Atheïstische Kieswijzer: KIES MET REDE. Atheïstische kieswijzer

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Atheïstische Kieswijzer: KIES MET REDE. Atheïstische kieswijzer"

Transcriptie

1 Atheïstische kieswijzer KIES MET REDE Een seculiere scan van de verkiezingsprogramma s van de deelnemende politieke partijen aan de verkiezingen van 12 september De scan is uitgevoerd door Michiel Snijder en Hans de Vries September 2012 Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding en verantwoording 3 Uitgevoerde seculiere religieuze scan A. Scheiding van Staat en Kerk 4 B. Plaats van religie in de samenleving 5 C. Gelijkheidsbeginsel en Grondwet 6 D. Openbare voorzieningen en Seculiere aspecten 7 E. Openbaar Onderwijs en Artikel 23 8 F. Individueel zelfbeschikkingsrecht 9 G. Vrijheid van expressie Bevindingen 11 Copyright 2012 Atheïstisch Seculiere Partij Atheïstisch Verbond Deventer/Winsum Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

3 1. Inleiding en verantwoording De Atheïstische Seculiere Partij en het Atheïstisch Verbond hebben de verkiezingsprogramma s van de deelnemende politieke partijen doorgelicht op uitgangspunten van beider atheïstische bewegingen. Als atheïstische organisatie zijn we voor het invullen van een seculiere samenleving: Waarin de scheiding van de Staat en Kerk volledig is doorgevoerd; Waarin het onderwijs vrij is van eenzijdig ingevulde godsdienstig gestuurd onderricht; Waarin het maatschappelijk gelijkheidsprincipe is doorgevoerd zonder godsdienstige privileges voor groepen. Om het vergelijkingsonderzoek uit te kunnen voeren zijn op grond van de beide uitgangspunten zeven onderwerpen gekozen. Per onderwerp zijn een aantal vragen, kwesties en aandachtspunten benoemt die volgens de onderzoekers deze typeerden. A. Scheiding van Staat en Kerk Op welke wijze wordt er gesproken over godsdienst/religie/geloof? Welke plaats dicht men de gelovige instituties toe in de samenleving? B. Plaats van religie in de samenleving Hoe wordt religie/geloof omschreven door de partijen? Geeft de partij aan dat het wel of niet een privéaangelegenheid is of niet? C. Gelijkheidsbeginsel en Grondwet Alle wetten gelden voor iedereen in gelijke mate zonder privéleges of uitzonderingen. De grondwet/wetten kennen geen uitzonderingen/privileges op grond van religieuze regels, besluiten of voorwaarden. D. Openbare voorzieningen en Seculiere aspecten Wat vindt de partij hoort thuis in de openbare/publieke ruimte? Hoe dient de overheid te handelen als bestuur ten opzichte van religie en geloof (subsidies)? E. Openbaar Onderwijs en Artikel 23 Wat wordt geschreven over het bijzonder en het openbaar onderwijs? Standpunt over artikel 23 van de grondwet en acceptatieplicht? Invulling van homoseksualiteit(voorlichting) en het enkelfeit principe? F. Individueel zelfbeschikkingsrecht Wat vindt de partij van het individueel zelfbeschikkingsrecht? Hoe staat de partij tegenover de vrijheid van eigen keuzes? Abortuswetgeving/ongeboren leven; euthanasie; voltooid leven. G. Vrijheid van expressie Wordt er recht gedaan aan alle stromingen om zich in de maatschappij/samenleving vrij te kunnen uiten? Op grond van de hiervoor genoemde onderwerpen en aandachtspunten is het onderzoek uitgevoerd. We hebben alleen de verkiezingsprogramma s gescand. Andere uitingen zoals daar zijn websites, krantenartikelen, debatten en spreekbeurten zijn geen onderdeel geweest van het vergelijkingsonderzoek. Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

4 A. Scheiding van Staat en Kerk De volgende vijf partijen: CDA, GroenLinks, Partij voor de Dieren, Libertarische Partij en de Liberaal Democratische Partij (LibDem) stellen in hun verkiezingsprogramma uitdrukkelijk dat zij uitgaan van de scheiding van staat en kerk. Daarbij moet wel een kanttekening gemaakt worden voor het CDA. Deze partij vindt namelijk wel dat de persoonlijke geloofsuiting in de publieke ruimte moet kunnen worden geuit met het behoud van alle privileges voor de godsdiensten. GroenLinks stelt dat de scheiding van kerk en staat onderdeel is van de vrijheid van meningsuiting. De andere drie partijen, te weten Partij voor de Dieren, Libertarische Partij en de Liberaal Democratische Partij (LibDem), geven aan dat de overheid geen invloed mag hebben op de kerken en dat de overheid geen levensovertuiging mag opdringen. De VVD, PvdA en politieke partij Mens en Spirit (MenS) spreken zich niet uit over de scheiding van Staat en Kerk. Deze drie partijen gaan er alle drie tussenin staan. De VVD spreekt zich neutraal uit naar religie en stelt dat de overheid geen instrument van de religie mag zijn. De PvdA geeft bij de vrijheid van godsdienst aan dat niet enkel het belijden er van, maar ook dat dat het recht op afstand nemen van het geloof inhoud. De politieke partij Mens en Spirit gaat er helemaal tussen in staan door de twijfel uit te spreken naar de bestaande instituties van kerk en staat. Vanuit een holistische benadering gaat MenS uit van het bewustzijn van de eigen identiteit. De CU en de SGP stellen heel duidelijk dat hun politiek handelen en het handelen van de overheid gebaseerd moet zijn op het evangelie. De SGP stelt zelfs dat de overheid dient op te treden als dienares van God: een theocratische invulling van de maatschappij. Verder geeft het CDA ook aan dat ze als partij geloven in de kracht van religie als kompas en inspiratie. Verder spreken de andere partijen zich in hun verkiezingsprogramma s niet uit over de scheiding van Staat en Kerk. Daarbij valt nog op te merken dat de PVV de Islam als een oprukkend gevaar ziet en als partij zich richt op het bestrijden van dat geloof. De volgende partijen spreken zich niet uit over de scheiding van staat en kerk; PVV, SP, D66, Piratenpartij (PP), NL Lokaal, DPK, 50Plus, Anti Europese Partij (AEP), SOPN en PvdT. Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

