inzicht #10 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen HET BUSINESSMODEL VOOR DE TOEKOMST

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "inzicht #10 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen HET BUSINESSMODEL VOOR DE TOEKOMST"

Transcriptie

1 #10 inzicht EEN INITIATIEF VAN ERNST & YOUNG IN SAMENWERKING MET DE TIJD EN L ECHO l 25 SEPTEMBER 2009 DUURZAAMHEID IS MEER DAN EEN TREND Interview met Harry Everaerts en Corinne Soubies 2-3 EEN MUST VOOR DE ONDERNEMING VAN MORGEN MVO kan nu meerwaarde creëren 4 EEN GROTERE TRANSPARANTIE Trends in MVO 5 ONAFHANKELIJKE VERIFICATIE IS GEEN OVERBODIGE LUXE Duurzaamheidsverslaggeving 6 ILLUSTRATIE: IEF CLAESSEN VAN DIRECTIEKAMER TOT WERKVLOER Duurzaamheid als hr-beleidsinstrument 7 Vragen over deze problematiek? Wilt u dit dossier ook online raadplegen? Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen HET BUSINESSMODEL VOOR DE TOEKOMST De ideeën dat grondstof- en energiebronnen eindig zijn en dat ondernemen een menselijker gelaat verdient, zijn niet nieuw. Door de schokgolven die de economische crisis veroorzaakte, verslapte de aandacht voor duurzaamheid zelfs wat. Maar nu de storm lijkt te luwen, wordt duidelijk dat het kortetermijndenken een van de voornaamste oorzaken was van het in elkaar klappen van een onhoudbaar systeem. Een groot aantal maatschappelijke en economische actoren is het erover eens: de focus op snel winstbejag moet worden vervangen door een brede langetermijnvisie, die door alle belanghebbenden wordt gesteund. En wie lange termijn zegt, zegt duurzaamheid. Een groot aantal bedrijven positioneert zich al naarstig om werk te maken van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Als een bedrijf vandaag goed luistert naar de veranderende verzuchtingen van alle stakeholders en slim inspeelt op duurzaamheid, kan dat een stevig concurrentieel voordeel opleveren. Over enkele jaren is het daarvoor te laat. Duurzaamheid wordt dan een conditio sine qua non om zaken te doen. De boodschap is dan ook duidelijk: MVO is geen hype, maar het businessmodel van de toekomst.

2 2 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN BIJLAGE i.s.m. ERNST & YOUNG EEDITORIAAL Duurzaamheid HET STAAT ALS EEN PAAL BOVEN WATER DAT SUCCES OP LANGE TERMIJN EN DUURZAME ONTWIKKELING ONLOSMAKELIJK MET ELKAAR VERBONDEN ZIJN, EN DE AANDEEL- HOUDERSWAARDE VERHOGEN. De financiële crisis die de wereld en ook ons land treft, toont duidelijk dat een kortetermijnvisie in bedrijven en organisaties catastrofale gevolgen kan hebben. Het is nu net de langetermijnvisie die bedrijven en organisaties opnieuw op de juiste koers kan zetten. En wie lange termijn zegt, zegt maatschappelijk verantwoord ondernemen, kortweg MVO, de moderne, volledigere term voor duurzaam ondernemen. MVO biedt niet alleen de reddingsboei om vandaag te overleven. MVO is uitgegroeid tot het nieuwe businessmodel in onze mondialiserende maatschappij. Die nieuwe manier van ondernemen is gebaseerd op het optimaal benutten van de triple P : economische (profit), ecologische (planet) en sociale (people) opportuniteiten. MVO gaat van risicobeheersing en kostenreductie, over betrokkenheid van personeel en gemeenschap, tot ontwikkeling van nieuwe en groene technologie, producten en inkomsten. Pioniers zijn van essentieel belang als voorbeeld om anderen te motiveren en uit te dagen het beter te doen en verder te gaan dan wat wettelijk verplicht is. Vier thema s komen in dit supplement uitgebreid aan bod. Eerst en vooral gaat het in op de talrijke voordelen voor bedrijven die behalve economische objectieven ook tekenen voor sociale en milieuobjectieven. Na stil te staan bij een aantal actuele tendensen op het gebied van MVO, wordt ingegaan op het hoe en waarom van de rapportering van nietfinanciële informatie. Ten slotte leggen we ook de nadruk op het belang van de strategische inbedding van MVO in de onderneming. Eén ding is in elk geval duidelijk: MVO is geen modegril, maar een actuele manier om gestalte te geven aan het begrip langetermijnvisie. Wellicht wordt het dé manier om een concurrentieel voordeel uit te bouwen voor het komende decennium. Harry Everaerts Partner Sustainability Services COLOFON Harry Everaerts Partner Sustainability Services Een initiatief van: Ernst & Young Harry Everaerts, Partner Sustainability Services Corinne Soubies, Senior Manager Sustainability Services Eric Dierckx, Senior Auditor Sustainability Services Renate Degrave, Manager Sustainability Services Verantwoordelijke uitgever: Jo Sanders Tel.: Fax: Een realisatie van: Mediafin Publishing Coördinatie: Veronique Soetaert Redactie: David Hendrickx Lay-out: David Steenhuyse Fotograaf: Sofie Van Hoof Uitgever: Dieter Haerens Info? MVO: BRANDEND ACTUEEL De economische crisis heeft alleszins één voordeel: ze zet wereldwijd bedrijven aan om het winstbejag op korte termijn in vraag te stellen en constructief na te denken over winstgevendheid op lange termijn. En wie lange termijn zegt, zegt Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Rekening houden met mensen en milieu is uitgegroeid van filosofie tot praktijk. Twee specialisten van Ernst & Young leggen uit waarom duurzaamheid geen hype is, maar het businessmodel van de toekomst. l DOOR DAVID HENDRICKX Niet iedereen die over Duurzaam Ondernemen spreekt, heeft het over hetzelfde. Is er een algemeen gangbare definitie? Harry Everaerts: Neen, die is er niet. Maar er zijn wel een aantal kernelementen die in elke definitie moeten zitten. Eerst en vooral draait het om duurzaamheid. Hoe gaat een bedrijf op een verantwoorde manier om met zijn middelen? Met andere woorden, hoe gaat het om met menselijke en natuurlijke middelen op zo n manier dat die ook op lange termijn groei kan verzekeren? Een tweede element is een focus op de stakeholders. Ondernemen moet worden gezien als een proces dat alle belanghebbenden van het bedrijf zowel interne als externe ten goede komt. Dan hebben we het niet alleen over aandeelhouders, maar ook over klanten, personeel en leveranciers, zowel de huidige als toekomstige generatie. Waarom is MVO net nu actueel? Corinne Soubies: De grote uitdagingen op geopolitiek en macro-economisch en demografisch gebied bestaan al langer. Iedereen weet intussen dat de huidige productie- en consumptiepatronen op termijn niet houdbaar zijn. Maar de nieuwe dynamiek is vooral een terechte reactie op de economische crisis, denk ik. Vele actoren delen de mening dat de kredietcrisis veroorzaakt werd door winstbejag en door een kortetermijnvisie. De overheden, de consumenten en de media delen het besef dat het anders moet. Dat resulteert na verloop van tijd in een stringentere regelgeving en meer kieskeurige klanten. Het resultaat is een grotere druk op de bedrijven om een langetermijnvisie te ontwikkelen, ethisch en duurzaam te ondernemen en ook over niet-financiële informatie transparant te communiceren. Ook de verkiezing van de Amerikaanse president Barack Obama en vooral zijn poging tot hervorming van de sociale zekerheid vormen een factor. Wereldwijd wordt die stap begrepen als een stimulans om het anders aan te pakken. Ook in Europa, dat traditioneel harder aan de kar van het Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen trekt, heeft hij een positief effect. De Europese Commissie werkt nu veel harder en concreter aan duurzaamheid. Er komt langzaam maar zeker concrete regelgeving aan. FOTO: SOFIE VAN HOOF Harry Everaerts: Maar wie ernstig aan MVO doet, moet verder gaan dan wat die embryonale regelgeving voorschrijft. Toonaangevende bedrijven gaan verder. Nu kan je MVO nog gebruiken om een concurrentieel voordeel uit te bouwen. Maar over enkele jaren wordt MVO een voorwaarde om mee te spelen. Het is dus belangrijk om nu al een langetermijnvisie te onderbouwen. Want Duurzaam Ondernemen is niet de nieuwe hype van de dag. Het is het businessmodel van de toekomst. Volgen ook de aandeelhouders? Harry Everaerts: Aandeelhouders zijn gericht op de verhoging van aandeelhouderswaarde. Om die aandeelhouderswaarde op lange termijn groeikansen te geven, hebben ze rechtstreeks baat bij de bouw aan een duurzame toekomst. In de markt voelen wij een zeer duidelijke tendens: investeerders zijn meer en meer geïnteresseerd in bedrijven die op een duurzame manier produceren en handel drijven, en minder focussen op de kortetermijnwinsten. In de rapportering zie je dat ook: alsmaar vaker wordt er uitgebreid aandacht besteed aan niet-financiële informatie zoals de CO 2 -voetafdruk of het energieverbruik. Als dat de goedkeuring van de aandeelhouders niet zou wegdragen, zou je die informatie niet in de jaarverslagen vinden. NU KAN JE MVO NOG UITSPELEN ALS EEN CONCURRENTIEEL VOORDEEL. MAAR MORGEN WORDT HET EEN VOORWAARDE OM NOG MEE TE SPELEN. HARRY EVERAERTS Corinne Soubies: De cijfers spreken boekdelen. Sinds 31 december 2005 kende Europa een groei in verantwoorde investeringen van maar liefst 102 procent (bron: Eurosif SRI Survey). Ook België doet het goed. Met een jaarlijkse groei van meer dan 30 procent zitten we bij de Europese top. En dat gaat niet over een grote groei van kleine bedragen, maar om grote sommen. België zit in absolute termen bij de acht grootste Europese investeerders in duurzaamheid. Kan u een voorbeeld geven van een Belgisch bedrijf dat voluit de MVO-kaart trekt? Harry Everaerts: Umicore is een prima voorbeeld. Dat bedrijf stond traditioneel bekend als vervuilend. De laatste jaren, onder de leiding van Thomas Leysen, heeft Umicore zich omgevormd tot een innovatief technologisch bedrijf dat

