Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verkiezingen Tweede Kamer 2012"

Transcriptie

1 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Europese Unie dr. Edwin van Rooyen

2 PvdA, VVD en SP zijn voorstander van het vergroten van de controle op de besluitvorming door de Eerste en Tweede Kamer en door het Europees Parlement. D66, GroenLinks en Partij voor de Dieren zijn voor het versterken van de controle door het Europees Parlement. CDA en SGP noemen alleen het nationale parlement. Duidelijke tegenstanders van deze maatregelen zijn er niet, of het moet de PVV zijn. Die partij wil het Europees Parlement afschaffen. Onder de politieke partijen bestaat de wens om de nationale invloed op de Europese besluitvorming en wet- en regelgeving te vergroten. PvdA, SGP, SP en VVD vinden dat het beginsel van subsidiariteit leidend moet zijn. Dit beginsel houdt in dat besluiten op een zo laag mogelijk bestuursniveau moeten worden genomen: de Europese Unie treedt alleen op wanneer dat doeltreffender is dan een maatregel op landelijk, provinciaal of gemeentelijk niveau. Geen van de andere partijen spreekt zich tegen het subsidiariteitsbeginsel uit. Een aanzienlijk aantal partijen is in meer of mindere mate voor het terugdringen van EUregels. Duidelijke voorstanders hiervan zijn PVV en VVD. Minder duidelijke voorstanders zijn D66, SGP, SP en 50PLUS. Het CDA heeft de ambitie om de EU-regels met 25 procent te verminderen. Andere partijen noemen geen percentage. D66, GroenLinks, Partijen voor de Dieren, PVV en SP zijn voor het houden van referenda bij belangrijke Europese besluiten. De enige duidelijke tegenstander is de SGP. VVD en 50PLUS spreken zich niet uit over de wenselijkheid van het houden van referenda. De PvdA is in het algemeen voorstander van een correctief referendum, maar laat dit instrument onvermeld als het gaat om de democratisering van de Europese Unie. Hoewel in mindere mate, bestaat onder de partijen ook de behoefte om op Europees niveau de democratische werkwijze te versterken. De wens om de controle door het Europees Parlement te vergroten geeft hier blijk van, maar ook de keuzes vóór Europese kieslijsten en vóór een gekozen president van de Europese Commissie. Europese kieslijsten stellen kiezers in staat om ook op buitenlandse kandidaten hun stem uit te brengen. D66, GroenLinks en PvdA zijn hier voorstander van. Dezelfde partijen zijn ervoor dat de president van de Europese Commissie gekozen wordt door de Europese bevolking of het Europees Parlement. GroenLinks wil dat het voorzitterschap van de Europese Commissie en de Europese Raad wordt samengevoegd tot een EU-president. De partijen hebben verschillende motieven om op Europees niveau de democratische werkwijze te versterken. D66 constateert in Europees verband een behoefte aan meer slagkracht, meer democratie en minder bureaucratie en regelzucht. GroenLinks wil de bestuurlijke drukte verminderen en wil meer democratie in de Europese Unie. De PvdA is van mening dat het vertrouwen van burgers in Europa moet worden hersteld. Een stem bij de Europese verkiezingen moet daarom veel meer dan nu echt betekenis krijgen. 2/6

3 De VVD wil de werkwijze van de Europese Unie veranderen voor zover dat de effectiviteit van het bestuur verbetert en de regeldruk verlaagt. Als het gaat om het versterken van de democratie in Europa wijst de VVD uitsluitend op de rol van nationale parlementen. De SP wil een sterkere controlerende taak voor het Europees Parlement in de verwachting dat het zal helpen het huidige beleid van de Europese Unie te ontdoen van zijn neoliberale karakter. Het afschaffen van de vergaderplek van het Europees Parlement in Straatsburg krijgt de steun van zeer veel partijen. D66, PvdA, PVV, VVD en vermelden deze maatregel in hun verkiezingsprogramma. 3/6