5 B. Plaats van religie in de samenleving De politieke partijen VVD, PvdA, LP en PvdT nemen duidelijk positie in ten opzicht van de rol van de religie in de samenleving. De VVD geeft in haar verkiezingsprogramma aan zich niet te bemoeien met religie, de VVD accepteert onder geen beding dat onder de vlag van religie inbreuk wordt gemaakt op de democratische rechtsorde en de bijbehorende instituties en wetten in de samenleving. De PvdA vindt dat de vrijheid om religie te belijden hand in hand moet gaan met het recht om afscheid te nemen van het geloof of om hier kritiek op uit te oefenen. De Partij van de Toekomst (PvdT) vindt dat de uitingen van religie of cultuur de samenleving verstoren. Dit dient voor de PvdT een gegeven te zijn om als overheid op te treden. Drie van de politieke partijen geven aan dat zij bepaalde uitingsvormen van religie in de openbare ruimte geen probleem vinden. GroenLinks geeft aan ontspannen te zullen omgaan met de culturele en religieuze verscheidenheid in de samenleving. De ChristenUnie (CU) vindt dat de overheid de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging moet bewaken. Vrijheid is niet iets dat je in de eerste plaats opeist voor jezelf, vrijheid gun je ook aan de ander. Maar zij geeft wel aan dat de overheid zich niet met de uitingsvorm mag bemoeien. De Soeverein Onafhankelijke Pioniers Nederland (SOPN) wil ieder aspect vanuit het geheel benaderen, holisme. Drie partijen; twee christelijke (CDA en SGP) en de holistisch partij MenS willen dit ook in de publieke ruimte volledig uitdragen. Voor het CDA is de publieke ruimte ervoor om blijk te geven van persoonlijk geloof. Het CDA hecht groot belang aan religie ook in het publiek domein. De SGP noemt in haar verkiezingsprogramma dat kerken en identiteitsgebonden instelling grote vrijheid moeten krijgen zonder inmenging van de overheid ook al ontvangen ze overheidssubsidie. Ruimte voor religie in de publieke ruimte betekent voor de SGP dat het aan alle gebedshuizen vrij staat om, bijvoorbeeld door het luiden van klokken (en dus ook d.m.v. geluidsinstallatie versterkt gezang of anderzijds) gelovigen naar de eredienst of gebed te roepen. De partij Mens en Spirit wil vanuit de holistische geloofsbenadering op basis van bezinning politiek gaan handelen en de overheid omvormen tot een gemeenschapsdienst. Welke ruimte blijft er over voor andersdenkenden in de openbare ruimte van de samenleving? De volgende partijen spreken zich niet uit over de plaats van religie in de samenleving; PVV, SP, D66, PvdD, Piratenpartij (PP), NL Lokaal, LP, Democratisch Politiek Keerpunt (DPK), 50Plus, AEP. Een opmerking moet gemaakt worden bij de PVV, zij zien de Islam namelijk niet als een godsdienst, maar als een ideologie. Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

6 C. Gelijkheidsbeginsel en Grondwet Tien van de 20 politieke partijen geven uitdrukkelijk aan de gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen, de seksuele geaardheid en de afkomst als uitgangspunt te zien in het politiek handelen. We hebben het hierbij dan over de volgende partijen, te weten VVD, PvdA, SP, D66, GroenLinks, PvdD, LP, 50Plus, LibDem en SOPN. Naast het gelijkheidsprincipe is bij het ijken van de programma s ook gekeken naar uitspraken over de weigerambtenaar en het onverdoofd ritueel slachten. Een aantal partijen, vijf, gaan halfslachtig om met het gelijkheidsbeginsel. Het CDA hecht waarde aan het eerste artikel van de Grondwet, een grondrecht dat iedereen insluit. Echter het CDA spreekt zich in haar verkiezingsprogramma niet uit over de weigerambtenaar. In de huidige praktische politiek onderstreept het CDA wel het recht van de weigerambtenaar om geen homostellen te hoeven trouwen. Verder moeten de godsdienstige privileges incluis het ritueel slachten volgens de zogenaamde 40 seconde regel worden ingesloten. De ChristenUnie (CU) vindt dat de grondwet de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging moet bewaken. Maar stelt wel de christelijke traditie van het huwelijk als een verbintenis van één man en één vrouw, hiermee sluit de CU de andere seksuele geaardheid uit. Er kunnen om onrechtvaardige situaties te voorkomen regelingen getroffen worden voor niet-huwelijkse samenlevingsvormen. De PiratenPartij (PP) stelt wel dat de ambtenaren neutraal dienen te zijn in kleding. Maar ze doen geen duidelijke uitspraken over gelijkheid, dan alleen gebaseerd op vrijheid van informatie en een neutrale overheid. MenS spreekt zich uit in vage holistisch bewoordingen dat een ieder zich bewust is van de ware essentie van elk mens, is het mogelijk elkaar respectvol te waarderen, onderlinge verschillen te overstijgen en tot oplossingen op een hoger niveau te komen waarbinnen de eigen authenticiteit centraal staat. Maar ze doen geen uitspraken over wat dat betekent in de praktijk. Het Democratisch Politiek Keerpunt (DPK) stelt dat bij overheden geen uitingen van religie zowel op personen als op gebouwen zichtbaar behoren te zijn. Verder spreekt het DPK zich niet uit over andere hieraan gerelateerde politieke kwesties. De Partij van de Toekomst (PvdT) schrijft over gelijkwaardigheid, autonomie, diversiteit en de mens centraal. Dit klinkt wars van georganiseerde religie, maar het wordt nergens expliciet gemaakt. Heel uitdrukkelijk stellen twee partijen, de PVV en de SGP, dat zij bepaalde groepen uitsluiten en niet als gelijken willen beschouwen. De PVV sluit uitdrukkelijk de Islam uit. In de ogen van de PVV is de Islam de vijand en is de Islam geen goddienst. Verder stelt de PVV: meer vrijheid betekent minder Islam. Voor de SGP moet het huwelijk tussen man en vrouw als enige norm in de grondwet worden opgenomen. Een huwelijk gaat enkel op voor een man met een vrouw, geen homohuwelijk. Op grond hiervan mogen ambtenaren weigeren. Verder spreken de partijen NL Lokaal en AEP zich niet uit over het gelijkheidsbeginsel en de grondwet in hun verkiezingsprogramma s. Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