3 BIJLAGE i.s.m. ERNST & YOUNG MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 3 is meer dan een trend FOTO: SOFIE VAN HOOF bekendstaat om zijn groen imago. Het is een werk van jaren geweest, maar nu geeft bij Umicore het duurzaamheidsidee het hele businessmodel vorm. Dat levert het bedrijf een grote toegevoegde waarde op, en het aandeel vaart er wel bij. Er zijn echter nog vele andere voorbeelden in ons land die ik zou kunnen opsommen gaande van grote organisaties naar kleinere organisaties en zelfs ngo s. Zij zien allemaal MVO als een factor die het verschil kan maken tussen succesvol zijn of niet en wensen hierover transparant te communiceren. Corinne Soubies: Ook kmo s zijn begaan met MVO, vaak omdat hun klanten ernaar vragen of omdat het simpelweg extra omzet genereert, bijvoorbeeld door productinnovatie of procesaanpassingen. In Vlaanderen worden ze bovendien door de regering aangemoedigd om te investeren in MVO. Dat geldt niet alleen voor energiebesparing of voor de afbouw van de negatieve milieu-impact, maar bijvoorbeeld ook voor de rapportering van niet-financiële gegevens. Onlangs bracht De Duurzame Drukker, een drukkerij met slechts zes werknemers, hun eerste duurzaamheidsrapport uit. Dit ging gepaard met een aantal omvangrijke groene aanpassingen in hun productieproces, zoals de aankoop van een chemieloze drukpers of het gebruik van vegetale inkten. Ook iets kleinere organisaties springen dus duidelijk op de kar van MVO. Wat zijn de kritische succesfactoren bij de invoering van MVO? Harry Everaerts: Zolang de raad van bestuur en de topdirectie niet overtuigd zijn van de businesscase van MVO, is het heel moeilijk hen mee te krijgen. Dat is de belangrijkste succesfactor. Als je de toplaag niet mee hebt, blijft MVO hoogstens beperkt tot een aantal persoonlijke initiatieven. Het is positief als iemand op individuele basis een aantal ideeën ontwikkelt, maar die bereiken nooit de FOTO: SOFIE VAN HOOF DE HERNIEUWDE FOCUS OP DUURZAAMHEID IS VOORAL EEN TERECHTE REACTIE OP DE ECONOMISCHE CRISIS. CORINNE SOUBIES kritische massa die nodig is om een volledig bedrijf op de MVOleest te schoeien. Daarvoor moeten alle neuzen in dezelfde richting staan. Dat kan alleen als duurzaamheid duidelijk als een strategische prioriteit gedefinieerd wordt, en de nodige mensen en middelen vervolgens vrijgemaakt worden. Als die boodschap van de top naar beneden wordt doorgestuurd, heb je een goede basis. Maar het volstaat niet om alleen het akkoord te hebben van de top van het bedrijf, ze moet ook het voorbeeld geven. Dat is de filosofie van managing by example. Als de CEO duurzaamheid predikt maar naar het werk rijdt in een 4x4, kan u moeilijk verwachten dat de werknemers MVO ernstig nemen. Corinne Soubies: Een tweede succesfactor is de focus. Duurzaamheid is alles, maar niet alles is duurzaamheid. Een bedrijf moet duidelijke prioriteiten stellen. Die zijn cruciaal. Een strategisch verkeerde keuze wordt misschien pas na een aantal jaren opgemerkt. Ik denk daarbij aan een dienstverlenend bedrijf dat wel focuste op milieu, maar niet op de veranderde klantenverwachtingen. Zulke fouten kan een bedrijf zich niet veroorloven. Harry Everaerts: De vertaling van een gefocuste strategie met duidelijke prioriteiten in concrete acties is de derde succesfactor. MVO moet geïntegreerd worden in de organisatie. En daar komt veel denkwerk bij kijken, en ook veel coaching en begeleiding. Maar eens de concrete actieplannen op poten staan, volgen de werknemers meestal vlot. Deel uitmaken van een organisatie die ermee naar buiten komt de milieu-impact te minimaliseren, motiveert veel werknemers en vormt vaak een troef om nieuwe medewerkers aan te trekken. En tevreden werknemers creëren meer toegevoegde waarde voor het bedrijf.

4 4 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN BIJLAGE i.s.m. ERNST & YOUNG Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: troefkaart voor de toekomst VANDAAG AL EEN MUST VOOR DE ONDERNEMING VAN MORGEN Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen maakt de tongen los. Er gaat geen dag voorbij of dagbladen, tv en radio wijden er pagina s en programma s aan. De trend is wereldwijd: niet alleen de geïndustrialiseerde landen trekken de kaart van de duurzaamheid, ook de landen in ontwikkeling springen op de trein. Als u die trein niet wilt missen, is er vandaag nog actie nodig. FOTO: istock ENKELE CIJFERS OVER MVO 1. Volgens de OESO hebben 95 van de 100 grootste ondernemingen een gedragscode voor milieuimpact. 2. Een studie van het Boston College wees uit dat MVO voor 40 procent de reputatie van een onderneming bepaalt. 3. Bedrijven die MVO hoog in het vaandel voeren, doen het volgens AT Kearney op de beurs gemiddeld 10 procent beter dan hun concurrenten. 4. De website CorporateRegister.com telde in 2008 wereldwijd bedrijven die over MVO rapporteerden. Duurzaam ondernemen brengt een aantal nieuwe uitdagingen met zich mee: Ecologische: vechten tegen de klimaatverandering, de duurzaamheid van de waterreserves verzekeren, het verlies aan biodiversiteit tegengaan, de vervuiling afbouwen. Sociale en ethische: de gelijke behandeling van handelspartners nastreven, de toegang tot diensten voor iedereen verzekeren, solidariteit en sociale cohesie verzekeren en dat verzoenen met respect voor de regelgeving. Economische: het energieverbruik terugschroeven, het verbruik van uitputbare grondstoffen beperken, recycleren zonder kwaliteitsverlies (of upcycleren ), onderzoek naar nieuwe technologieën ondersteunen. Die uitdagingen worden niet in actie omgezet zonder een grondige strategische reflectie. Overal ter wereld bezinnen ondernemingen zich volop over hun plaats in het mondiale ecosysteem, de duurzaamheid van hun productiemethoden, hun afhankelijkheid van energie- en grondstofprijzen, hun respect voor de regelgeving en de ecologische kwaliteit van hun producten. Om die strategische beschouwing in concrete acties om te zetten moeten organisaties erover waken alle belanghebbenden of stakeholders bij het proces te betrekken. Voorts moet de organisatie zich laten inspireren door de best practices van andere organisaties die voor dezelfde uitdagingen staan. Een ander actiepunt is de rapportering van relevante nietfinanciële gegevens. Allemaal aandachtspunten om te overleven in een snel wijzigend economisch landschap. Wat veranderd is: Het gewicht van innovatie in de differentiatiestrategie van de DE PUBLICATIE VAN NIET-FINANCIËLE INFORMATIE WORDT STEEDS MEER EEN MUST. onderneming neemt fors toe. MVO creëert nu een concrete meerwaarde. Kritische ngo s oefenen vandaag een belangrijke invloed uit op de opinie van de consument. Bedrijven worden genoodzaakt om voluit voor humane waarden te gaan, en dat ook adequaat te communiceren. Ook de regelgeving evolueert in de richting van MVO. Door daarop te anticiperen kunnen organisaties zich onderscheiden van de concurrentie. Ook klanten worden veeleisender en verwachten een bredere maatschappelijke verantwoordelijkheid dan het louter nastreven van aandeelhouderswaarde. Wat moet veranderen: De missie van de organisatie dient meer rekening te houden met de visies van alle belanghebbenden of stakeholders. De manier van ontwikkelen, produceren, transporteren en verkopen moet worden herbekeken om de zoveel mogelijk positieve milieu- en sociale impact te creëren. De publicatie van niet-financiële informatie wordt steeds meer een must. Bedrijven die erin slagen die veranderingen succesvol door te voeren, kunnen daarvan grote voordelen verwachten: Anticipatie op veranderingen. Nieuwe economische modellen die een duurzame groei garanderen. De capaciteit om nieuwe klanten aan te trekken. Een hogere rendabiliteit door de ecologische voetafdruk te verkleinen en zelfs positief te maken. Een aantrekkelijker bedrijfsprofiel wordt een troef voor de rekrutering van kwaliteitsvolle medewerkers en een motivator voor de huidige medewerkers. Een verbeterde reputatie verhoogt de geloofwaardigheid, klantentrouw en trekt nieuwe klanten en partners aan. Een focus op MVO stimuleert innovatie. Behalve die voor de hand liggende voordelen onderscheidt Ernst & Young er nog een hele reeks: Aankoop: versterking van de relaties met de leveranciers. Financieel: betere toegang tot kapitaal, betere rendabiliteit. Operationeel: vermindering van de negatieve sociale en milieu-impact, betere relaties met lokale verenigingen. Activa: veiligheid van de activa, waardering van de onderneming en interesse van huidige en toekomstige aandeelhouders. Marketing: ontwikkeling van nieuwe en bestaande markten, versterking van het merkimago, door een beter begrip van de nieuwe klantenverwachtingen, verhoogt de geloofwaardigheid en klantentrouw. Corporate: versterking van de identiteit en reputatie van de organisatie. Institutioneel: invloed en erkenning, betere sociale investeringen, ontwikkeling van nieuwe communicatienetwerken en kanalen, betrouwbare reputatie. Management: betere beheersing van de risico s, conformiteit aan de wet, strategische ontwikkeling en een sneller organisationeel leertraject, meer doeltreffende innovatie. Human Resources: aantrekken van het beste talent, betere rekrutering, ontwikkeling van menselijk kapitaal, tevreden medewerkers. Aandeelhouders: versterking van de aandeelhouderstrouw door de stijging van de waarde van de onderneming. Corinne Soubies Senior Manager Sustainability Services

5 BIJLAGE i.s.m. ERNST & YOUNG MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 5 Op weg naar een grotere transparantie TRENDS IN MVO De green revolution van president Obama legt de vinger op de ernst van de milieucrisis die onze planeet beleeft. Vandaag staan ondernemingen meer dan ooit voor het voetlicht als grootste verantwoordelijken voor de degradatie van onze toekomstige levenskwaliteit. De maatschappelijke verantwoordelijkheid en de transparante communicatie daarrond staan dan ook prioritair op bedrijfsagenda s wereldwijd. Tijd voor een focus op vier tendensen die zich in het bedrijvenlandschap rond MVO aftekenen. 1De strategie van MVO Een studie van Ernst & Young van februari 2008 toont dat de meeste grote ondernemingen zich bewust zijn van het belang van MVO. Ze gingen daarvoor al enkele jaren stevige engagementen aan, en brengen die nu volop in de praktijk. Een eerste belangrijke stap is dat de onderneming een topdirectie aanstelt die de MVO-gedachte genegen is. Lead by example blijkt een vruchtbare praktijk. Een bedrijfscultuur veranderen is immers moeilijk als de top het voorbeeld niet geeft. Een volgende stap is een netwerk ontwikkelen van MVOverantwoordelijken in de verschillende bedrijfsafdelingen. Zij kunnen de strategie operationeel dragen en vormgeven. Vandaag blijven die netwerken vaak te informeel. De uitdaging is nochtans groot: zonder een systematische integratie in de dagdagelijkse activiteiten en beslissingen blijft MVO een wat leeg begrip. 2Het engagement van de stakeholders Aandeelhouders, werknemers, media, maar ook klanten, leveranciers en overheden vragen steeds nadrukkelijk om een transparante communicatie. Daarvoor moeten bedrijfsleiders beschikken over een degelijke kennis van wat er bij MVO op het spel staat. Bovendien moeten ze ook goed op de hoogte zijn van de veranderende wensen van hun stakeholders. Stakeholder mapping laat een onderneming toe doelgericht de juiste betrokken partijen te identificeren, ermee te communiceren en hen ook te engageren in de MVO-politiek. Om stakeholders te identificeren heb je eerst een operationele definitie van dat begrip nodig. Er bestaan talloze definities, maar uit de praktijk blijkt de volgende het beste bruikbaar: Stakeholders zijn die groepen die de realisatie van de bedrijfsobjectieven kunnen beïnvloeden. Een veelvoorkomende fout is dat een organisatie iedereen als stakeholder beschouwt. Om een eenvoudig voorbeeld te geven: een bedrijf uit de toeristische sector hoeft een ngo die ageert voor dierenwelzijn niet noodzakelijk als directe belanghebbende partij te beschouwen. Maar hoe krijg je nu zicht op de verwachtingen van je stakeholders en dus rond welke thema s je dient te werken en communiceren? Uit bovenvermeld onderzoek blijkt dat drie manieren van stakeholdermanagement de voorkeur van de ondervraagde bedrijven wegdragen: eerst en vooral directe communicatie, vervolgens geeft ENERGIE- EN MATERIAALINTENSIEVE TOELEVERINGSKETENS ZIJN DOORGAANS VERANTWOORDELIJK VOOR ZO N 75 PROCENT VAN DE UITSTOOT VAN EEN ONDERNEMING. ook het benchmarken van de MVO-activiteiten van de concurrentie een duidelijk zicht op de issues die spelen, en ten slotte zijn ook de inrichting van feedbackpanels samengesteld uit verschillende belanghebbenden een goede manier om de verwachtingen in kaart te brengen. 3Corporate governance Corporate governance of deugdelijk bestuur drong in 2004 de businesswereld binnen als een nieuwigheid. Intussen is het concept uitgegroeid tot een brede waaier aan gedragscodes en wetten rond de verantwoordelijkheden van beslissingsnemers. Met de schok die de financiële crisis veroorzaakte, kwam er heel wat kritiek op de bestaande corporate governance-regels. Stakeholders vragen vandaag een evenwicht tussen de harde zijde van controle en monitoring enerzijds en anderzijds de zachtere zijde, die het juiste topmanagement aantrekt die onderneemt op een maatschappelijk verantwoorde manier. De boodschap is dan ook de dialoog te voeden en stakeholders actief te betrekken in het corporate governance-proces. In ons land resulteerde dat dit jaar in vernieuwde codes voor zowel beursgenoteerde ondernemingen als voor kmo s. Voor het eerst wordt daarin expliciet gesproken over transparantie bij de verloning van topmanagers en over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. 4 Duurzame toeleveringsketens Een studie van Ernst & Young in 2008 toont dat de meeste bedrijven MVO als een prioriteit zien. Maar er bestaat verwarring over hoe MVO in concrete acties omgezet kan worden. Amper 12 procent van de respondenten ziet een duurzame toeleveringsketen als een prioriteit. De cijfers zijn nochtans duidelijk: energieen materiaalintensieve toeleveringsketens zijn doorgaans verantwoordelijk voor zo n 75 procent van de uitstoot van een onderneming. Bovendien kan duurzaam supply chainbeheer de naam en reputatie van een onderneming maken of breken. De ogen zijn wereldwijd vooral gericht op hernieuwbare energie en op de berekening van de CO 2 -voetafdruk. Maar de grootste winst zal in de toekomst geboekt worden voor verregaande vormen van duurzame toeleveringsketens in de vorm van nieuwe, groene producten en green marketing. Nieuwe concepten als cradle to FOTO: istock cradle, closed loop product life cycles of sustainable materials management winnen zienderogen aan belang. De eerste groene productlabels zijn al prominent aanwezig en de overheid schakelt langzaam maar zeker over op een groen en duurzaam aankoopbeleid. Leveranciers zullen steeds meer geconfronteerd worden met eisen van hun klanten, bijvoorbeeld onder de vorm van een schriftelijke ondertekening van hun duurzaamheids-of milieucharters. Daarom zullen ze genoodzaakt zijn hun processen en systemen aan te passen - en daardoor duurzaamheid direct en indirect in de hand werken. En eens die beweging een kritische massa meekrijgt, valt er niet meer aan te ontkomen. Het loont zeker de moeite daarop te anticiperen. Renate Degrave Manager Sustainability Services Eric Dierckx Senior Auditor Sustainability Services

6 6 MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN BIJLAGE i.s.m. ERNST & YOUNG Duurzaamheidsverslaggeving en verificatie GELOOFWAARDIGHEID VOOR HERSTEL VAN VERTROUWEN Om te beantwoorden aan de stijgende verwachtingen van stakeholders, publiceren steeds meer bedrijven rapporten over hun MVO-initiatieven. In 1992 werd wereldwijd amper een tiental duurzaamheidsrapporten gepubliceerd, vorig jaar waren dat er meer dan Helaas laten de kwaliteit en de betrouwbaarheid van zulke rapporten vaak nog te wensen over. Gelukkig wint het idee dat er nood is aan externe verificatie volgens erkende standaarden, langzaam terrein. FOTO: ISTOCK Als we de regelgeving op het vlak van de niet-financiële rapportage bekijken, constateren we dat er nog een hele weg af te leggen valt vooraleer cijfers over milieu en werknemers verplichte kost zijn in het jaarrapport van de Belgische bedrijven. Toch zijn er duidelijke signalen dat de regelgeving in die richting zal evolueren. Denk maar aan de integratie van artikel 46 van de moderniseringsrichtlijn van de Europese Commissie uit 2003 in de Belgische vennootschapswetgeving. Artikel 96 van de Belgische vennootschapswetgeving schrijft namelijk voor dat de volgende informatie in de jaarrekeningen opgenomen moet worden:... ten minste een getrouw overzicht van de ontwikkeling en de resultaten van het bedrijf en van de positie van de vennootschap, alsmede een beschrijving van de voornaamste risico s en onzekerheden waarmee zij geconfronteerd wordt. Dit overzicht bevat een evenwichtige en volledige analyse van de ontwikkeling en de resultaten van het bedrijf en van de positie van de vennootschap die in overeenstemming is met de omvang en de complexiteit van dit bedrijf. In de mate waarin zulks noodzakelijk is voor een goed begrip van de ontwikkeling, de resultaten of de positie van de vennootschap, omvat de analyse zowel financiële als, waar zulks passend wordt geacht, niet-financiële essentiële prestatie-indicatoren die betrekking hebben op het specifieke bedrijf van de vennootschap, met inbegrip van informatie betreffende milieu- en personeelsaangelegenheden. Hoewel de meeste Belgische bedrijven zelden niet-financiële indicatoren publiceren, schrijft het Europese moderniseringsdirectief dus duidelijk voor dat ook niet-financiële informatie gepubliceerd moet worden wanneer ze relevant is. Dat kan gerust gelden als een echte milestone en DE MVO-RAPPORTEN MISSEN VAAK HELDERHEID, PRECISIE, VERGELIJKBAAR- HEID EN EVENWICHT. het voorspelt een evolutie naar de integratie van MVO in de zakenmodellen van de organisaties van morgen. Bovendien merken we ook een druk in de richting van bewustwording, het gebruik van best practices en de identificatie van de relevante performantie-indicatoren of KPI s. Hoe meer belang gehecht wordt aan niet-financiële informatie, of de prestaties van ondernemingen op sociaal- en milieuvlak, hoe meer nood er zal zijn aan een grotere betrouwbaarheid van zo n rapportering en dus aan standaardisering en externe controle. RELEVANTIE Uit een studie van Ernst & Young van 2007 ( Keep the Balance Steady ) blijkt dat vele duurzaamheidsrapporten vandaag de kwantiteit of hoeveelheid informatie hoger in het vaandel dragen dan de kwaliteit. Om in staat te zijn een relevant rapport te publiceren moet een bedrijf of organisatie eerst en vooral een goede kennis hebben van de verwachtingen van de stakeholders en van de indicatoren die de reële economische, sociale en milieu-impact van de organisatie juist weerspiegelen. Vooral wat de identificatie van de juiste stakeholders betreft, en de argumentatie waarom, hebben heel wat bedrijven nog een lange weg te gaan. Ook missen de rapporten vaak helderheid, precisie, vergelijkbaarheid en evenwicht: Helderheid: de informatie moet begrijpelijk, gestructureerd en toegankelijk zijn. Precisie: de informatie dient exact en gedetailleerd genoeg te zijn. Vergelijkbaarheid: de ter beschikking gestelde indicatoren moeten toelaten de prestaties van de organisatie of het bedrijf van jaar tot jaar te vergelijken en bovendien de mogelijkheid bieden om te vergelijken met de prestaties van andere bedrijven of organisaties. Evenwicht: een uitgebalanceerd rapport moet niet alleen de goede punten in de verf zetten, maar moet ook de minder aangename kanten belichten. Transparantie is cruciaal en verhoogt de geloofwaardigheid van de organisatie. BETROUWBAARHEID Om de betrouwbaarheid van de gepubliceerde informatie te garanderen, kan een bedrijf een beroep doen op een bedrijfsrevisor of een andere expert. Zowel de processen en systemen voor de informatievergaring, als de meting van de kwalitatieve of beschrijvende informatie en de kwantitatieve performantieindicatoren kunnen door een externe controle worden geverifieerd. Daarbij kan dan bijvoorbeeld getoetst worden of de verstrekte informatie voldoet aan de internationale standaard van het Global Reporting Initiative (GRI). HET EUROPESE MODERNISERINGSDIRECTIEF SCHRIJFT DUIDELIJK VOOR DAT OOK NIET-FINANCIËLE INFORMATIE GEPUBLICEERD DIENT TE WORDEN WANNEER ZE RELEVANT IS. Hoewel deze audit van de niet-financiële informatie voorlopig nog niet verplicht is, kan de externe verificatie van nietfinanciële informatie een reële meerwaarde betekenen. In een periode waarin de economie zich moeizaam lijkt te herstellen van een ernstige crisis, is een van de voornaamste prioriteiten het herstel van het vertrouwen voor alle belanghebbenden. Dan is een onafhankelijke verificatie van de milieu- en sociale prestaties in een jaarverslag of MVO-rapport geen overbodige luxe. Harry Everaerts Partner Sustainability Services Eric Dierckx Senior Auditor Sustainability Services

7 BIJLAGE i.s.m. ERNST & YOUNG MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 7 MVO: van directiekamer tot werkvloer HOE MEDEWERKERS BETREKKEN IN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN? Behoud en motivatie van getalenteerd personeel zijn essentieel voor het succes van een onderneming. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen kan daarbij een fundamentele rol spelen. Alsmaar meer bedrijven gebruiken MVO dan ook als een instrument voor de motivatie en betrokkenheid van hun personeel. Maar hoe betrekt u dagelijks uw medewerkers? Welke instrumenten kunnen daarvoor gebruikt worden? En vooral, wat zijn vandaag de belangrijkste succesfactoren in het betrekken van medewerkers bij MVO? In een recente studie van Ernst & Young Frankrijk naar de opzet van MVO bij grote Franse ondernemingen wordt de betrokkenheid van de directie aangeduid als de belangrijkste succesfactor voor het neerzetten van een MVO-beleid (73 procent van de ondernemingen). Zonder de betrokkenheid van de directie worden de nodige budgetten of tijd immers niet vrijgemaakt. Op twee staat de communicatie en de betrokkenheid van de medewerkers (65 procent van de respondenten). Een bedrijf kan zonder zijn medewerkers geen concrete invulling geven aan zijn MVObeleid. Denk maar aan doelstellingen als de daling van CO 2 -uitstoot of energiekosten. Conclusie? Een gezonde wisselwerking tussen directie en werknemers is onmisbaar voor een performant en vooral geloofwaardig MVO-beleid. EEN GEZONDE WISSELWERKING TUSSEN DIRECTIE EN WERKNEMERS IS ONMISBAAR VOOR EEN PERFORMANT EN GELOOFWAARDIG MVO-BELEID. VOORDELEN De voordelen van het betrekken van werknemers in MVO zijn legio. Het geeft de werknemers niet alleen persoonlijke voldoening, het bindt hen ook op lange termijn aan de organisatie. Ik ben trots dat ik dit heb mogen doen. Daar gaat het om. Zo heeft MVO ook een duidelijke positieve invloed op het werkgeversimago. MVO impliceert immers dat de werkgever VRIJWILLIGERSWERK ALS HR-BELEIDSINSTRUMENT IN MVO aandacht heeft voor de professionele en persoonlijke ontwikkeling van zijn medewerkers. Verscheidene studies tonen een verband aan tussen de maatschappelijke betrokkenheid van ondernemingen en hun aantrekkelijkheid op de arbeidsmarkt. Zo wordt het ook voor toekomstige werknemers In de praktijk blijft MVO niet vastgeroest in de directiekamer, maar wordt het uitgebreid naar het personeel op de werkvloer. Dat kan gaan van kleinschalige initiatieven, zoals papier recycleren of afval scheiden, tot grootschalige projecten waarbij medewerkers zich actief inzetten voor het goede doel, zoals community involvement. Die tendens komt overgewaaid vanuit de Angelsaksische landen, waar community involvement in de cultuur ingebakken zit. Vandaag ontdekken alsmaar meer Belgische bedrijven dat de inzet voor maatschappelijke projecten niet alleen de medewerkers stimuleert, maar dat hij ook de bedrijfsreputatie ten goede komt. Bij het zogenaamde skill-based volunteering kunnen medewerkers bovendien hun competenties op een positieve manier inzetten om bij te dragen tot lokale gemeenschappen en organisaties. En profiteert de onderneming op zijn beurt ook van de nieuw opgedane competenties van zijn medewerkers. Ernst & Young heeft zo het Corporate Responsibility Fellows Program ontwikkeld. Het omvat projecten in Centraal- en Zuid-Amerika, waar medewerkers enkele maanden intensief zij aan zij werken met beloftevolle lokale ondernemers. Het doel is om op die manier hun onderneming te doen groeien en de lokale werkgelegenheid en economie te stimuleren, waardoor indirect op midden- en lange termijn ook opportuniteiten kunnen terugvloeien naar de organisatie. De medewerkers zijn tevreden over de voordelen. Ze ontwikkelen hun professionele competenties buiten de normale werkplek en kunnen die nadien ook inzetten in hun carrièrepad. De Ernst & Young Community Involvement Strategy toont dat het mogelijk is een programma voor werknemersbetrokkenheid te koppelen aan de persoonlijke interessevelden van werknemers, de inzet voor de lokale gemeenschap en de algemene bedrijfsstrategie. een belangrijk criterium in de keuze van hun werkgever. En voor de werkgevers wordt een unieke positionering op de arbeidsmarkt alleen maar belangrijker in de strijd voor talent. MVO ALS HR-BELEIDSINSTRUMENT MVO is een belangrijk hrbeleidsinstrument geworden. Bedrijven die MVO zien als een manier om hun operationele activiteiten te verbeteren, integreren MVO vaak ook in het personeelsbeleid. Behalve instrumenten als community involvement -projecten, waarbij werknemers zich inzetten voor een goed doel in de lokale gemeenschap (zie kader), is vooral de dagelijkse inbedding van MVO een belangrijke factor. De meest voorkomende MVO-beleidsinstrumenten om werknemers te betrekken zijn de volgende: Koppeling van MVO aan de prestaties en beloning van het management en personeel. Opleiding van management FOTO: ISTOCK MVO IS EEN BELANGRIJK HR-BELEIDSINSTRUMENT GEWORDEN. en medewerkers rond MVO. Interne communicatiecampagnes of MVO-events als Kom met je fiets naar het werk. Employee involvement projecten zoals vrijwilligerswerk. Diversiteitsprojecten. Interne workshops, bijvoorbeeld over eco-attitude, ecodriving enzovoort. Hoewel de integratie van MVO-doelstellingen in de evaluaties van management de top drie haalt van belangrijkste succesfactoren voor de inbedding van MVO, zien we dat maar weinig ondernemingen hun eerste stappen in die richting hebben gezet. Er is dus nog werk aan de winkel om de intenties om te zetten in daden. Renate Degrave Manager Sustainability Services

8 ADVERTENTIE Wie wordt Onderneming van het Jaar 2009? De Belgische marktleider voor vloerelementen? Echo De internationaal toonaangevende onderneming op het vlak van familie-entertainment? Studio 100 Het Limburgse familiebedrijf dat zowel radiatoren en verlichtingsarmaturen, als aluminium-en metaal-oplossingen aanbiedt? Vaessen Industries De ontwikkelaar en producent van innoverende veevoeder-ingrediënten uit Drongen die in meer dan 50 landen actief is? Vitamex Kom het zelf ontdekken tijdens de spannende uitreiking op dinsdag 20 oktober in het auditorium 2000 van de Heizel. Z.K.H. Prins Filip zal er de felbegeerde trofee overhandigen aan de verdiende winnaar. Schrijf u dus snel in op In samenwerking met

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Mission: Creating Responsible Business in society Vision: Sustainability Coach Values: Responsibility & Respect Ons Engagement geïntegreerd

Nadere informatie

in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides

in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides in 12 slides Code Buysse II, samengevat in 12 slides 1 Governance principes De ondernemers hebben hun bedrijf nog niet in een vennootschapsstructuur ondergebracht. De ondernemers activeren een raad van

Nadere informatie

Expert groep PME / KMO Hoe een goede strategie ontwikkelen? Op een eenvoudige, andere en efficiënte manier

Expert groep PME / KMO Hoe een goede strategie ontwikkelen? Op een eenvoudige, andere en efficiënte manier Expert groep PME / KMO Hoe een goede strategie ontwikkelen? Op een eenvoudige, andere en efficiënte manier Georges Dockx Lid Expert groep PME/KMO Onafhankelijk consultant voor KMO Georges.dockx@resulto.be,

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

rapporteren meten duurzaam

rapporteren meten duurzaam handelen interactie motivatie rapporteren verslag omgeving ontwikkelen barometer diversiteit mensen klanten stakeholders mobiliteit communiceren maatschappij scan actie 2.0 DUSCA lokale besturen ethisch

Nadere informatie

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak -

MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - MVO vanuit marktperspectief - een strategische aanpak - Een praktische training over maatschappelijk verantwoord ondernemen voor KMO s Harelbeke, 6 juni 2007 Agenda De omgeving van KMO s hecht steeds meer

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam

Logo organisatie. EFQM Excellence. Organisatie naam Logo organisatie EFQM Excellence Recognised for Excellence Organisatie naam Verantwoordelijke (België) 2004 EFQM Het is de bedoeling van EFQM om het algemene gebruik van dit materiaal binnen bedrijven

Nadere informatie

Duurzaamheidsverslaggeving

Duurzaamheidsverslaggeving Duurzaamheidsverslaggeving MVO-contactdag - Gent 20 oktober 2010 Frank Van Damme - Commotie Agenda Duurzaamheidsverslaggeving Situering? Wat? Waarom? Global Reporting Initiative - GRI Inhoud Materialiteit

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie voor de media Klantgerichtheid is de belangrijkste aanjager voor economische groei in Europa

Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie voor de media Klantgerichtheid is de belangrijkste aanjager voor economische groei in Europa Voor nadere informatie, neem contact op met: Wilma Buis Algemeen Directeur van Mercuri Urval b.v. Tel: 033 450 1400 of 06 5025 3038 wilma.buis@mercuriurval.com Onderzoek Mercuri Urval achtergrondinformatie

Nadere informatie

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald.

2 Voorwoord. Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Visie en Waarden 2 Voorwoord Wij hebben voor ons bedrijf duidelijke strategische prioriteiten en ambitieuze doelen bepaald. Momenteel werken wij aan een Winning Culture bij Henkel, die ons zal helpen onze

Nadere informatie

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid

Energie, Afval, Geluid, Diversiteit, Duurzame Inzetbaarheid DUURZAAM ONDERNEMEN bij NS Strategie Mobiliteit per trein heeft een duurzaam karakter en daarmee NS ook. Door het reizen van deur tot deur voor onze klanten zo aantrekkelijk mogelijk te maken draagt NS

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Randstad: ondernemen en waarde creëren voor de maatschappij. stakeholderpanel i.s.m. Kauri Brussel, 12 mei 2011

Randstad: ondernemen en waarde creëren voor de maatschappij. stakeholderpanel i.s.m. Kauri Brussel, 12 mei 2011 Randstad: ondernemen en waarde creëren voor de maatschappij stakeholderpanel i.s.m. Kauri Brussel, 12 mei 2011 1 Randstad internationaal Op één na grootste leverancier van HR-diensten 43 landen 14,1 miljard

Nadere informatie

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken

REKENHOF. Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken REKENHOF Consolideren en motiveren om vooruitgang te boeken STRATEGISCH PLAN 2010-2014 2 Inleiding Dit document stelt de resultaten voor van de strategische planning van het Rekenhof voor de periode 2010-2014.

Nadere informatie

Charter Flanders Food Faculty

Charter Flanders Food Faculty Charter Flanders Food Faculty Charter Flanders Food Faculty 1 / DE MISSIE VAN DE FLANDERS FOOD FACULTY De missie van de Flanders Food Faculty is het versterken van de associatie tussen Vlaanderen en lekker

Nadere informatie

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid

Workshop HR-scan. Naar een duurzaam HRM beleid Workshop HR-scan Naar een duurzaam HRM beleid Inhoud Voorstelling Wat is Human Resources? Overzicht bestaande tools Waarom de HRM Cockpit? Doel van de HRM Cockpit Opbouw van het model De HRM Cockpit Aan

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems

HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie. 27 november 2008 Martine Willems HIER KOMT DE TITEL VAN DE PRESENTATIE Verder met MVO in de chemie 27 november 2008 Martine Willems Programma Ontwikkelingen in MVO De Duurzaamheid Strategie Scan (DSS) vernieuwd Een tweede maal de DSS

Nadere informatie

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden.

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden. MVO meetbaar gemaakt Themabijeenkomst VNO NCW 22 november 2010 MVO-Prestatieladder MVO Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s People Planet Profit MVO kan bijdragen om deze balans te vinden Wat valt

Nadere informatie

Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal?

Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal? White paper Hoe maakt een onderneming optimaal gebruik van het menselijk kapitaal? Deze white paper wordt u gratis aangeboden door De Valk Leadership Company Datum: 1 januari 2013 Versie: 2.0 Auteur: Guido

Nadere informatie

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn Zet goede bedoelingen om in goede acties Ingeborg Boon NEN met dank aan Hans Kröder 1 Europees: 30 leden Wereldwijd: 159 leden ruim 60 jaar 18.000 publicaties Missie:

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten

Winst met Waarde. In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Winst met Waarde In 3 stappen de unieke waarde van je bedrijf vergroten Erwin Meijboom Je hebt de stap genomen om deze e-paper te downloaden! Ben je startend ondernemer, wil je je startup gaan ontwikkelen,

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING

DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING DE STAKEHOLDERS IN DE OMGEVING ( uit boek Reputatie onder Druk van Frank Peters) Stakeholders zijn personen of instituties die een belang hebben bij de organisatie en omgekeerd. Het bouwen van relaties

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Wie werkt er aan employer branding bij zijn of haar bedrijf?

Wie werkt er aan employer branding bij zijn of haar bedrijf? Themabijeenkomst Gezond Beleid Employee branding en HRM 10 september 2015 Vraag Wie werkt er aan employer branding bij zijn of haar bedrijf? 1 Employer branding Een authentieke en onderscheidende voorkeurspositie

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

01 Inleiding... 3 02 Wie is Agrico?... 5. 03 Scope MVO 2013/2014... 7 04 MVO principes... 7

01 Inleiding... 3 02 Wie is Agrico?... 5. 03 Scope MVO 2013/2014... 7 04 MVO principes... 7 Inhoudsopgave 01 Inleiding... 3 02 Wie is Agrico?... 5 03 Scope MVO 2013/2014... 7 04 MVO principes... 7 1. Agrico legt rekenschap af over effecten op de maatschappij, de economie en het milieu... 8 2.

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Klantbeheer CRM 1 Inleiding Waar gaat het om? De klant komt op de eerste plaats. Maar geldt dat voor al uw klanten? En om hoeveel (potentiële) klanten gaat het; tientallen,

Nadere informatie

GESCHIEDENIS 1898: 1959: 1989: 1995: 1999: 2007: 2009: 2010:

GESCHIEDENIS 1898: 1959: 1989: 1995: 1999: 2007: 2009: 2010: Kijk! dit doen wij. IDENTITY-KIT GESCHIEDENIS 1898: Start Drukkerij Wils - Wiels 1959: Oprichting vennootschap Drukkerij Ignace Wils pvba 1989: omvorming vennootschap naar Drukkerij Ignace Wils nv 1995:

Nadere informatie

ISO 26000 Jaarcongres 2013

ISO 26000 Jaarcongres 2013 ISO 26000 Jaarcongres 2013 Workshop: Zelfverklaring en GRI als communicatiemiddel bij stakeholderdialoog Dick Hortensius NEN, Senior Consultant managementsystemen Hans Kröder Internationaal Expert ISO

Nadere informatie

INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 DEEL 1. DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 11

INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 DEEL 1. DUURZAME ONTWIKKELING EN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMEN 11 INHOUDSOPGAVE INLEIDING: WAAROM HET IVOOR 1 1. ESF-PROJECT HET IVOOR... 5 1.1 Noden...5 1.2 Doelstellingen...6 1.3 Doelgroep...6 1.4 Activiteiten...6 1.5 Referenties...7 2. DANKWOORD... 9 2.1 Docenten

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

www.marktonderzoek.be

www.marktonderzoek.be Wij zetten het jaar vol inspiratie en enthousiasme in met een overzicht van enkele trends waar we als ondernemer in 2015 niet omheen kunnen. Op de hoogte zijn van deze trends en erop inspelen kan uw activiteiten

Nadere informatie

MVI & EMVI: Perfect match? 24 november 2015, SMI Stabi congres, Zoetermeer

MVI & EMVI: Perfect match? 24 november 2015, SMI Stabi congres, Zoetermeer MVI & EMVI: Perfect match?, SMI Stabi congres, Zoetermeer Prof dr ir, Tilburg University Het is de route niet de kaart Niet de uitkomst maar het raadsel Het zijn je ogen niet de kleppen Niet het eindpunt

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V.

DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V. DE BLAAY-VAN DEN BOGAARD RAADGEVENDE INGENIEURS B.V. Westblaak 35 ROTTERDAM MVO? Doen wij zo! Datum: 27-01-2015 Inleiding MVO? Natuurlijk! Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO); werken aan economische

Nadere informatie

Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance

Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance Advies De commissie vindt dat integratie van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) in de bedrijfsvoering

Nadere informatie

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V.

Certificeren Waardevol?? KVGM B.V. Certificeren Waardevol?? KVGM Improvement Solutions: + Specialisten in verbetermanagement + 20 jaar ervaring + 6 deskundige, gedreven en pragmatische professionals + Praktische aanpak waarbij de klantorganisatie

Nadere informatie

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Stakeholderdialoog VNCI Pieterstraat 11 3512 JT Utrecht T +31 (0) 30 234 00 31 info@vbdo.nl www.vbdo.nl Samenvatting Op 14 oktober 2013 heeft de Vereniging van de Nederlandse

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

Index van de GRI-inhoud

Index van de GRI-inhoud Index van de GRI-inhoud Algemene informatie-elementen G4-32 Algemene informatieelementen Jaarlijks Financieel Verslag 204 Pagina( s) Externe controle Strategie en Analyse G4-2: Brief aan de aandeelhouders

Nadere informatie

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid

Duurzaamheidsdialoog. Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheidsdialoog Strategisch richten en inrichten van duurzaamheid Duurzaamheid U kunt waarschijnlijk bijna alle woorden relateren aan uw organisatie. Maar welke zijn echt relevant en significant?

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Duurzaamheid is dood. Lang leve duurzaamheid!

Duurzaamheid is dood. Lang leve duurzaamheid! Duurzaamheid is dood. Lang leve duurzaamheid! Corporate Facility Partners 2015 Bert van Renselaar Senior consultant @ CFP Green Buildings @bertvrenselaar bertvanrenselaar 2 Zeven trends voor de toekomst

Nadere informatie

Leading Professional Recruitment in the Technology Industry

Leading Professional Recruitment in the Technology Industry Leading Professional Recruitment in the Technology Industry People Linking Performance Strategy Wie is Top Job TOP JOB is een Belgisch, internationaal wervings-en selectiekantoor gespecialiseerd in het

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Visie en Beleid (samenvatting) MVO loont! Duurzaamheid is onontbeerlijk om onze planeet en maatschappij voor nu en op langere termijn leefbaar te houden. Maatschappelijk

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

SUSPRO3 coaching sessies

SUSPRO3 coaching sessies SUSPRO3 coaching sessies Stap 1 Marktinzichten Stap 2 Propositie>Storytelling>Activatie Stap 3 Business Case Tool: Business Model Canvas : duurzaamheid volledig geïntegreerd Duurzaamheid = innovatie Conclusies

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

MVO is dood! Ode aan realiteitszin! Ignace Van Doorselaere November 2010

MVO is dood! Ode aan realiteitszin! Ignace Van Doorselaere November 2010 MVO is dood! Ode aan realiteitszin! Ignace Van Doorselaere November 2010 5 stellingen De term MVO moet verdwijnen en vervangen worden door een meer gepaste term (vb. Verantwoorde Groei ). MVO is vandaag

Nadere informatie

FACILITY MANAGEMENT. Duurzaam FM. Algemeen management. Mieke Pieters

FACILITY MANAGEMENT. Duurzaam FM. Algemeen management. Mieke Pieters FACILITY MANAGEMENT Algemeen management Duurzaam FM Mieke Pieters Colofon Duurzaam FM Auteur: Mieke Pieters Brussel, 2015 D/2015/8132/213 ISBN 978-2-509-02538-8 ISSN 2406-6311 NUR 800 De publicaties uit

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000 Resultaat break-out sessies 2 september: toekomst van ISO 26000 1 Inhoud A. Integratie groep 1 B. Integratie groep 2 C Erkenning D. Branchespecifiek E: MVO en innovatie 2 De vragen per focusgebied 1. Wat

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Tendensen in bedrijfsopleidingen. 19 Maart 2009 Business Faculty Brussel

Tendensen in bedrijfsopleidingen. 19 Maart 2009 Business Faculty Brussel Tendensen in bedrijfsopleidingen 19 Maart 2009 Business Faculty Brussel Inhoud Inleiding: wie zijn wij? Onderzoeksmethodologie & Definities Top 4 Vaststellingen in bedrijfsopleidingen Top 4 Tendensen in

Nadere informatie

ASSOCIAZIONE SEED. Lokaal, Europees, Internationaal

ASSOCIAZIONE SEED. Lokaal, Europees, Internationaal www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche ASSOCIAZIONE SEED (ZWITSERLAND) Opgericht in 2007 Rechtsvorm Sector Werkgebied Sector Website Vereniging Dienstverlener voor sociale verenigingen/sociaal

Nadere informatie

Wanneer wordt veranderen een succes?

Wanneer wordt veranderen een succes? Wanneer wordt veranderen een succes? Inhoud 1. Iedereen 100% tevreden?...2 2. Hoe als manager een veranderingsproces optimaal ondersteunen?... 2 Inzicht in het veranderingsproces... 3 Een externe partner

Nadere informatie

MVO en MBO in Haarlem

MVO en MBO in Haarlem MVO en MBO in Haarlem Wendy Stubbe 3 november 2010 Today s to do list Over CSR Academy Wat is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen? Verantwoord en Betrokken Ondernemen? MVO & MBO in Haarlem MVO BlikOpener

Nadere informatie

Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk

Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk Toolboxtraining: opzetten en onderhouden van een distributeur netwerk Channel Management Business to Distributor Management Leer hoe u het netwerk van directe en indirecte verkoops- en distributiekanalen

Nadere informatie

Duurzame winst voor MKB in 7 stappen Jaap de Vries Gijs Duivenvoorde

Duurzame winst voor MKB in 7 stappen Jaap de Vries Gijs Duivenvoorde Duurzame winst voor MKB in 7 stappen Jaap de Vries Gijs Duivenvoorde Duurzaam ondernemen 1 Even voorstellen Gijs Duivenvoorde ir, Delft Berenschot Maakindustrie Duurzaamheid Innovatie Normcommissie ISO26000

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Valsamis, D. & Vandeweghe, B. 2012. Instroom- en retentiebeleid van bedrijven: wachten

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012

GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 GRI-tabel - ANWB MVO-jaarverslag 2012 Verwijzing paginanummers Visie en strategie 1.1 Verklaring van de directie. 1. Voorwoord 1.2 Beschrijving van belangrijke gevolgen, risico's en mogelijkheden. 1. Voorwoord,

Nadere informatie

2012 MVO Jaarverslag

2012 MVO Jaarverslag 2012 MVO Jaarverslag MVO-beleid Tomingroep Als mensontwikkelbedrijf werkt Tomingroep aan duurzaamheid in de volle breedte. Wij willen op een maatschappelijk verantwoorde wijze zaken doen in samenwerking

Nadere informatie

Tempo-Team arbeidsmarkt en werkvloer onderzoek

Tempo-Team arbeidsmarkt en werkvloer onderzoek Tempo-Team arbeidsmarkt en werkvloer onderzoek team.xx Methodologie Representatieve steekproef België: 550 werknemers 200 HR managers Duitsland: 529 werknemers 200 HR managers Kwantitatieve peiling naar

Nadere informatie

BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie

BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie mvoconsultants.nl BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie Waarom MVO? Dat is een vraag die wij altijd stellen voordat bedrijven een begin maken met hun beleid op het gebied van maatschappelijk

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

17-12-2013. Ledengroep accountants in business. De ledengroep AIB in het kort

17-12-2013. Ledengroep accountants in business. De ledengroep AIB in het kort Ledengroep accountants in business De ledengroep AIB in het kort 1 Ethiek en gedrag Een accountantsopleiding die ook een grondslag biedt voor een stevige financieel professional 2 Visie over de financieel

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Rijnlands Investeren deelnemen in het beste bedrijf vóór de wereld

Rijnlands Investeren deelnemen in het beste bedrijf vóór de wereld Rijnlands Investeren deelnemen in het beste bedrijf vóór de wereld Henk Hogeweg (henk.hogeweg@delimes.nl) Holland Innovation, Utrecht, 8 oktober 2008 U luistert naar: Heer Bommel en de Windhandel (Marten

Nadere informatie

Contouren van morgen. Proces van materialiteitsanalyse

Contouren van morgen. Proces van materialiteitsanalyse Contouren van morgen Proces van materialiteitsanalyse Definitie en context Definitie Wat is echt materieel voor een goed begrip van de waardecreatie door een onderneming? Te onderzoeken aan de hand van:

Nadere informatie