Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel"

Transcriptie

1 Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 23 en 32 Voorbereiding lesdoelen De leerling: weet dat de acht planeten verschillend in grootte zijn leert de namen van de planeten leert de volgorde van de planeten vanaf de zon eindproduct een wandmodel van planeten op schaal naar grootte benodigdheden 8 passers 4 A6-papier 2 A2-papier 2 zwarte vellen A2-papier A4-papier scharen linialen lijm Zet voor de activiteit Planeten de planeten onder elkaar op het bord, zoals in de tabel. Tip. Les 44 sluit goed bij deze les aan. Bewaar de gemaakte schaalmodellen van deze les, zodat ze in les 44 nog een keer gebruikt kunnen worden. Planeten 15 min. Vertel de leerlingen dat het zonnestelsel een heleboel planeten heeft. Hoeveel zijn dit er eigenlijk? En zijn deze planeten groter of kleiner dan de aarde? Laat de leerlingen de planeten die ze al kennen noemen. Hierna vullen ze opdracht 1 van het doeblad in. Hiermee leren ze de namen van de planeten. Bespreek klassikaal wat de antwoorden zijn. Houd een stemming onder de leerlingen. Vraag de leerlingen welke planeet zij denken dat de grootste planeet is. Zet de aantallen van de stemming achter de desbetreffende planeet op het bord. Vraag de leerlingen ook wat zij denken dat de kleinste planeet zal zijn. Zet deze uitkomsten op het bord. Ter info. Pluto is sinds 24 augustus 2006 geen planeet meer, maar een dwergplaneet. Een planeet moet aan drie eisen voldoen. Het hemellichaam moet in een baan om de zon draaien en het moet zo groot zijn dat het door zijn eigen zwaartekracht rond wordt. Tenslotte mag een planeet ook geen deel uitmaken van een grote verzameling van dezelfde soort hemellichamen in hetzelfde deel van het zonnestelsel. Pluto voldoet niet aan deze laatste eis. In de buurt van Pluto draaien nog veel andere ijsklompen om de zon heen. Pluto lijkt heel erg op deze ijsklompen. Daarom is Pluto geen planeet meer. pagina 231 Reis door het zonnestelsel les 41 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

2 De leerlingen onderzoeken wat de grootste en wat de kleinste planeet is. Planeten maken 25 min. De leerlingen maken de planeten op schaal. De begrippen diameter en straal moeten voor deze activiteit bekend zijn. Leg deze begrippen zo nodig uit. De diameter is gelijk aan de middellijn. De straal is de halve diameter. Leg ook uit hoe een passer werkt. Schrijf van onderstaande tabel de tweede kolom (diameter) achter de planeten op het bord. Maak de leerlingen duidelijk dat de zon heel groot is. Vertel daarbij dat de zon geen planeet is, maar een ster. Het is interessant om te zien hoe groot de zon is in vergelijking met de planeten. Maak gebruik van de gegevens uit de derde kolom van de tabel om de leerlingen een idee te geven hoe groot de planeten in het echt zijn. In het voorbeeld is uitgegaan van een fietssnelheid van 15 kilometer per uur. Vertel dat als je van de ene kant van de aarde, dwars door de aarde heen, naar de andere kant zou fietsen, dat je dan 36 dagen non-stop aan het fietsen bent. Als je hetzelfde bij de zon zou doen, zou je elf jaar bezig zijn! Maak de leerlingen wel duidelijk dat dit alleen een voorbeeld is en dat het niet mogelijk is om door een planeet of de zon te fietsen. fietsen door het hemellichaam diameter (15 km/uur, straal op schaal papierformaat object (in 100 km) 24 uur per dag) (in cm) nodig zon jaar Mercurius dagen 1 A6 Venus dagen 2 A6 aarde dagen 2 A6 Mars dagen 1 A6 Jupiter jaar 22 A2 + A4 Saturnus dagen 18 A2 Uranus dagen 8 A4 Neptunus dagen 8 A4 De getallen uit de tweede kolom zijn te groot om te gebruiken bij het tekenen. Om de planeten op schaal te kunnen tekenen is daarom de vierde kolom toegevoegd. De verhoudingen zijn niet veranderd. Neem kolom vier over op het bord. Vertel de leerlingen dat ze de planeten gaan tekenen met de getallen uit deze kolom. De zon staat er alleen bij om aan te geven hoe groot die is. pagina 232 Reis door het zonnestelsel les 41 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

3 Verdeel de leerlingen in groepjes van drie. Geef elk groepje een gekleurd vel papier en een passer. Het formaat van het papier dat nodig is om de planeet te tekenen staat in de vijfde kolom. Elk groepje maak een andere planeet. Laat de leerlingen nu opdracht 2 van het doeblad maken en de passer afstellen op de lengte van de straal van hun planeet. Help ze hier eventueel mee. De planeten kunnen nu getekend, uitgeknipt en ingekleurd worden. Plak samen de uitgeknipte planeten in de juiste volgorde op de zwarte vellen A2-papier. Begin met de planeet die het dichtst bij de zon staat. Hang het zonnestelsel op in het lokaal. Welke planeet is het grootst? 10 min. Aan het begin van de les hebben de leerlingen over de grootste en de kleinste planeet een stemming gehouden. De leerlingen hebben nu de planeten gemaakt en weten de grootte. De leerlingen vullen opdracht 3 van het doeblad in. Tip. Laat van de groepjes met kleine planeten iedere leerling een planeet maken. Elk groepje kiest daarna de mooiste planeet om op het zwarte vel te plakken. Bespreek het doeblad. Wat is de grootste planeet? En de kleinste? Komen de resultaten overeen met de stemming van het begin van de les? pagina 233 Reis door het zonnestelsel les 41 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

4 pagina 234 Reis door het zonnestelsel les 41 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

5 Grote en kleine planeten Cgroep Planeten Wat zijn namen van planeten? Zet er een cirkel om. doeblad Jupiter / Amsterdam / Mercurius / aarde / Triton Venus / Uranus / zon / Saturnus / Mars / kwik / Neptunus ring / maan / Orion / Andromeda 2 Planeten maken Wat heb je nodig? zet een cirkel om de namen van de planeten passer gekleurd vel A2, A4 of A6-papier liniaal schaar lijm Wat ga je doen? 1 Doe deze opdracht met nog twee maatjes. De leerkracht vertelt welke planeet jullie gaan maken. 2 Zoek de lengte van de straal van jullie planeet op in de tabel op het bord. 3 De afstand tussen de passerpunt en het potlood is het aantal centimeter van de straal van de planeet. 4 Teken de cirkel met de passer. 5 Knip hem uit en kleur hem in. 6 Plak met je leerkracht de planeet op de goede plek op het zwarte vel. pagina 235 Reis door het zonnestelsel les 41 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