7 D. Openbare voorzieningen en Seculiere aspecten Vijf partijen geven aan voor een seculiere invulling van de samenleving te willen gaan. De VVD vindt dat er niet onder druk van religie aparte behandelingen tussen vrouwen en mannen, dan wel tussen meisjes en jongens, kunnen gelden bij het gebruik van openbare voorzieningen. De Partij van de Arbeid stelt dat, los van het principiële recht op vrijheid, het dragen van een boerka niet past in een vrije geëmancipeerde samenleving als de Nederlandse. Dit geldt ook voor het Democratisch Politiek Keerpunt, tevens vindt het DKP en de Piraten Partij (PP) dat de overheid zich neutraal dient op te stellen in de contacten met de burger. Verder vinden VVD en Partij voor de Dieren (PvdD) dat er geen subsidies aan religieuzes organisaties gegeven moeten worden, zoals religieuze omroepen. De PvdD vindt verder dat de overheid geen levensbeschouwing mag opleggen. Verder wijst de Libertarische Partij (LP) elke overheidsmaatregel af die welke godsdienst dan ook steunt of aanvalt. Voorts worstelen verschillende partijen met de seculiere benadering van de samenleving. D66 noemt zich zelf een seculiere partij is, maar nergens in het D66 verkiezingsprogramma lezen we het woord seculier. D66 is net als GroenLinks tegen het invoeren van het boerkaverbod. De PVV stelt dat het dragen van een boerka een reden is om moslimvrouwen uit te sluiten van alle voorzieningen. Terwijl zij wel ruimte geeft aan de andere religies, waarbij het voorbeeld van de Joodse staat wordt aangehaald. De worsteling van het CDA is ook zichtbaar, het CDA is tegen cultureel en religieus geweld maar vindt wel dat de christelijke traditie de leidraad en bindmiddel moet zijn voor de samenleving. De worsteling van de ChristenUnie (CU) gaat over het gegeven dat ze het dragen van gelaatsbedekkende kleding als boerka s, zien als een communicatie en integratieprobleem, maar de CU wil wel vast houden aan de privileges van de gesubsidieerd levensbeschouwelijke omroepen. De partij 50Plus ziet de Islam gelijk als elke andere godsdienst, wel stelt 50Plus dat er geen privileges kunnen zijn voor de Sharia. De SGP is duidelijk tegen openbare voorziening zonder Gods invulling. De democratie is er volgens de SGP bij gratie Gods. De SGP wil beperkingen op uitingen van niet zedelijke zaken wettelijk regelen. De zondagrust is voor de SGP heilig en de doodstraf voor zware misdrijven mag worden ingevoerd. Tegen de seculiere opmars dienen alle voorzieningen identiteitsgebonden aangeboden te moeten worden. In het verkiezingsprogramma van de SGP wordt het seculiere gevaar wel elf keer specifiek benoemd. De partijen SP, ppmens, NL Lokaal, LibDem, AEP, SOPN en PvdT doen geen uitspraken over de openbare voorzieningen en de seculiere invulling daarvan. Wel past hier de opmerking dat het verkiezingsprogramma zeer pragmatisch is ingesteld op werkgelegenheid en de daarvoor wenselijke voorzieningen. Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

8 E. Openbaar Onderwijs en Artikel 23 Er is geen enkele politieke partij die uitgesproken pleit voor enkel openbaar onderwijs. Alle partijen nemen het bestaan van bijzonder onderwijs als uitgangspunt, daar waar veelal godsdienstig ingericht onderwijs wordt verzorgd. Vier partijen spreken zich uitdrukkelijk uit voor het behoud, versterken en zelfs verruimen van artikel 23 van de grondwet. Het CDA en de CU willen onverkort vasthouden aan dit zogenaamde vrijheid van onderwijs principe. De CU stelt zich te verzetten tegen initiatieven die deze vrijheid willen aantasten. De SGP vindt zelfs dat het grondwetsartikel 23 verder versterkt moet worden, namelijk dat de overheid kan geen goed onderwijs regelen, alleen Bijbels onderwijs is het beste. De SGP stelt zelfs dat burgerschapsvorming moet worden afgeschaft en wil dit opnemen in de wetgeving voor het onderwijs. Om het holistisch onderwijs vorm te kunnen geven vindt de politieke partij MenS dat grondwetsartikel 23 verder verruimd moet worden. Daarnaast wordt door de SGP, CU en het CDA de enkelfeit constructie ondersteund waarmee de bijzondere godsdienstige scholen homoseksuele docenten te kunnen afwijzen dan wel ontslaan. Verder spreekt de CU zich uit tegen de mogelijke invoering van de acceptatieplicht voor het bijzonder onderwijs. Bij de invulling van hun onderwijsparagraaf gaan vier partijen uit vanuit het onomstotelijke bestaan van het onderwijsvrijheid principe. Namelijk de partijen VVD, PvdA, SP en D66 zijn voorstander van het invoeren van de zogenaamde acceptatieplicht waarmee schoolbesturen van de bijzonder onderwijsscholen kinderen moeten accepteren als de ouders de uitgangspunten van de betreffende school respecteren. Ook stellen deze partijen voor om in de krimpregio s en bij schaalvergroting te kiezen voor de derde weg, de samenwerkingsscholen. Bij deze zogenaamde derde weg draagt de overheid meestal het verplichte openbaar onderwijs over aan het bijzonder onderwijs. Wel zijn deze vier partijen voor de afschaffing van de enkelfeit constructie om homoseksuele docenten te kunnen ontslaan en is men voor het invoeren van seksuele voorlichting met aandacht voor de seksuele diversiteit. Verder zijn er nog vier andere politieke partijen die korte opmerkingen hebben geplaatst over het onderwijs in hun verkiezingsprogramma s die niet allemaal even duidelijk zijn ten aanzien van openbaar onderwijs. Zo stelt de Libertarische Partij (LP) dat zij voor de scheiding van Staat en onderwijs is en geen subsidies op onderwijs. Het Democratisch Politiek Keerpunt (DKP) is voorstander van neutraal en onpartijdig onderwijs. Het SOPN is voor de liberalisering van het onderwijs. Voor alle drie de partijen geldt dat dit heel moeilijk is te duiden. De PVV maakt een specifieke opmerking dat Islamitische scholen moeten worden gesloten waarmee de PVV erkent dat er bijzonder onderwijs is. De Partij voor de Dieren (PvdD) geeft duidelijk aan dat er geen discriminatie kan zijn: homoseksuele leerlingen en leraren zijn welkom op alle scholen Zes partijen hebben geen enkele informatie opgenomen over (openbaar/bijzonder) onderwijs in hun programma. Dit zijn de volgende partijen Piraten Partij, NL Lokaal, LibDem, AEP en PvdT. Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

9 F. Individueel zelfbeschikkingsrecht Het individuele recht om zelf over je leven te kunnen beschikken wordt door acht politieke partijen onderschreven. We hebben het dan over abortus, euthanasie en voltooid leven. Voor VVD, PvdA, GroenLinks, MenS en DPK is dit ook een reden om de wijze waarop en condities daarbinnen verder goed te onderzoeken en vorm te geven voor de toekomst. De zelfbewuste overwogen beslissing is hierbij een belangrijke essentie voor alle partijen. Drie partijen nemen hierbij een middenpositie in. De partijen CDA, 50Plus en LibDem geven aan dat de hulpverlening hierbij een essentiële rol heeft te spelen. De mogelijke beslissing moet wel heel duidelijk en afgewogen zijn waarbij alle betrokkenen een rol hebben. Verder zijn de twee christelijke partijen de ChristenUnie (CU) en de SGP uitgesproken vóór de bescherming van elk leven. Volgens deze twee partijen is God de schepper van het leven en de mens mag daarin niet ingrijpen. Alleen kan de mens hulp aanreiken om het leven in alle vormen in stand te houden. De wetgeving over abortus en euthanasie dient voor beide partijen te worden terug gedraaid. Voor de SGP dient het abortusverbod zelfs in de grondwet te worden opgenomen. Verder besteden de partijen PVV, SP, PvdD, NL Lokaal, AEP, SOPN en PvdT er in hun verkiezingsprogramma geen aandacht aan abortus en euthanasie. Het verwonderlijke is dat de Partij voor de Dieren wel uitgebreid aandacht besteedt aan dierenwelzijn maar geen aandacht besteed aan de onderwerpen van individuele zelfbeschikking. Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

10 G. Vrijheid van expressie (vrije meningsuiting) Alle partijen stellen het grondbeginsel van vrijheid van meningsuiting als een belangrijk gegeven. In de niet uitgebreide verkiezingsprogramma s van DKP, 50Plus en de AEP wordt dit onderdeel niet expliciet benoemd. Hierna volgen enkele korte uitspraken van willekeurig enkele partijen: gelijkheid van alle mensen voor de wet, de vrijheid van meningsuiting en tolerantie is essentieel (VVD), Iedereen heeft het recht om anders te zijn (GroenLinks), De vrijheid van meningsuiting omvat ook het recht op religiekritiek. (PvdA), Wij respecteren de eigen identiteit van mensen, Vrijheid van meningsuiting (CDA). De PVV wil zelfs het Amerikaanse first amendment ; het beroep kunnen doen op het eerste grondwetsartikel inbrengen. Iets wat opvalt, is dat de SGP het recht op vrije meningsuiting begrensd invult. Namelijk de vrijheid van meningsuiting moet getoetst worden aan godswoord. Naast de handhaving van de wet op godslastering vindt de SGP dat de kerken apart moeten worden behandeld door de rechtelijke macht. Verder vindt het SGP dat er een preambule moet komen in de grondwet waarin de christelijke wortels worden benoemd en Gods woord als uitgangspunt wordt geborgd. Bij de wetgeving vindt de SGP dat er te exclusief en te eenzijdig uitgegaan wordt van het naleven van het gelijkheidsbeginsel. De SGP vindt dat dit leidt tot eenzijdigheid en onevenwichtigheid en noemt menigmaal in het verkiezingsprogramma het gevaar van de opkomende seculiere moraliteit. Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

11 2. Bevindingen Bij het starten van de scan viel één partij al direct af, de politieke partij NDX. Deze partij neemt alleen deel aan de verkiezingen en we konden geen verkiezingsprogramma van hun bemachtigen. Na het uitvoeren van de scan is de Anti Europa Partij verder niet meer meegenomen in deze afsluitende analyse, namelijk op de zeven criteria werden er geen gegevens gevonden in hun verkiezingsprogramma. Van de 19 overgebleven politieke partijen kunnen we met betrekking tot het seculiere gehalte van hun verkiezingsprogramma s het volgende stellen: Slechts vijf van de 19 partijen noemen de scheiding van staat en kerk in hun verkiezingsprogramma; Zes van de 19 partijen vinden dat er specifiek aandacht moet zijn voor de religie in de samenleving, zij beroepen zich op privileges; Twaalf van de 19 partijen erkennen het gelijkheidsprincipe in de grondwet; Twaalf van de 19 partijen geven aan open te staan voor seculiere samenlevingsaspecten, van deze 12 geven er zes partijen aan vorm te willen geven aan deze seculiere aspecten; Geen enkele deelnemende politieke partij pleit voor enkel openbaar onderwijs; vier van de 19 zijn uitgesproken voor bijzonder onderwijs; Acht van de 19 partijen besteden in positieve zin aandacht aan het individuele zelfbeschikkingsrecht op abortus, euthanasie en vrijwillige levensbeëindiging; Zelfs één partij vindt dat er bij de vrijheid van expressie terughoudendheid moet worden betracht voor een niet passend geloof en dat er gevaar dreigt voor de aanwezige seculiere moraal. Van alle partijen is er één politieke partij die de seculiere samenlevingsinvulling van alle kanten wil bestrijden, de SGP. Deze partij noemt in haar verkiezingsprogramma wel elf keer het gevaar van de opdringerige seculiere moraliteit. Tot heden krijgen religieus georiënteerde thema s nog al eens de overhand ten opzichte van seculiere thema s. Met het presenteren van de atheïstische kieswijzer willen wij van de Atheïstische Seculier Partij (ASP) en het Atheïstisch Verbond (AV) de aandacht vestigen op de aspecten voor een seculiere samenleving. Hiermee kunnen de kiezer en nadere afweging maken als zij hun stem met rede willen uitbrengen op 12 september De gegevens waarop deze scan is gebaseerd kan gedownload worden op van onze beide websites; of Atheïstisch Verbond Atheïstisch Seculiere Partij

Atheïstische Kieswijzer: KIES MET REDE. Atheïstische kieswijzer

Atheïstische Kieswijzer: KIES MET REDE. Atheïstische kieswijzer Atheïstische kieswijzer KIES MET REDE Een seculiere scan van de verkiezingsprogramma s van de deelnemende politieke partijen aan de verkiezingen van 12 september 2012. De scan is uitgevoerd door Michiel

Nadere informatie

13 NL Lokaal A B C D E F G. Vrijheid van expressie

13 NL Lokaal A B C D E F G. Vrijheid van expressie ASP & AV September 2012 Seculier Halfslachtig Religieus Geen informatie Opmerking * Plaats van religie in de samenleving Gelijkheidsbeginsel en Grondwet Openbare voorzieningen en Seculiere aspecten Openbaar

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer, voorlopige uitslag. Onderzoek, Informatie en Statistiek

Verkiezingen Tweede Kamer, voorlopige uitslag. Onderzoek, Informatie en Statistiek Verkiezingen Tweede Kamer, maart voorlopige uitslag Projectnummer: Slot, Jeroen Hylkema, Cor Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal Postbus, AR Amsterdam j.slot@amsterdam.nl Telefoon www.ois.amsterdam.nl c.hylkema@amsterdam.nl

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

Stemmen Tweede Kamerverkiezingen 2012

Stemmen Tweede Kamerverkiezingen 2012 Stemmen Tweede Kamerverkiezingen 2012 Voorwoord Dit boek gaat over de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten (ECC)

Nadere informatie

https://reports1.enalyzer.com/root/surveymanagement/getblob.aspx?blobid=31bfe83be43e4bf b98809f0f

https://reports1.enalyzer.com/root/surveymanagement/getblob.aspx?blobid=31bfe83be43e4bf b98809f0f In welke leeftijdscategorie valt u? Number / Percentage Jonger dan 25 jaar; 6% 66 Tussen de 25 en 34 jaar; 120 Tussen de 35 en 44 jaar; 13% 145 Tussen de 45 en 54 jaar; 205 Tussen de 55 en 64 jaar; 28%

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Europese Unie dr. Edwin van Rooyen 10-9-2012 PvdA, VVD en SP zijn voorstander van het vergroten van de controle op

Nadere informatie

Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in Naam van de partij. Vrijheid en Democratie VVD. Arbeid P.v.d.A.

Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in Naam van de partij. Vrijheid en Democratie VVD. Arbeid P.v.d.A. Deze partijen doen mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2017 Nummer op stembiljet Logo van de partij Naam van de partij 1 Volkspartij voor Vrijheid en Democratie VVD 2 Partij van de Arbeid P.v.d.A.

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 2 Religieus recht 7 maximumscore 2 een beargumenteerd standpunt over de vraag of religieuze wetgeving en rechtspraak voor bepaalde bevolkingsgroepen tot cultuurrelativisme leidt 1 een uitleg van

Nadere informatie

1. Het dragen van een gezichtsbedekkende sluier in publieke ruimten moet worden verboden.

1. Het dragen van een gezichtsbedekkende sluier in publieke ruimten moet worden verboden. 1. Het dragen van een gezichtsbedekkende sluier in publieke ruimten moet worden verboden. EENS (VVD, PvdA, SP, CDA, PVV, SGP, CU, VNL, 50Plus, PvdD). ONEENS (D66, GL, DENK). Op 27 november 2015 is er door

Nadere informatie

Gemeente Gouda Verkiezing Tweede Kamer Inhoudsopgave. Deelnemende partijen 3. Stembureaus 4

Gemeente Gouda Verkiezing Tweede Kamer Inhoudsopgave. Deelnemende partijen 3. Stembureaus 4 Inhoudsopgave Blz. Deelnemende partijen 3 Stembureaus 4 Aantal stemmen per partij absoluut 2012 met historische vergelijking 2010 5 Aantal stemmen per partij percentage 2012 met historische vergelijking

Nadere informatie

VVD. De VVD wil dat de overheid zich weinig bemoeit met de economie. Mensen en bedrijven weten zelf wel wat goed voor ze is.

VVD. De VVD wil dat de overheid zich weinig bemoeit met de economie. Mensen en bedrijven weten zelf wel wat goed voor ze is. VVD De VVD wil dat de overheid zich weinig bemoeit met de economie. Mensen en bedrijven weten zelf wel wat goed voor ze is. De overheid moet wel zorgen voor veiligheid. Daarom moet de overheid overlast

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Financiën dr. Edwin van Rooyen Update: 6-9-2012 Tussen de politieke partijen in Nederland bestaat aanzienlijke verdeeldheid

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen

Tweede Kamerverkiezingen Tweede Kamerverkiezingen Verkiezingsuitslag 15 maart 2017 1 Inhoudsopgave Stembureaus... 3 Opkomstpercentage... 4 Totaal aantal stemmen per partij... 5 Aantal stemmen per partij vergeleken met 2010...

Nadere informatie

Welke lijsttrekker zou volgens jou de beste minister-president zijn?

Welke lijsttrekker zou volgens jou de beste minister-president zijn? Welke lijsttrekker zou volgens jou de beste minister-president zijn? Mark Rutte (VVD) 26,1% Diederik Samsom (PvdA) 22,6% Alexander Pechtold (D66) 15,4% Emile Roemer (SP) 12,9% Geert Wilders (PVV) 6,4%

Nadere informatie

Charter van de Vlaamse Interlevensbeschouwelijke Dialoog

Charter van de Vlaamse Interlevensbeschouwelijke Dialoog Charter van de Vlaamse Interlevensbeschouwelijke Dialoog I. Preambule Levensbeschouwingen zijn waardevol in onze samenleving. Ze zijn een belangrijke zingever voor mensen en dragen bij aan de gemeenschapsvorming.

Nadere informatie

Kerk-staat verhoudingen in verandering. James Kennedy Amsterdam, 29 november 2017

Kerk-staat verhoudingen in verandering. James Kennedy Amsterdam, 29 november 2017 Kerk-staat verhoudingen in verandering James Kennedy Amsterdam, 29 november 2017 Notitie Scheiding Kerk en Staat Gemeente Amsterdam (2008) Vier beginselen die relatie overheid en religie bepalen: 1. Scheiding

Nadere informatie

De lijn van links naar rechts

De lijn van links naar rechts De lijn van links naar rechts Korte omschrijving werkvorm Met deze werkvorm gaat u met de leerlingen in gesprek over liberale en sociale standpunten. Aan de hand van standpunten wordt een lijn gevormd

Nadere informatie

Lesbrief Politieke stromingen en politieke partijen

Lesbrief Politieke stromingen en politieke partijen Impuls Tweede Fase havo/vwo Lesbrief Politieke stromingen en politieke partijen Individuele opdracht 1 Je krijgt 18 stellingen. Geef bij iedere stelling aan: eens, oneens of gedeeltelijk eens/oneens. 1

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek, gehouden

Nadere informatie

Identiteit in woorden Stichting St. Josephscholen Nijmegen

Identiteit in woorden Stichting St. Josephscholen Nijmegen Identiteit in woorden Stichting St. Josephscholen Nijmegen Inleiding De commissie identiteit, in opdracht van het bestuur en de directies van de Stichting St. Josephscholen, heeft de identiteit van de

Nadere informatie

Op 18 november 2009 heeft het raadslid Flos (VVD) onderstaande motie ingediend:

Op 18 november 2009 heeft het raadslid Flos (VVD) onderstaande motie ingediend: Reactie van het College van B en W op de motie inzake Aanpak Discriminatie Amsterdam (openstellen functies voor iedereen bij ingehuurde organisaties) van het raadslid Flos (VVD) van 18 november 2009. Op

Nadere informatie

DE VERKIEZINGSUITSLAG

DE VERKIEZINGSUITSLAG DE VERKIEZINGSUITSLAG MAART 2017 - POLITIEK IN PRAKTIJK DOCENTENHANDLEIDING DE WERKVORM IN HET KORT Leerlingen leren door het invullen van de werkbladen dat politieke partijen met elkaar moeten samenwerken

Nadere informatie

Onze vraag: Waarom onze vraag?

Onze vraag: Waarom onze vraag? Onze vraag: Gaat u ermee akkoord dat toekomstige overheden ervoor moeten zorgen dat er bij openbare besturen en in het onderwijs geen verbod bestaat op het dragen van levensbeschouwelijke tekenen op de

Nadere informatie

Proeftoets E2 havo

Proeftoets E2 havo Proeftoets E2 havo 5 2016 1. Een verdachte kan te maken krijgen met een aantal personen en instanties. Wat is de juiste volgorde? A. 1. de politie 2. de rechter 3. de officier van justitie. B. 1. de officier

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Aan het onderzoek deden 30.156 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 21 t/m 27 maart 2014.

Nadere informatie

Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk

Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk Naast kwantitatieve methoden in het onderzoek -een vraag stellen met antwoorden waaruit men kan kiezen en de resultaten in percentages worden uitgedrukt-

Nadere informatie

SECULIERE BOKITO S EN CHRISTELIJKE CALIMERO S

SECULIERE BOKITO S EN CHRISTELIJKE CALIMERO S SECULIERE BOKITO S EN CHRISTELIJKE CALIMERO S 112595 Seculiere bokito.indd 2 01-11-16 10:02 Cors Visser SECULIERE BOKITO S EN CHRISTELIJKE CALIMERO S De strijd om het grote gelijk Buijten & Schipperheijn

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

Puzzel: welke regering krijgen we?

Puzzel: welke regering krijgen we? Puzzel: welke regering krijgen we? Korte omschrijving werkvorm Leerlingen leren door het invullen van de werkbladen welke politieke partijen met elkaar kunnen samenwerken op basis van de verkiezingsuitslag

Nadere informatie

Beste ouder(s)/ verzorger(s) van leerlingen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar,

Beste ouder(s)/ verzorger(s) van leerlingen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar, de kunst van het leren Nieuwveen, 19 maart 2015 Aan : Ouder(s)/verzorger(s) met kinderen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar Betreft : Informatie en aanmeldingsformulier, schooljaar 2015-2016;

Nadere informatie

Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen. juli 2013

Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen. juli 2013 Commissie Onderwijs en Zingeving Advies samenwerkingsscholen juli 2013 In zijn adviesaanvraag vraagt Wim Kuiper de commissie om bij te dragen aan een visie op de manier waarop een samenwerkingsschool vorm

Nadere informatie

VERKIEZINGSUITSLAG 2017

VERKIEZINGSUITSLAG 2017 VERKIEZINGSUITSLAG 2017 MAART 2017 AAN DE SLAG MET #1 DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen krijgen twee werkbladen. Ze verdiepen zich eerst in de zetelverdeling voor de verkiezingen. Daarna bekijken ze

Nadere informatie

Uw wensen voor de verkiezingsprogramma's Ledenpeiling 26 april t/m 19 mei Korte rapportage

Uw wensen voor de verkiezingsprogramma's Ledenpeiling 26 april t/m 19 mei Korte rapportage Uw wensen voor de verkiezingsprogramma's Ledenpeiling 26 april t/m 19 mei Korte rapportage Aanleiding Het kabinet Rutte is gevallen nadat de PVV besloot om zich terug te trekken uit de Catshuisonderhandelingen.

Nadere informatie

Open brief Geert Wilders over Koran

Open brief Geert Wilders over Koran Open brief Geert Wilders over Koran Geert Wilders heeft een open brief in De Volkskrant geschreven naar aanleiding van de mishandeling van de exmoslim Jami. Daarin stelt hij dat de Koran in Nederland verboden

Nadere informatie

Belangen: Democraten versus Republikeinen

Belangen: Democraten versus Republikeinen Belangen: Democraten versus Republikeinen Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen lezen de tekst en proberen daarna met de opgedane kennis het standpunt te bepalen van de Democratische en de Republikeinse

Nadere informatie

Homohuwelijk haalt de eindstreep

Homohuwelijk haalt de eindstreep Opgave 3 Politieke besluitvorming: openstelling huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht tekst 7 Homohuwelijk haalt de eindstreep Het homohuwelijk mag rekenen op een breed draagvlak in de samenleving

Nadere informatie

2.1 Omcirkel het juiste antwoord.

2.1 Omcirkel het juiste antwoord. 2.1 Vraag 1 Het Parlement in Nederland bestaat uit... A. Eerste en Tweede Kamer B. Tweede Kamer en Provinciale Staten C. Provinciale staten en Gemeenteraad D. Tweede Kamer en Gemeenteraad Vraag 2 Waarom

Nadere informatie

DEMOCRATIE IN DOELGROEPEN

DEMOCRATIE IN DOELGROEPEN Rapport DEMOCRATIE IN DOELGROEPEN Meningen van en over minderheden en hun stemgedrag 8 maart 2017 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam Datum 9 maart 2017 Auteurs

Nadere informatie

Aangenomen en overgenomen amendementen

Aangenomen en overgenomen amendementen Overzicht van stemmingen in de Tweede Kamer afdeling Inhoudelijke Ondersteuning aan De leden van de vaste commissie voor Economische Zaken datum 25 november 2009 Betreffende wetsvoorstel: 31728 Wijziging

Nadere informatie

Vrijheid van onderwijs

Vrijheid van onderwijs Vrijheid van onderwijs Ledenpeiling van 9 t/m 27 februari 2012 Aanleiding In maart 2012 geeft de Onderwijsraad een advies over de vrijheid van onderwijs dat mogelijk zal leiden tot wijzigingen in het onderwijsbestel.

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN Inleiding De laatste tijd is er veel publiciteit geweest rond scholen die hun leerlingen verboden gezichtsbedekkende kleding of een hoofddoek te dragen. Uit de discussies die

Nadere informatie

Totaal

Totaal Nr Stembureau VVD Partij van de Arbeid (P.v.d.A.) PVV (partij voor de Vrijheid) SP (Socialistische Partij) CDA Democraten 66 (D66) ChristenUnie 1 Hal Stadhuis 233 76 175 152 137 182 36 2 Speeltuinvereniging

Nadere informatie

VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK!

VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK! VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK! Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Doe de test op www.stemwijzer.nl. Op woensdag 15 maart zijn er Tweede Kamerverkiezingen.

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen Analyse partijprogramma s

Tweede Kamerverkiezingen Analyse partijprogramma s Tweede Kamerverkiezingen 2017 Analyse partijprogramma s VluchtelingenWerk Nederland Tweede Kamerverkiezingen 2017 Analyse van de partijprogramma s In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen Tweede Kamerverkiezingen Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Geef je mening over de stellingen op www.stemwijzer.nl. Ontdek welke politieke partij het best bij jou past. Woensdag 1 september

Nadere informatie

dat organisaties als Sharia4Belgium en steekpartijen in metrostations die vooroordelen in de hand werken.

dat organisaties als Sharia4Belgium en steekpartijen in metrostations die vooroordelen in de hand werken. 1 Toespraak door viceminister-president en Vlaams minister van Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand Geert BOURGEOIS Bezoek aan de Al Fath Moskee Gent, 16 juni 2012

Nadere informatie

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen.

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen. Aankondiging Op 12 september dit jaar worden verkiezingen gehouden voor de Tweede Kamer. Politieke partijen hebben hun verkiezingsprogramma voor de komende jaren vastgesteld. De lijsttrekkers van de partijen

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/36569 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Zee, Machteld Eveline Title: Choosing Sharia? Multiculturalism, Islamic Fundamentalism

Nadere informatie

23 november Onderzoek: Proces Wilders

23 november Onderzoek: Proces Wilders 23 november 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Wat zegt deze canon nu, zo n veertig momenten in de geschiedenis. van de Nederlandse christendemocratie? Het is een feest der

Wat zegt deze canon nu, zo n veertig momenten in de geschiedenis. van de Nederlandse christendemocratie? Het is een feest der Dames en heren, Wat zegt deze canon nu, zo n veertig momenten in de geschiedenis van de Nederlandse christendemocratie? Het is een feest der herkenning, maar het kan ons ook neerdrukken. Kijken we terug

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Onderzoek Mensenrechten

Onderzoek Mensenrechten Onderzoek Mensenrechten Standaard rapportage, Rapportage gesloten vragen Amsterdam, 10-12-2013 Onderzoekstatistieken Verstuurde e-mails 1080 Afgeronde vragenlijsten 505 Respons 47% Laatste deelname 16

Nadere informatie

Instructie Machtenscheidingsquiz

Instructie Machtenscheidingsquiz Instructie Machtenscheidingsquiz Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest elk

Nadere informatie

Burgerschapsvorming op CCZ

Burgerschapsvorming op CCZ Burgerschapsvorming op CCZ Visie Een groot deel van alle leerlingen in het voortgezet onderwijs zit op het VMBO. Jonge mensen met verschillende achtergronden, capaciteiten, culturen en leerstijlen. Zij

Nadere informatie

Haarlem. PvdA GEMEENTE: PARTIJ:

Haarlem. PvdA GEMEENTE: PARTIJ: GEMEENTE: Haarlem PARTIJ: PvdA AFGELOPEN PERIODE Wat heeft uw partij de afgelopen periode in de gemeenteraad en/of het college van B&W gedaan en bereikt voor lesbiennes, homo s, bi s en transgenders (hierna

Nadere informatie

SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN MAURITS BERGER

SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN MAURITS BERGER SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN POLITIEK MAURITS BERGER Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 INHOUD HOOFDSTUK 1 - DE REGELS VAN EEN IDEAAL 1 Deel I Sharia als oud recht 9 HOOFDSTUK 2 - DE KORAN ALS GRONDWET

Nadere informatie

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN

SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN SLOTPEILING PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN 16 maart 2015 VVD, PvdA en SP stijgen PVV en D66 leveren in Aftreden bewindslieden bevestigt kiezers vooral in partijvoorkeur VVD en PvdA tonen licht herstel;

Nadere informatie

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie?

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? 16 januari 2017 Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

informatie Identiteit in woorden

informatie Identiteit in woorden informatie Identiteit in woorden Identiteit in woorden Stichting Sint Josephscholen Nijmegen Colofon Tekst brochure M.m.v. Vormgeving Foto s : Werkgroep Identiteit : Harriëtte Blankers en Tonnie Poort

Nadere informatie

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Onderzoek Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Nederland heeft een stelsel met evenredige vertegenwoordiging. Op 12 september 2012 waren er vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal:

Nadere informatie

4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1

4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1 4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1 4.1 Het prestige van de kerken De kerken zijn niet meer de gezaghebbende instanties van vroeger. Dat is niet alleen zo in Nederland. Zelfs in uitgesproken godsdienstige

Nadere informatie

Stemmen Tweede Kamerverkiezingen 2017

Stemmen Tweede Kamerverkiezingen 2017 Stemmen Tweede Kamerverkiezingen 2017 Voorwoord Dit boek gaat over de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017. Het boek is gemaakt door de medewerkers van de afdeling Leren & Ontwikkelen voor Cliënten

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen Gegroeid optimisme over toekomst Europa vertaalt zich niet in afname euroscepsis 15 mei Een week voor de verkiezingen voor

Nadere informatie

29 september 2009 BELEIDSNOTA. Kledingvoorschriften

29 september 2009 BELEIDSNOTA. Kledingvoorschriften 29 september 2009 BELEIDSNOTA Kledingvoorschriften S. van Duijn Beleidsmedewerker P&O Status: Definitief Kenmerk: 1.25 Directieberaad: 24 maart 2009 Bestuur: GMR: 29 september 2009 INHOUDSOPGAVE Pag. 1.

Nadere informatie

De Rotterdamse burgerschapscode

De Rotterdamse burgerschapscode De Rotterdamse burgerschapscode Wanneer is een stedelijke samenleving echt een samenleving? Als de burgers die er wonen verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf en voor hun stad. Als ze een aantal fundamentele

Nadere informatie

12 RICHTLIJNEN VOOR INTERRELIGIEUZE DIALOOG OP LOKAAL NIVEAU

12 RICHTLIJNEN VOOR INTERRELIGIEUZE DIALOOG OP LOKAAL NIVEAU 12 RICHTLIJNEN VOOR INTERRELIGIEUZE DIALOOG OP LOKAAL NIVEAU DE LOKALE RELIGIEUZE SITUATIE IN KAART BRENGEN EN BEGRIJPEN 01 Lokale overheden wordt verzocht zich bewust te zijn van het toenemende belang

Nadere informatie

Gewetensbezwaarde ambtenaren

Gewetensbezwaarde ambtenaren Opgave 1 Gewetensbezwaarde ambtenaren Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje. Inleiding Op 3 september 2012 ondertekenden diverse politieke partijen het zogenaamde Roze Stembusakkoord.

Nadere informatie

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief - Het christelijke belemmert de politiek niet, maar maakt haar juist mogelijk en waardevol - Pieter Jan Dijkman Vereniging voor Wijsbegeerte

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 344 Voorstel van wet van de leden Dijkstra en Schouw tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de Algemene wet gelijke behandeling met betrekking

Nadere informatie

Introductie. 1. Uw persoonlijke situatie. Voorbeeldvragenlijst COB-kwartaalenquête 2011

Introductie. 1. Uw persoonlijke situatie. Voorbeeldvragenlijst COB-kwartaalenquête 2011 Introductie Dit onderzoek vindt plaats in opdracht van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Met de resultaten wil het bureau het kabinet en de politiek in het algemeen informeren over zorgen en wensen

Nadere informatie

Leidraad voor kleding op scholen

Leidraad voor kleding op scholen Leidraad voor kleding op scholen KS Fectio Vastgesteld door het DTO Vastgesteld door het bestuur Vastgesteld door de GMR d.d.: d.d.: d.d.: KS Fectio 1 Inleiding Wij leven in een maatschappij die in beweging

Nadere informatie

Gelijke gevallen gelijke behandeling

Gelijke gevallen gelijke behandeling Gelijke gevallen gelijke behandeling Motie (vreemd aan de agenda) ex artikel 30 van het Reglement van orde van de gemeenteraad van Heerenveen, bijeen op 6 juni 2011 Onderwerp: Gelijke behandeling huwelijken

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

Rapportage. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen. DirectResearch Herengracht CA Amsterdam

Rapportage. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen. DirectResearch Herengracht CA Amsterdam DirectResearch Herengracht 454 1017 CA Amsterdam 020 770 75 79 info@directresearch.nl www.directresearch.nl Rapportage Amsterdam, 17-06-2016 Oekraïne Oekraïne referendum referendum (meting 2) Standaard

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE

ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE ANALYSE FORUM VOOR DEMOCRATIE Vervolganalyse Peiling september 2017 1. Belangrijkste uitkomsten 1.1 Electoraal speelveld Forum voor Democratie is een geduchte concurrent van 50 Plus en PVV en ook van VVD,

Nadere informatie

Preek Gemeente van Christus,

Preek Gemeente van Christus, Preek Gemeente van Christus, Het woord bestond nog niet, anders waren ze vast zo genoemd. Weigerambtenaren. Daniël 3 gaat over drie Joodse mannen die weigeren te knielen. Ze staan in dienst van de koning,

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Kernwaarden van de Nederlandse samenleving

Kernwaarden van de Nederlandse samenleving Kernwaarden van de Nederlandse samenleving 20 februari 2014 Inhoud Inleiding 3 Vrijheid 6 Gelijkwaardigheid 9 Solidariteit en werk 11 2 Inleiding In dit boekje leest u over de waarden die de basis vormen

Nadere informatie

In de bijlage treft u de bijdragen van de fracties aan waarin zij hun standpunten inzake o.a. de subsidiariteit meer in detail uiteenzetten.

In de bijlage treft u de bijdragen van de fracties aan waarin zij hun standpunten inzake o.a. de subsidiariteit meer in detail uiteenzetten. CONCEPT Aan de heer Jean-Claude Juncker Voorzitter van de Europese Commissie Rue de la Loi 200 B-1049 Bruxelles België Onderwerp: Gemotiveerd advies inzake de subsidiariteit over het EU-voorstel voor een

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Politiek liberalisme, neutraliteit en de scheiding tussen kerk en staat

Inhoud. Deel 1 Politiek liberalisme, neutraliteit en de scheiding tussen kerk en staat Inhoud Inleiding 1. Overheidsfinanciering van religie in een postseculier tijdperk 2. Kerk en staat in België: drie domeinen van financiering 2.1 Financiering van erkende levensbeschouwingen 2.2 Organisatie

Nadere informatie

Professionele vrijzinnigheid vanuit islamitisch perspectief

Professionele vrijzinnigheid vanuit islamitisch perspectief Waterlandstichting Professionele vrijzinnigheid vanuit islamitisch perspectief Mohamed Ajouaou Vrijzinnigheid is in mijn opvatting niet zozeer een religieuze instelling of religieuze richting, maar eerder

Nadere informatie

BEGINSELVERKLARING. Vastgesteld door de 125 e algemene vergadering op 15 november 2008 te Rotterdam

BEGINSELVERKLARING. Vastgesteld door de 125 e algemene vergadering op 15 november 2008 te Rotterdam BEGINSELVERKLARING Vastgesteld door de 125 e algemene vergadering op 15 november 2008 te Rotterdam 1. Missie en Visie De Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) wil een Nederland waar mensen de ruimte

Nadere informatie

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Een instrument voor de analyse van hoe seksualiteit en seksuele diversiteit voorkomt in leermiddelen voor leerlingen van 4 tot 15 jaar Inleiding

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden _ Maart 2014 ProDemos - Huis voor democratie en rechtsstaat Hofweg 1H 2511 AA Den Haag T: 070 757 02 00 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2014 in de gemeenteraden

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 38 74 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving Kerndoel 38 De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke

Nadere informatie

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam Sinds decennia is de stad Amsterdam één van de onbetwiste koplopers als het gaat om acceptatie en tolerantie van lesbiennes, homo s en biseksuelen en transgenders. Deze

Nadere informatie

GEMOTIVEERD ADVIES VAN EEN NATIONAAL PARLEMENT INZAKE DE SUBSIDIARITEIT

GEMOTIVEERD ADVIES VAN EEN NATIONAAL PARLEMENT INZAKE DE SUBSIDIARITEIT Europees Parlement 2014-2019 Commissie juridische zaken 11.7.2017 GEMOTIVEERD ADVIES VAN EEN NATIONAAL PARLEMENT INZAKE DE SUBSIDIARITEIT Betreft: Gemotiveerd advies van de Nederlandse Tweede Kamer inzake

Nadere informatie

1 Welke partij heeft uw voorkeur c.q. op welke partij heeft u gestemd bij de Tweede Kamerverkiezing?

1 Welke partij heeft uw voorkeur c.q. op welke partij heeft u gestemd bij de Tweede Kamerverkiezing? CDA ChristenUnie D66 GroenLinks Partij voor de Dieren PvdA PVV SGP SP VVD 50PLUS Niet gestemd Anders Weet niet CDA ChristenUnie D66 GroenLinks Partij voor de Dieren PvdA PVV SGP SP VVD 50PLUS Niet gestemd

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie