Vlilieurapport Vlaanderen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vlilieurapport Vlaanderen"

Transcriptie

1 Vlilieurapport Vlaanderen MILIEU-IND1CATOREN IN ZAKFORMAAT m m s S m.

2 VUZ (vzw) F L A M 7 J R T O r i n E INSTITUTE O ostende - Belqium Indicatoren geven signalen hoe het met het milieu gesteld is. In M ilie a -in d ic a to re n in z a k fo rm a a t v i n d t u de belangrijkste feiten en 1 cijfers over het milieu in Vlaanderen. Voor elk milieu(thema) hebben we 2 à 6 indicatoren geselecteerd. Elke indicator w ordt voorgesteld met een grafiek, cijfers en een korte bespreking van de evolutie. De meer dan too indicatoren behandelen samen de volledige breedte van het milieuveld, van de sectoren ais veroorzakers van milieudruk, over de verschillende m ilieuthem a s to t de gevolgen voor mens, natuur en economie. Hierdoor is het zakboekje complementair met het nieuwe focusrapport MIRA-T 2005, waarin specifieke milieu-onderwerpen kritisch geanalyseerd worden. Bovendien dient d it handige zakboekje ais een opstap naar de volledige reeks van indicatoren opdemira-websitewww.milieurapport.be. M ilie a -in d ic a to re n in z a k fo rm a a t richt zich to t beleidsmakers,. milieudeskundigen en (wakkere) burgers die zich snel willen informeren overde milieutoestand in Vlaanderen. Veel leesplezier m et deze VMM-publicatie. HetMIRA-team November 2005 Hebt u vragen o f suggesties, laat het ons weten op het volgende adres: MIRA, Milieurapport Vlaanderen Vlaamse Milieumaatschappij Van Benedenlaan Mechelen tel.:

3 Steekkaart Vlaanderen 7 Sectoren M ateriaalstrom en E c o -e ffic ië n tie in V la a n d e re n 8 T o ta le g ro n d s to ffe n b e h o e fte 9 Huishoudens Eco -efficiëntie van de huishoudens io E vo lu tie van de g e m id d e ld e g r o o tte van h uish o ud e ns 11 Energiegebruik in de w oningen volgens brandstoftype 12 H oeveelheid h u is h o u d e lijk re s ta fv a l p e r gem e e n te 13 Industrie E c o -e ffic ië n tie v a n de in d u s trie 14 E m issie v a n 502, N O x en N M V O S in d e lu c h t 15 In d u s trie e l a fv a l p e r d eels e c to r 16 M ilie u z o rg s y s te m e n in de in d u s trie 17 Energie Energiegebruik in Vlaanderen 8 E nergie- en k o o ls to fm te n s ite it van de V laam se e c on o m ie 19 E co-efficiëntie van de energiesector 20 E le k tric ite its p ro d u c tie u it h e rn ie u w b a re e n e rg ie b ro n n e n (g roe n e s tro o m ) 21 P ro d u c tie v a n e le k tric ite it en w a r m te d.m.v. w a rm te k ra c h tk o p p e lin g 22 E m issie v a n b roe ika sga sse n d o o r de e ne rg iese cto r 23 Landbouw E c o -e ffic ië n tie v a n d e la n d b o u w 24 O v e rs c h o t op de b o d e m b a la n s 25 B io lo g is c h e la n d b o u w 2 6 B ro edvogels in la n d b o u w g e b ie d 27 Transport T ra n s p o rts tro m e n van p e rs o n e n v e rv o e r en h u n m o d a le ve rd e lin g 2 8 T ra n s p o rts tro m e n va n g o e d e re n v e rv o e r en h u n m o d a le ve rd e lin g 29 E m issie v a n CO2, N0X, N M V O S, P M io e n S02 d o o r tra n s p o rt g o Ecoscore van personenw agens 31 Handel & diensten E co -efficiëntie van handel O diensten 32 E n erg ie ge b ruik p e r deelse cto r 33 Emissie van broeikasgassen 34 Duurzaam beleggen in België 35

4 D e in d ic a to re n v a n d e m ilie u th e m a 's en g e v o lg e n k rijg e n een e in d b e o o rd e lin g a a n d e h a n d v a n een z o g e n a a m d e 's m ile y ' o f gezichtje. De e v a lu a tie s la a t op d e v e ra n d e rin g e n v a n d e in d ic a to r o v e r de weergegeven periode. O p o s itie v e e v o lu tie, m e t d e d o e ls te llin g b in n e n b e re ik o n d u id e lijk e e v o lu tie o f b e p e rkte p o s itie v e e vo lu tie, m a a r o n v o l doende om de doelstellin g te bere ike n. negatieve e vo lu tie, ve rd e r w eg v a n de d o e ls te llin g n o g o n v o ld o e n d e in fo rm a tie be schikb a a r M ilieuthem a's 2.1 Verspreiding van vluchtige organische stoffen (VOS) N M V O S -e m issie in lu c h t 36 B enzeen- en to lu e e n c o n c e n tra tie in o m g e v in g s lu c h t y j 2.2 Verspreiding van persistente organische polluenten (POP s) P A K -e m issie in lu c h t 38 D io x in e d e p o s itie 39 P C B -c o n c e n tra tie in w a te rb o d e m s g o B io m a g n ific a tie van p e rs is te n te orga n ische p o llu e n te n Verspreiding van zware metalen Em issie va n z w a re m e ta le n n a a r lu c h t 4 2 B e la s tin g v a n o p p e rv la k te w a te r m e t z w a re m e ta le n 43 Z w a re m e ta le n in o p p e rv la k te w a te r 4 4 Z w a re m e ta le n in g r o n d w a te r Verspreiding van bestrijdingsm iddelen D ru k o p w a te rle v e n d o o r g e w a s b e s c h e rm in g 4 6 B e s trijd in g s m id d e le n in o p p e rv la k te w a te r 47 B e s trijd in g s m id d e le n in w a te rb o d e m s 4 8 B e s trijd in g s m id d e le n in g ro n d w a te r Verspreiding van zwevend stof Emissie van PM10 50 ja a rg e m id d e ld e P M ro -c o n c e n tra tie 51 D a g g e m id d e ld e P M io -c o n c e n tra tie 52 Verloren gezonde levensjaren door P M to en PM 2, Ioniserende straling N u c le a ir a fv a l o p g e s la g e n in a fw a c h tin g van b e rg in g 54 B ro n n e n v a n b lo o ts te llin g a a n ion isere n d e s tra lin g 55 M e disch e b lo o ts te llin g a a n ionisere n d e s tra lin g 56 G ezondheidsschade d o o r b lo o tste llin g aan ioniserende s tra lin g Hinder G e ra pp o rte e rde h in d e r d o o r g e lu id, g e u r en lic h t 58 Typische g e lu id s e m is s ie d o o r h e t ve rkeer o p de a u to s n e lw e g 59 G eurem issie d o o r v a rk e n s s ta lle n 6 0 ja a rlijk s e le k tricite itsg e b ru ik d o o r b u ite n ve rlic h tin g 61