4 Tabel 10a. Europese Unie Standpunt Duidelijk voorstander Minder duidelijk voorstander Minder duidelijk tegenstander Duidelijk tegenstander Geen uitspraak Subsidiariteitsbeginsel is leidend 1 PvdA, SGP, SP, VVD Sterkere controle door Europees Parlement 2 Sterkere controle door nationale parlementen 3 Invoeren recht Europees Parlement om individuele commissarissen weg te sturen 4 SP, VVD CDA, PvdA, VVD D66 PVV SGP, CU, GL, D66, GL CU, CDA, PVV, VVD, Afschaffen vergaderplek Europees Parlement in Straatsburg Houden van referenda bij belangrijke Europese besluiten 5 Invoeren van Europese kieslijsten D66, PvdA, PVV, VVD, SP PvdA GL, PvdD PvdA SGP VVD, PVV PvdD, SGP, SP, VVD, 1 Wanneer partijen het subsidiariteitsbeginsel niet noemen, dan beschrijven ze de regel die het beginsel inhoudt: besluiten worden op een zo laag mogelijk bestuursniveau genomen. 2 GroenLinks vermeldt nergens dat de controlefunctie van het Europees Parlement moet worden versterkt, maar is ervoor het parlement het recht te geven om individuele eurocommissarissen weg te sturen. De PVV wil het Europees Parlement afschaffen. De VVD wil onder meer door een betere controle door het Europees Parlement voorkomen dat met de rechterhand Europese regels geschrapt worden, terwijl ze er met de linker worden bijgeschreven. 3 D66 pleit er in zijn algemeenheid voor het systeem van parlementaire controle te versterken. De controlerende rol van het nationale parlement in Europese besluitvorming wordt hierbij niet genoemd. D66 wil de parlementaire controle laten plaatsvinden op het niveau waar de bevoegdheden worden uitgeoefend. De SGP is van mening dat verdragen waarin nationale soevereiniteit wordt overgeheveld naar Brussel pas in werking mogen treden als die in de Tweede Kamer en de Eerste Kamer op een tweederde meerderheid kunnen rekenen. 4 De PvdD wil dat het Europees Parlement de macht krijgt om het vertrouwen in de Europese Commissie op te zeggen. Deze mogelijkheid bestaat al. Het parlement kan nu geen individuele commissarissen weg sturen. 5 D66 wil dat burgers op alle bestuursniveaus, dus ook het Europese, in een vroeg stadium worden betrokken bij de besluitvorming en dat de mogelijkheid tot een correctief referendum bestaat. De PvdA is in het algemeen voorstander van een correctief referendum, maar noemt dit instrument niet waar het democratiseren van de Europese Unie wordt besproken. De PVV is van mening dat elk EU-plan dat de nationale soevereiniteit raakt in de vorm van een referendum aan de bevolking moet worden voorgelegd. De SGP is in zijn algemeenheid geen voorstander van referenda. 4/6

5 Tabel 10b. Europese Unie (vervolg) Meerderheidsbesluitvorming invoeren extern beleid EU 6 D66, PvdA PVV GL, PvdD, VVD, Fors verminderen EU-regels 7 D66, GL, PvdA, Verlagen salarissen EU-ambtenaren 8 PVV, VVD CU, PvdA, PVV, SP PvdD CDA, D66, GL, PvdD, SGP, VVD Verminderen aantal bestuurders op EU-niveau 9 VVD PVV, Invoeren gekozen president Europese Commissie 10 Afschaffen roulerend voorzitterschap PvdA D66 VVD, GL, PVV, VVD, Verplichte en uitgebreidere registratie lobbyisten 11 PvdA, PvdD SP PVV, SGP, VVD, Instellen Europese toezichthouder regeldruk VVD PVV, 6 Het CDA wil de coherentie in het buitenlands beleid van de EU stimuleren, maar laat zich niet uit over de wijze waarop besluitvorming tot stand moet komen. De PVV wil dat Nederland in Europees verband al zijn vetorechten terugkrijgt. 7 Het CDA bepleit een vermindering van EU-regels met 25 procent. De SP vindt dat Brusselse regelzucht aan banden moet worden gelegd en het principe van subsidiariteit streng moet worden toegepast. De SGP vindt dat de Brusselse bemoeienis op veel terreinen te ver is doorgeschoten en wil de Europese samenwerking slagvaardig maken. D66 is van mening dat behoefte bestaat aan minder bureaucratie en regelzucht in de EU. 50PLUS wil op nationaal, regionaal en plaatselijk niveau de hoeveelheid regels van de overheid verminderen, maar noemt het Europese niveau niet. De PVV wil geen bemoeienis van de EU met het binnenlands beleid van de lidstaten. 8 50PLUS wil de wachtgeldregeling voor politici aanpassen aan wat elders gebruikelijk is. 9 D66 wil een kleinere Commissie die niet zozeer op representativiteit gebaseerd is, maar op vaardigheid. 10 PvdA wil de gehele Europese Commissie kunnen kiezen. GroenLinks heeft een EU-presidentschap voor ogen, dat ontstaat door samenvoeging van het voorzitterschap van de Europese Commissie en de Europese Raad. 11 De PvdA is van mening dat de registratie van lobbyisten van het Europees Parlement en de Europese Commissie moet worden verplicht en uitgebreid naar lobbyisten van de Europese Raad. De PvdD wil dat lobbyisten zich moeten registreren en een afspraak moeten maken om te spreken met parlementariërs, op alle niveaus van vertegenwoordiging. Het register van lobbyisten moet openbaar worden gemaakt. De SP vindt dat lobbyisten in de Tweede Kamer zich voortaan moeten laten registreren in een publiek register. De partij heeft het echter niet over een verplichte registratie van lobbyisten in Brussel. 5/6

6 Tabel 10c. Europese Unie (vervolg) Raad van State gaat Europese voorstellen toetsen 12 VVD PVV, Verminderen aantal Europese agentschappen 13 CU SP CDA, D66, GL, PvdA, SGP,VVD, Verminderen aantal zetels Europees Parlement 14 PVV, VVD, Nederland uit de EU 15 PVV VVD, 12 De VVD wil dat de Raad van State Europese voorstellen toetst op subsidiariteit, proportionaliteit en regeldruk. 13 Het CDA wil dat op nationaal niveau de zelfstandige bestuursorganen en agentschappen kritisch worden doorgelicht. De SP wil de wildgroei aan doorgaans ondoorzichtige Europese agentschappen een halt toe roepen en de Brusselse bureaucratie aan banden leggen. De partij heeft het echter niet over een vermindering van het aantal agentschappen. 14 De PVV wil het Europees Parlement afschaffen. 15 Een aantal partijen wil dat de Europese Unie zich beperkt tot het uitvoeren van kerntaken. Dit standpunt komt het dichtst in de buurt bij dat van de PVV. 6/6

Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat

Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat De verkiezingsprogramma s 2010 vergeleken: Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Edwin van Rooyen 1 Wat willen de Nederlandse politieke partijen met de Europese Unie? Welke ambitie hebben

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Financiën dr. Edwin van Rooyen Update: 6-9-2012 Tussen de politieke partijen in Nederland bestaat aanzienlijke verdeeldheid

Nadere informatie

Politieke partijen langs de democratische meetlat

Politieke partijen langs de democratische meetlat De programma s voor de Europese verkiezingen van 2009 onderling vergeleken Politieke partijen langs de democratische meetlat Edwin van Rooyen 1 Welke positie nemen de Nederlandse politieke partijen in

Nadere informatie

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012

Onderzoek. Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Onderzoek Diversiteit in de Tweede Kamer 2012 Nederland heeft een stelsel met evenredige vertegenwoordiging. Op 12 september 2012 waren er vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal:

Nadere informatie

Bijlage I - Conceptbrief aan de Europese Commissie

Bijlage I - Conceptbrief aan de Europese Commissie Bijlage I - Conceptbrief aan de Europese Commissie CONCEPT Aan de Voorzitter van de Europese Commissie B-1049 Brussel België Onderwerp: Gemotiveerd advies (subsidiariteit) over het EU-voorstel voor een

Nadere informatie

Onderzoek verkiezingsthema Europa

Onderzoek verkiezingsthema Europa Onderzoek verkiezingsthema Europa Over het onderzoek Aan het onderzoek deden 22.055 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 5 tot en met 7 september 2012. Over het EenVandaag

Nadere informatie

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie?

16 januari Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? 16 januari 2017 Onderzoek: Partijen uitsluiten bij formatie? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen Gegroeid optimisme over toekomst Europa vertaalt zich niet in afname euroscepsis 15 mei Een week voor de verkiezingen voor

Nadere informatie

VERKIEZINGSUITSLAG 2017

VERKIEZINGSUITSLAG 2017 VERKIEZINGSUITSLAG 2017 MAART 2017 AAN DE SLAG MET #1 DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen krijgen twee werkbladen. Ze verdiepen zich eerst in de zetelverdeling voor de verkiezingen. Daarna bekijken ze

Nadere informatie

Rapportage. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen. DirectResearch Herengracht CA Amsterdam

Rapportage. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen. DirectResearch Herengracht CA Amsterdam DirectResearch Herengracht 454 1017 CA Amsterdam 020 770 75 79 info@directresearch.nl www.directresearch.nl Rapportage Amsterdam, 17-06-2016 Oekraïne Oekraïne referendum referendum (meting 2) Standaard

Nadere informatie

NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT

NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT Ondanks euroscepsis: NEDERLANDERS WILLEN GEEN NEXIT Persbericht I&O Research 14 maart 2016 VVD en PVV grootste partijen Op dit moment zou de VVD 27 zetels halen, op de voet gevolgd door de PVV (25 zetels).

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen. Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Provinciale Staten, 2 maart Inhoud: 1. Opkomst 2. Winnaars en verliezers 3. Zetelverdeling Provinciale Staten 4. Verschil tussen gemeenten Bijlage 1 De VVD heeft bij deze verkiezingen

Nadere informatie

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014

De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 De Stemming van 25 mei 2014 en EP2014 Op dit moment is de officiele Nederlandse uitslag van de verkiezing voor het Europees Parlement nog niet bekend. Ipsos is gekomen met een exitpoll, GeenStijl met de

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Verkiezingen Europees Parlement Hoe stemden de inwoners van de bij de verkiezingen voor het Europees Parlement? Wijkt hun stemgedrag af van de landelijke uitslag? En, welke en werden

Nadere informatie

20 juni Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa

20 juni Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa 20 juni 2016 Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Perspectief Europa. Verkiezingspositionering EP 2014

Perspectief Europa. Verkiezingspositionering EP 2014 Perspectief Europa Verkiezingspositionering EP 2014 1. Inleiding en aanpak Een grote meerderheid van de Nederlandse kiezers is niet tegen de Europese Unie, maar wel tegen de manier waarop de EU nu is ingericht

Nadere informatie

Standpunten politieke partijen over Europa

Standpunten politieke partijen over Europa Standpunten politieke partijen over Europa Uitbreiding EU - De komende jaren treden geen nieuwe lidstaten toe tot de EU, met uitzondering van Kroatië. - Geen enkel land treedt toe als het niet voldoet

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen

Voorlopige uitslag Amsterdam. Project: 12213 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Verkiezingen 2012 Tweede Kamer Voorlopige uitslag Amsterdam Project: 12213 In samenwerking met: Dienst Basisinformatie/Bureau Verkiezingen Samenstelling publicatie: Jeroen Slot Cor Hylkema Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Groeikansen voor VVD, SP en PVV

Groeikansen voor VVD, SP en PVV Groeikansen voor VVD, SP en PVV Dilemma s voor andere partijen. De standpunten van kiezers en partijen - Dr. Pieter van Wijnen Zo n tweehonderd jaar geleden werden in de politiek de termen links en rechts

Nadere informatie

CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012

CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012 CDA en GroenLinks aanhang ontevreden The day after de Tweede Kamerverkiezingen 2012 Bestuurlijk Nederland blikt terug en kijkt vooruit Bijna 2600 benoemde en gekozen bestuurders van het Europees Parlement,

Nadere informatie

Vrouwen in. de Provinciale Staten. Onderzoeksrapport

Vrouwen in. de Provinciale Staten. Onderzoeksrapport Vrouwen in de Provinciale Staten Onderzoeksrapport April 2015 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2015 in de Provinciale Staten gekozen? Op 18 maart waren er in Nederland verkiezingen voor de Provinciale

Nadere informatie

9 december 2014. Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat

9 december 2014. Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat 9 december 2014 Onderzoek: Erkenning Palestijnse staat Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 40.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

1. Wat is voor u de belangrijkste motivatie geweest om CDA-lid te worden?

1. Wat is voor u de belangrijkste motivatie geweest om CDA-lid te worden? De zorgparagraaf Het sociale component Het economische beleid Duurzaamheid Onderwijs Het Europees beleid Om actief inbreng te kunnen leveren aan( maatschappelijke) discussies Om actief het verkiezingsprogramma

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 3e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 3e Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Opdrachtgever: RTV Oost maart 2011 Derde Provinciale Statenverkiezingen 2011 28 februari 2011 Bent u ervan op de hoogte dat er begin maart

Nadere informatie

Vermindering regeldruk in verkiezingsprogramma s

Vermindering regeldruk in verkiezingsprogramma s Vermindering regeldruk in verkiezingsprogramma s Een beoordeling van de programma s van 11 politieke partijen voor de verkiezingen van de Tweede Kamer op 9 juni 1 1. Inleiding Het Adviescollege toetsing

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

BESTUURLIJKE VERNIEUWING?

BESTUURLIJKE VERNIEUWING? BESTUURLIJKE VERNIEUWING? De rol van de provincie en de Eerste Kamer 11 maart 2015 Nederlanders willen leden Eerste Kamer direct kunnen kiezen 1 I&O Research vroeg in haar laatste peiling 2 naar een aantal

Nadere informatie

Nederlanders zoeken oplossing eurocrisis nadrukkelijker in minder Europa

Nederlanders zoeken oplossing eurocrisis nadrukkelijker in minder Europa Achtergrond Nederlanders zoeken oplossing eurocrisis nadrukkelijker in minder Europa Gemiddelde Nederlander wil meer inkomensgelijkheid Steeds meer mensen willen dat niet de EU, maar de individuele lidstaten

Nadere informatie

Onderzoek Verkiezingen Europees Parlement 2014

Onderzoek Verkiezingen Europees Parlement 2014 Onderzoek Verkiezingen Europees Parlement 2014 17 mei 2014 Voor meer informatie kunt u contact opnemen met onderzoeker Rozemarijn Lubbe: rozemarijn.lubbe@eenvandaag.nl. Op 22 mei gaat een deel van Nederland

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

25 februari 2016. Onderzoek: Het Oekraïne-referendum

25 februari 2016. Onderzoek: Het Oekraïne-referendum 25 februari 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden _ Maart 2014 ProDemos - Huis voor democratie en rechtsstaat Hofweg 1H 2511 AA Den Haag T: 070 757 02 00 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2014 in de gemeenteraden

Nadere informatie

Jubileumonderzoek Maurice de Hond

Jubileumonderzoek Maurice de Hond Ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van Maurice de Hond als opiniepeiler zijn er 100 vragen gesteld, die zijn ingebracht door leden van Peil.nl. Hier staat een selectie van deze vragen. Op http://bit.ly/40jrpeiler

Nadere informatie

De week waarin alles anders werd (of niet?)

De week waarin alles anders werd (of niet?) De week waarin alles anders werd (of niet?) Er is waarschijnlijk geen week geweest in de Nederlandse politieke geschiedenis waar in een korte tijd zoveel veranderde als de afgelopen 7 dagen. In die periode

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Tweede Kamer, 13 september De verkiezingen voor de Tweede Kamer van 13 september waren tot het eind toe spannend. De VVD en PvdA zijn de grootste winnaars. Ten koste van PVV, CDA en

Nadere informatie

3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat van de kiezers om maatschappelijke kwesties te regelen Het kiesrecht is uitgebreid van:

3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat van de kiezers om maatschappelijke kwesties te regelen Het kiesrecht is uitgebreid van: Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 3 Verkiezingen en kiesstelsels 3.1 Het Nederlandse kiesstelsel Politici hebben het mandaat

Nadere informatie

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag.

Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. In beeld: De uitslag Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van grafieken bespreekt u met de leerlingen verschillende aspecten van de verkiezingsuitslag. Leerdoel Kennis opdoen over de verkiezingsuitslag

Nadere informatie

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 (Amsterdam, Rotterdam en de hoofdsteden van de twaalf provincies)

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN 2014 (Amsterdam, Rotterdam en de hoofdsteden van de twaalf provincies) Wijziging van de Kieswet in verband met het afschaffen van de mogelijkheid voor politieke groeperingen om lijstencombinaties te vormen (wetsvoorstel 34 377) Bijlage bij NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Dilemma s Inleiding Tijdens de vorige les heb je geleerd dat het woord democratie een samentrekking is van de woorden demos (volk) en kratein

Nadere informatie

Den Haag, 3 april 2008. Geachte Nederlander,

Den Haag, 3 april 2008. Geachte Nederlander, Den Haag, 3 april 2008 Geachte Nederlander, Dit jaar bestaat het Europees Parlement 50 jaar. Volgend jaar juni zijn er opnieuw verkiezingen voor het Europees Parlement. Daarnaast wordt in 2009 een nieuw

Nadere informatie

Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk

Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk Naast kwantitatieve methoden in het onderzoek -een vraag stellen met antwoorden waaruit men kan kiezen en de resultaten in percentages worden uitgedrukt-

Nadere informatie

Verdieping: Eerste reactie partijen

Verdieping: Eerste reactie partijen Verdieping: Eerste reactie partijen Korte omschrijving werkvorm: Uit de berekeningen van het CPB blijkt dat het begrotingstekort van Nederland in 2013 en 2014 niet onder de door de EU gestelde 3%-norm

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 34 114 Goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds (Trb. 2014, 207) 34 115 Goedkeuring

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten

Diversiteit in Provinciale Staten Diversiteit in Provinciale Staten In aanloop naar de verkiezingen van 2 maart inventariseerde E-Quality, hét kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit, de kandidatenlijsten (zie werkwijze) van

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Onderzoek uitwerking Lenteakkoord

Onderzoek uitwerking Lenteakkoord Onderzoek uitwerking Lenteakkoord Over het onderzoek Aan het onderzoek deden ruim 15.000 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 16 tot en met 17 mei 2012. Over het EenVandaag

Nadere informatie

Rapportage Bekendheid en opinie van Nederlanders over CETA

Rapportage Bekendheid en opinie van Nederlanders over CETA Rapportage Bekendheid en opinie van Nederlanders over CETA Project: 16055057 Datum: 13 september 2016 Achtergrond en hoofdvraag De ambitie van foodwatch is dat bedrijven hun klanten open en eerlijk voorlichten

Nadere informatie

Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer

Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer 14 september 2015 www.ouderenpartij-nh.nl Aan: Leden en duo-commissieleden van de Provinciale Staten van Noord-Holland Leden van de Tweede Kamer Onderwerp: De integriteit van de restzetelverdeling bij

Nadere informatie

Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?)

Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?) Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie onderzoeken hoe de Nederlandse politieke partijen over de Europese

Nadere informatie

Opiniepeiling naar stemgedrag en stemmotieven van Nieuwe Nederlanders voor de 2e Kamerverkiezingen van 2012

Opiniepeiling naar stemgedrag en stemmotieven van Nieuwe Nederlanders voor de 2e Kamerverkiezingen van 2012 Opiniepeiling naar stemgedrag en stemmotieven van Nieuwe Nederlanders voor de 2e Kamerverkiezingen van 2012 Opdrachtgever Uitvoering veldwerk Etnicon Het Opiniehuis Rotterdam, September 2012 Het auteursrecht

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 423 Voorstel van wet van het lid Van Klaveren betreffende het houden van een raadplegend referendum over het Nederlandse lidmaatschap van de

Nadere informatie

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar

Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Rapport Slotpeiling PS: vijf partijen zeer dicht bij elkaar Slechts zwakke stijging opkomstintentie, meerderheid VVD, PvdA en C3 ver weg De spanning voor de Provinciale Statenverkiezingen van woensdag

Nadere informatie

De Stemming van 18 december 2016

De Stemming van 18 december 2016 De Stemming van 18 december 2016 Hoewel er wel belangwekkende gebeurtenissen waren op het politieke vlak, zoals de aanvullende verklaring inzake het verdrag met Oekraine en de positieve prognose van het

Nadere informatie

Analyse enquête StemWijzer

Analyse enquête StemWijzer Analyse enquête StemWijzer Om te bepalen over welke onderwerpen stellingen in de StemWijzer zouden moeten worden opgenomen, is onderzoek gedaan naar de vraag: Op welke onderwerpen baseren mensen op welke

Nadere informatie

Wat elke Nederlander moet weten over het Europees Parlement

Wat elke Nederlander moet weten over het Europees Parlement Wat elke Nederlander moet weten over het Europees Parlement Uw stem in Europa sinds 1958 In 2008 bestaat het Europees Parlement 50 jaar. Het Parlement werd opgericht bij de instelling van de Europese Economische

Nadere informatie

Welkom Lunchdebat Platform31

Welkom Lunchdebat Platform31 Welkom Lunchdebat Platform31 Onder leiding van Anne-Jo Visser (Platform31) 11 oktober 2016 Gesprekspartners - Rien Nagtegaal, directeur stedelijke ontwikkeling gemeente Leiden - Karin van Dreven, directeur

Nadere informatie

Belangen: wat zijn de punten van de politieke partijen in Duitsland?

Belangen: wat zijn de punten van de politieke partijen in Duitsland? Belangen: wat zijn de punten van de politieke partijen in Duitsland? Korte omschrijving werkvorm: Op 22 september zijn er in Duitsland verkiezingen voor de Bondsdag. Welke partijen doen hier aan mee? Lijken

Nadere informatie

Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen. Emile Soetendal 10 januari 2017

Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen. Emile Soetendal 10 januari 2017 Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen Emile Soetendal 10 januari 2017 2 Tsunami van politieke partijen voor komende verkiezingen De kiesraad heeft voor de Tweede Kamer verkiezingen

Nadere informatie

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking NCDO heeft in de Barometer 2011 1 een aantal vragen opgenomen over sociaal en politiek vertrouwen. Het vermoeden bestaat dat er een relatie

Nadere informatie

Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt

Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt Over het onderzoek Aan het onderzoek deden 27.953 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 22 tot en met 28 augustus 2012. Over het

Nadere informatie

Stemgedrag Tweede Kamer % 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Stemgedrag Tweede Kamer % 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100%

Stemgedrag Tweede Kamer % 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Stemgedrag Tweede Kamer % 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Kilometerheffing Wat vindt Nederland van de plannen van de regering m.b.t. kilometerheffing, nadat het eerste debat hierover in de kamer heeft plaatsgevonden? De regering heeft besloten de kilometerheffing

Nadere informatie

HET REFERENDUM OVER DE ASSOCIATIE- OVEREENKOMST MET OEKRAÏNE

HET REFERENDUM OVER DE ASSOCIATIE- OVEREENKOMST MET OEKRAÏNE Rapport HET REFERENDUM OVER DE ASSOCIATIE- OVEREENKOMST MET OEKRAÏNE Onderzoek I&O Research Maart 2016 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Zuiderval 70 Postbus 563 7500 AN Enschede Datum Maart

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

POLITIEKE PEILING I&O RESEARCH

POLITIEKE PEILING I&O RESEARCH POLITIEKE PEILING I&O RESEARCH Persbericht 1 februari 2016 PVV en VVD gaan virtueel aan kop Op dit moment zou de PVV 27 zetels halen, op de voet gevolgd door de VVD (26 zetels). Rekening houdend met statistische

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

23 november Onderzoek: Proces Wilders

23 november Onderzoek: Proces Wilders 23 november 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen PROVINCIALE STATEN 18 MAART Inhoud Hoe hebben inwoners van de regio bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten gestemd? Wat zou in de regio de grootste partij zijn en wie is de

Nadere informatie

QUIZ: WAT VIND JIJ VAN DE EUROPESE UNIE? Korte omschrijving werkvorm LEERDOEL NIVEAU BRONNEN DUUR HANDLEIDING

QUIZ: WAT VIND JIJ VAN DE EUROPESE UNIE? Korte omschrijving werkvorm LEERDOEL NIVEAU BRONNEN DUUR HANDLEIDING QUIZ: WAT VIND JIJ VAN DE EUROPESE UNIE? Korte omschrijving werkvorm In deze quiz onderzoeken leerlingen hun eigen houding ten aanzien van de Europese Unie. Moeten landen vooral hun soevereiniteit opeisen?

Nadere informatie

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen Tweede Kamerverkiezingen Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Geef je mening over de stellingen op www.stemwijzer.nl. Ontdek welke politieke partij het best bij jou past. Woensdag 1 september

Nadere informatie

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen

Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Stemmotieven bij de gemeenteraadsverkiezingen Voor: NPS/NOVA Hugo van der Parre Datum: 28 januari 2009 Project: 91804 Copyright: 2010. Synovate Ltd. Alle rechten voorbehouden. De concepten en ideeën die

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl II BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 punt toegekend. MASSAMEDIA 1 maximumscore 2 Juiste antwoorden zijn (twee van de volgende redenen): De opera s (programma s) zijn

Nadere informatie

Aangenomen en overgenomen amendementen

Aangenomen en overgenomen amendementen Overzicht van stemmingen in de Tweede Kamer afdeling Inhoudelijke Ondersteuning aan De leden van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid datum 19 juni 2015 Betreffende wetsvoorstel: 34117

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

De Stemming van 26 juni 2016

De Stemming van 26 juni 2016 De Stemming van 26 juni 2016 Ook deze week zijn er geen verschuivingen in politieke voorkeur. Maar de uitslag van het Britse Referendum en de onderzoeken over een mogelijk Nederlands Referendum over een

Nadere informatie

Advies informateurs na verkiezingen Provinciale Staten 2015

Advies informateurs na verkiezingen Provinciale Staten 2015 Advies informateurs na verkiezingen Provinciale Staten 2015 M.H.F. Schuurmans-Wijdeven mr. G.J. Jansen 31 maart 2015 Provincie Gelderland Advies informateurs na verkiezingen Provinciale Staten 2015 Inleiding

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

Aanrechtsubsidie afschaffen en investeren in duurzaamheid

Aanrechtsubsidie afschaffen en investeren in duurzaamheid Aanrechtsubsidie afschaffen en investeren in duurzaamheid Politieke Barometer week 7 nader toegelicht Om de gevolgen van de kredietcrisis te bestrijden worden momenteel stimuleringsmaatregelen overwogen.

Nadere informatie

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN

RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN RAPPORTAGE ONDERZOEK PARTIJPOLITIEKE BENOEMINGEN Meer Democratie Mei 2015 Rapportage onderzoek Partijpolitieke benoemingen Meer Democratie 1 Persbericht NEDERLANDERS: PUBLIEKE FUNCTIES OPEN VOOR IEDEREEN

Nadere informatie

TWEE OP DRIE NEDERLANDERS: ZWARTE PIET MOET BLIJVEN

TWEE OP DRIE NEDERLANDERS: ZWARTE PIET MOET BLIJVEN TWEE OP DRIE NEDERLANDERS: ZWARTE PIET MOET BLIJVEN Opleiding wederom splijtzwam Ouders kunnen veranderende Zwarte Piet prima uitleggen aan hun kinderen 1 december 2016 Meerderheid vindt maatschappelijke

Nadere informatie

Politieke Barometer Onderwijs

Politieke Barometer Onderwijs Rapportage Politieke Barometer Onderwijs directeuren voortgezet onderwijs Utrecht, 28 juni 2016 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Liesbeth van der Woud Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon:

Nadere informatie

Sociale en politieke aspecten van een verdeelde wereld

Sociale en politieke aspecten van een verdeelde wereld Sociale politieke aspect van e verdeelde wereld Deze colleges: Inhoud (zie hiernaast) Acct: overige Icon Ctrale vrag: 1. Wat is het Nederlandse beleid welke zijn daarbij betrokk? (politiek-juridisch sociaal-economisch)

Nadere informatie

Gekozen burgemeester in één klap invoeren

Gekozen burgemeester in één klap invoeren Opgave 2 De gekozen burgemeester tekst 7 Gekozen burgemeester in één klap invoeren Van onze redactie politiek DEN HAAG D66-minister Thom de Graaf wil geen geleidelijke invoering van zijn systeem voor de

Nadere informatie

24 augustus 2015. Onderzoek: Veiligheidsgevoel na Thalys

24 augustus 2015. Onderzoek: Veiligheidsgevoel na Thalys 24 augustus 2015 Onderzoek: Veiligheidsgevoel na Thalys Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Welke toekomst voor (Nederland in) Europa?

Welke toekomst voor (Nederland in) Europa? Marko Bos & Gera Arts Welke toekomst voor (Nederland in) Europa? Verkiezingsprogramma s doorgelicht Op 22 mei mogen wij weer stemmen op kandidaten voor het Europees Parlement. Hoeveel ruimte om te kiezen

Nadere informatie

Proeftoets E2 havo

Proeftoets E2 havo Proeftoets E2 havo 5 2016 1. Een verdachte kan te maken krijgen met een aantal personen en instanties. Wat is de juiste volgorde? A. 1. de politie 2. de rechter 3. de officier van justitie. B. 1. de officier

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer havo 2006-I

Eindexamen maatschappijleer havo 2006-I Opgave 3 Meer onrust over minder sociale zekerheid (mens en werk en politieke besluitvorming) Maximumscore 5 15 Voorbeelden van een juiste omschrijving van de verzorgingsstaat (één van de volgende): 3

Nadere informatie

Verdieping: welke staat past bij jou?

Verdieping: welke staat past bij jou? Verdieping: welke staat past bij jou? Korte omschrijving werkvorm Op 6 april houdt Nederland een raadgevend niet-bindend referendum over het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne. Nederland

Nadere informatie

9 Europese regelgevende agentschappen

9 Europese regelgevende agentschappen 9 Europese regelgevende agentschappen Bij de uitvoering van Europese regelgeving spelen in toenemende mate Europese regelgevende agentschappen een belangrijke rol. Het gaat daarbij om organen die los staan

Nadere informatie

Hardop denken over een parlement nieuwe stijl

Hardop denken over een parlement nieuwe stijl Denken over democratie (8) Hardop denken over een parlement nieuwe stijl willem witteveen In het verkiezingsprogramma van de PvdA vinden we onder het kopje democratie het voornemen om meteen na de verkiezingen

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-II

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-II Aanwijzing voor de kandidaat Als in een vraag staat dat je een hoofd- of kernconcept moet gebruiken, dan gebruik je in het antwoord die elementen uit de omschrijving van het hoofd- of kernconcept die nodig

Nadere informatie

DE eoverheid & DE TK- VERKIEZINGEN VAN 2017

DE eoverheid & DE TK- VERKIEZINGEN VAN 2017 DE eoverheid & DE TK- VERKIEZINGEN VAN 2017 Symposium & debat 23 september 2016 I&O Research & Gebruiker Centraal www.ioresearch.nl AGENDA 12.30-13.00 Inloop 13.00-13.15 Aftrap Otto Thors, I&O Research

Nadere informatie

Referendumwet kerncentrales

Referendumwet kerncentrales Referendumwet kerncentrales GroenLinks wil dat kiezers een referendum kunnen eisen over de bouw van nieuwe kerncentrales. De keuze om wel of geen kerncentrales te bouwen is bepalend voor hoe onze energievoorziening

Nadere informatie

Statiegeld tegen zwerfafval

Statiegeld tegen zwerfafval Grote Bickersstraat 74 113 KS Amsterdam Postbus 247 1 AE Amsterdam t 2 522 54 44 f 2 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Tabellenrapport Statiegeld tegen zwerfafval Publieke opinie over zwerfafval

Nadere informatie

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011

Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Resultaten 2e peiling Provinciale Statenverkiezingen 2011 14 februari 2011 Soort onderzoek : Opiniepeiling Uitgevoerd door : Right

Nadere informatie

Je kunt op internet ook kijken op: www.kieskompas.nl www.stemwijzer.nl www.ookjij.nl www.wiekiesjij.nl. We hopen dat het boek je verder helpt.

Je kunt op internet ook kijken op: www.kieskompas.nl www.stemwijzer.nl www.ookjij.nl www.wiekiesjij.nl. We hopen dat het boek je verder helpt. In dit boek staat informatie over de Provinciale Statenverkiezingen. Die zijn op 2 maart 2011. Het boek gaat over de verkiezingen in de provincie Zuid-Holland. Het Educatief Centrum voor Cliënten van de

Nadere informatie