Zicht op informatisering in de zorg. Het negenblokkenmodel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zicht op informatisering in de zorg. Het negenblokkenmodel"

Transcriptie

1 Zicht op informatisering in de zorg Het negenblokkenmodel

2

3 Zicht op informatisering in de zorg Het negenblokkenmodel toegepast op de ziekenhuiszorg 3

4 4 Copyright Furore Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt zonder toestemming van Furore of volledige bronvermelding.

5 Inhoudsopgave Voorwoord 1 Perspectief 2 Blokken bouwen 2.1 Beleid en plan 2.2 Innovatie en projecten 2.3 Gebruik en beheer 3 Beleid en plan 3.1 Strategie en organisatie 3.2 Informatiebeleid en architectuur 3.3 Beleid infrastructuur en technische architectuur 4 Innovatie en projecten 4.1 Bedrijfsarchitectuur: Diensten en processen 4.2 Informatiearchitectuur: Applicaties, maatwerk en koppelingen 4.3 Technische architectuur: Infrastructuur en gegevensopslag 5 Gebruik en beheer 5.1 Uitvoering 5.2 Functioneel beheer 5.3 Technisch beheer 6 Prioriteitstelling projectenportefeuille 6.1 Criteria voor het indelen van de projectenportefeuille 6.2 Langere termijn Relevante naslagwerken

6 Voorwoord Als zorginstelling heeft u voortdurend te maken met in- en externe veranderingen. Enkele voorbeelden hiervan zijn de marktwerking met toenemende concurrentie, de wijzigende relatie met zorgverzekeraars, demografische ontwikkelingen met een toename van de chronische zorgvraag, positionering van de patiënt als partner in het zorgproces, toename van zelfstandige behandelcentra, samenwerkingsverbanden met eerste- en tweedelijnsinstellingen, invoering van elektronische statusvoering en de invoering van het landelijk elektronisch patiëntendossier. Al deze ontwikkelingen hebben consequenties voor de keuzes die u maakt op het vlak van ICT-ondersteuning. Informatie- en communicatietechnologie (ICT) is inmiddels cruciaal voor tal van processen in (zorg)organisaties en de komende jaren zal de ondersteuning van de primaire processen en bijbehorende bedrijfsvoering door ICT almaar toenemen. ICT en innovatie zijn daardoor belangrijke beleidsthema s binnen alle sectoren van de zorg. 6

7 Furore is al ruim 15 jaar actief in de zorgsector. Een groot deel van de opdrachten die Furore uitvoert, vindt plaats bij zorgorganisaties. Medewerkers van Furore ondersteunen zorgorganisaties bijvoorbeeld bij: n het opstellen van strategische informatieplannen voor de langere termijn en het positioneren, inrichten en eventueel het invullen van informatiemanagement binnen uw organisatie; n het uitvoeren van selectietrajecten voor specifieke zorgsystemen en ondersteunende systemen; n het begeleiden van organisaties bij de implementatie van informatiesystemen; n het leveren van interim-managers (voor onder meer aansturing van zorgadministratie, ICT- of applicatiebeheerafdeling); n het adviseren van organisaties bij verschillende verandertrajecten (bijvoorbeeld fusies); n het ontwikkelen van maatwerksoftware om de verschillende bestaande applicaties te integreren, of geïntegreerd te ontsluiten voor nieuwe gebruikersgroepen (zoals huisartsen, patiënten of ketenpartners); n het technisch adviseren van ICT ontwikkelaars bij maatwerk of integratievraagstukken; n het inrichten en uitvoeren van functioneel applicatiebeheer voor specifieke zorgsystemen; n het testen van (nieuwe versies van) zorgsystemen; n het bieden van advies en oplossingen op het gebied van business intelligence. Door middel van dit boekje willen we u, als bestuurder, informatiemanager of ICT-manager van een zorgorganisatie, een kijkje geven in de advieskeuken van Furore. Centraal staat de vraag welke investeringen u doet in ICT-voorzieningen om klaar te zijn voor de toekomst - of het nu gaat om applicaties, infrastructuur of de beheerorganisatie. Dit boekje biedt u een aantal handvatten uit de adviespraktijk voor het opstellen van een strategisch informatieplan voor uw organisatie. Uitgangspunt hierbij is het zogenaamde negenblokkenmodel met enkele aanvullende schema s. Op basis hiervan kunt u de huidige en gewenste situatie bij uw organisatie gestructureerd in kaart brengen en kunt u een volledig plan opstellen om de komende jaren de juiste keuzes te maken. Arjo Rozeboom (senior adviseur) en Fabienne Eurlings (manager Advies & Projectmanagement) 7

8 8

9 1 Perspectief De ontwikkelingen in de gehele zorgsector zijn regelmatig onderwerp van gesprek in de pers, op congressen en binnen de instellingen zelf. Deze ontwikkelingen hebben op hoofdlijnen de volgende effecten: n Raden van Bestuur of directies van zorginstellingen hebben behoefte aan het versterken van de markt- en onderhandelingspositie van de organisatie, door profilering, samenwerking, allianties en fusies of overnames. n Er is een verhoogde druk op het vergroten van de efficiëntie (o.a. door de invoering van de DBC en de vraag naar transparantie met kwaliteitsindicatoren). Het vergroten van de efficiëntie uit zich voor wat betreft ICT in een vergaande automatisering en integratie van de patiëntenlogistiek en elektronische statusvoering. Ook de logistiek van ketenzorg en het delen van informatie met verwijzers stelt eisen aan de ICT. n Er is een grote behoefte aan regelmatige en up-to-date stuurinformatie over patiëntenstromen, productie, kostprijzen en financiën, maar ook over personeel, dienstverlening en innovatie. Bij de bovengenoemde effecten is het zoeken naar de juiste balans. De behoefte aan ICT-oplossingen om transparantie en kennis te vergroten neemt toe. Tegelijkertijd groeit bij een grotere organisatie ook de complexiteit van de invoering en verbetering van automatisering. Dit stelt hoge eisen aan de ambities, keuzes en invoering van ICT-oplossingen. Dit geldt voor de primaire, de ondersteunende én de sturingsprocessen. De komende jaren wordt het vraagstuk over informatisering binnen zorginstellingen alleen maar belangrijker. Naast een landelijke infrastructuur, worden ook op regionaal niveau initiatieven ontplooid om te komen tot een infrastructuur voor gegevensuitwisseling. Er is meer extern toezicht en er worden meer eisen gesteld aan verantwoording. Informatie is een belangrijk productiemiddel in de zorg. ICT is een belangrijk middel om de kwaliteit en doelmatigheid van de zorg te verbeteren en de administratieve lasten te verminderen. Informatievoorziening en informatiebeleid staan hoog op de strategische agenda. 9

10 Betrek vanaf het begin de belangrijkste stakeholders van de organisatie bij de uitwerking van het negenblokkenmodel. Een organisatiebreed gedragen plan draagt bij aan de juiste strategische en operationele keuzes in de toekomst. 10

11 2 Blokken bouwen Informatisering raakt aan alle niveaus in de organisatie: van strategisch tot uitvoerend. Organisatorische aspecten binnen de werkprocessen kunnen vertaald worden naar de behoefte aan informatiesystemen en de benodigde technische infrastructuur. Deze samenhang is schematisch vertaald in figuur 1: het negenblokkenmodel (zie pagina 12, Abcouwer, Maes, 1997). Het negenblokkenmodel is inmiddels een standaard. Zo vormde het in 2006 de basis voor de Nederlandse Overheid Referentiearchitectuur (NORA). Deze is ontwikkeld voor het afstemmen en automatiseren van bedrijfsprocessen binnen de overheid. In onze adviespraktijk is het een zeer nuttig model gebleken voor het in kaart brengen van alle aspecten van informatiemanagement in een zorgorganisatie. Dit maakt het mogelijk een doordacht en toekomstgericht strategisch informatieplan op te stellen. Het negenblokkenmodel zorgt door de verschillende invalshoeken voor een koppeling tussen business enerzijds en informatietechnologie anderzijds. Die koppeling is wederzijds: het is van belang veranderingen te ondersteunen met informatie- en communicatietechnologie. Tegelijkertijd kan diezelfde technologie ook businessveranderingen stimuleren. Het model maakt het mogelijk om bloksgewijs alle relevante aspecten van een informatiebeleidsplan te doorlopen vanuit de verschillende analyseniveaus. Dit resulteert per blok in een analyse van de huidige en de gewenste situatie. De horizontale assen bepalen hierbij de volgorde. 11

12 Figuur 1. Het negenblokkenmodel Beleid en plan Innovatie en projecten Gebruik en beheer Bedrijfsarchitectuur 1. Strategie en organisatie 4. Diensten en processen 7. Uitvoering Informatiearchitectuur 2. Informatiebeleid en architectuur 5. Applicaties, maatwerk en koppelingen 8. Functioneel beheer Technische architectuur 3. Beleid infrastructuur en architectuur 6. Infrastructuur en gegevensopslag 9. Technisch beheer 12

13 2.1 Beleid en plan Het onderdeel Beleid en plan beschrijft de belangrijkste strategische ontwikkelingen in de organisatie en dienstverlening van de zorginstelling. Zo zijn de eerste contouren aan te brengen van de samenhang tussen strategische doelen, producten en processen en ICT-beleid (informatiesystemen, applicaties en technische infrastructuur). 2.2 Innovatie en projecten Onder Innovatie en projecten benoemt de organisatie alle nieuwe projecten die de gewenste veranderingen en innovatie met zich meebrengen. Onder deze noemer valt ook een beschrijving van de lopende projecten. Vervolgens bepaalt de organisatie hoe en in welke volgorde de uitvoering van de verschillende lopende en toekomstige projecten plaatsvindt. 2.3 Gebruik en beheer Gebruik en beheer gaat in op de wijze waarop het informatiebeleid, de applicatie (-architectuur) en de infrastructuur worden beheerd en vernieuwd. Er wordt stilgestaan bij de hiervoor benodigde organisatie- en/of overlegstructuur en de beheerrollen die deze structuur ondersteunen. In de volgende hoofdstukken volgt een nadere toelichting van het negenblokkenmodel. Bij de beschrijving van elke kolom is grafisch weergegeven om welke kolom uit het model het gaat. Waar relevant, is op vergelijkbare wijze geschetst om welk blok het gaat binnen de betreffende kolom. Hoofdstuk Paragraaf 13

14 Uitgangspunten zijn de wensen van de gebruikers: ICT is en blijft ondersteunend aan hun werkprocessen. 14

15 3 Beleid en plan In de kolom Beleid en plan van het negenblokkenmodel komt een beknopte weergave van de belangrijkste strategische uitgangspunten en ontwikkelingen in de organisatie en dienstverlening. Het doel hiervan is om een directe relatie te leggen tussen het organisatiedomein en het ICT-domein. 3.1 Strategie en organisatie Op organisatorisch niveau komen de bedrijfsstrategie en inrichting van de organisatie aan bod. Hierbij hoort een analyse van externe en interne ontwikkelingen Externe analyse: veranderende wet- en regelgeving De zorg heeft nog steeds te maken met sterke veranderingen in wet- en regelgeving: n (Extern) toezicht en verantwoording. Dit komt onder meer naar voren in: verplichte rapportage van prestatie-indicatoren; programma Zichtbare Zorg: vergroting van de kwaliteitstransparantie; programma s ter verhoging van de patiëntveiligheid. n (Toekomstige) wet cliëntenrechten zorg (WCZ). Het kabinet wil de bestaande wettelijke regelingen waarin rechten van cliënten en plichten van zorgaanbieders staan beschreven vervangen door één wet, de WCZ. Deze wet moet de rechtspositie van de cliënt versterken en zal in 2011 van kracht worden. n Kostprijsberekening. Met de komst van de DBC financiering is het steeds belangrijker te weten wat de kosten zijn van de zorg die een instelling levert. De kostprijs is noodzakelijk, zodat instellingen inzicht krijgen in de financiële stromen en de concurrentiepositie. n Wet marktordening gezondheidszorg (WMG). Deze wet heeft als doel meer concurrentie te krijgen in de zorg. Het belang van de consument staat hierbij voorop. De WMG regelt de prestaties en tarieven van zorgaanbieders, toezicht op alle zorgmarkten en hun ontwikkelingen en formulieren en procedures in de zorg. n Landelijke zorginfrastructuur en elektronische dossiervoering. Op landelijk niveau wordt hard gewerkt aan een basisinfrastructuur voor de zorg, AORTA genaamd. Deze infrastructuur maakt elektronisch berichtenverkeer tussen alle zorgpartijen mogelijk. Het elektronisch waarneemdossier voor huisartsen (WDH) en het elektronisch medicatiedossier (EMD) zijn de aanzet tot een Elektronisch Patiëntendossier (EPD). Ook is binnen de GGZ een referentiemodel opgesteld dat als standaard voor het EPD binnen de GGZ wordt gehanteerd. Vanwege de ingrijpende veranderingen heeft binnen de gehandicaptensector de VGN (Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland) een programma van wensen en eisen opgesteld ten aanzien van hun ECD. In de VVT-sector zijn inmiddels diverse instellingen bezig met de realisatie van een ECD. 15

16 n Informatiebeveiliging in de zorgsector (NEN 7510). Informatiebeveiliging in de zorg verwijst naar het waarborgen van de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van alle informatie die nodig is om patiënten verantwoorde zorg te kunnen bieden. Het is hierbij een vereiste dat de informatiebeveiligingsmaatregelen controleerbaar zijn ingericht. NEN 7510 is dé beveiligingsnorm binnen de zorgsector en is onderdeel van de eisen aan het GBZ (Goed Beheerd Zorgsysteem) in het kader van de AORTA-infrastructuur Externe analyse: toenemende marktwerking en een veranderende zorgvraag Naast de veranderingen in wet- en regelgeving is er een aantal ontwikkelingen gaande dat marktwerking stimuleert en heroriëntatie van de instelling vraagt. Herkenbare voorbeelden hiervan zijn: n Steeds mondigere en meer bewust kiezende patiënten, die zelf de regie van hun zorgproces uitvoeren. n Demografische ontwikkelingen zorgen voor een verschuiving naar chronische, multidisciplinaire zorg. n Innovatie speelt een steeds grotere rol. Innovatieve oplossingen moeten zorgen voor het versterken van de positie van de organisatie binnen de zorgmarkt. n Patiënten en zorgprofessionals maken in toenemende mate gebruik van het internet om zich te informeren en om contacten te onderhouden. n Voor het versterken van hun positie in de markt moeten organisaties gericht inspelen op de wensen van patiënten en ketenpartners. Naast de kwaliteit van zorg wordt ook de patiëntgerichtheid van een organisatie meegenomen in de contractonderhandelingen met zorgverzekeraars. n In de meeste gebieden groeit de concurrentie; verschillende partijen ontwikkelen bijvoorbeeld nieuwe zorgvormen. Deze nieuwe vormen stellen eisen aan het delen van patiëntinformatie tussen de ketenpartners (bijv. samenwerking met en verschuiving naar de eerstelijnszorg). n Ketenzorg/diseasemanagement: op regionaal niveau zoeken steeds meer zorgverleners de samenwerking op rondom de zorg voor chronisch zieken (denk aan diabeteszorg en COPD). Dit levert een duidelijke efficiency op in de zorg voor de patiënt en wordt ook gestimuleerd door de financierende partijen. Dit betekent nadenken over het delen van informatie met partners, maar ook nadenken over de informatie die de patiënt nodig heeft en kan leveren als actieve partij in het zorgproces. 16

17 n Steeds vaker willen patiënten ondanks hun toenemende zorgvraag thuis blijven wonen en daar verzorgd worden. Met het accent meer en meer op chronische ziekten zal ook de wens voor thuisbehandeling en zorg op afstand toenemen. Deze tendens speelt zowel in de ouderenzorg, de GGZ als de GZ. Dit vraagt om een heroriëntatie van aanbieders van intramurale zorg. n De arbeidsmarkt wordt nog krapper. Het is voor veel zorgorganisaties lastig om aan goed personeel te komen. De zorg heeft in extra arbeidskrachten nodig ten opzichte van Interne analyse: de inrichting van de organisatie De mate van informatisering hangt af van de ontwikkelingsfase waarin de organisatie zich bevindt. Het is daarom van belang vast te stellen in welke fase de organisatie zich bevindt voor het opstellen van het informatiebeleid en het bepalen van de ambities. Figuur 2 geeft de fasen van organisatieontwikkeling (volgens het INK-model) in de tijd weer. Organisaties ontwikkelen zich vanuit activiteiten via processen en systemen naar ketens. Figuur 2. Ontwikkeling van een organisatie. Ontwikkelingen van een organisatie ketens Strategische doelen Overschrijden bedrijfsgrenzen systemen processen Procesoptimalisatie activiteiten Interne integratie Tijd Lokale exploitatie 17

18 In termen van ICT-toepassingen betekent dit dat organisaties van lokale exploitatie (de zogenaamde eilandautomatisering) via interne integratie groeien naar procesoptimalisatie. Als laatste stap in de ontwikkeling overschrijden organisaties de bedrijfsgrenzen en kunnen ze sturen op strategische doelen. Op dit moment bevinden zorginstellingen zich op verschillende ontwikkelingsniveaus. De eilandautomatisering is veelal losgelaten, maar het niveau tussen interne integratie en procesoptimalisatie is nog niet overal naar wens. De applicaties zijn weliswaar op een aantal niveaus aan elkaar gekoppeld, maar nog niet overal in de organisatie geïntegreerd. Verdere optimalisatie van de werkprocessen en het applicatielandschap is dan ook noodzakelijk Interne analyse: de zachte kant Al lijken zorginstellingen van buiten op elkaar, intern blijken er grote verschillen te bestaan. Dit geldt met name voor cultuur en waarden. Het is zinvol om dit mee te nemen bij informatisering. Deze factoren hebben immers veel invloed op de acceptatie van verschillende gekozen oplossingen (zoals het gebruik van PDA s of ondersteuning van het proces door middel van workflowtoepassingen). De cultuur en verandergeschiedenis (en dan met name de aanpak van veranderingen, b.v. topdown, bottom-up) van de organisatie bepalen voor een deel de gekozen werkwijze, en dus ook voor een deel de bijbehorende ICT ondersteuning. Het is raadzaam om hierbij aan te sluiten bij het bepalen van toekomstige ICT-veranderingen. 3.2 Informatiebeleid en -architectuur De beleidsstrategie van de instelling is de basis voor het informatiebeleid. Het informatiebeleid is een integraal onderdeel van het bedrijfsbeleid, dat uitspraken doet over de volgende aspecten van de informatievoorziening: n bedrijfsgegevens; n informatiesystemen; n informatietechnologie; n de werkorganisatie rond de informatievoorziening (ICT Governance); n de inzet van middelen voor de informatievoorziening. De informatiearchitectuur beschrijft de informatiestromen met de belangrijkste spelers binnen en buiten de organisatie. Voorbeelden zijn de (nieuwe) patiënten, artsen, verpleegkundigen, maar ook verwijzers, zorgverzekeraars en overige ketenpartners. Zie figuur 3. 18

19 Figuur 3. Informatiearchitectuur. (nieuwe) Patienten Keten partners Verwijzers Algemene informatie over zorgaanbod en kwaliteitsindicatoren Specifieke zorginformatie behandelrelatie Zorginformatie Patiëntenlogistiek Patiëntgegevens Medisch en verpleegkundig dossier Aanvullend onderzoek: -laboratorium -beeldvorming Gegevens van medische apparatuur Ordermanagement Afspraken OK-planning Bedrijfsvoering Personele gegevens Financële gegevens Financiële gegevens Facilitaire informatie Facilitaire informatie Logistiek Logistiek Resource planning Verzekeraars Medewerkers Managementinformatie 19

20 Beleid infrastructuur en technische architectuur Het beleid omtrent infrastructuur en technische architectuur sluit aan op de ontwikkelingen die de organisatie doormaakt. Het gaat hierbij om werkplekken, besturingssystemen en netwerken. De groei naar verdere interne ICT integratie en ICT toepassingen over de organisatiegrenzen heen vraagt beleidskeuzes voor de architectuur en het beheer van de technische infrastructuur. Hoe moet de organisatie netwerkverbindingen vormgeven? Op welke locaties? Met welke mate van standaardisatie? Hoe ziet beveiliging van het netwerk eruit? Welke protocollen zijn er bij uitval?

21 21

22 Maak zo snel mogelijk een schematisch overzicht van de applicaties inclusief bijbehorende koppelingen en een lijst met lopende en geplande projecten; dit geeft een goed beeld van de te verwachten complexiteit van het informatiestrategieplan. 22

23 4 Innovatie en projecten De volgende stap is het opstellen van een projectenportefeuille voor informatisering. Ook hierbij zijn de drie niveaus uit het negenblokkenmodel van toepassing: n bedrijfsarchitectuur; n informatiearchitectuur; n technische architectuur. 4.1 Bedrijfsarchitectuur: Diensten en processen Het doel bij deze stap is het krijgen van inzicht in de gewenste verbetering van diensten en processen op verschillende niveaus in de organisatie. In veel gevallen vloeien de wijzigingen voort uit de strategie van de organisatie. Voor een deel komt procesverbetering echter voort uit de noodzaak om het huis op orde te krijgen, oftewel het optimaliseren van de bestaande situatie. Het bestuderen van bestaande plannen is een goede manier om inzicht te krijgen in de diverse lopende en geplande trajecten binnen een organisatie. Dit geldt ook voor het houden van interviews met stakeholders. Het is van belang de ICT-projecten goed af te stemmen op de organisatorische projecten. Vaak gaan organisatorische veranderingen vanzelf al gepaard met ICT-ondersteuning. Een duidelijke projectorganisatie die de consequenties van de verschillende organisatorische en ICT-veranderingen voor de gehele organisatie overziet is essentieel. 4.2 Informatiearchitectuur: Applicaties, maatwerk en koppelingen Na het in kaart brengen van de informatiearchitectuur volgt de vertaling naar een applicatiearchitectuur. Hierbij brengt de organisatie de systemen schematisch in kaart. Ook legt de organisatie vast in welke mate deze moeten voldoen aan standaarden voor gegevensuitwisseling in de keten. Enkele voorbeelden hiervan zijn: n patiëntgegevens voor BSN-controle, zorgverzekeringsrecht, landelijk elektronisch patiëntendossier, correspondentie met verwijzers; n medewerkergegevens voor belastingdienst, UWV, Arbo-diensten, et cetera. Ook toetst de organisatie de applicatiearchitectuur aan het geformuleerde informatiebeleid. Waar nodig wordt dit aangepast. Om alle bedrijfsprocessen optimaal te ondersteunen, zijn vervolgens vaak aanpassingen nodig in applicaties. Onderdeel van deze stap is het geven van een beschrijving per applicatie en het benoemen van ontwikkelingen omtrent de applicatie of leverancier. Er wordt beoordeeld of de applicatie nog aansluit bij de bedrijfsdoelen en nog past in de technische architectuur. 23

24 Op hoofdlijnen zijn er drie categorieën van applicaties te onderscheiden: n voor ondersteuning van de patiëntenzorg en -logistiek (zorginhoudelijk en administratief); n voor ondersteunende processen (personele gegevens, financiën, logistiek); n voor (management)informatie (datawarehouse, rapportagetools). Naast de gebruikte applicaties brengt de organisatie in beeld welke projecten er lopen en wat de wensen zijn van de verschillende stakeholders/afdelingen voor nieuwe applicaties, maatwerk of integratie van applicaties. Het totale beeld bevat informatie over de huidige architectuur, de ontwikkelingen en toekomstvastheid van applicatie en leverancier, de lopende projecten en de wensen voor applicaties en werkwijzen. Dit totaalbeeld vormt de basis voor keuzes voor en investeringen in projecten, maatwerk, applicaties en koppelingen. 4.3 Technische architectuur: Infrastructuur en gegevensopslag De primaire applicaties en technische mogelijkheden op de markt bepalen voor een deel de keuze voor de technische infrastructuur en architectuur. De gekozen infrastructuur moet toekomstvast zijn en alle toekomstige wensen voor systemen ondersteunen. Het gaat hier om keuzes voor het serverpark, integratieoplossingen, besturingssystemen, shared services, databaseplatform, maar ook telefooncentrales en dergelijke. Het is van belang een goed migratieplan te ontwikkelen om van de beschikbare infrastructuur naar de gewenste structuur voor de toekomst te komen. 24

25 Denk bij de ontwikkeling van ICT-hulpmiddelen vanaf de start al aan de borging van het beheer. Dit voorkomt veel problemen en teleurstellingen tijdens en na implementatie. 25

26 Betrek eindgebruikers structureel, gedurende het hele proces, bij het ontwikkelen van nieuwe functionaliteit. 26

27 5 Gebruik en beheer De rechterkolom van het negenblokkenmodel heeft betrekking op het gebruik en beheer van alle bedrijfsvoorzieningen, passend bij de strategische keuzes die gemaakt zijn. Het gaat hierbij om het uitvoeren van de werkzaamheden en het beheren van de werkprocessen en de exploitatie en het beheer van de ICT-voorzieningen. Het model maakt onderscheid tussen twee aandachtsgebieden voor gebruik en beheer van ICT-voorzieningen: n functioneel, dat wil zeggen de gebruikte applicaties; n technisch, de (ICT-)apparatuur en de netwerkinfrastructuur. 5.1 Uitvoering De Raad van Bestuur of directie stelt naast de bedrijfsstrategie ook de ICT-strategie en het ICT-beleid vast. De individuele divisies of afdelingen maken binnen de kaders van de bedrijfsstrategie keuzes voor divisiespecifieke applicaties. Het beheer van bedrijfsprocessen en het functioneel beheer van de gebruikte applicaties is de verantwoordelijkheid van de organisatie en moet daarom in het organisatiedomein zijn belegd. Het gaat om de eigenaren van werkprocessen, de (inhoudelijke) inrichting van systemen en applicaties en het beheer van informatie. De managers van afdelingen zijn de eigenaren van applicaties die binnen hun bedrijfsonderdeel de werkprocessen ondersteunen. Zij zijn daarmee eindverantwoordelijk voor alle aspecten van deze applicatie: het functioneel beheer, het technisch beheer, de selectie, de implementatie en de vervanging. Vaak delegeren ze deze taken. Zo brengen ze het technisch beheer onder bij de ICT-afdeling, het functioneel beheer bij medewerkers van de eigen afdeling of een afdeling applicatiebeheer en het programma- en informatiemanagement bij een centrale informatiemanager of afdeling informatiemanagement. Op basis van het voorgaande is een mogelijke bevoegdheidsverdeling te maken (zie figuur 4, Pagina 28). 27

28 Figuur 4. Mogelijke bevoegdheidsverdeling Vaststellen ICT-strategie & -beleid: Gemeenschappelijke standaarden Regels investeringen en projecten Organisatie van ICT-functie Opdrachtgever organisatiebrede trajecten Bewaking ICT-beleid (regeltoepassing) Raad van Bestuur/ Directie Lijn/divisie ICT Identificeren divisiespecifieke applicaties: Opstellen informatieplan Opstellen investeringsvoorstellen Opdrachtgever divisiespecifieke applicaties Functioneel beheer Leveren van ICT-services: Beheer Projecten Leveren van kennis en capaciteit 28

29 5.2 Functioneel beheer Het functioneel beheer van systemen en applicaties vraagt om uitgebreide expertise van de doelen en de uitvoering van de bedrijfsprocessen. In die zin ligt het dicht bij de kerncompetenties van de organisatie. Het functioneel beheer is daarom van strategisch belang. Het ligt niet voor de hand dit buiten de gebruikersorganisatie te beleggen. Waar divisies of afdelingen gezamenlijk gebruikmaken van applicaties, is samenwerking nodig in het functioneel beheer. Aanvullende afspraken over het eigenaarschap van het systeem zijn dan noodzakelijk. Het is van belang om per applicatie niet meer dan één eigenaar te benoemen Proces- en systeemeigenaar Voor veel managers is het een grote omschakeling als blijkt dat zij de eindverantwoordelijkheid dragen voor applicaties, dus voor onderdelen van de ICT-infrastructuur. In de praktijk blijkt de complexiteit van die rol mee te vallen. Er worden geen hoge eisen gesteld aan het technisch ICT-inzicht van een proces- en systeemeigenaar. Proces- en systeemeigenaren zijn eindverantwoordelijk voor alle aspecten van de applicatie. Ze delegeren deze taak echter altijd aan anderen. De proces- en systeemeigenaar krijgt bij de invulling van zijn rol ondersteuning van functioneel applicatiebeheerders, technisch beheerders en soms ook de informatiemanager. Belangrijk hierbij is een gestructureerd periodiek overleg tussen de proces- en systeemeigenaren, de technisch en functioneel applicatiebeheerders en de informatiemanager. Enkele belangrijke taken van een proces- en systeemeigenaar zijn: n aansturen van veranderingen en optimaliseren van de werkprocessen en de informatievoorziening; n opstellen van SLA s (Service Level Agreements); n aanstellen en aansturen van functioneel beheerders; n delegeren van (technische) beheertaken aan de ICT-afdeling; n plannen en leiden van wijzigingen in systemen. Met het oog op deze taken is het noodzakelijk om het eigenaarschap van applicaties bij budgethouders neer te leggen. Hoewel ze de praktische taakvervulling deels delegeren, houden ze zelf de eindverantwoordelijkheid Informatiemanager Steeds vaker is binnen zorginstellingen een informatiemanager een formele functie. Informatiemanagers bewaken de uitvoering en de samenhang van ICT-projecten en zijn verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het ICT-beleid binnen de instelling. Daarbij maken ze de vertaalslag van strategische beleidsvoornemens naar ICT-inzet. Ook zorgen informatiemanagers voor het opstellen van een business case voor aanvang van een ICT-project. Deze geeft een goede onderbouwing voor de uitvoering van het project. 29

30 5.2.3 Functioneel applicatiebeheerder De functioneel applicatiebeheerders zijn ervaren, inhoudelijk deskundige expertgebruikers van de applicatie. Doorgaans hebben ze affiniteit met ICT. Enig technisch begrip komt in hun functie van pas, maar is niet strikt noodzakelijk. Een andere nuttige eigenschap is vaardigheid in communicatie. Dit vanwege het noodzakelijke overleg met de proces- en systeemeigenaar, de applicatiegebruikers, de ICT-afdeling en in voorkomende gevallen de leverancier van de applicatie. Het is verder een voordeel als functioneel applicatiebeheerders didactisch aangelegd zijn. Hiermee kunnen ze andere gebruikers opleiden en hun kennis en vaardigheid op het gewenste niveau brengen. Functioneel applicatiebeheerders volgen nauwlettend de ontwikkelingen rond hun specifieke en generieke applicaties. Ook adviseren ze hun proces- en systeemeigenaar over de eventuele mogelijkheden van de applicatie voor het bedrijfsproces. Bovendien is de functioneel applicatiebeheerder verantwoordelijk voor het opstellen en onderhouden van het applicatiebeheerplan. De ICT-afdeling en eventueel de informatiemanager kunnen hierbij ondersteuning bieden. Het applicatiebeheerplan bevat onder meer: n de huidige stand van zaken; n de gewenste stand van zaken; n een plan van aanpak met planning en budget om tot de gewenste stand van zaken te komen. Onderdelen van een applicatiebeheerplan zijn: n de invulling van het functioneel beheer (wat mag de organisatie verwachten van het functioneel beheer van deze applicatie?); Dit op het vlak van taken, verantwoordelijkheden, bevoegdheden, dienstenniveaus, et cetera; n de invulling van het technisch beheer wat mag de organisatie verwachten van het technisch beheer ten aanzien van de betreffende applicatie ; n de informatiestromen en -behoeften; n de werkprocessen; n de inrichting van de applicatie; n de kennis en vaardigheden van de gebruikers (wat moeten gebruikers weten om goed met de applicatie te kunnen werken?); n managementinformatie en -rapportages. 30

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA)

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA) READ: de informatiestrategieaanpak van (SKA) INLEIDING HET SPANNINGSVELD TUSSEN KORTETERMIJNVERWACHTINGEN EN LANGETERMIJNBEHOEFTEN In veel bedrijven volgen businessgerelateerde veranderingen elkaar snel

Nadere informatie

Heeft IM toegevoegde waarde en zal IM overleven?

Heeft IM toegevoegde waarde en zal IM overleven? Heeft IM toegevoegde waarde en zal IM overleven? Begrippen ICT-strategie ICT-besturing Toekomst van IM NGI, 7 april 2014 Generiek model voor informatiemanagement Bedrijfs- Informatie- ICTdomein domein

Nadere informatie

Samenwerking vanuit het perspectief van de Shared Service Organisatie

Samenwerking vanuit het perspectief van de Shared Service Organisatie Samenwerking vanuit het perspectief van de Shared Service Organisatie 10 juni 2010 A.W. Siebenga MBA Directeur van ICT Samenwerking Zuidwest Fryslân De andere overheid werkt samen! ICT shared services

Nadere informatie

De noodzaak van een geïntegreerd ECD

De noodzaak van een geïntegreerd ECD De noodzaak van een geïntegreerd ECD Whitepaper 2 UNIT4 De noodzaak van een geïntegreerd ECD De noodzaak van een geïntegreerd ECD Papieren dossier maakt plaats voor geïntegreerd ECD dat multidisciplinair

Nadere informatie

Functioneel applicatiebeheer in het ziekenhuis

Functioneel applicatiebeheer in het ziekenhuis Functioneel applicatiebeheer in het ziekenhuis Auteur : Liesbeth van Erp Review : Hugo Roomans, Winnifred de Keizer Versie : 1.0 Datum : 1 oktober 2009 Bruggebouw Bos en Lommerplein 280 Postbus 9204 1006

Nadere informatie

Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Specialisten Managers Adviseurs Algemeen functioneel beheer applicatiebeheer informatiemanagement

Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Specialisten Managers Adviseurs Algemeen functioneel beheer applicatiebeheer informatiemanagement Rapportage Pizzasessie Functioneel-beheer.com Alle deelnemers hebben hun functienaam opgegeven. De volgende functienamen zijn gemeld: Specialisten o Functioneel beheerder (9x) o Functioneel applicatiebeheerder

Nadere informatie

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013 VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND 31 augustus 2013 CONTEXT Delfland wordt de komende jaren geconfronteerd met een groeiende interne en externe vraag naar (innovatieve)

Nadere informatie

getronicspinkroccade.nl EPD en BiSL! 13 e EPD-ICT Congres NVMA 12 juni 2008 Thijs de Jong Senior adviseur en trainer

getronicspinkroccade.nl EPD en BiSL! 13 e EPD-ICT Congres NVMA 12 juni 2008 Thijs de Jong Senior adviseur en trainer getronicspinkroccade.nl EPD en BiSL! 13 e EPD-ICT Congres NVMA 12 juni 2008 Thijs de Jong Senior adviseur en trainer Kennismaking 1 Beheer Van project naar beheer Grootschalige Vernieuwing Applicatiebeheer

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Introductie 2. ICT in de zorg: kenmerken huidige

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie

Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie Regionale Samenwerking in de Zorg Van idee tot innovatie Voorwoord Meer dan tien jaar geleden is in Nederland de discussie over het opzetten van een landelijk elektronisch patiëntdossier gestart. Sindsdien

Nadere informatie

Regas als bedrijf. Regas B.V. is een landelijke speler en actief binnen

Regas als bedrijf. Regas B.V. is een landelijke speler en actief binnen Regas als bedrijf Regas B.V. is een landelijke speler en actief binnen de geestelijke gezondheidszorg en jeugdzorg. Binnen de maatschappelijke dienstverlening en maatschappelijke opvang/ vrouwenopvang

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Drechtsteden Technische Architectuur (DTA) ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Status : Definitief 1.0 Redactie : DTA Datum : 29-08-2007 1 Versiebeheer

Nadere informatie

Uw IT, onze business

Uw IT, onze business Techniek gaat prima samen. Uw IT, onze business Hoogendoorn IT Services biedt vele mogelijkheden om de kantoorautomatisering van bedrijven te beheren, optimaal te laten functioneren of het bedrijf zelfs

Nadere informatie

egovernment projecten evalueren op lokaal niveau

egovernment projecten evalueren op lokaal niveau egovernment projecten evalueren op lokaal niveau De I-scan: E-government met en voor uw org@nisatie Sabine Rotthier (Hogeschool Gent) Sabine.rotthier@hogent.be in samenwerking met Uitspraken uit de praktijk

Nadere informatie

Managementinformatie voor ziekenhuizen Gefundeerd resultaatgericht sturen

Managementinformatie voor ziekenhuizen Gefundeerd resultaatgericht sturen Managementinformatie voor ziekenhuizen Gefundeerd resultaatgericht sturen Auteur : Duco Roolvink Versie : 1.0 Datum : 7 juli 2009 Bruggebouw Bos en Lommerplein 280 Postbus 9204 1006 AE Amsterdam 2009 Furore.

Nadere informatie

Bouwstenen voor Shared Services De relatie opdrachtnemer en opdrachtgever

Bouwstenen voor Shared Services De relatie opdrachtnemer en opdrachtgever Bouwstenen voor Shared Services De relatie opdrachtnemer en opdrachtgever Den Haag 9 december 2004 Almar-Wimer Siebenga MBA directeur ICT Samenwerkingsverband Zuidwest Fryslân Taken ISZF Werkplek-, netwerk-

Nadere informatie

PROFIEL VAN AAD VAN FULPEN Aad (1954) is sinds 1 september 2007 werkzaam als directeur van Stichting Herrie.nu.

PROFIEL VAN AAD VAN FULPEN Aad (1954) is sinds 1 september 2007 werkzaam als directeur van Stichting Herrie.nu. PROFIEL VAN AAD VAN FULPEN Aad (1954) is sinds 1 september 2007 werkzaam als directeur van Stichting Herrie.nu. Mark van www.herrie.nu, vraagt aan hem waar Herrie.nu voor staat en hoe zijn functie van

Nadere informatie

Van idee tot ICT Oplossingen

Van idee tot ICT Oplossingen Van idee tot ICT Oplossingen Het A utomatiseren B eheren C ontroleren van Informatie Systemen Historie Parnassia Groep Parnassia: fusie organisatie 1999 2 Psychiatrische ziekenhuizen Verslavingszorg Zuid

Nadere informatie

EXIN Business Information Management Foundation

EXIN Business Information Management Foundation Voorbeeldexamen EXIN Business Information Management Foundation with reference to BiSL Editie mei 2012 Copyright 2012 EXIN Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

Informatiemanagement Examennummer: 62017 Datum: 8 december 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Informatiemanagement Examennummer: 62017 Datum: 8 december 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Informatiemanagement Examennummer: 62017 Datum: 8 december 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 6 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 20 meerkeuzevragen (maximaal 40 punten)

Nadere informatie

AAN DE SLAG MET INFORMATIEMANAGEMENT. Masterclass Informatiemanagement

AAN DE SLAG MET INFORMATIEMANAGEMENT. Masterclass Informatiemanagement AAN DE SLAG MET INFORMATIEMANAGEMENT Masterclass Informatiemanagement AAN DE SLAG MET INFORMATIEMANAGEMENT INTRODUCTIE Informatie is voor elke organisatie een cruciale asset. Efficiënte uitvoering van

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Even voorstellen: M&I/Partners 2. ICT in de zorg:

Nadere informatie

Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg

Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg Drie belangrijke ICT thema s in de langdurige zorg In de langdurige zorg is van alles aan de hand en staan de ontwikkelingen, met name op het gebied van wetgeving en kostenbeheersing, niet stil. Dit heeft

Nadere informatie

HealthRatio Integrated Planning

HealthRatio Integrated Planning HealthRatio Integrated Planning HIP is de alles in één oplossing voor uw besturing: Begroten, plannen, prognosticeren en rapportage Financieel, Productie en Middelen (FTE, OK, Bedden) Geïntegreerde kostprijscalculatie

Nadere informatie

Zorglandschap 2016 - De rol van IT bij gedwongen verandering

Zorglandschap 2016 - De rol van IT bij gedwongen verandering Zorglandschap 2016 - De rol van IT bij gedwongen verandering Zorgorganisaties worden uitgedaagd tot het leveren van betere zorg voor minder geld. De vraag naar zorg neemt toe, als gevolg van de vergrijzing

Nadere informatie

Interim Management in de zorg

Interim Management in de zorg Vreemde ogen helpen Interim Management in de zorg Vreemde ogen helpen! Het gericht inzetten van een interim manager kan helpen uw problemen op te lossen of uw strategie te realiseren. Soms is het noodzakelijk

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over Samenvatting 'Informatiemanagement en -beleid' zijn voorwaardelijk voor een gezonde en effectieve informatiehuishouding.

Nadere informatie

FUNCTIONEEL APPLICATIE- BEHEER IN ZIEKENHUIZEN

FUNCTIONEEL APPLICATIE- BEHEER IN ZIEKENHUIZEN Research note op basis van inzichten uit de ICT Benchmark Ziekenh uizen FUNCTIONEEL APPLICATIE- BEHEER IN ZIEKENHUIZEN 1/7 De toenemende digitalisering en integratie van systemen in ziekenhuizen maken

Nadere informatie

HC&H Consultants ADVIES PROJECTEN BEHEER. Processen Informatiesystemen Informatievoorziening Sturen op samenhang Mens & Organisatie

HC&H Consultants ADVIES PROJECTEN BEHEER. Processen Informatiesystemen Informatievoorziening Sturen op samenhang Mens & Organisatie HC&H Consultants ADVIES PROJECTEN BEHEER Processen Informatiesystemen Informatievoorziening Sturen op samenhang Mens & Organisatie OVER HC&H HC&H is een landelijk werkend adviesbureau voor woningcorporaties.

Nadere informatie

Uitdagingen ziekenhuis-ict. Grotere rol bij faciliteren veranderingen

Uitdagingen ziekenhuis-ict. Grotere rol bij faciliteren veranderingen Uitdagingen ziekenhuis-ict Grotere rol bij faciliteren veranderingen Uitdagingen voor ziekenhuis-ict Hoe kan ICT ook in de toekomst de werkprocessen in het ziekenhuis optimaal ondersteunen? Om bij te dragen

Nadere informatie

Werkatelier Informatiebeleid 2016-2020 Komen tot een actueel, gedragen en verbonden informatievoorziening

Werkatelier Informatiebeleid 2016-2020 Komen tot een actueel, gedragen en verbonden informatievoorziening Native Consulting heeft een 4-daagse praktische en interactieve workshop ontwikkeld over ICT-beleid in relatie tot de gemeentelijke strategie. U komt niet alleen om te luisteren naar nieuwe kennis en inzichten,

Nadere informatie

1/7. Research note op basis van inzichten uit ICT Benchmark Ziekenhuizen 2013 FUNCTIONEEL APPLICATIE- BEHEER IN ZIEKENHUIZEN

1/7. Research note op basis van inzichten uit ICT Benchmark Ziekenhuizen 2013 FUNCTIONEEL APPLICATIE- BEHEER IN ZIEKENHUIZEN Research note op basis van inzichten uit ICT Benchmark Ziekenhuizen 2013 FUNCTIONEEL APPLICATIE- BEHEER IN ZIEKENHUIZEN 1/7 \ De toenemende digitalisering en integratie van systemen in ziekenhuizen maakt

Nadere informatie

Inspirerend Management. in de zorg. Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap

Inspirerend Management. in de zorg. Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap Inspirerend Management Development in de zorg Een modulaire aanpak gericht op de ontwikkeling van nieuw leiderschap Behoefte aan effectief leiderschap Vergroting van de invloed van de politiek en zorgverzekeraars

Nadere informatie

Een gezonde zorg is ook onze zorg

Een gezonde zorg is ook onze zorg Een gezonde zorg is ook onze zorg De zorg stond in 2012 in het brandpunt van de publieke en politieke belangstelling. Zorg moet betaalbaar zijn, maar ook kwalitatief hoogwaardig. Informatietechnologie

Nadere informatie

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg REGIE Informatie over Regie, dé app voor de zorg INHOUDS OPGAVE 03 04 05 06 09 10 11 12 Waarom de zorgapp Regie? Wat is Regie? De meerwaarde van Regie Wie gebruiken Regie? Voordelen van Regie Technische

Nadere informatie

Dienstverlening Procesmanagement. Informatiemanagement. 18 september 2014

Dienstverlening Procesmanagement. Informatiemanagement. 18 september 2014 Dienstverlening Procesmanagement Informatiemanagement 18 september 2014 Veel vragen gesteld en beantwoord, zoals: Wat draagt informatiemanagement bij aan dienstverlening? Visie dienstverlening en digitaal

Nadere informatie

Examenprogramma Associatie Praktijkdiploma Vakopleiding Payroll Services IV Geldig m.i.v. 1 januari 2011

Examenprogramma Associatie Praktijkdiploma Vakopleiding Payroll Services IV Geldig m.i.v. 1 januari 2011 Examenprogramma Associatie Praktijkdiploma Vakopleiding Payroll Services IV Geldig m.i.v. 1 januari 2011 Het examenprogramma omvat: 1. Beroepsprofiel 2. Opleidingsprofiel 3. Examenopzet 4. Examenprogramma

Nadere informatie

Is uw instelling klaar voor de overgang. Deze whitepaper biedt een samenvatting van de veranderingen die de

Is uw instelling klaar voor de overgang. Deze whitepaper biedt een samenvatting van de veranderingen die de Is uw instelling klaar voor de overgang naar volledige prestatiebekostiging in 2015? Deze whitepaper biedt een samenvatting van de veranderingen die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden binnen de geneeskundige

Nadere informatie

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Edwin de Vries 3 juni 2008 Praktisch Implementeren van Enterprise Architectuur bij Gemeenten Waarom Architectuur bij Gemeenten? Praktische aanpak Invulling

Nadere informatie

NEN 7510: Een kwestie van goede zorg

NEN 7510: Een kwestie van goede zorg NEN 7510: Een kwestie van goede zorg Menig zorginstelling geeft aan nog niet te voldoen aan de NEN 7510 omdat deze (nog) niet verplicht is. Wettelijk is dit wellicht het geval, maar wat nu als men dit

Nadere informatie

Inrichting ICT organisatie

Inrichting ICT organisatie Inrichting ICT organisatie Taken en verantwoordelijkheden ICT discipline Klassieke ICT Organisatie Ontwikkelen strategie strategisch plan architectuur opstellen automatiseringsplan Leveren applicaties:

Nadere informatie

Informatiebeveiligingsbeleid SBG

Informatiebeveiligingsbeleid SBG Informatiebeveiligingsbeleid SBG Stichting Benchmark GGZ Rembrandtlaan 46 3723 BK Bilthoven T: 030-229 90 90 E: info@sbggz.nl W: www.sbggz.nl Informatiebeveiligingsbeleid SBG 2015 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding

Nadere informatie

In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels.

In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels. Verbindingsmodel IV Serviceketen Theo Thiadens en Adri Cornelissen In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels. Verbindingsmodel IV Serviceketen Theo Thiadens Alleen een organisatie die

Nadere informatie

Overleven in een digitale wereld

Overleven in een digitale wereld P a g i n a 1 Projecten in de spotlight Overleven in een digitale wereld Gemeente Venlo heeft zich een stevige ambitie opgelegd. Niet alleen moet het imago van Venlo verbeterd worden, met de Floriade 2012

Nadere informatie

Vinova: hét Zorg Informatie Systeem voor de care sector

Vinova: hét Zorg Informatie Systeem voor de care sector Vinova: hét Zorg Informatie Systeem voor de care sector Vinova is een product van VCD Healthcare Vinova, hét Zorg Informatie Systeem voor de care sector De veranderingen in de zorg volgen elkaar in hoog

Nadere informatie

Lean Healthcare met Fundum Zorg op maat, efficiënt verzorgd. Maandag 7 juni 2010 Dirk-Jan Visser, manager I&A Freek Erens, Adapcare

Lean Healthcare met Fundum Zorg op maat, efficiënt verzorgd. Maandag 7 juni 2010 Dirk-Jan Visser, manager I&A Freek Erens, Adapcare Lean Healthcare met Fundum Zorg op maat, efficiënt verzorgd Maandag 7 juni 2010 Dirk-Jan Visser, manager I&A Freek Erens, Adapcare Agenda 1. Voorstellen van Opella 2. Lean Healthcare: visie en strategie

Nadere informatie

GGZ EPD: een nieuw recept voor geluk

GGZ EPD: een nieuw recept voor geluk GGZ EPD: een nieuw recept voor geluk De belangrijkste kenmerken van een EPD oplossing waar GGZorganisaties wél gelukkig van worden Medisch Informatica Congres 2015 Even voorstellen Hielko Ophoff Jorrit

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Functioneel applicatiebeheer in ziekenhuizen

Functioneel applicatiebeheer in ziekenhuizen Functioneel applicatiebeheer in ziekenhuizen Research note op basis van inzichten uit ICT Benchmark Ziekenhuizen 2010 De toenemende digitalisering en integratie van systemen in ziekenhuizen maakt de afhankelijkheid

Nadere informatie

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI getronicspinkroccade.nl Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI Machteld Meijer Zeist, 3 oktober 2006 Inhoud Domeinen en modellen Functioneel beheer en BiSL Rol van BiSL in SPI 1 Goed functioneel

Nadere informatie

Internetzorg en patiëntportalen. Ron van Holland, Nictiz

Internetzorg en patiëntportalen. Ron van Holland, Nictiz Internetzorg en patiëntportalen Ron van Holland, Nictiz Architectuur in de zorg 21 juni 2012 Agenda Inleiding Context en huidige status Blik op de toekomst Activiteiten Platform Internetzorg Architectuurvraagstukken

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

EPD Masterclass HIMSS 2015

EPD Masterclass HIMSS 2015 EPD Masterclass HIMSS 2015 Onze zorgdisciplines Wat staat er bij u op de agenda? Fusies en samenwerking Patiëntparticipatie Informatie beveiliging Management en stuurinformatie Beeldmanagement Uitwisseling

Nadere informatie

Profiel. Manager Financiën en Bedrijfsvoering. 16 juni 2016. Opdrachtgever Cosis. Voor meer informatie over de functie 088 8393253

Profiel. Manager Financiën en Bedrijfsvoering. 16 juni 2016. Opdrachtgever Cosis. Voor meer informatie over de functie 088 8393253 Profiel Manager Financiën en Bedrijfsvoering 16 juni 2016 Opdrachtgever Cosis Voor meer informatie over de functie 088 8393253 Voor sollicitatie www.cosis.nu/vacatures rvb@cosis.nu Promens Care en NOVO

Nadere informatie

MASTERCLASS INFORMATIEMANAGEMENT

MASTERCLASS INFORMATIEMANAGEMENT In samenwerking met MASTERCLASS INFORMATIEMANAGEMENT INTERACTIEVE PRAKTISCHE MASTERCLASS MET GRONDIGE KENNIS VAN, INZICHT IN EN HANDVATTEN VOOR HET VAKGEBIED LEADERSHIP, ENTREPRENEURSHIP, STEWARDSHIP NYENRODE.

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk.

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk. SAMENVATTING Het aantal mensen met een chronische aandoening neemt toe. Chronische aandoeningen leiden tot (ervaren) ongezondheid, tot beperkingen en vermindering van participatie in arbeid en in andere

Nadere informatie

Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL

Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL Auteurs: Frank van Outvorst, Henri Huisman Datum: Januari 2009 Inleiding Veel organisaties zijn momenteel bezig met het (her)inrichten van de vraagzijde

Nadere informatie

Examen BiSLF Business Information Management Foundation

Examen BiSLF Business Information Management Foundation Examen BiSLF Business Information Management Foundation Publicatiedatum Startdatum 1 januari 2006 1 oktober 2005 Doelgroep De doelgroep voor deze module heeft in zijn of haar functie een rol bij het aansturen,

Nadere informatie

Prestatiecontracten, de toekomst? Ap Borsje 06-51398334 Koert Meuldijk 06-51398322 Senior consultants exploitatie

Prestatiecontracten, de toekomst? Ap Borsje 06-51398334 Koert Meuldijk 06-51398322 Senior consultants exploitatie Prestatiecontracten, de toekomst? Ap Borsje 06-51398334 Koert Meuldijk 06-51398322 Senior consultants exploitatie Quadrance Wat is Quadrance en wie zijn wij? Adviesbureau vastgoed exploitatie: 16 medewerkers,

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Functieprofiel van een informatiemanagementrol

Functieprofiel van een informatiemanagementrol Functieprofiel van een informatiemanagementrol Globaal zijn er twee profielen te schetsen voor de invulling van informatiemanagement in het PO en VO. Daarbij gaan we uit van een profiel van een informatiemanagementrol

Nadere informatie

Customer Case VIBA. Feiten in het kort:

Customer Case VIBA. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: NV Medewerkers: 100 Activiteiten: is een technische handelsonderneming met de hoofdvestiging in Zoetermeer. De organisatie telt drie divisies: Bevestigen; Machinegereedschappen

Nadere informatie

Voorbeeldexamen. Business Information Management Foundation. Editie augustus 2011

Voorbeeldexamen. Business Information Management Foundation. Editie augustus 2011 Voorbeeldexamen Business Information Management Foundation Editie augustus 2011 Copyright 2011 EXIN Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Toelichting Informatievoorziening Sociaal Domein (isd 2015-2016)

Toelichting Informatievoorziening Sociaal Domein (isd 2015-2016) Toelichting Informatievoorziening Sociaal Domein (isd 2015-2016) Het Bestuur van de VNG stelt u een collectieve aanpak voor om de administratie in het sociaal domein te vereenvoudigen. De vereenvoudiging

Nadere informatie

ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid

ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid Leo Ruijs 20 SEPTEMBER 2011 INNOVATIEDAG MANSYSTEMS Service8 B.V. Stelling ITIL BEPERKT DE EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID VAN MEDEWERKERS EN HEEFT DAARMEE EEN NEGATIEVE

Nadere informatie

Van automatiseringsafdeling naar ICT-regieorganisatie

Van automatiseringsafdeling naar ICT-regieorganisatie Van automatiseringsafdeling naar ICT-regieorganisatie Anderhalf jaar later Praten over regie is makkelijker dan regie voeren René Bosman Manager Informatie & Automatisering Lentiz onderwijsgroep Onderwerpen

Nadere informatie

Beleidsdocument 2012-2016

Beleidsdocument 2012-2016 Beleidsdocument 2012-2016 uw zorg, onze zorg Inhoudsopgave 1. Voorwoord...3 2. Zorggroep de Bevelanden...4 3. Waar staat Zorggroep de Bevelanden voor (Missie, Visie en Doelstellingen)...4 4. Uitwerking:

Nadere informatie

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011

Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 Universitair Informatiemanagement Kenmerk: SECR/UIM/11/0914/FS Datum: 14-09-11 Tussenrapportage project professionaliseren functioneel beheer instellingssystemen September 2011 1. Inleiding Begin 2011

Nadere informatie

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen

VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen VAN DUIZEND BLOEMEN NAAR EEN HORTUS BOTANICUS Het Portaal 21 januari 2010 sambo~ict Coen Free Faraday van der Linden Maarten van den Dungen Missie-Visie Het succes van de leerling is de reden van ons bestaan.

Nadere informatie

In Control op ICT in de zorg

In Control op ICT in de zorg In Control op ICT in de zorg Ervaringen uit de praktijk van ziekenhuizen Ron van den Bosch Hoofd bureau Strategie en Beleid UMC Groningen Voorzitter Vereniging Informatica en Gezondheidszorg Lid CIO Platform

Nadere informatie

DATAMANAGEMENT. Succesvol uw koers bepalen met inzicht in uw data BETROUWBARE INFORMATIE IS STEEDS BELANGRIJKER SHL-GROEP DATAMANAGEMENT

DATAMANAGEMENT. Succesvol uw koers bepalen met inzicht in uw data BETROUWBARE INFORMATIE IS STEEDS BELANGRIJKER SHL-GROEP DATAMANAGEMENT Succesvol uw koers bepalen met inzicht in uw data U herkent het wellicht Zorgverzekeraars stellen uitgebreide voorwaarden aan de rapportages die u dient te leveren. Kostenbewust zorg verlenen is een must.

Nadere informatie

Shared Services in ontwikkeling binnen de Rijksoverheid

Shared Services in ontwikkeling binnen de Rijksoverheid Overheid & Sourcing Drs. Ing. Bob van Graft MCM, CGEIT, C CISO Wnd. Directeur SSC ICT Haaglanden Shared Services in ontwikkeling binnen de Rijksoverheid Digitalization of the Enterprise Bron: Gartner ITxpo

Nadere informatie

Meer Control met minder Instrumentarium?

Meer Control met minder Instrumentarium? financiële specialisten voor de non-profit www.jeconsultancy.nl Meer Control met minder Instrumentarium? Verslag van de workshop tijdens het Voorjaarscongres op dinsdag 20 mei in Apeldoorn JE Consultancy

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

Managementinformatie Onderhoudsbedrijven

Managementinformatie Onderhoudsbedrijven Managementinformatie Onderhoudsbedrijven Bas Terlingen en Guus van Schöll Themamiddag Kovon, 26-10-2005 1 Niveaus van managementinformatie Inzomen op detail informatie Gegevens verzamelen PM Strategisch

Nadere informatie

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten Op weg naar de Gemeentelijke Service Bus Danny Greefhorst Gemeenten worden geconfronteerd met allerlei ontwikkelingen die van

Nadere informatie

Toolkit bedrijfsvoering

Toolkit bedrijfsvoering Toolkit bedrijfsvoering Naar optimale zorg door gezonde bedrijfsvoering Verstand van Zorg Van transitie naar transformatie Gezonde bedrijfsvoering als succesfactor Continu goede én betaalbare zorg leveren?

Nadere informatie

Profiel Shared Values. Onafhankelijke ICT & Telecom managers en adviseurs

Profiel Shared Values. Onafhankelijke ICT & Telecom managers en adviseurs Profiel Shared Values Onafhankelijke ICT & Telecom managers en adviseurs Onze scope organisatie ICT & Telecom werkprocessen strategie Onze diensten ICT & Telecom advies Projectmanagement Interim-management

Nadere informatie

Informatiemanagement: De navigatie van het bedrijf

Informatiemanagement: De navigatie van het bedrijf Informatiemanagement: De navigatie van het bedrijf Accedis B.V. Bezoekadres Planetenweg 91 2132 HL Hoofddorp Postadres Postbus 175 2130 AD Hoofddorp Telefoon 023 562 75 55 Fax 023 557 42 01 E-mail info@accedis.nl

Nadere informatie

EXIN Business Information Management Foundation

EXIN Business Information Management Foundation Preparation Guide EXIN Business Information Management Foundation with reference to BiSL Editie 201601 Copyright 2016 EXIN Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of

Nadere informatie

Workshop Proces- en informatiemanagement. Feike Verweij

Workshop Proces- en informatiemanagement. Feike Verweij Workshop Proces- en informatiemanagement Feike Verweij + Voorstellen Feike Verweij Achtergrond KUN Planologie / Beleidswetenschappen Marktonderzoek & ICT Business Consultant Centric Woningcorporaties HC&H

Nadere informatie

Datum: 31 augustus 2011

Datum: 31 augustus 2011 ICT assessment Methodiek: ITEM-C ICT assessment Ontwikkeld door: ITEM-C advies en interim management Auteur: H.W. Gooskens Datum: 31 augustus 2011 Copyright: ITEM-C advies en interim management Niets uit

Nadere informatie

ICT in de zorg. Over de impact van wet- en regelgeving

ICT in de zorg. Over de impact van wet- en regelgeving ICT in de zorg Over de impact van wet- en regelgeving Impact van weten regelgeving op ICT in de zorg Voldoen aan wet- en regelgeving is voor ICT-afdelingen in de zorgsector een steeds vaker terugkerend

Nadere informatie

KING Leveranciersdag 2 maart 2012 Arnoud Quanjer, Jeffrey Gortmaker, KING. Architectuur Bodemplaat Basisgemeente

KING Leveranciersdag 2 maart 2012 Arnoud Quanjer, Jeffrey Gortmaker, KING. Architectuur Bodemplaat Basisgemeente KING Leveranciersdag 2 maart 2012 Arnoud Quanjer, Jeffrey Gortmaker, KING Architectuur Bodemplaat Basisgemeente Basisgemeente geeft samenwerking inhoud, vorm en richting Convergeren op proces en inhoud

Nadere informatie

De kracht van Middelgroot. Klik hier voor praktijkvoorbeelden

De kracht van Middelgroot. Klik hier voor praktijkvoorbeelden De kracht van Middelgroot Klik hier voor praktijkvoorbeelden De kracht van het programma e-dienstverlening Wat is: Het programma e-dienstverlening? In de gemeente Waalwijk wordt gewerkt met een elektronisch

Nadere informatie

Kennisdeling Procesmanagement

Kennisdeling Procesmanagement Kennisdeling Procesmanagement Transparantie in Kwaliteit: succes gegarandeerd op basis van de (Referentie) InformatieArchitectuur André Wessels ROC van Twente Jan Kouwenhoven Mavim/The Weels Inventors

Nadere informatie

Integratie. Flexibiliteit sleutelfactor in alignmentproces. Theo Huibers, Michiel Kooper, Kathelijn Manschot en Abbas Shahim

Integratie. Flexibiliteit sleutelfactor in alignmentproces. Theo Huibers, Michiel Kooper, Kathelijn Manschot en Abbas Shahim Integratie Flexibiliteit sleutelfactor in alignmentproces Theo Huibers, Michiel Kooper, Kathelijn Manschot en Abbas Shahim Flexibiliteit sleutelfactor in alignmentproces Businessmodel brengt dialoog tussen

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen met populatiegebonden zorgverlening & financiering bij Syntein

Recente ontwikkelingen met populatiegebonden zorgverlening & financiering bij Syntein Recente ontwikkelingen met populatiegebonden zorgverlening & financiering bij Syntein Samen voor ú! Winfried Felix, bestuursvoorzitter Marij van Spanje, beleidsmedewerker Wie zijn wij? Syntein BV is een

Nadere informatie

ZorgService Centrum brengt Zorg op Maat én Goedkopere Gezondheidszorg dichterbij!

ZorgService Centrum brengt Zorg op Maat én Goedkopere Gezondheidszorg dichterbij! ZorgService Centrum brengt Zorg op Maat én Goedkopere Gezondheidszorg dichterbij! Ontwikkelingen Klant/Consument: - mondiger/eigen verantwoordelijkheid - Regie (o.a. via PGB) - maatwerk - één loket (gemak,

Nadere informatie

Innovatie van Zorg door ICT in Twente (IZIT) Het IZIT programma op hoofdlijnen Nieuwspoort Den Haag, 3 maart 2005

Innovatie van Zorg door ICT in Twente (IZIT) Het IZIT programma op hoofdlijnen Nieuwspoort Den Haag, 3 maart 2005 Innovatie van Zorg door ICT in Twente (IZIT) Het IZIT programma op hoofdlijnen Nieuwspoort Den Haag, 3 maart 2005 De formule Men neme: Negen zorgaanbieders Een provincie Kennisinstituten (ICT-)bedrijven

Nadere informatie