5 2.8 Vermesting V e rm u te n d e e m issie en a a n d e e l d o e lg ro e p e n 62 F o s fo r in d e la n d b o u w b o d e m 63 N it r a a t in o p p e rv la k te w a te r in la n d b o u w g e b ie d 6 4 N itra a t in g ro n d w a te r in la n d b o u w g e b ie d Verzuring P o te n tie e l v e rzure n d e em issie 6 6 Verzurende depositie Fotochemische luchtverontreiniging O v e rs c h rijd in g s in d ic a to r 6 8 l a a r o v e r la s t in d ic a t o r 69 S e iz o e n s o v e rla s tv o o r gew a sse n 70 S e iz o e n s o v e rla s tv o o r bossen Aantasting van de ozonlaag Em issie va n o z o n a fb re k e n d e s to ffe n 72 D ikte van de ozonlaag Klimaatverandering Emissie van broeikasgassen 74 A tm o s fe ris c h e b roeik a s g a s c o n c e n tra tie s 75 N e e rs la g v a ria tie in B e lg ië 7 6 E/fecten van klim aatveranderingen op Belgische ecosystemen 2.13 Kwaliteit oppervlaktewater B elasting van het oppervlaktew ater: h u is h o u d e n s en in d u s trie 78 la n d b o u w 78 G e m idd e lde c o n c e n tra tie NH^-N, N O ^, o -P O 4, ßZV, CZV en 0 2 in o p p e rv la k te w a te r 79 W a te rb o d e m k w a lite it 80 Belgische Biotische Index Verstoring van de waterhuishouding Sam enstelling van overstroom bare gebieden n a a rg e w e s tp la n b e s te m m in g 8 2 S ubsidies in filtra tie v o o rz ie n in g e n en h e m e lw a te rp u tte n 83

6 2.15 Bodem B o de m e ro sie in V la a n d e re n 8 4 B o d e m a fd ic h tin g in V laa n d ere n 8 5 O rg a nisch e s t o f in la n d b o u w b o d e m s 8 6 A a n ta l v e ro n tre in ig d e g ro n d e n vo lg e n s sa ne rin gsfase Versnippering V e rs n ijd in g va n d e o p e n ru im te d o o r v e rk e e rs in fra s tru c tu u r 8 8 V ersnippering van de open ru im te Beheer van afvalstoffen Aangeboden hoeveelheid huishoudelijk afval: to ta a l 90 re s ta fv a l 90 V e rw e rk in g v a n h u is h o u d e lijk a fv a l 91 H o e v e e lh e id b e d rijfs a fv a l 92 Verwerking van bedrijfsafval Stedelijk m ilieu S te d e lijke lu c h tk w a lite its in d e x 94 O n d e rte k e n ln g s g e d ra g S a m e n w e rk in g s o v e re e n k o m s t van steden en g e m e e n te n Niet-ioniserende straling E m is s ie v e ld b e la s tin g d o o rh o o g s p a n n in g lijn e n 9 6 G em eten e le k tris c h v e ld in de o m g e v in g v a n C S M -m a s te n G ebruikvan genetisch gem odificeerde organismen (GGO s) In g e p e rk t g e b ru ik v a n G G O s in V la a n d e re n 9 8 O p p e rvla kte tra n sg e n e gew a sse n w e re ld w ijd Kust en zee O lie v e rv u ilin g o p z e e 10 0 S tra n d w a te rk w a lite it 101 C om m e rciële v isbesta n d en b in n e n v e ilig e re fe re n tie w a a rd e n 102 O ppervlakte bescherm d gebied in de kustzone 103

7 Gevolgen voorm ens, natuur en economie 3.1 Mens H itte, o z o n, s t o f en g e z o n d h e id 104 H u m a n e b io m o n ito r in g - r e fe r e n tie w a a r d e n in n ave ls tre n g b lo e d v o o r V la a n d e re n 105 H u m a n e b io m o n it o r in g - P C B s in n ave ls tre n g b lo e d Verloren gezonde levensjaren (DALY's) Natuur T o ta le o p p e rv la k te n a t u u r - e n b osre se rva at 108 G e m id d e ld e o p p e rv la k te p e r re serv a a tp ro je c t 109 O p p e rv la k te n a t u u r m e t o v e rs c h rijd in g van de k ritis c h e lasten v e rm e s tin g en v e rz u rin g ito N u trië n te n c o n c e n tra tie s in o p p e rv la k te w a te r Economie U itg a v e n va n de V laa m se m ilie u o v e rh e id 112 M ilie u -u itg a v e n va n de in d u s trie -en e nergiesector 113 V e rg ro e n in g v a n h e t b e la s tin g s te ls e l 114 V e rs c h u iv in g v a n a rb e id s b e la s tin g e n n a a r m ilie u g e re la te e rd e b e la s tin g e n 115

8

9 1.1 Materiaalstromen ECO-EFFICIËNTIE IN VLAANDEREN index (1995=100) 160 productie primair afval* BBP grondstoffenbehoefte bruto binnenlands energiegebruik totale hoeveelheid afyal en emissies emissie broeikasgassen eigen grondstoffenverbruik emissie ozonprecursoren emissie verzurende stoffen emissie vermestende stoffen * van huishoudens en bedrijven; de hoge ligging van de reeks is het gevolg van de uitzonderlijk lage waarde in het referentiejaar; de toename in 2000 is grotendeels toe te schrijven aan het in rekening brengen van bijkomende deelsectoren. De grondstoffen behoefte (= Directe Materialen Input) omvat import en eigen ontginningen, exclusief verborgen stromen. Het eigen grondstoffenverbruik (= Eigen Materialen Consumptie) is de grondstoffenbehoefte verminderd met de export. De totale hoeveelheid afval en emissies omvat de gemeten uitstoot naar lucht, wateren land. Bron: NBB en berekeningen CD0, U Cent Een van de doelstellingen u it het Vlaamse Regeerakkoord en de Vlaamse Beleidsnota Leefmilieu en Natuur is om milieuimpact, materiaal- en energiegebruik Ios te koppelen van de economische groei. Tussen 1995 en 2004 steeg de grondstoffenbehoefte van Vlaanderen aan hetzelfde tempo ais de economische welvaart (BBP). Die toename is het gevolg van de stijgende grondstoffenbehoefte voor export; ons eigen grondstoffenverbruik bleef daarentegen vrij constant. Het bruto binnenlands energiegebruik steeg minder snel dan het BBP en is dus relatief losgekoppeld van de economische groei. De totale hoeveelheid afval en emissies in Vlaanderen en de emissie van broeikasgassen bleven vrij constant en zijn dus ook relatief losgekoppeld van de economische groei. De emissie van ozonprecursoren, van verzurende stoffen en van vermestende stoffen nam af; hier is er dus sprake van een absolute ontkoppeling. De productie van afval nam lichtjes toe.

10 IA! TOTALE GRONDSTOFFENBEHOEFTE totale grondstoffenbehoefte (ton/inwoner) H import VS import eigen ontginning VS eigen ontginning '993 '994 '995 ' De totale grondstoffenbehoefte (»Totale Materialen Behoefte) omvat de grondstoffenbehoefte (»Directe Materialen Input) en de hieraan gekoppelde verborgen stromen (VS). Bron: NBB en berekeningen CD0, UCent Bij ontginning worden verborgen stromen in beweging gezet: grondstoffenstromen die geen economisch nut kennen, maar wel het milieu belasten. Voorbeelden zijn erosie bij landbouw o f grondlagen afgegraven bij mijnbouw. Aan im port zijn aanzienlijk meerverborgen stromen verbonden dan aan eigen ontginningen: 74 % van de totale grondstoffenbehoefte uit im port zijn verborgen stromen, voor eigen ontginningen is dat 39%. De grote verborgen stromen gekoppeld aan Import zijn gedeeltelijk eigen aan de ontgonnen grondstof (bv. diamant). Daarnaast speelt ook de vaak lage efficiëntie van ontginning en productie een rol (bv. hoge erosie bij teelten van koffie, cacao en soja). Ontginningen van geïmporteerde grondstoffen zorgen dus waarschijnlijkvoor meer m ilieudruk dan ontginningen in Vlaanderen. Aangezien 79 % van onze grondstoffenbehoefte wordt ingevuld door import, is dit een aspect waaraan het beleid zeker aandacht zou moeten besteden.

11 1.2 Huishoudens ECO-EFFICIËNTIE VAN DE HUISHOUDENS * totaal afval t energiegebruik broeikasgasemissie 3 gezinnen t watergebruik czv Het referentiejaar van aantal gezinnen, energiegebruik, broeikasgasemissie en CZV (chemisch zuurstofverbruik) is 1990, dat van watergebruik, totaal afval en restafval 1991 voorlopige cijfers voor energiegebruik en broeikasgasemissie Bron: kola s, NIS, OVAM, [nergieblans Vlaanderen VITO, VMM gezinnen totaal energie broeikas water CZV resthuishou gebruik gas^ gebruik afval delijk afval emissie (x 1000) (kton) (pi) (ktonc02-eq) (io6 m3) (kton) (kton) 1990/ , / Het aantal gezinnen nam met 13 % toe in de periode Het energiegebruik (+26 %), de daaraan gekoppelde broeikasgasemissie (+17 %) en de totale hoeveelheid afval (+45 %) stegen sneller. De hoeveelheid restafval daarentegen daalde in dezelfde periode met 50 %, dit ais gevolg van de succesvolle selectieve inzameling (absolute ontkoppeling). Door de uitbouw van de waterzuivering vertoont ook het chemisch zuurstofverbruik (C Z V ) een absolute ontkoppeling (-37 %). Het watergebruik toont geen duidelijke trend, maar b lijft de laatste jaren wel vrij constant.

12 EVOLUTIE VAN DE GEMIDDELDE GROOTTE VAN DE HUISHOUDENS gezinnen volgens samenstelling (aantal) i ^ H 4OOOOO- ; o D ü 2 personen (9 3 personen 4 personen 5 personen en meer Bron: NIS De toename van het aantal huishoudens en de verandering van de samenstelling hebben de vraag naargoederen en diensten verder versterkt. Ten opzichte van 1990 Is het aantal gezinnen toegenomen met 13 %. Deze toename situeert zich volledig In de een- en tweepersoonshuishoudens. Huishoudens met 3,4 o f 5 en meer personen kennen een afname. Sociologische gedragingen zoals later huwen o f samenwonen en meer echtscheidingen, en de verhoging van de levensverwachting liggen aan de basis van deze veranderingen. De toename van het aantal huishoudens en de gezinsverdunning hebben een sterke invloed op de consumptiepatronen in Vlaanderen. Meermensen consumeren meer, en bovendien is in het algemeen de milieudruk per persoon groter naarmate het huishouden kleiner wordt, bijvoorbeeld door het hogere energiegebruik per persoon.

13 ENERGIEGEBRUIK IN DE WONINGEN VOLGENS BRANDSTOFTYPE energiegebruik (P ) andere butaan/propaan elektriciteit stookolie 1990 '995 '996 '997 '998 ' * 'voorlopige cijfers Bron: Energiebalans Vlaanderen VITO Het energiegebruik van de huishoudens is gestegen van 204 P in 1990 naar 257 P in 2004 (+26%). Het gebruik van aardgas is met 67% gestegen in vergelijking met slechts 10 %voor het gebruik van stookolie. Het gebruik van steenkool daalde met 66% in2oo4t.o.v Stookolie, dat in 1990 nog bijna de helft van het energiegebruik vertegenwoordigde, had in 2004 nog een aandeel van 43%. Het aandeel van aardgas daarentegen steeg met 32 % en bedroeg 37% in Dit bevestigt de gedeeltelijke vervanging van stookolie door aardgas voor de verwarming van woningen. Wat de milieudruk betreft leidt dit brandstoffengebruik to t de emissie van broeikasgassen. Toch neemt deze emissie niet in dezelfde mate toe ais het energiegebruik. Dit heeft deels te maken met de vervanging van stookolie door het koolstofarmere aardgas.

14 HOEVEELHEID HUISHOUDELIJK RESTAFVAL PER GEMEENTE IN 2004 N ^ restafval in kg/inwoner (aantal gemeenten) o km.. w ^ 150 doei 2007 (i5okg/inw.) I (100) (36) I (16) >250(5) Aan enkele gemeenten werd in het Uitvoeringsplan Huishoudelijke afvalstoffen een correc- tiefactor toegekend omwille van hun specifieke functie (centrumstad, toerisme, studentenstad). B r n î Ô m In 2004 werd in Vlaanderen ton huishoudelijke afvalstoffen Ingezameld. Dit is een toename met 35 % t.o.v De groei van de huishoudelijke afvalberg is volledig voor rekening van het selectief Ingezameld afval. De hoeveelheid restafval (afval dat verbrand of gestort wordt) b lijft daarentegen dalen (een daling van 50 % tussen 1990 en 2004). Het Uitvoeringsplan Huishoudelijke afvalstoffen stelt op niveau van de Individuele gemeente een doelstelling voorop van 150 kg/inwoner restafval tegen In 2004 waren er reeds 151 gemeenten die aan deze doelstelling voldeden. De laagste hoeveelheden worden In Vlaams-Brabant, de Antwerpse Kempen en Limburg aangetroffen. In Oost- en West-Vlaanderen worden er in het algemeen grotere hoeveelheden restafval vastgesteld.