6 3 Welke planeet is het grootst? a Schrijf hieronder de namen van de planeten. Schrijf eerst de naam van de grootste planeet. Dan de naam van de planeet die iets kleiner is. Ga zo door. De laatste planeet is dus de kleinste planeet. Top 8 planeten: schrijf HIER de namen van planeten op b De grootste planeet is... c De kleinste planeet is... schrijf HIER de naam van de grootste planeet op schrijf HIER de naam van de kleinste planeet op pagina 236 Reis door het zonnestelsel les 41 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

7 De grootte van de maan Reis naar de maan Cgroep tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 54 en 55 lesdoelen De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat eindproduct een schaalmodel van de aarde en de maan benodigdheden 13 ballonnen 6 touwtjes (lengte van het touwtje is de omtrek van de aarde) schaalmodel van de aarde (tenminste de grootte van een skippybal met een diameter van 75 centimeter) een ballon als schaalmodel van de maan scharen Voorbereiding Zet de vragen voor de activiteit De grootte van de maan op het bord. Meet voor de activiteit Meet de maan de omtrek van het schaalmodel van de aarde door met een stuk touw om de evenaar te draaien. Gebruik voor de aarde een bal met een diameter van 75 centimeter, zoals een skippybal. Knip het touwtje af als deze één keer rond de evenaar is geweest. Maak zo twaalf stukken touw. Blaas ook een ballon op tot de juiste grootte van de maan: de omtrek van de maan is ¼ deel van de omtrek van de aarde. Gebruik deze ballonmaan om snel te zien of de leerlingen op de goede weg zijn. Zorg ervoor dat het schaalmodel van de aarde, de maan en een niet opgeblazen ballon als maan klaarliggen. De grootte van de maan 10 min. Praat met de leerlingen over de maan. Soms lijkt de maan klein, soms een stuk groter. Maar hoe groot is hij nu echt? En hoe ver zou de maan van de aarde staan? Vraag de leerlingen wat ze nog meer over de grootte van de maan weten. Schrijf de antwoorden op het bord. De leerlingen onderzoeken of de maan groter of kleiner is dan de aarde. pagina 237 Reis naar de maan les 42 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

8 Wat zie je? 10 min. De leerlingen onderzoeken of iets groter of kleiner lijkt te worden als het verder van hen af staat. Laat de leerlingen tweetallen vormen. Leerling 1 gaat tegen een muur van het lokaal staan. Leerling 2 gaat tegenover leerling 1 staan. Leerling 2 maakt van zijn duimen en wijsvingers een lijst zoals het voorbeeld op het doeblad. Deze lijst houdt leerling 2 voor zijn ogen. Hij ziet het hoofd van leerling 1 precies in zijn lijst passen. Leerling 2 loopt vier meter achteruit, leerling 1 blijft staan. Leerling 2 maakt nu weer een lijst van zijn vingers en kijkt naar het hoofd van leerling 1. Het hoofd van leerling 1 lijkt nu kleiner. Dit komt doordat hij verder weg staat. De leerlingen wisselen van taak en vullen opdracht 1 van het doeblad in. Meet de maan 25 min. Is de maan echt zo klein? Of lijkt de maan zo klein omdat hij heel ver weg staat? De leerlingen gaan de grootte van de maan ten opzichte van de aarde bekijken. Voor deze opdracht moeten de leerlingen bekend zijn met het begrip omtrek. Als dit niet het geval is, leg dat dan uit. Laat de leerlingen de aarde op schaal zien. Elk tweetal krijgt een ballon. De ballon stelt de maan voor. Geef de leerlingen de opdracht om de ballon op te blazen, net zo groot als dat zij denken dat de maan is ten opzichte van de aarde op schaal. Als de leerlingen denken dat de grootte van de ballon klopt, legt u er een knoop in. Nu de leerlingen een schatting hebben gemaakt van de grootte van de maan gaan ze meten of hun schatting klopt. Vertel de leerlingen dat de omtrek van de aarde ongeveer kilometer is. De omtrek van de maan is ongeveer 4 keer zo klein: kilometer. Pak de touwtjes met de lengte van de omtrek van de aarde. Laat de leerlingen zien dat dit touwtje precies één keer de omtrek van de voorbeeldaarde is. Vraag de leerlingen hoe lang het touwtje moet zijn als deze één keer om het midden van de maan kan. De leerlingen bedenken dat zij het gekregen touwtje in vier gelijke delen moeten knippen. Verdeel de leerlingen in groepjes van vier en laat ze opdracht 2 van het doeblad doen. Bespreek de opdracht na. Zijn er leerlingen die hun ballon goed hadden opgeblazen? Waarom dachten ze dat dit de goede grootte was? Waren er kinderen die dachten dat de maan groter was? Hoe groot is de maan? 5 min. De leerlingen vullen opdracht 3 van het doeblad in. Vraag de leerlingen wat ze hebben ingevuld. Waarom denken ze dat? De maan ziet er kleiner uit dan hij eigenlijk is, omdat deze zo ver van de aarde afstaat. Net zoals de leerlingen hun maatje door de lijst ineens kleiner zagen. pagina 238 Reis naar de maan les 42 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

9 De grootte van de maan 1 Wat zie je? a Teken hieronder hoe je jouw maatje door je handen ziet: Cgroep doeblad maatje dichtbij pagina 239 Reis naar de maan les 42 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

10 maatje ver weg b Omcirkel het juiste antwoord: als iets verder weg is, lijkt het: groter / kleiner c Wat denk jij? Is de maan groter of kleiner dan de aarde? pagina 240 Reis naar de maan les 42 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

11 2 Meet de maan Wat heb je nodig? touw schaar ballon Wat ga je doen? Je hebt een inschatting gemaakt van de grootte van de maan. Je gaat nu meten of je ballon de goede grootte heeft. Knip met je groepje het touwtje in vier gelijke stukken. 1 Vouw het touwtje twee keer dubbel. 2 Knip de touwtjes aan de zijkanten open. Je hebt nu vier gelijke stukken. Als het afgeknipte touwtje precies één keer om het midden van jouw maan past dan is de maan precies goed opgeblazen! a Het touwtje was te lang / te kort / precies goed b Mijn maan is dus te groot / te klein / precies goed c Het lange touwtje dat de leerkracht om het midden van de aarde deed paste vier keer om het midden van de maan. Omcirkel nu het juiste antwoord. De omtrek van de aarde is dus vier keer zo groot / klein als de maan. pagina 241 Reis naar de maan les 42 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

12 3 Hoe groot is de maan? De omtrek van de maan is vier keer zo klein als de omtrek van de aarde. Maar in het echt ziet de maan er nóg kleiner uit dan hij eigenlijk is. Hoe komt dat? pagina 242 Reis naar de maan les 42 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

13 Hoe ontstaan Marskanalen? Reis naar Mars Cgroep tijdsduur 45 & 30 minuten, verdeeld over 2 dagen kerndoelen 1 en 54 lesdoelen De leerling: weet dat water een kanaal kan vormen ziet dat kanalen gevormd door water, ronder zijn dan kanalen die gegraven zijn door apparaten of mensen eindproduct een stuk Mars met Marskanalen benodigdheden foto landschap op Mars (bijlage) foto Mars (bijlage) foto Marskanalen (bijlage) 24 kartonnen schoteltjes 24 bakjes 12 bakken 12 eetlepels 12 houten ijsstokjes 12 bakjes (om het water in op te vangen) 12 plastic bekers A4-papier gips prikpennen rode verf kwasten Voorbereiding Pak voor de activiteit Wat zie je op Mars? de foto van het landschap op Mars, Mars en de Marskanalen uit de bijlage. Zet voor de activiteit Maak een Marskanaal twaalf materiaalbakken klaar. Zet een portie gips, een bakje water, een leeg bakje om het gips in te mengen, een plastic beker, een houten ijsstokje, een prikpen, zand, een kartonnen schoteltje en een bakje (om het water in op te vangen) in de materiaalbak. Voor de activiteit Hoe zit het nu precies? hebben de leerlingen de foto van Mars nodig uit de bijlage. Kopieer deze voor de leerlingen in kleur. Wat zie je op Mars? 15 min. Geef de leerlingen een vel A4-papier en een pen. Laat de leerlingen snel achter elkaar de foto s van het landschap op Mars, Mars en de Marskanalen zien. Vraag de leerlingen hierna op te schrijven wat hen is bijgebleven. De leerlingen mogen tekenen en schrijven. Vraag de leerlingen of ze kanalen hebben gezien. Laat nogmaals de foto van de Marskanalen zien. Vertel de leerlingen dat experts denken dat de kanalen op Mars zijn ontstaan doordat er vroeger vloeibaar water is geweest. De Italiaanse astronoom Giovanni Schiaparelli meende donkere, rechte lijntjes op Mars te zien. Hij noemde deze canali, wat vertaald werd naar canals. Dit suggereert dat de kanalen kunstmatig aangelegd waren en dit dus het werk van intelligente Marsbewoners zou zijn. Met name de Amerikaanse sterrenkundige Percival Lowell was ervan overtuigd dat de Marskanalen door Marsmannetjes gemaakt zijn. We weten nu dat dat niet zo is. De kanalen zijn waarschijnlijk ontstaan door stromend water. pagina 243 Reis naar Mars les 43 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

14 De leerlingen onderzoeken hoe de kanalen op Mars zijn ontstaan. Ter info. Het werkelijke Marslandschap bestaat niet uit gips, maar met gips kun je goed het verschil laten zien tussen natuurlijk en niet-natuurlijk gevormde kanalen. Maak een Marskanaal 30 min. De leerlingen werken in tweetallen. Geef elk tweetal een materiaalbak. Leg uit dat het gips vrij snel hard wordt. Je krijgt het dan moeilijk ergens van af. De leerlingen moeten daarom voorzichtig zijn. De leerlingen volgen het stappenplan bij opdracht 1 op het doeblad. Let erop dat ze ongeveer 20 minuten moeten wachten voor ze de kanalen in het gips (het Marsoppervlak) kunnen maken met water en een lepel. Op deze manier wordt duidelijk of natuurlijk gevormde kanalen er anders uitzien dan kanalen die door de mens gemaakt zijn. Help de leerlingen waar nodig met het maken van het gips en de kanalen. Zet alle schoteltjes weg als de leerlingen klaar zijn en leg de namen erbij van degenen die het Marslandschap gemaakt hebben. Laat het gips een dag drogen. Hoe zit het nu precies? 15 min. De leerlingen vergelijken de volgende dag de twee Marslandschappen. Ze bekijken het verschil tussen kanalen die met een lepel zijn gemaakt en die door water zijn gemaakt. De leerlingen maken opdracht 2 van het doeblad. Geef de leerlingen de gekopieerde foto van Mars. Laat ze aan de hand hiervan hun planeet rood verven. Wetenschappers aan het woord 15 min. Bespreek het doeblad en vertel de leerlingen dat wetenschappers goed hebben gekeken of de kanalen met de hand gemaakt kunnen zijn. Net als de leerlingen hebben de wetenschappers ook experimenten gedaan om dit te onderzoeken. De experts zijn tot de conclusie gekomen dat de kanalen die met water gemaakt zijn, anders gevormd zijn dan kanalen die met apparatuur zijn gemaakt. Daarom denken de experts nu dat er ooit door de kanalen water heeft gestroomd. Laat de leerlingen nogmaals de foto van het landschap op Mars zien. Vertel de leerlingen dat kanalen kunnen ontstaan doordat de grond door het water wordt meegenomen. Het water slijt als het ware een gat in de grond. pagina 244 Reis naar Mars les 43 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

15 Hoe ontstaan Marskanalen? Cgroep Maak een Marskanaal Van je leerkracht krijg je een materiaalbak voor dit experiment. doeblad Lees het experiment goed door voordat je begint. Het gips wordt snel hard. Wat ga je doen? 1 Pak de plastic beker. Prik met de prikpen in de onderkant van deze beker een gaatje. Pas op: houd je hand niet aan de onderkant van de beker. 2 Doe twee eetlepels gips in het lege bakje. 3 Giet nu voorzichtig een scheutje water bij het gips. Roer met de lepel totdat je een stevige pap hebt. 4 Verdeel de pap over twee kartonnen schoteltjes. Strijk het gips glad met de onderkant van de lepel. Wacht 20 minuten. 5 Het gips voelt nu als klei. Zorg dat je de beide schoteltjes tegelijkertijd maakt. Kies bij de volgende stappen allebei een schoteltje. Zo kun je sneller werken. 6 Schoteltje 1: Maak met een houten ijsstokje in het gips van schoteltje 1 een aantal lijnen. Dit zijn je niet-natuurlijke kanalen. 7 Schoteltje 2: Houd schoteltje 2 schuin boven het opvangbakje. Zorg dat het gips er niet af druipt. 8 Pak de plastic beker met het gaatje. Houd je vinger op het gaatje. Vraag of je maatje er een beetje water in wil gieten. 9 Druppel vanaf de bovenkant water op het gips. Houd het water steeds eventjes op dezelfde plek. Zo ontstaan er kanalen. Zet het bekertje weg als je kanalen hebt gemaakt. pagina 245 Reis naar Mars les 43 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

16 Laat het restwater van het gips lopen in een opvangbakje. Zet het schoteltje weer recht neer. 10 Laat de schoteltjes met gips drogen. 2 Hoe zit het nu precies? Je hebt twee gipsen landschappen gemaakt. Kijk als ze droog zijn goed naar beide landschappen. a Welke verschillen zie je? b Waar komt dit verschil door, denk je? c Onderzoekers hebben het oppervlak van Mars bestudeerd. Ook hebben zij experimenten gedaan zoals jij nu met het gips hebt gedaan. Denk je dat de kanalen op Mars door mensen zijn gemaakt, zoals ook astronoom Percival Lowell dacht? ja / nee, want omcirkel het juiste antwoord en schrijf de uitleg erbij d Ben je klaar met de opdrachten? Verf jouw landschap net zo rood als het oppervlak van Mars in het echt. Lijkt het goed? pagina 246 Reis naar Mars les 43 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

17 De acht planeten Reis naar andere hemellichamen Cgroep tijdsduur 80 minuten kerndoelen 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 lesdoelen De leerling: weet welke planeten manen hebben weet welke planeten ringen hebben weet welke kleur de verschillende planeten hebben weet wat een maan is weet wat een ring van een planeet is leert samenwerken Tip. Gebruik eventueel de gemaakte schaalmodellen van het zonnestelsel uit les 41 bij deze les. eindproduct ieder groepje heeft een pagina gemaakt over één planeet. Het geheel vormt een encyclopedie over de verschillende planeten. benodigdheden boeken en tijdschriften over planeten A3-papier tijdschriften om mee te knutselen lijm kleurpotloden iets om encyclopediepagina s mee te bundelen Voorbereiding Haal voor de activiteit Informatie verzamelen allerlei boeken en tijdschriften over planeten uit de bibliotheek. Leg deze voorin de klas. De acht planeten 15 min. Teken de zon links op het bord. Teken rechts van de zon 8 cirkels in een rij achter elkaar. Deze cirkels stellen de acht planeten voor. Vraag de leerlingen wie er (nog) weet welke planeten er in ons zonnestelsel zijn. Hoe heet de planeet die het dichtst bij de zon staat? Ga alle planeten af en schrijf de namen van de planeten onder de cirkels op het bord. Dit zijn vanaf de zon: Mercurius Venus aarde Mars Jupiter Saturnus Uranus Neptunus pagina 247 Reis naar andere hemellichamen les 44 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

18 Vertel de leerlingen dat niet al deze planeten hetzelfde zijn. Er zijn een aantal planeten die ringen hebben. Ook zijn er planeten die één of meerdere manen hebben. Bespreek met de leerlingen of de aarde één van de planeten is die een ring heeft. Kom tot de conclusie dat dit niet zo is. Heeft de aarde een maan? Is er maar één maan of zijn het er meer? Kom tot de conclusie dat de aarde één maan heeft. Vraag de leerlingen welke kleur de aarde heeft als je die van een afstand zou bekijken. De aarde heeft allerlei verschillende kleuren, onder andere blauw, groen en geel. Kom tot de conclusie dat de aarde er vanaf een afstand blauw uitziet omdat er zo veel water op aarde is. Schrijf de resultaten bij de cirkel aarde op het bord door een maan te tekenen en er een 1 bij te zetten. Schrijf in de cirkel de woorden blauw, groen, geel en rood om aan te geven dat dit de kleur van de planeet is. De leerlingen onderzoeken de verschillen en overeenkomsten tussen de acht planeten. Informatie verzamelen 50 min. Verdeel de leerlingen in groepjes van vier. Deel ieder groepje in bij één bepaalde planeet. Kies vooral de planeten uit waarvan de leerlingen nog niet zoveel weten. Vertel de leerlingen dat ze met de hele klas een encyclopedie gaan maken over de planeten. Ieder groepje maakt een pagina over de planeet waarbij ze zijn ingedeeld. Als die allemaal klaar zijn, worden de pagina s gebundeld en is er een mooi overzicht van de planeten. Voor de pagina s van de encyclopedie kunnen de leerlingen de boeken gebruiken die voor in de klas liggen. Ze kunnen ook gebruik maken van internet. De pagina moet informatie geven aan anderen die hier nog niets van af weten. Er moet worden gelet op kopjes en alinea s. De leerlingen illustreren de tekst aan de hand van foto s of plaatjes. Ze kunnen deze uit de boeken kopiëren of printen vanaf een website. Naast een stuk tekst met illustraties, maken de leerlingen op een creatieve manier hun planeet. Dit kan bijvoorbeeld door stukjes papier van een pagina te scheuren die in de kleur is van de planeet. Deze stukjes papier plakken ze dan op een vel papier waardoor een gekleurde cirkel ontstaat. Eventuele ringen worden ook op die manier toegevoegd. Ook wordt op een creatieve manier aangegeven hoeveel manen de planeet heeft. De leerlingen verzamelen zoveel mogelijk informatie over hun planeet. De groepjes bespreken van tevoren wat ze gaan maken en hoe ze het gaan maken. De volgende informatie moet in ieder geval op de pagina terug te vinden zijn. Schrijf deze vragen op het bord: Welke kleur(en) heeft de planeet? Hoeveel manen heeft de planeet? Heeft de planeet ringen? Op de pagina kunnen de leerlingen ook beschrijven hoe lang een dag op die planeet duurt, wat de gemiddelde temperatuur op de planeet is, of de planeet groter of kleiner dan de aarde is et cetera. pagina 248 Reis naar andere hemellichamen les 44 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

19 In onderstaande tabel is te zien welke planeten ringen hebben en hoeveel manen de planeten hebben. planeet ringen? aantal manen kleur Mercurius nee 0 Donker grijs Venus nee 0 Wit (wolken), geel/oranje aarde nee 1 Blauw, groen, geel, rood Mars nee 2 Rood, oker Jupiter ja 63 Bruin, rood en wit Saturnus ja 60 Geel, richting polen groener Uranus ja 27 Cyaan (turkoois) Neptunus ja 13 Blauwgroen De verschillen en overeenkomsten 10 min. Vraag ieder groepje kort een presentatie te geven over wat er op hun pagina staat. Hierbij laten ze hun zelfgemaakte planeet zien. Vraag één van de leerlingen naar voren te komen om de eventuele ringen bij de juiste planeet op het bord te tekenen. Als de planeten één of meerdere manen heeft, tekent de leerling een maan en schrijft erbij hoeveel manen de planeet heeft (zie voorbeeld op het doeblad). Ook schrijft de leerling de kleur van de planeet op het bord. Tijdens de presentaties vullen de andere leerlingen met kleurpotloden opdracht 1 van het doeblad in. Na de presentatie vullen ze de laatste vragen bij stap 4 in. Wat zijn ringen en manen? 5 min. In deze les zijn de leerlingen te weten gekomen of verschillende planeten manen of ringen hebben. Maar weten de leerlingen wel wanneer een hemellichaam een maan is? En waar bestaan de ringen eigenlijk uit? Weten de leerlingen hier de antwoorden op? Leg uit dat een maan een hemellichaam is dat om een planeet draait. De ringen van planeten zijn stukjes gruis en rots. pagina 249 Reis naar andere hemellichamen les 44 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

20 pagina 250 Reis naar andere hemellichamen les 44 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

21 De acht planeten 1 De verschillen en overeenkomsten Wat heb je nodig? Cgroep doeblad kleurpotloden Wat ga je doen? 1 Kleur de cirkels in de kleur van de planeet. 2 Teken de ringen bij de juiste planeten. 3 Schrijf bij elke planeet hoeveel manen die heeft. De aarde is al voorgedaan. kleur alle rondjes in met de juiste kleur schrijf HIER op hoeveel manen de planeet heeft Mercurius Venus blauw groen geel rood 1 aarde Mars pagina 251 Reis naar andere hemellichamen les 44 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

22 kleur alle rondjes in met de juiste kleur schrijf HIER op hoeveel manen de planeet heeft Jupiter Saturnus Uranus Neptunus a Welke planeet heeft de meeste manen? b Welke planeet heeft de minste manen? c De planeten met ringen zijn: d De planeten zonder ringen zijn: pagina 252 Reis naar andere hemellichamen les 44 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

Reis door het zonnestelsel

Reis door het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel GROEP 5-6 41 50 minuten 1, 23 en 32 Zet voor de activiteit Planeten de planeten onder elkaar op het bord, zoals in de tabel. De leerling: weet dat de acht planeten verschillend

Nadere informatie

met Marskanalen 15 min.

met Marskanalen 15 min. Reis naar Mars GROEP 5-6 43 45 & 30 minuten, verdeeld over 2 dagen 1 en 54 De leerling: weet dat water een kanaal kan vormen ziet dat kanalen gevormd door water, ronder zijn dan kanalen die gegraven zijn

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 5-6 44 80 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: weet welke planeten manen hebben weet welke planeten ringen hebben weet welke kleur de verschillende planeten

Nadere informatie

De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat. aarde en de maan

De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat. aarde en de maan Reis naar de maan GROEP 5-6 42 50 minuten 1, 23, 32, 54 en 55 De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat aarde en de maan 13 ballonnen

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 1-2 04 55 minuten De leerling: zonnestelsel verschillend zijn ringen heeft voorwerp drijft of zinkt met stukje ijzer dichtbindstrip Zorg voor de activiteit Zijn alle

Nadere informatie

Het eetbare zonnestelsel groep 5-7

Het eetbare zonnestelsel groep 5-7 Het eetbare zonnestelsel groep 5-7 Hoe groot is de aarde? En hoe groot is de zon in vergelijking met de aarde? Welke planeet staat het dichtst bij de zon en welke het verst weg? Deze les leren de leerlingen

Nadere informatie

Reis door het zonnestelsel

Reis door het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel GROEP 7-8 61 70 minuten 1, 23, 32 en 46 De leerling: weet dat de afstanden tussen de planeten heel groot zijn kan zich een voorstelling maken van de afstand van de aarde tot

Nadere informatie

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Cgroep 7-8 61 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32 en 46 lesdoelen De leerling: weet dat de afstanden tussen de planeten heel groot zijn kan

Nadere informatie

Test je kennis! De heelalquiz

Test je kennis! De heelalquiz Test je kennis! heelalquiz Introductie les 3 Planeten, sterren, manen, de oerknal. Het zijn termen die leerlingen vast wel eens voorbij hebben horen komen. Maar wat weten de leerlingen eigenlijk al van

Nadere informatie

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok Pruiken en revoluties Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over Pruiken en revoluties. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes.

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes. Vallende sterren Kijken naar de sterren * groep 3-4 33 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1 en 42 lesdoelen De leerling: weet dat een vallende ster een steen(tje) is dat door wrijving warmte en een lichtspoor

Nadere informatie

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien Leven in de ruimte GROEP 5-6 59 80 minuten 1, 42, 46 en 54 De leerling: lende hemellichamen verschillende omstandigheden zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HET DUIZELT VOOR JE OGEN Maar je hersenen maken er een mooie film van. Met een speciale ronddraaiende trommel met spleetjes: een zoötroop, kunnen jullie je eigen bioscoop maken. Maak allebei een aantal

Nadere informatie

Leven in jouw woonplaats

Leven in jouw woonplaats Q Leven in jouw woonplaats Wonen groep 3-4 25 tijdsduur 90 minuten (alleen haalbaar met vijf extra begeleiders) kerndoelen 1, 8, 54 en 55 lesdoelen De leerling: ontdekt de bijzonderheden van zijn woonplaats

Nadere informatie

van Mars is nagemaakt

van Mars is nagemaakt Reis naar Mars GROEP 3-4 23 25 & 20 minuten, verdeeld over 2 lessen 1, 5 en 8 De leerling weet: dat er ijzer in de grond van de planeet Mars zit dat roest een reactie is van ijzer en zuurstof (in de aanwezigheid

Nadere informatie

Zonsverduistering Kijken naar de sterren

Zonsverduistering Kijken naar de sterren Zonsverduistering Kijken naar de sterren * groep 5-6 53 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 45 en 46 lesdoelen De leerling weet dat: bij een zonsverduistering de maan tussen de zon en de aarde staat er

Nadere informatie

Snel, sneller, snelst Raketten

Snel, sneller, snelst Raketten V Snel, sneller, snelst Raketten groep 3-4 37 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1 en 55 lesdoelen De leerling: weet dat je een raket nodig hebt om naar de ruimte te gaan weet dat een raket een motor en brandstof

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Uit welk land komt deze raket?

Uit welk land komt deze raket? Uit welk land komt deze raket? Raketten Vgroep 5-6 57 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1, 50 en 54 lesdoelen De leerling: herkent de vlaggen van Nederland, België, Zweden, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië

Nadere informatie

Lesmateriaal bovenbouw

Lesmateriaal bovenbouw Lesmateriaal bovenbouw Workshopdag Satellieten 8 oktober 2008 Space Expo, Noordwijk Bouw je eigen telescoop Benieuwd naar het oppervlak van de maan? Of de ringen van Saturnus? Deze dingen staan te ver

Nadere informatie

Vormen van een raket Raketten

Vormen van een raket Raketten Vormen van een raket Raketten Vgroep 1-2 17 tijdsduur 65 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 44, 45 en 54 lesdoelen De leerling: herkent een aantal wiskundige vormen: een cirkel, een driehoek, een rechthoek

Nadere informatie

Licht en donker Licht

Licht en donker Licht H Licht en donker Licht groep 1-2 09 tijdsduur 80 minuten kerndoelen 1, 32, 42 en 54 lesdoelen De leerling: weet dat licht nodig is om te zien kent een aantal lichtbronnen, waarvan sommige uit zichzelf

Nadere informatie

FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8

FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8 LESMATERIAAL P. 2 INSCIENCE FILM FESTIVAL FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8 Deze lesbrief hoort bij het filmprogramma over het Heelal tijdens het InScience filmfestival 2016. InScience

Nadere informatie

Lichtweerkaatsing Licht

Lichtweerkaatsing Licht Lichtweerkaatsing Licht Hgroep 5-6 49 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 32, 45 en 54 Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. U kunt ze dit ook in tweetallen of in groepjes laten

Nadere informatie

Zoek je weg op de wereld Wonen

Zoek je weg op de wereld Wonen Zoek je weg op de wereld Wonen Qgroep 7-8 65 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 8, 50 en 55 lesdoelen De leerling: kent de begrippen lengteen breedtegraad weet wat de functie is van lengte- en breedtegraden

Nadere informatie

Een vreemde planeet groep 5-8

Een vreemde planeet groep 5-8 Een vreemde planeet groep 5-8 Hoe weten we wat voor weer het is op Mars? Of uit welk materiaal de ringen van Saturnus bestaan? De leerlingen onderzoeken in deze les zelfgemaakte planeten. Ze leren dat

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R LEKKER BAKKEN IN DE ZON! Nee niet zonnebaden, maar barbecuen zonder hout of kolen! Dat kan ook met zonlicht. Het lijkt een beetje op een oude truc met een sterk vergrootglas. Als de zon goed schijnt, en

Nadere informatie

Kleuren in licht? Licht

Kleuren in licht? Licht Kleuren in licht? Licht Hgroep 7-8 69 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 42 en 44 lesdoelen De leerling: weet wat een spectroscoop is weet dat wit licht uit meerdere kleuren bestaat weet dat de kleuren

Nadere informatie

FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8

FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8 LESMATERIAAL P. 2 INSCIENCE FILM FESTIVAL FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8 Deze lesbrief hoort bij het filmprogramma over het Heelal tijdens het InScience filmfestival 2016. InScience

Nadere informatie

Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2. Onderwaterwereld tekenen. Over de lessuggesties. Nodig: Voorbereiding: Uitvoering:

Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2. Onderwaterwereld tekenen. Over de lessuggesties. Nodig: Voorbereiding: Uitvoering: Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2 Over de lessuggesties Bij het werken binnen het thema vissen in de zee is het leuk om van de klas een kleurrijke zee te maken. U organiseert uw creatieve lessen

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: WATER VERZAMELEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Tijd. 10 min. 55 minuten

Tijd. 10 min. 55 minuten Tijd GROEP 5-6 50 55 minuten 1, 23, 32, 44, 45 en 51 De leerling: weet hoe dag en nacht ontstaan weet dat de tijd niet overal op de wereld hetzelfde is weet met welke instrumenten je tijd kunt meten kent

Nadere informatie

Kijken naar sterrenbeelden

Kijken naar sterrenbeelden Kijken naar sterrenbeelden GROEP 5-6 54 70 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: (her)kent de sterrenbeelden uit de horoscopen weet dat de sterrenbeelden deel uitmaken van de dierenriem weet dat

Nadere informatie

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig.

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig. Het klimaat GROEP 5-6 47 65 minuten 1, 23, 42 en 50 Zet voor de activiteit Verandert de waterspiegel? de bekers, de schoteltjes, de klei en de kannen water klaar. Maak een dag van tevoren ten minste 12

Nadere informatie

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien.

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien. Reis naar de maan GROEP 3-4 22 20 & 50 minuten, verdeeld over twee lessen 1, 23, 46 en 54 De leerling: leert samenwerken leert bewegen op muziek leert luisteren naar ritme en muziek herkent vier fasen

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Lespakket. Het monsterbonsterbulderboek. Door: Maike Douglas.

Lespakket. Het monsterbonsterbulderboek. Door: Maike Douglas. pakket Het monsterbonsterbulderboek Door: Maike Douglas Start Tover het boek tevoorschijn Doel Introductie van het boek Tovertoeter Het monsterbonsterbulderboek Voorbereiding Knutsel een tovertoeter en

Nadere informatie

Vlinder maken met een koffiefilter

Vlinder maken met een koffiefilter Kinderactiemodel klimaatcampagne 2011 Knutseltips vlinders maken Maak een vlinder-knutselhoek waar kinderen allerlei vlinders kunnen knutselen. Hierna geven we een overzicht van enkele concrete voorbeelden

Nadere informatie

lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet weet waaruit een dorp is opgebouwd

lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet weet waaruit een dorp is opgebouwd Q Waar woon jij? Wonen groep 1-2 05 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 44, 50, 51, 54 en 55 lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R EEN ADEMBENEMEND INSTRUMENT Een liedje fluiten is niet zo makkelijk. Je lippen en je tong moet je in allerlei bochten wringen. Met een muziekinstrument gaat het al een stukje makkelijker. Even blazen en

Nadere informatie

neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten

neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten Het weer GROEP 3-4 26 45 minuten (dag 1) & 5 minuten (dag 2 t/m 4) & 20 minuten (dag 5) 1, 23, 43, 44 en 45 De leerling: neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten van 10

Nadere informatie

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij.

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Waxinelichtje en een glas - Een waxinelichtje - Een schoteltje - Een lucifer - Een glas Zet in het midden van de kring een schoteltje neer met

Nadere informatie

Tips voor activiteiten in de winter, lekker knutselen

Tips voor activiteiten in de winter, lekker knutselen Tips voor activiteiten in de winter, lekker knutselen 1) Voor de kleinste kinderen In de winter kunnen vogels wel wat extra s gebruiken. Met kinderen van alle leeftijden kun je hiermee aan de slag. Dennenappels

Nadere informatie

Magnetische velden groep 7-8

Magnetische velden groep 7-8 Magnetische velden groep 7-8 Zonder magnetisch veld zouden we niet op aarde kunnen leven. Zonnewinden zouden de atmosfeer rond de aarde laten verdwijnen en schadelijke straling zou het leven op aarde vernietigen.

Nadere informatie

K 1 Symmetrische figuren

K 1 Symmetrische figuren K Symmetrische figuren * Spiegel Plaats de spiegel zó, dat je twee gelijke figuren ziet. Plaats de spiegel nu zó op het plaatje, dat je dezelfde figuur precies éénmaal ziet. Lukt dat bij alle plaatjes?

Nadere informatie

gaat, totdat het iets tegenkomt de schaduw verandert als de positie van de lichtbron verandert

gaat, totdat het iets tegenkomt de schaduw verandert als de positie van de lichtbron verandert Licht GROEP 3-4 29 70 minuten 1, 23, 32, 42 en 46 De leerling: gaat, totdat het iets tegenkomt de schaduw verandert als de positie van de lichtbron verandert de schaduw verandert als de positie van de

Nadere informatie

Opdrachtenfiche mijn orkest

Opdrachtenfiche mijn orkest Opdrachtenfiche mijn orkest PER TWEE/IN GROEP In een orkest spelen instrumenten samen. Elk instrument werkt op een andere manier en geeft een ander soort geluid. Hier kan je vijf leuke instrumenten in

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R WELKOM! Een bezoeker die een science center binnenkomt, moet gelijk in de stemming komen om van alles te ontdekken. Dat kan doordat er iets verrassends gebeurt. Daar gaan jullie op een heel speciale manier

Nadere informatie

van zwaartekracht hebben weet dat hoe groter de zwaartekracht van een hemellichaam is, hoe kleiner hun sprong is

van zwaartekracht hebben weet dat hoe groter de zwaartekracht van een hemellichaam is, hoe kleiner hun sprong is Zwaartekracht GROEP 5-6 48 65 minuten 1 en 23 De leerling: herkent de zwaartekracht ontdekt dat een kleine sprong op aarde een veel grotere sprong op de maan is ontdekt dat een kleine sprong op aarde een

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HIER EN DAAR EEN BUI Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

dampkring voorstelt en een fles die een planeet zonder dampkring voorstelt

dampkring voorstelt en een fles die een planeet zonder dampkring voorstelt Het klimaat GROEP 7-8 67 15 minuten wachten De leerling: weet wat het broeikaseffect is weet wat de dampkring is ontdekt dat de dampkring heel dun is in vergelijking met de aarde kent zowel positieve als

Nadere informatie

Oost, west, thuis best Wonen

Oost, west, thuis best Wonen Q Oost, west, thuis best Wonen groep 5-6 45 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 42 en 50 lesdoelen De leerling: weet wie Christoffel Columbus is kan op een kaart van Nederland zijn woonplaats aanwijzen

Nadere informatie

Zons- en maansverduistering

Zons- en maansverduistering Zons- en maansverduistering Wat weet jij van de maan en de zon? Weet je wat een zonsverduistering is? En een maansverduistering? Door deze opdracht te doen, kan je er zelf achterkomen. Je bouwt eerst een

Nadere informatie

staat waar iedereen uit de klas woont

staat waar iedereen uit de klas woont Wonen GROEP 5-6 45 70 minuten 1, 42 en 50 De leerling: weet wie Christoffel Columbus is kan op een kaart van Nederland zijn woonplaats aanwijzen leert met een kompas te werken kent vier verschillende windrichtingen

Nadere informatie

Waar is de schaduw? Licht

Waar is de schaduw? Licht Waar is de schaduw? Licht Hgroep 3-4 29 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 42 en 46 lesdoelen De leerling: ontdekt dat licht rechtdoor gaat, totdat het iets tegenkomt weet hoe schaduw ontstaat

Nadere informatie

Staphorst op de kaart

Staphorst op de kaart Opdracht 1 Je krijgt een oude kaart van de. Deze kaart is in 1866 gemaakt. Dat is ongeveer 150 jaar geleden. Nodig: kleurpotloden 1. Onderstreep Rouveen, Staphorst en IJhorst met een rood potlood. 2. Zet

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 7-8 64 De leerling weet: uit hoeveel dagen een jaar op aarde bestaat dat als een planeet één keer rond de zon draait, er één jaar voorbij is dat 4 jaar op Mercurius

Nadere informatie

http://www.kidzlab.nl/index2.php?option=com_content&task=vi...

http://www.kidzlab.nl/index2.php?option=com_content&task=vi... Veelvlakken De perfecte vorm Plato was een grote denker in de tijd van de Oude Grieken. Hij was een van de eerste die de regelmatige veelvlakken heel bijzonder vond. Hij hield ervan omdat ze zulke mooie,

Nadere informatie

dag- en nachtdieren land dag is het dan nacht is aan de andere kant van de wereld de zon op is de zon onder is

dag- en nachtdieren land dag is het dan nacht is aan de andere kant van de wereld de zon op is de zon onder is Tijd GROEP 3-4 30 50 minuten 1, 23 en 46 De leerling: dag- en nachtdieren land dag is het dan nacht is aan de andere kant van de wereld de zon op is de zon onder is en nacht Haal voor de activiteit Dieren

Nadere informatie

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Circuit met verschillende hoeken. Hierbij meerder intellegenties aanspreken. De kinderen wel in vele hoeken laten komen, zodat ze op verschillende manieren

Nadere informatie

Zelf papier maken!? Hoe doe je dat?

Zelf papier maken!? Hoe doe je dat? Zelf papier maken!? Hoe doe je dat? Hoe belangrijk is papier? Wat voor heb je papier nodig? Met papier kan je bijvoorbeeld: schrijven, tekenen of boeken maken. Van oud papier zoals kranten, kun je zelf

Nadere informatie

Licht. Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. 10 min. 60 minuten

Licht. Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. 10 min. 60 minuten Licht GROEP 5-6 49 60 minuten 1, 32, 45 en 54 Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. U kunt ze dit ook in tweetallen of in groepjes laten doen. De leerling: weet dat licht altijd

Nadere informatie

Lesideeën groep 1 en 2

Lesideeën groep 1 en 2 2 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandarts en een tandheelkundige praktijk eruitzien. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe, wanneer en hoe vaak ze tandenpoetsen. Werkwijze

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl De Melkweg groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen als vanzelf veel vragen op. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan al die sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? De sterren die wij vanaf de aarde zien,

Nadere informatie

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 3: De ontdekking Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart Opdracht 1: Horizonverfraaiing Verhaal deel 2: De ontdekking Opdracht 2: Laat maar draaien Opdracht 3: Steentjes

Nadere informatie

Webkwestie planeten. Brechtje van Laatum. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/54634

Webkwestie planeten. Brechtje van Laatum. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/54634 Auteur Brechtje van Laatum Laatst gewijzigd Licentie Webadres 12 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/54634 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

Tijd. een tijdlijn met daarop verschillende gebeurtenissen sinds het ontstaan van het heelal tot nu. 60 minuten

Tijd. een tijdlijn met daarop verschillende gebeurtenissen sinds het ontstaan van het heelal tot nu. 60 minuten Tijd GROEP 7-8 70 60 minuten 1, 51 en 54 De leerling: leert dat het heelal heel erg oud is ontdekt dat de aarde relatief kort geleden is ontstaan leert dat de mens relatief kort op de aarde is oefent de

Nadere informatie

Breuken(taal), meetkunde, voortzetting eerlijk verdelen

Breuken(taal), meetkunde, voortzetting eerlijk verdelen Titel Eerlijk verdelen 2 Groep / niveau Groep 5/6 Leerstofaspecten Benodigdheden Organisatie Bedoeling Voorwaardelijke vaardigheden Lesactiviteit Breuken(taal), meetkunde, voortzetting eerlijk verdelen

Nadere informatie

dag en nacht Vragen behorende bij de clip dag en nacht op

dag en nacht Vragen behorende bij de clip dag en nacht op RUIMTE Naam: dag en nacht Vragen behorende bij de clip dag en nacht op www.schooltvbeeldbank.nl 1. Planeten Uit hoeveel planeten bestaat ons zonnestelsel? De aarde en dan nog.. planeten. (vul aantal in)

Nadere informatie

Knutselen met Je knutsel Ei Kwijt November

Knutselen met Je knutsel Ei Kwijt November Dit is alweer onze derde editie van iknutsel magazine. In deze november editie een mix van de volgende thema s. Sinterklaas, Sint Maarten en herfst. De maand november, waar zullen we beginnen! Er zijn

Nadere informatie

LESSENSERIE HEELAL GROEP 3/4

LESSENSERIE HEELAL GROEP 3/4 LESSENSERIE HEELAL GROEP 3/4 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 De lessenserie in het kort 3 Doelstellingen 3 Benodigdheden 3 Trefwoorden en kernbegrippen 4 Overzicht lesinhouden 4 Aandachtspunten bij de

Nadere informatie

Pasen. Vrolijke paaskaart Leuke kaart om te kleuren die je met Pasen aan iemand kan geven. Bijvoorbeeld je vader, moeder, opa of oma.

Pasen. Vrolijke paaskaart Leuke kaart om te kleuren die je met Pasen aan iemand kan geven. Bijvoorbeeld je vader, moeder, opa of oma. Pasen Hallo, Ik heb me alweer bezig gehouden met pasen en ben voor jullie op zoek gegaan naar leuke knutselwerkjes om thuis te gaan maken.ik hoop dat jullie er veel plezier mee zullen hebben. Zo vind je

Nadere informatie

Ontdekdoos Kleuren groep 3 en 4. handleiding

Ontdekdoos Kleuren groep 3 en 4. handleiding Ontdekdoos Kleuren groep 3 en 4 handleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Kleuren Docentenhandleiding Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is gratis te downloaden

Nadere informatie

Werkboekje Grote Wetenschapsdag

Werkboekje Grote Wetenschapsdag Werkboekje Grote Wetenschapsdag Als je alles ingevuld hebt - > inleveren bij je leerkracht. Naam: Klas: _ School: Start van de dag - > Video Wat vond je van de video? Heb jij een eigen vraag kunnen bedenken?

Nadere informatie

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek Voorbereiding: Materialen verzamelen Voor de les alles al klaarzetten. De tafels in groepjes van vier zetten zodat je elk proefje eventueel twee keer kan klaar leggen. De werkbladen kopiëren De opdrachtvellen

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

200 JAAR STATEN-GENERAAL

200 JAAR STATEN-GENERAAL 200 JAAR STATEN-GENERAAL NOVEMBER 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #7 WAT HEB JE NODIG Knipblad met jaartallen (gekleurd papier) Knipblad met foto s/uitleg (wit papier) Magneetjes + magneetbord Uitgeknipte

Nadere informatie

Hier en daar een bui

Hier en daar een bui Hier en daar een bui Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

G 1 Tangram: figuren leggen

G 1 Tangram: figuren leggen G Tangram: figuren leggen * Schaar, kopieerbladen 8 en 9 Knip de zeven tangramdelen (kopieerblad 8) uit. Let erop dat de grenslijnen van ieder deel wel heel blijven. Leg met de zeven delen de dieren op

Nadere informatie

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde Het klimaat GROEP 3-4 27 45 minuten 1, 42 en 43 De leerling: aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde landklimaat en zeeklimaat blauwe kleurpotloden Zorg voor de activiteit De

Nadere informatie

Maak je eigen vlieger

Maak je eigen vlieger Uitdager van de maand Maak je eigen vlieger Natuur & Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Maak je eigen vlieger Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Inzicht in hoe een vlieger vliegt

Nadere informatie

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken Grafieken Rekenles over het maken van grafieken 10-13 jaar Rekenen Weerstation, data, grafieken 60 minuten Op het digitale schoolbord bekijkt de leerkracht met de klas verschillende grafieken over het

Nadere informatie

Voorbereidend gesprek Vragen die de leerkracht kan stellen: Introductielessen Primair Onderwijs. 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein

Voorbereidend gesprek Vragen die de leerkracht kan stellen: Introductielessen Primair Onderwijs. 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein Introductielessen Primair Onderwijs 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein - De leerlingen worden met kunst geconfronteerd - De leerlingen ontdekken dat kunst niet altijd in een museum staat

Nadere informatie

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi.

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Hoe ziet de woonkamer in jouw huis eruit? Hebben jullie behang met bloemen, zijn de muren in een mooie kleur geverfd of hebben jullie

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 2: RAVIJN OVERSTEKEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 2) Het ravijn Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Brainstorm ravijn oversteken Bruggen bouwen

Nadere informatie

groep 5/6 Thema: Water groep 1/2 groep 3/4 groep 7/8

groep 5/6 Thema: Water groep 1/2 groep 3/4 groep 7/8 groep 5/6 Thema: Water groep 1/2 groep 3/4 groep 7/8 LEERKRACHTENKAART 1 thema: Water Wie ontwerpt de mooiste brug? OMSCHRIJVING: De leerlingen ontwerpen en bouwen een beweegbare brug over water voor voetgangers

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

Sterrenkaart groep 3-4

Sterrenkaart groep 3-4 Sterrenkaart groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen vanzelf veel vragen bovendrijven. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? Hoe groot is het heelal? In deze les

Nadere informatie

Waarom zijn er seizoenen?

Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoen? Vorig weekeinde was het ineens zover. Volop zomer op zaterdag met ruim 24 graden en een zonnetje, de dag erna was het herfst met 15 graden en gemiezer.

Nadere informatie

Naam: Janette de Graaf. Groep: 7. Datum:Februari Het heelal.

Naam: Janette de Graaf. Groep: 7. Datum:Februari Het heelal. Naam: Janette de Graaf. Groep: 7. Datum:Februari 2017. Het heelal. Inhoudsopgaven. Hoofdstuk 1. Ons zonnestelsel. Blz 3 Hoofdstuk 2. De zon. Blz 4-5 Hoofdstuk 3. De maan. Blz 6 Hoofdstuk 4. Planeten. Blz

Nadere informatie

Planeten. Zweven in vaste banen om een ster heen. In ons zonnestelsel zweven acht planeten rond de zon. Maar wat maakt een planeet nou een planeet?

Planeten. Zweven in vaste banen om een ster heen. In ons zonnestelsel zweven acht planeten rond de zon. Maar wat maakt een planeet nou een planeet? Planeten Zweven in vaste banen om een ster heen In ons zonnestelsel zweven acht planeten rond de zon. Maar wat maakt een planeet nou een planeet? Een planeet: zweeft in een baan rond een ster; is zwaar

Nadere informatie

Lesbrief/informatie. Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5

Lesbrief/informatie. Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5 Lesbrief/informatie Cultuurmenu projecten audiovisueel groep 1-5 Organisatie Cultuurmenu: Cultuurwijzer Nieuwstraat 379 7311 BR Apeldoorn 055-5213967 www.cultuurwijzerapeldoorn.nl De projecten zijn ontwikkeld

Nadere informatie

Sinterklaas knutselen

Sinterklaas knutselen Sinterklaas knutselen Stoomboot Materiaal: een melkpak, gekleurd karton en papier, evt. watten, keukenrol en verf. Leg het melkpak op z'n kant en pak twee stroken en niet die aan beide kanten aan elkaar.

Nadere informatie

Dit stappenplan is ingevuld door:

Dit stappenplan is ingevuld door: STAPPENPLAN Dit stappenplan is ingevuld door: Dit is jullie opdracht: Bekijk de kranten en/of nieuwssites die je toegewezen krijgt. Ga op zoek naar een nieuwsartikel waarin techniek een belangrijke rol

Nadere informatie

Kijken naar het heelal

Kijken naar het heelal Kijken naar het heelal GROEP 5-6 55 70 minuten 1, 46 en 54 Tip. Je kunt de Melkweg met het blote oog bekijken. Dit kan het beste in januari als het nieuwe maan is. Als het mogelijk is, kunt u de leerlingen

Nadere informatie