEN VOORAL OVERZEE FACTSHEET Transport Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com WEST EUROPESE IMPORT VERSE GROENTEN EN FRUIT UIT VERRE BESTEMMINGEN VOORAL OVERZEE Ruim 300.000 ton komt via

Nadere informatie

Aankoop en consumptie van groenten en fruit door Nederlandse consumenten

Aankoop en consumptie van groenten en fruit door Nederlandse consumenten Aankoop en consumptie van groenten en fruit door Nederlandse consumenten Inzichten vanuit marktonderzoek om de consumptie van groenten en fruit in Nederland te verhogen Augustus 2010/ Arjen Daane, Unitmanager

Nadere informatie

http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien

http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien Productieproces in serre Productieproces Teelt Productverwerking Productiemiddelen

Nadere informatie

PERIODIEKE RAPPORTAGE 2015

PERIODIEKE RAPPORTAGE 2015 PERIODIEKE RAPPORTAGE 2015 Inhoud 1. INLEIDING... 2 2 BASISGEGEVENS... 3 2.1 Beschrijving de organisatie... 3 2.2 Verantwoordelijkheden... 3 2.3 Basisjaar... 3 2.4 Rapportageperiode... 3 2.5 Verificatie...

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 5 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Jacques van der Pijl THEMA 4 thema 4 les 1 Wat eten

Nadere informatie

CARBON FOOTPRINT 2014

CARBON FOOTPRINT 2014 CARBON FOOTPRINT 2014 HOGESCHOOL UTRECHT 16 april 2015 078353524:A - Definitief C05013.000012.0500 Inhoud 1 Uitgangspunten... 3 1.1 Boundaries... 3 1.2 Scope definitie... 3 1.3 Gehanteerde uitgangspunten...

Nadere informatie

Prestaties, potenties en ambities. Quickscan landbouw en klimaat

Prestaties, potenties en ambities. Quickscan landbouw en klimaat Prestaties, potenties en ambities Quickscan landbouw en klimaat Prestaties, potenties en ambities Quickscan landbouw en klimaat Frits van der Schans Erik van Well Laurens Vlaar CLM Onderzoek en Advies

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse Droogvergister HarvestaGG. Publieksversie

Levenscyclusanalyse Droogvergister HarvestaGG. Publieksversie Levenscyclusanalyse Droogvergister HarvestaGG Publieksversie Publieksversie Levenscyclusanalyse Droogvergister HarvestaGG E.V. Elferink D.D.J. Keuper H. Kloen CLM Onderzoek en Advies BV Culemborg, juli

Nadere informatie

Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint

Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint Activiteit 3: aan de slag met de waterfoodprint Doelstellingen De leerlingen kunnen voor een menu berekenen wat de water- en ecologische voetafdruk is van de ingrediënten. De leerlingen kunnen voor een

Nadere informatie

Duurzame bemesting: omgeving

Duurzame bemesting: omgeving Nutriënten Management Instituut B.V. Postbus 250, 6700 AG Wageningen T: 088 8761280 E: nmi@nmi-agro.nl I: www.nmi-agro.nl Duurzame bemesting Visie NMI Duurzame bemesting: omgeving Beperking milieubelasting

Nadere informatie

Het mestdecreet Waar staan we er (voor)?

Het mestdecreet Waar staan we er (voor)? Het mestdecreet Waar staan we er (voor)? Tongeren, 25 januari 2011 Poperinge, 26 januari 2011 Bocholt, 27 januari 2011 Hoogstraten, 3 februari 2011 Oudenaarde, 8 februari 2011 Waarom? Huidige actieprogramma

Nadere informatie