15 1.3 Industrie ECO-EFFICIËNTIE VAN DE INDUSTRIE index (1990=100) afvalproductie O productie-index energetisch energiegebruik watergebruik verzurende emissie CZV in afvalwater,,,,,, i i. i l... zware metalen * in afvalwater 1990 ' voorlopige cijfers Bron: NIS, OVAM, Energiebalans Vlaanderen VITO, VMM productie- afval energetisch verzurende CZV in index productie energiegebruik stoffen afvalwater (kton) (PI) (io6 Zeq) (ton) * * OO ** * 1992, * * 2003; CZV» chemisch zuurstofverbruik, Zeq - zuurequivalenten De productie-index(conjunctuurindicatorvoorde industriële productie) steeg tussen met 31 %. De industrie is erin geslaagd om de milieudruk van verschillende parameters absoluut te ontkoppelen van de economische ontwikkeling door technologische verbeteringen en gebruik van meer milieuvriendelijke producten. De belangrijkste genomen maatregelen zijn o.a. procesgeïntegreerde maatregelen, gebruik van DeNOx- en DeSOx-installaties, overschakeling op zwavelarme brandstof, gebruik van oplosmiddelen met een lager NMVOS-gehalte, hogere efficiëntie van afvalwaterzuiveringsprocédés. Voor de afvalproductie (+43 %) en het energetisch energiegebruik (+28 %) is er nog geen sprake van ontkoppeling.

16 EMISSIE VAN S02, NOx EN NMVOS IN DE LUCHT NOx-emissie (kton) NMVOS-emissie (kton) i i i! * O OO3 2OO4 * voorlopige cijfers andere Bron: VMM Inde eerste helft van de jaren 90 daalde de industriële emissie van S02 spectaculair, voornamelijk door de verdienste van de deelsectoren chemie en metaal. In 2004 lag de totale industriële emissie van N0X 9 % hoger dan het niveau van 1990, te w ijten aan een stijging in de deelsector a n d e re in d u s trie ë n. Emissies van S02 en N0X kunnen gereduceerd worden door overschakeling van vaste o f vloeibare fossiele brandstoffen naar aardgas, procesmaatregelen ofdesox-en DeNOx-installaties, en een hogere energie-efficiëntie. 0 papier B textiel B voeding 0 metaal B chemie De chemiesector, de metaalontvetting en de automobielassemblage realiseerden in de periode een belangrijke NMVOSemissiereductie dankzij o.a. productieoptimalisatie, damprecuperatie en gebruikvan solventarme producten. De Europese Solventrichtlljn legt emissiegrenswaarden op voor geleide en diffuse emissies voor diverse industriële installaties en zal in de toekomst leiden to t een verdere daling van de NMVOS-emissies.

17 m «! INDUSTRIEEL AFVAL PER DEELSECTOR industrieel afval (miljoen ton) bouw andere papier >997 *! OO3 8 ron: OMM In 2003 werd in totaal 13,6 miljoen ton afval geproduceerd door de industrie, 43% meer dan in De bouwnijverheid produceerde in ,6 miljoen ton afval, o f 48 % van het totaal, de sector metaal 2,2 miljoen ton afval (16 %), waarvan bijna de helft afkomstig van de metaalverwerkende nijverheid. De derde grootste industriële afvalproducent is de voedingssector (14 %). Ruim één derde van d it afval is afkomstig uit de vleesverwerkende industrie. Van het industrieel afval geproduceerd in 2003, is 2,3 % g e v a a rlijk a fv ü l. Deze hoeveelheid b lijft relatief constant over de beschouwde periode. De chemie en de metaalsector zijn verantwoordelijk voor 47 % en 33% van de totale hoeveelheid industrieel gevaarlijk afval. 9% van het afval geproduceerd door de chemie is gevaarlijk afval.

18 MILIEUZORGSYSTEMEN IN DE INDUSTRIE bruto toegevoegde waarde gerealiseerd door gecertificeerde bedrijven (%) andere papier textiel O BI metaal chemie Bron: Onderzoeksrapport MIM/2005/03, VMM, te raadplegen op w w w.m ilkurappon.be Milieuzorgsystemen in de bedrijven richten zich op het beheersen en verbeteren van prestaties op milieugebied. Het aantal gecertificeerde bedrijven is tussen 1999 en 2004 vervijfvoudigd (van 43 naar 229 bedrijven). De som van de bruto toegevoegde waarde van de gecertificeerde bedrijven is in die periode met 150 % gestegen. Dit geeft aan dat de grote bedrijven reeds vóóri999 gecertificeerd waren en dat sindsdien vooral KMO's milieuzorgsystemen implementeren. In 2004 werd 24 % van de bruto toegevoegde waarde van de industrie gegenereerd in gecertificeerde bedrijven t.o.v. 17% in De deelsectoren metaal (8,6 % ) en chemie (8,4%) leveren de grootste bijdrage. Op deelsectorniveau blijkt dat de chemie voor meer dan de helft gecertificeerd is (53% in 2004), metaal voor 29% en de overige deelsectoren voor 15 % o f lager. De deelsectoren papier, textiel en voeding bestaan vooral u it KMO's. Een verdere groei van certificering bij de KMO s kan worden versneld door overheidssteun.

19 1.4 Energie ENERGIEGEBRUIK IN VLAANDEREN energiegebruik (P ) ^ (nucleaire) warmte ingevoerde elektriciteit biomassa andere brandstoffen I I gassen petroleumproducten vaste brandstoffen * * voorlopige cijfers Bron: Energiebalans Vlaanderen VITO (PI) energie huis industrie landbouw transport handel & totqol sector h o u d e n s d ie n s te n e n e r- n ie t-e n e r- g e tis c h g etisch ,4 304,1 86,1 34,1 165,9 55,4 1193, * ,6 389,7 240,3 32,2 208,9 97,1 ' Vlaanderen is nagenoeg volledig afhankelijk van ingevoerde fossiele en nucleaire energiebronnen. Het bruto binnenlands energiegebruik (BBE) lag in % hoger dan in Sinds eind de arengo is de groei echter afgevlakt. In 2004 lag het energiegebruik 0,4% lager dan in Een daling in het gebruik van vaste brandstoffen (-26%) in de periode is meer dan gecompenseerd dooreen stijging voorde petroleumproducten (+32 %; vooral door wegvervoer en gebruik van bv. nafta ais grondstof in de chemische industrie) en bijna een verdubbeling (+96 %) van bet gasgebruik in de meeste sectoren. Ook de hoeveelheid kernenergie (nucleaire warmte) lag in % hoger dan in 1990.

20 ENERGIE- EN KOOLSTOFINTENSITEIT VAN DE VLAAMSE ECONOMIE index (1990=100) bruto binnenlands energie gebruik (BBE) bruto B binnenlands product (BBP) energie B gerelateerde CO.-emissie ^ energie intensiteit koolstof- intensiteit Energie-intensiteit= hoeveelheid bruto binnenlands energiegebruik (BBE) gebruikt per eenheid bruto binnenlands product (BBP) in constante prijzen van 1995 Koolstofintensiteit = hoeveelheid C0 2 uitgestoten t.g.v. energiegebruik(inci. procesemissies in de chemie en emissies t.g.v. het niet-energetisch verbruik van brandstoffen) per eenheid bruto binnenlands product (BBP) in constante prijzen van 1995 Bron: VITO, APS De e n e rg ie -in te n s ite it v i n de Vlaamse economie lag In 2004 bijna gelijk met het niveau van 1990: +0,1 %. Tot en met 1998 steeg ze nog tot 13,6% boven het niveau van 1990, maarsindsi999 sereen duidelijke daling merkbaar. Die verandering van energie-intensiteit kan enerzijds veroorzaakt worden door een structureel effect (minder energie-intensieve sectoren winnen aan belang in de Vlaamse economie), anderzijds kan het duiden op een verbetering in de energieefficiëntie (minder energie nodig per geproduceerde eenheid). Door de directe band met het energiegebruik daalde ook de k o o ls to f- in te n s ite it in de periode , nl. met 14,8 %. Bovendien daalt die koolstofintensiteit sterker dan de curve van de energie-intensiteit door de omschakeling naar koolstofarmere brandstoffen (minder steenkool, meer aardgas).

21 ECO-EFFICIËNTIE VAN DE ENERGIESECTOR IN VLAANDEREN index (1995=100) energetische output eigen energiegebruik & -verliezen broeikasgasemissie zwevend stof totaal ozonprecursoren energetische eigen emissie naar de lucht output energiegebruik broeikas zwevend ozon verzurende & -verliezen gassen stof totaal precursoren stoffen (TWh) (P ) (kton C0 2-eq) (ton) (ton TOFP) (io6 Zeq) TOFP = troposferic ozone forming potential, Zeq = zuurequivalenten De energetische output van de energiesector - d it is de som van de energie-inhoud van zijn eindproducten zoals motorbrandstoffen o f e le ktricite it- nam met 44,5 % toe in de periode De energie die de sector zelf gebruikt en de energie die verloren gaat bij de transformatie, het transport en de distributie, is minder snel gestegen (+9,1 %). Deze relatieve o ntkoppeling wijst op een rendementsverbetering. De emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en zwevend sto f is in 2004 kleiner dan in het basisjaar 1995 (a b s o lu te o n tk o p p e lin g ), maar neemt sinds 2002 weer toe door verhoogd steenkoolgebruik in de elektriciteitscentrales. Dat maakt ook dat voor broeikasgassen nog geen absolute ontkoppeling kon worden gerealiseerd.

22 ELEKTRICITEITSPRODUCTIE UIT HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN (GROENE STROOM) elektriciteit (GWh) * doelstelling GSC' 1 Ingeleverde GSC'11 verbranding organische fractie huisvuil PVzon 0] waterkracht B B wind biogas1" E] biomassa (') vergisting van organisch afval, vergassing van hout; in 2010 inclusief biomassa (covérbranding) (2) aantal certificaten inge l m i i op 31 maart van het daaropvolgende jaar (kan verschillen van het aantal CSC uitjcreikt in het jaar zelf) De waarden voor 2010 betreffen een actuele inschatting van het toekomstige verloop. B ron: ANKE, V K E C.m O, ODE (GWh) verbranding PV waterkracht wind biogasi1) biomassa to ta a l org. huisvuil zon > ,6 9 2, > , , , , , De p ro d u c tie van g roe n e s tro o m is in 2004 vertienvoudigd t.o.v. van De komende jaren wordt een verdere stijging verwacht door ingebruikname van grote biomassaprojecten en windparken. Met de 627 GWh u it 2004 kunnen 5 op 100 gezinnen voorzien worden van groene stroom. T.a.v. de totale netto-elektriciteitsproductie in Vlaanderen vertegenwoordigde die 627 GWh slechts 1,3 %. Tijdens de eerste Inleveringsronde op leverden de elektriciteitsleveranciers slechts 37% van de vereiste groenestroomcertificaten (GSC) In: v o orn s GWh i.p.v. 313 GWh. Voor de inleveringsronde op werd al 76 % van de in te leveren certificaten voorgelegd (incl. opgespaarde certificaten uitvorige productiejaren): voor 650 GWh van de vereiste 851 GWh.

23 PRODUCTIE VAN ELEKTRICITEIT EN WARMTE D.M.V. WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) opgesteld elektrisch vermogen (MWt ) I Bron: Uekens e l al. (200 5 ), le raadplegen op h ttp://m iw.co g e n vla a n d ere n.b e (MWg) motoren gasturbines ÄSTEC s stoomturbines to ta a l , , ,7 In 2004 seen to ta a l vermogen van 1081 MWe aan WKK opgesteld. Dit is een enorme stijging ten opzichte van 194 MWe in Die capaciteitstoename voltrok zich bijna volledig tussen 1990 en De start van het WKK-certificatensysteem begin 2005 zorgt voor een nieuw elan: momenteel loopt de bouw van een aantal grote WKK-installatles voor een bijkomend vermogen van meer dan 500 MWe. Samen met de reeds bestaande 790 MWe k w a lita tie v e WKK (dit zijn WKKinstallaties die een primaire energiebesparing van minstens 5 % realiseren t.o.v. van gescheiden traditionele warmte- en elektriciteitsproductie) brengt deze bijkomende capaciteit de Vlaamse doelstel ling van 1830 MWe kwalitatieve WKK tegen 2012 een hele stap dichterbij.

24 EMISSIE VAN BROEIKASGASSEN DOOR DE ENERGIESECTOR emissie broeikasgassen (kton CO.-eq) elektriciteit en warmte petroleumraffinaderijen ' * voorlopige cijfers Bron: VMM, Econotec, Energiebalans Vlaanderen VITO (kton C0 2-eq) elektriciteit petroleum overige to ta a l en warmte raffinaderijen * De emissie van broeikasgassen door de energiesector is in 2004 met 4,9 % gestegen t.o.v De grootste oorzaak van de stijging in 2002 t.o.v is het hoger gebruik van hoogovengas, datai 25% C02 bevat, voor de elektriciteitsproductie. Ook van 2002 naar 2003 namen de emissies verder toe, nu dooreen toename met 14,0% van de met fossiele brandstoffen geproduceerde elektriciteit en door een stijging met 10,7 % van het eigen energiegebruik en de energieverliezen in de petroleumraffinaderijen. De uitstoot van broeikasgassen door de energiesector bestond in 2004 voor 97,61 % uit C02, voor 1,31 % uit N20, voor 1,04% uit CH^ en voor 0,05% uit SFg.

Energiestromen in Vlaanderen

Energiestromen in Vlaanderen Energiestromen in Vlaanderen kolen 142 PJ 7 % internationale bunkers 443,4 PJ 22 % olie 1 14 PJ 54 % gas 421 PJ 2 % nucleaire warmte 246 PJ 12 % primair energiegebruik 2 55,5 PJ 1 % bruto binnenlands energiegebruik

Nadere informatie

jra p p o rt Vlaanderen

jra p p o rt Vlaanderen jrapport Vlaanderen Naar goede gewoonte brengen we samen met het focusrapport MIRA-T 2006 een zakboekje uit. In M ilie u -in d ica to re n in za kfo rm a a t vindt u de belangrijkste feiten en cijfers

Nadere informatie

MIRA 2011 ENERGIE. Energiegebruik per sector. www.milieurapport.be

MIRA 2011 ENERGIE. Energiegebruik per sector. www.milieurapport.be Energiegebruik per sector P index energiegebruik (=1) 13 125 12 115 11 15 1 95 9 handel & diensten industrie (niet-energetisch) huishoudens bruto binnenlands energiegebruik landbouw transport energiesector

Nadere informatie

Energiegebruik in Vlaanderen

Energiegebruik in Vlaanderen 21 2.3 ENERGIE Energiegebruik in Vlaanderen P energiegebruik (PJ) 1 8 energiesector 1 6 niet toewijsbaar aan 1 sector handel & diensten transport landbouw industrie (energetisch) industrie (niet-energetisch)

Nadere informatie

MIRA 2012 Transport. www.milieurapport.be. Eco-efficiëntie van het personenvervoer

MIRA 2012 Transport. www.milieurapport.be. Eco-efficiëntie van het personenvervoer Eco-efficiëntie van het personenvervoer DP index (2000=) 110 70 personenkilometers bevolkingsaantal emissie broeikasgassen verzurende emissie emissie ozonprecursoren emissie fijn stof PM 2,5 (uitlaat)

Nadere informatie

Studiedag Remediaal. 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl)

Studiedag Remediaal. 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl) Studiedag Remediaal 25 maart 2011 Sui Lin Goei (s.l.goei@vu.nl) 1 Dyscalculie - een nieuw verschijnsel? Rekenexperimentje (TTR en ABC-toets) Ernstige reken/wiskundeproblemen en dyscalculie: zomaar twee

Nadere informatie

ira-t 2001 : thema s

ira-t 2001 : thema s 61702 ira-t 2001 : thema s Milieu- en natuurrapport in zakformaat T T V M e t vra g e n o f su g g estie s k u n t u o n s co n ta c te re n o p h e t vo lg e n d e adres: I n l e i d i n g M i r a - t

Nadere informatie

Milieurapport Vlaanderen MIRA-T 2007 Indicatorrapport

Milieurapport Vlaanderen MIRA-T 2007 Indicatorrapport Milieurapport Vlaanderen MIRA-T 2007 Indicatorrapport Stuurgroep Voorzitter: Rudi Verheyen (UA) Secretaris: Philippe D Hondt (VMM) Leden voor de Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid: Patrick Meire (UA)

Nadere informatie

Crisis versterkt trend van dalende druk op milieu

Crisis versterkt trend van dalende druk op milieu Crisis versterkt trend van dalende druk op milieu Energie-efficiëntie van Vlaanderen neemt verder toe, in tegenstelling tot de materiaalefficiëntie Met het Pact 2020 1 wil Vlaanderen tegen 2020 een verdere

Nadere informatie

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld.

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld. Achtergrondinformatie voor achterbanberaad milieubeleid regio Eemsdelta Het milieubeleid omvat veel onderwerpen. Teveel om in één keer allemaal te behandelen. Op basis van onze ervaringen in de regio en

Nadere informatie

MIRA-T 2008 Milieurapport Vlaanderen Indicatorrapport

MIRA-T 2008 Milieurapport Vlaanderen Indicatorrapport MIRA-T 28 Milieurapport Vlaanderen Indicatorrapport Stuurgroep Voorzitter: Rudi Verheyen (UA) Secretaris: Philippe D Hondt (VMM) Leden voor de Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid: Patrick Meire (UA) Chris

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Meetresultaten verzuring 1 HET MEETNET VERZURING

Meetresultaten verzuring 1 HET MEETNET VERZURING ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Meetresultaten verzuring //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Nadere informatie

MILIEURAPPORT VLAANDEREN INDICATORRAPPORT 2010

MILIEURAPPORT VLAANDEREN INDICATORRAPPORT 2010 MILIEURAPPORT VLAANDEREN INDICATORRAPPORT 21 STUURGROEP DIENST MIRA, VMM Voorzitter: Rudi Verheyen (UA) Myriam Bossuyt Johan Brouwers Caroline De Geest Nathalie Dewolf Soetkin Maene Saskia Opdebeeck Stijn

Nadere informatie

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030 TRANSPORT & MOBILITY LEUVEN VITAL DECOSTERSTRAAT 67A BUS 1 3 LEUVEN BELGIË http://www.tmleuven.be TEL +32 (16) 31.77.3 FAX +32 (16) 31.77.39 Transport & Mobility Leuven is een gezamenlijke onderneming

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 21 1. Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting: Resultaten luchtkwaliteit in Genk-Zuid en omgeving. Stuurgroep Genk-Zuid 21 januari 2016

Samenvatting: Resultaten luchtkwaliteit in Genk-Zuid en omgeving. Stuurgroep Genk-Zuid 21 januari 2016 Samenvatting: Resultaten luchtkwaliteit in Genk-Zuid en omgeving. Stuurgroep Genk-Zuid 21 januari 2016 1 MEETPLAATSEN De VMM meet de luchtkwaliteit in Genk-Zuid op verschillende meetplaatsen. Tabel 1 geeft

Nadere informatie

Milieubarometer Voeren

Milieubarometer Voeren Milieubarometer Voeren 1 Inleiding Dit rapport is opgemaakt op basis van gemeentelijke data uit het portaal Lokale Statistieken, data beschikbaar vanuit het bevolkingsregister, gemeentelijk milieupark

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2013

Milieubarometerrapport 2013 Milieubarometerrapport Verheij Integrale groenzorg Milieubarometer - Verheij Integrale groenzorg Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

MIRA 2012 Indicatorrapport in het kort

MIRA 2012 Indicatorrapport in het kort INDICATORRAPPORT 2012 IN HET KORT 1 Sectoren Huishoudens Door de milde winter van 2011 lag de verwarmingsbehoefte van de huishoudens 33 % lager in vergelijking met het jaar 2010. Dit zorgde voor een lager

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord 13. Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19

INHOUD. Voorwoord 13. Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 23 1. Inleiding

Nadere informatie

14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN

14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN 1.Inleiding 14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN WATERVERONTREINIGING IN HET BRUSSELS GEWEST Het Brussels Gewest ligt voor het grootste deel in het subbekken van de Zenne. Deze waterloop en zijn

Nadere informatie

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Persmededeling JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 november 2012 Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Vlaams minister van Leefmilieu

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

NO, NO2 en NOx in de buitenlucht. Michiel Roemer

NO, NO2 en NOx in de buitenlucht. Michiel Roemer NO, NO2 en NOx in de buitenlucht Michiel Roemer Inhoudsopgave Wat zijn NO, NO2 en NOx? Waar komt het vandaan? Welke bronnen dragen bij? Wat zijn de concentraties in de buitenlucht? Maatregelen Wat is NO2?

Nadere informatie

Ecologische Duurzaamheid

Ecologische Duurzaamheid Ecologische Duurzaamheid GRI-data De scope van de gerapporteerde milieu-indicatoren is in de meeste gevallen beperkt tot de relevante O&O- en productievestigingen te Beerse, en Olen. De voetafdruk van

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

De BIM gegevens : "Lucht - Basisgegevens voor het Plan" November 2004 INZAKE VERSCHAFFING VAN GEGEVENS

De BIM gegevens : Lucht - Basisgegevens voor het Plan November 2004 INZAKE VERSCHAFFING VAN GEGEVENS 5. DE INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN EN DE GEVOLGEN ERVAN INZAKE VERSCHAFFING VAN GEGEVENS DE POLLUENTEN OPGEVOLGD IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 1.Meting van de luchtkwaliteit.1.1.inleiding De internationale

Nadere informatie

Studie uitgevoerd in opdracht van MIRA, Milieurapport Vlaanderen. Onderzoeksrapport

Studie uitgevoerd in opdracht van MIRA, Milieurapport Vlaanderen. Onderzoeksrapport Milieu-impact van productie- en consumptieactiviteiten in Vlaanderen Studie uitgevoerd in opdracht van MIRA, Milieurapport Vlaanderen Onderzoeksrapport MIRA/2012/07, september 2012 Milieu-impact van productie-

Nadere informatie

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw.

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. 3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. Datum: 12-05-2016 Versie: 1 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Prins Bouw de voorgang op de CO 2 reductiedoelstellingen laten zien, door

Nadere informatie

INDICATOR RAPPORT 2011 MIRA MILIEURAPPORT VLAANDEREN

INDICATOR RAPPORT 2011 MIRA MILIEURAPPORT VLAANDEREN INDICATOR RAPPORT 211 MIRA MILIEURAPPORT VLAANDEREN INDICATOR RAPPORT 211 MIRA MILIEURAPPORT VLAANDEREN STUURGROEP DIENST MIRA, VMM Voorzitter: Rudi Verheyen (UA) Secretaris: Philippe D Hondt (VMM) Leden

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Gebroeders Van der Plas Milieubarometerrapport - Gebroeders Van der Plas - 2012 Milieubarometer - 2012 Gebroeders Van der Plas Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals

Nadere informatie

Luchtkwaliteit in (West-)Vlaanderen

Luchtkwaliteit in (West-)Vlaanderen Luchtkwaliteit in (West-)Vlaanderen Harelbeke - Jabbeke Overzicht 1. Waarom luchtmetingen? 2. Welke stoffen meet de VMM? 3. Toetsing aan regelgeving 4. Evolutie polluenten 5. Polluenten in detail (fijn

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Waar staat Vlaanderen op de weg naar de doelstellingen voor 2020? Luk Bral. Studiedienst Vlaamse Regering

Waar staat Vlaanderen op de weg naar de doelstellingen voor 2020? Luk Bral. Studiedienst Vlaamse Regering Waar staat Vlaanderen op de weg naar de doelstellingen voor 2020? Luk Bral Studiedienst Vlaamse Regering Indicatoren Pact 2020 Pact 2020: 20 doelstellingen voor Meer welvaart en welzijn Een competitieve

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2011 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2011 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

3. Kenmerken van personenwagens

3. Kenmerken van personenwagens 3. Kenmerken van personenwagens Tabel 29: Verdeling van personenwagens volgens bouwjaarcategorie Bouwjaar categorie bjcat 1990 en eerder 403.46 3.89 403.46 3.89 1991 tot 1995 997.17 9.62 1400.63 13.52

Nadere informatie

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 ANNEX 4 MACRO-ECONOMISCHE ONDERBOUWING VAN HET BAU-SCENARIO Auteur: J. Duerinck INHOUD 1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 1.1 Analyse trendmatige evoluties toegevoegde waarde 2 1.2 Methode voor

Nadere informatie

Aanpak Milieuverkenning 2030. Resultaten Sectoren. Resultaten Milieuthema s. Aanpak: sleutelvragen Milieuverkenning 2030. Aanpak: 3 scenario s

Aanpak Milieuverkenning 2030. Resultaten Sectoren. Resultaten Milieuthema s. Aanpak: sleutelvragen Milieuverkenning 2030. Aanpak: 3 scenario s Milieuverkenning 2030 Toekomstscenario s voor Vlaanderen Aanpak Milieuverkenning 2030 Resultaten Sectoren Resultaten Milieuthema s Aanpak: sleutelvragen Milieuverkenning 2030 Aanpak: 3 scenario s Insteek

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen

Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen Overzicht 1. Algemeen 2. Investeringssteun 3. Certificaten 4. Emmisienormen Algemeen Bio-WKK Biomassa als duurzame brandstof groene stroom

Nadere informatie

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst sessie 3: De Wereld op de stoep De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Jeroen Mercy Stad Gent Milieudienst Context Klimaatopwarming is een feit Impact voor Gent: veerkracht

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof kost de Vlaming tot 3 gezonde levensjaren. Vlaanderen zal ook in de toekomst moeite hebben om aan de Europese fijn

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

PM-problematiek, invloed van diffuus

PM-problematiek, invloed van diffuus PM-problematiek, invloed van diffuus Febem Infodag inerte materialen februari 2010 Mirka Van der Elst Mirka.vanderelst@lne.vlaanderen.be 02 553 11 23 Inhoud 1. Wat is beleidsmatig relevant stof? 2. Oorsprong

Nadere informatie

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8 notarisbarometer Vastgoed, vennootschappen, familie www.notaris.be A B C D E n 15 Oktober - december Trimester 4 - Vastgoedactiviteit in België Prijsevolutie Registratierechten Vennootschappen De familie

Nadere informatie

Aspiravi nv. Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur

Aspiravi nv. Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur Aspiravi nv Woensdag 3 november 2010 IEEE Student Branch Gent Ir. Rik Van de Walle / Algemeen directeur Agenda Aspiravi nv: onshore windenergie Evolutie windenergie in Europa en Vlaanderen Biogas-installaties

Nadere informatie

Vlaams beleid luchtverontreiniging en. milieuvergunningsaanvragen

Vlaams beleid luchtverontreiniging en. milieuvergunningsaanvragen Vlaams beleid luchtverontreiniging en milieuvergunningsaanvragen Geert Pillu Adviesverlener LNE afdeling Milieuvergunningen Brugge Vlaams beleid luchtverontreiniging en milieuvergunningsaanvragen Kennis

Nadere informatie

Voortgang Emissiehandel 2015

Voortgang Emissiehandel 2015 Voortgang Emissiehandel 2015 Feiten en cijfers over emissiehandel in Nederland 2 Samenvatting CO 2 -uitstoot Nederlandse ETS-bedrijven licht gestegen De totale CO 2 -uitstoot van Nederland is in de afgelopen

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB

Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB Vergelijking van de CO 2 -uitstoot per vervoermiddel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Samenvatting van de studie uitgevoerd door CO 2 logic in opdracht van de MIVB 100% Gerecycleerd papier Januari

Nadere informatie

Periodieke rapportage 2014

Periodieke rapportage 2014 Periodieke rapportage 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Basisgegevens 4 1.1 Beschrijving van de organisatie 4 1.2 Verantwoordelijkheden 4 1.3 Basisjaar 4 1.4 Rapportageperiode 4 1.5 Verificatie 4 2. Afbakening

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2014 n 20 T/1 5 jaar www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 99,2 99,8 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 102,8 94,1 94,9 98,9

Nadere informatie

Milieurapport Vlaanderen MIRA. Achtergronddocument Sector Industrie

Milieurapport Vlaanderen MIRA. Achtergronddocument Sector Industrie Milieurapport Vlaanderen MIRA Achtergronddocument Sector Industrie Milieurapport Vlaanderen MIRA Achtergronddocument 2010 Industrie Industrie Achtergronddocument Coördinerende auteurs Bram Verbinnen,

Nadere informatie

Management samenvatting

Management samenvatting Management samenvatting Onderzoek naar de milieu-impact van natuurlijk grassportvelden Dit rapport beschrijft de milieu-impact van natuurlijke grassportvelden en de mogelijkheden om deze milieu-impact

Nadere informatie

Economie kernenergie versus andere opties

Economie kernenergie versus andere opties Economie kernenergie versus andere opties Bert Dekker KIVI NIRIA stuurgroep Energie Symposium De economie van kerncentrales 9 november 2007 Uitgangspunten SEM Maximalisatie van renderende besparingen (payback

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof CNG aardgas voor voertuigen CNG betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. CNG is al een tijdje

Nadere informatie

Analyses op basis van het Vlaams milieu-input-outputmodel. Koen Smeets Diensthoofd Administratief- en datacentrum 13.09.2012

Analyses op basis van het Vlaams milieu-input-outputmodel. Koen Smeets Diensthoofd Administratief- en datacentrum 13.09.2012 Analyses op basis van het Vlaams milieu-input-outputmodel Diensthoofd Administratief- en datacentrum 13.09.2012 Inhoud Structuur Vlaams milieu input-output model Analyses Milieu-impact van productie- en

Nadere informatie

Bestemming 2030: chaos op de autowegen of alternatieve trajecten?

Bestemming 2030: chaos op de autowegen of alternatieve trajecten? Bestemming 2030: chaos op de autowegen of alternatieve trajecten? Bij ongewijzigd beleid tonen de transportvooruitzichten voor België tegen 2030 een aanzienlijke groei van het personen- en goederenvervoer.

Nadere informatie

BROEIKASEFFECT HET BROEIKASEFFECT: FEIT OF FICTIE? Lees de teksten en beantwoord de daarop volgende vragen.

BROEIKASEFFECT HET BROEIKASEFFECT: FEIT OF FICTIE? Lees de teksten en beantwoord de daarop volgende vragen. BROEIKASEFFECT Lees de teksten en beantwoord de daarop volgende vragen. HET BROEIKASEFFECT: FEIT OF FICTIE? Levende wezens hebben energie nodig om te overleven. De energie die het leven op aarde in stand

Nadere informatie

geurt s /meertens Adres: Mathematisch Centrum, 2 e Boerhaavestraat 4 9, Amsterdam Telefoon: (020)947272 Kunsthandel: G a le rie S wa rt, Amsterdam

geurt s /meertens Adres: Mathematisch Centrum, 2 e Boerhaavestraat 4 9, Amsterdam Telefoon: (020)947272 Kunsthandel: G a le rie S wa rt, Amsterdam "1 geurt s /meertens p e rs o o n lijk : Leo Ge u rts (1 9 4 2, Den Haag) e n Lambert Meertens (1 9 4 4, A mst e r- dam) werken a l s programmeur b i j d e S t ic h t in g Mathematisch Centrum, Amsterdam.

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2013

Milieubarometerrapport 2013 Milieubarometerrapport 2013 DARETRONICS B.V. Milieubarometer - 2013 DARETRONICS B.V. Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken en tabellen

Nadere informatie

Monitoring 2008. Rapportering definitieve resultaten

Monitoring 2008. Rapportering definitieve resultaten Monitoring 2008 Rapportering definitieve resultaten februari 2010 Voorwoord Zoals afgesproken tijdens de Auditcommissie van 29 september 2009 heeft het Verificatiebureau een aanvullend rapport voor de

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Handelsbalans Vlaanderen - Colombia Onze handel met Colombia is steevast in een handelstekort geëindigd. Dat tekort was op zijn hoogst in 2008: zowat een half miljard

Nadere informatie

Luchtkwaliteit en verkeer. Huib van Essen CE Delft 8 februari 2014

Luchtkwaliteit en verkeer. Huib van Essen CE Delft 8 februari 2014 Luchtkwaliteit en verkeer Huib van Essen CE Delft 8 februari 2014 Overzicht presentatie Even voorstellen Trend in verkeersemissies: veel bereikt, nog veel te doen Oplossingsrichtingen: Schonere voertuigen,

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2013

Milieubarometerrapport 2013 Milieubarometerrapport 2013 Locatie Bolswarderbaan Antonius Zorggroep Milieubarometer - 2013 Locatie Bolswarderbaan Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Milieuprestatie-indicatoren 2006

Milieuprestatie-indicatoren 2006 Milieuprestatie-indicatoren 26 Dimitri Devuyst Milieucoördinator Dimitri.Devuyst@vub.ac.be Reëel gas per m² 1998,46 1999,4 2,35 21,39 22,42 23,15 24,34 25,44 26,44 Cijfers van 23 zijn niet betrouwbaar

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2013

Milieubarometerrapport 2013 Milieubarometerrapport 2013 Wissels Groep Milieubarometer - 2013 Wissels Groep Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken en tabellen die

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Inhoud GAINS. Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie Wallonië Consultatie Brussel

Inhoud GAINS. Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie Wallonië Consultatie Brussel NEC: consultatie LNE Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid Inhoud GAINS EU-model Belgische insteek Overleg 2014 Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2013

Milieubarometerrapport 2013 Milieubarometerrapport Oostenrijk Groep BV Milieubarometer - Oostenrijk Groep BV Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken en tabellen die

Nadere informatie

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen

Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Inleiding: energiegebruik in bedrijven en gebouwen Energie Energie is een eigenschap van de materie die kan worden omgezet in arbeid, warmte of straling. De eenheid van energie is de Joule. De fundamentele

Nadere informatie

Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V.

Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V. Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V. Energieverbruik en CO 2 emissies juni 2015 Opgesteld door: M. Kelger Rapportage 2014 Energieverbruik en CO2 emissies Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Energieverbruik

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie