Test je kennis! De heelalquiz

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Test je kennis! De heelalquiz"

Transcriptie

1 Test je kennis! heelalquiz Introductie les 3 Planeten, sterren, manen, de oerknal. Het zijn termen die leerlingen vast wel eens voorbij hebben horen komen. Maar wat weten de leerlingen eigenlijk al van het heelal? Met deze quiz wordt de kennis van de leerlingen getest en worden de begrippen ruimtevaart en sterrenkunde geïntroduceerd. Lesdoelen Benodigdheden per leerling leerlingen Test je kennis! heelalquiz het heelal. ontwerp- en onderzoekscyclus onderwerp bestaan heelal uit verschillende en sterrenkunde. fasen. Per fase is ontwerp- en onderzoekscyclus bestaan uit verschillende fasen. Per fase is er een specifiek pictogram dat naar de fase verwijst. Hieronder is te zien welke er een specifiek pictogram dat naar de fase verwijst. Hieronder is te zien welke pictogrammen ontwerp- en welke onderzoekscyclus fase pictogrammen welke fase Voorbereidingen van de cycli bestaan aangeven. uit verschillende Een aantal fasen. pictogrammen Per fase wordt is van de cycli aangeven. Een aantal pictogrammen wordt er in beide een specifiek cycli gebruikt. pictogram in beide cycli gebruikt. Download pictogrammen dat naar de fase pictogrammen de PowerPoint-presentatie verwijzen verwijst. dan Hieronder ook naar is dezelfde te zien welke ontwerp- en onderzoekscyclus bestaan fase. verwijzen uit verschillende dan ook naar fasen. dezelfde Per fase fase. is pictogrammen welke fase van de cycli aangeven. Een aantal pictogrammen wordt er een specifiek pictogram bij deze dat naar les. de Zet fase een verwijst. computer Hieronder met is te zien welke in beide cycli gebruikt. pictogrammen verwijzen dan ook naar dezelfde fase. pictogrammen welke fase beamer van de klaar. cycli aangeven. Leg de benodigdheden Een aantal pictogrammen wordt in beide cycli gebruikt. per pictogrammen leerling klaar. verwijzen dan ook naar dezelfde fase. Verkennen Verkennen ze activiteit activeert al bestaande kennis of introduceert nieuwe kennis bij ze activiteit activeert al bestaande kennis of introduceert nieuwe kennis bij Verkennen Verkennen de leerling, zodat de kennis die bij het onderzoek wordt opgedaan beter beklijft. de leerling, zodat de kennis die bij het onderzoek wordt opgedaan beter beklijft. ze activiteit activeert ze al bestaande les is bedoeld kennis ter of introduceert introductie nieuwe van het kennis onderwerp bij ze ruimtevaart en sterrenkunde. Verkennen activiteit activeert al bestaande kennis of introduceert nieuwe kennis bij de Onderzoeksvraag leerling, zodat de kennis die bij het onderzoek wordt opgedaan beter beklijft. ze Onderzoeksvraag leerling, activiteit zodat activeert de kennis al bestaande die bij het kennis onderzoek of introduceert wordt opgedaan nieuwe beter kennis beklijft. bij Laat de leerlingen het werkblad Test je kennis! heelalquiz invullen aan de hand Probleemstelling de leerling, vraag onderzoekt, vraag onderzoekt, zodat kennis analyseert analyseert die bij en en het beschrijft beschrijft onderzoek het het wordt probleem. probleem. opgedaan Belangrijk Belangrijk beter is beklijft. dat dat Probleemstelling Verkennen Onderzoeksvraag de vraag niet breed van en te de smal PowerPoint-presentatie is gesteld. vraag mag die niet op met een ja/nee scherm te wordt getoond. de vraag niet te breed en te smal is gesteld. vraag mag niet met ja/nee te ze beantwoorden vraag activiteit onderzoekt, onderzoekt, activeert zijn. analyseert analyseert al bestaande en beschrijft en beschrijft kennis of het het introduceert probleem. probleem. nieuwe Belangrijk Belangrijk kennis dat dat bij Probleemstelling Onderzoeksvraag beantwoorden zijn. de vraag leerling, vraag niet niet zodat breed te breed de kennis te smal Daarna te smal die bij is geven is het gesteld. gesteld. onderzoek vraag ze het werkblad vraag wordt mag mag opgedaan niet met aan niet hun met beter ja/nee buurvrouw/-man. ja/nee beklijft. te vraag onderzoekt, analyseert en beschrijft het probleem. Belangrijk is dat te beantwoorden beantwoorden Hypothese zijn. zijn. Hypothese vraag niet te breed en Bespreek te smal de is gesteld. antwoorden vraag van mag de quiz niet met klassikaal. ja/nee te Probleemstelling Ontwerpen beantwoorden Voor de leerlingen Voor leerlingen zijn. aan de slag gaan, formuleren ze een mogelijk antwoord op aan Tijdens slag het gaan, bespreken formuleren van ze een de antwoorden mogelijk antwoord op Ontwerpen Hypothese de onderzoeksvraag. onderzoekt, Een analyseert hypothese en beschrijft is niet goed het of probleem. fout. hypothese Belangrijk geeft is dat de onderzoeksvraag. leerlingen bedenken Een kijken ideeën hypothese de voor leerlingen het is niet ontwerp. goed elkaars of Dit fout. ontwerp hypothese moet minimaal geeft de Voor weer vraag de leerlingen wat leerlingen niet de leerling te bedenken breed aan verwacht en de ideeën te slag smal dat gaan, voor is de gesteld. formuleren het uitkomst ontwerp. van vraag ze Dit het een ontwerp mag onderzoek mogelijk niet moet met antwoord zal ja/nee minimaal zijn. te op voldoen Ontwerpen Hypothese weer wat aan de een leerling programma verwacht van dat eisen. de uitkomst Dat programma van het onderzoek van eisen zal wordt zijn. ook voldoen beantwoorden de onderzoeksvraag. aan een zijn. Een hypothese niet goed of fout. hypothese geeft programma van eisen. Dat programma van eisen wordt ook in Voor deze leerlingen de fase leerlingen opgesteld. bedenken aan de ideeën slag gaan, voor het formuleren ontwerp. ze Dit een ontwerp mogelijk moet antwoord minimaal op weer in Experiment wat de leerling verwacht deze fase opgesteld. de meeste dat de vragen uitkomst goed van het onderzoek zal zijn. voldoen de Experiment onderzoeksvraag. aan een programma Een hypothese van eisen. niet Dat goed programma of fout. van hypothese eisen wordt geeft ook Ontwerpen beantwoord? Maken in weer leerlingen zoeken proefondervindelijk het antwoord op de onderzoeksvraag. deze leerlingen wat fase de opgesteld. leerling zoeken verwacht proefondervindelijk dat uitkomst het antwoord van het onderzoek op onderzoeksvraag. zal zijn. Maken Experiment Het leerlingen experiment bedenken kan een ideeën proef zijn, voor maar het ontwerp. ook een theoretisch Dit ontwerp experiment. moet minimaal Het experiment maken kan een het proef product zijn, aan maar hand ook een van theoretisch het ontwerp. experiment. voldoen Materialen leerlingen leerlingen en maken proefopzet het product horen ook aan bij de het hand experiment. van het ontwerp. Maken Experiment aan een zoeken programma proefondervindelijk van eisen. Dat het programma antwoord op van de eisen onderzoeksvraag. wordt ook Materialen en proefopzet horen ook bij het experiment. in Het Testen deze experiment leerlingen fase opgesteld. kan een proef zijn, maar ook een theoretisch experiment. maken zoeken het proefondervindelijk product aan hand het antwoord van het ontwerp. op de onderzoeksvraag. Materialen Testen Resultaten en proefopzet horen ook bij het experiment. Het Resultaten experiment kan een proef zijn, maar ook een theoretisch experiment. leerlingen testen het gemaakte ontwerp. Maken Na leerlingen het experiment testen leggen het gemaakte de leerlingen ontwerp. de resultaten vast. Dit kan door tekenen, Testen Materialen Na het experiment en proefopzet leggen horen de leerlingen ook bij het de resultaten experiment. vast. Dit kan door tekenen, Resultaten schrijven, leerlingen plakken maken of fotograferen. het product aan de hand van het ontwerp. Meer schrijven, leerlingen plakken weten testen of het fotograferen. Na het experiment leggen gemaakte de leerlingen ontwerp. de resultaten vast. Dit kan door tekenen, Meer Resultaten weten Er schrijven, wordt bronnenonderzoek gedaan, een discussie gevoerd of de leerkracht Er Conclusie plakken of fotograferen. Testen wordt bronnenonderzoek gedaan, een discussie gevoerd of de leerkracht geeft Meer Na Conclusie het extra weten experiment leggen leerlingen de resultaten vast. Dit kan door tekenen, uitleg. geeft extra uitleg. geven antwoord op de onderzoeksvraag. resultaten uit het Er schrijven, leerlingen wordt leerlingen bronnenonderzoek plakken testen geven of antwoord het fotograferen. gemaakte gedaan, op de ontwerp. onderzoeksvraag. een discussie gevoerd resultaten of de leerkracht uit het Conclusie onderzoek zijn leidend bij het beantwoorden van de vraag. leerlingen bekijken geeft onderzoek extra zijn uitleg. leidend bij het beantwoorden van de vraag. leerlingen bekijken hierbij Conclusie leerlingen hierbij of hun geven hypothese antwoord klopt. op de onderzoeksvraag. resultaten uit het Meer weten of hun hypothese klopt. onderzoek zijn leidend bij het beantwoorden van de vraag. leerlingen bekijken Er wordt leerlingen bronnenonderzoek geven antwoord gedaan, op de onderzoeksvraag. een discussie gevoerd resultaten of de leerkracht uit het onderzoek Meer hierbij weten of hun hypothese klopt. geeft Meer extra weten zijn uitleg. leidend bij het beantwoorden van de vraag. leerlingen bekijken leerlingen verdiepen zich verder door bronnenonderzoek te doen, een leerlingen hierbij of hun verdiepen hypothese zich klopt. verder door bronnenonderzoek te doen, een Meer discussie weten te voeren of de leerkracht geeft extra uitleg. discussie te voeren of de leerkracht geeft extra uitleg. leerlingen verdiepen 1 zich Bron: verder door bronnenonderzoek te doen, een Meer weten discussie te voeren of de leerkracht geeft extra uitleg. leerlingen verdiepen zich verder door bronnenonderzoek te doen, een Tijdsduur 45 minuten Kerndoelen 29, 38 Vakken Natuurkunde Biologie Scheikunde

2 Achtergrondinformatie voor de docent uitleg. 1 Hoe lang doet de aarde over een rondje om haar eigen as? a Iets minder dan 24 uur b 365,25 dagen c Precies 24 uur d Iets meer dan 24 uur 2 Een planeet is a een hemellichaam dat een baan om een ster beschrijft. b een hemellichaam waarop water voorkomt. c een hemellichaam dat om haar eigen as draait. Kenmerken van een planeet zijn: 3a Noem zoveel mogelijk planeten. 3b Zet de planeten in de juiste volgorde. Begin bij de planeet die het dichtst bij de zon staat. planeten in ons zonnestelsel zijn in deze volgorde: Mercurius, Venus, aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus 4 zon is... a een unieke planeet waar er maar één van is. b een ster net als andere sterren aan de hemel. c een gasbol met een kern van aarde. 5 Teken de omtrek van de zon en de omtrek van de aarde in de juiste verhouding op je werkblad. zon aarde 2 Bron:

3 6 a Een stabiele temperatuur c Energie d Bescherming e Alles wat bij a t/m d staat Leven kan waarschijnlijk niet zonder: Een stabiele temperatuur Water, stikstof, koolstof of silicium Energie Bescherming let op! In dit rijtje gaan we er wel vanuit dat buitenaards leven het zelfde Vinden de leerlingen dat reëel? Bron: 7 Teken een satelliet. Vraag een paar leerlingen om hun satelliet te laten zien. Zijn het natuurlijke of kunstmatige satellieten? 8 Zet in de goede volgorde, van klein naar groot: Heelal, maan, Melkweg, aarde, Jupiter, zonnestelsel en de zon. goede volgorde is: maan aarde - Jupiter zon - zonnestelsel Melkweg - heelal 3 Bron:

4 9 Planeet A: Saturnus. Saturnus is na Jupiter de grootste planeet van ons zonne- drijven in een teiltje omdat hij voornamelijk uit gas bestaat. Om de kern van ijs en steen zitten een laag metallisch waterstof, een dikke laag vloeibaar waterstof en een atmosfeer bestaande uit verschillende gassen. Planeet B: aarde. natuurlijke satelliet van de aarde is de maan. 10 Geef een definitie van het begrip tijd. Tijd is een natuurlijk fenomeen maar onze tijdsindeling is juist heel menselijk. indeling is gebaseerd op de bewegingen van hemellichamen zoals de zon en de maan. Het hoogste punt van de zon aan de hemel werd bijvoorbeeld het middaguur genoemd. maanden zijn afgeleid van de maanfasen en een jaar is een omloop van de aarde rond de zon. Vroeger leefde men vooral op de zon; als het donker werd eindigde de dag en wanneer de zon weer opkwam begon er een nieuwe. Dag en nacht was dus de eerste manier waarop men tijd indeelde. Een dag is de tijd die de aarde nodig Omdat het handig was om te weten wanneer de seizoenen veranderden ging men een streepje op een steen of in hout. Zo wist men na verloop van tijd hoeveel dagen het duurde voordat er een ander seizoen begon. 4 Bron:

5 Test je kennis! heelalquiz ontwerp- en onderzoekscyclus bestaan uit verschillende fasen. Per fase is ontwerp- en onderzoekscyclus bestaan uit verschillende fasen. Per fase is er een werkblad specifiek pictogram dat naar de fase verwijst. Hieronder is te zien welke er een specifiek pictogram dat naar de fase verwijst. Hieronder is te zien welke pictogrammen ontwerp- en welke onderzoekscyclus fase van de cycli bestaan aangeven. uit verschillende Een aantal fasen. pictogrammen Per fase wordt is pictogrammen welke fase van de cycli aangeven. Een aantal pictogrammen wordt er in beide een specifiek cycli gebruikt. pictogram pictogrammen dat naar de fase verwijzen verwijst. dan Hieronder ook naar is dezelfde te zien welke fase. in beide ontwerp- cycli en gebruikt. onderzoekscyclus pictogrammen bestaan verwijzen uit verschillende dan ook naar fasen. dezelfde Per fase fase. is pictogrammen welke fase van de cycli aangeven. Een aantal pictogrammen wordt er een specifiek pictogram dat naar de fase verwijst. Hieronder is te zien welke in beide cycli gebruikt. pictogrammen verwijzen dan ook naar dezelfde fase. pictogrammen welke fase van de cycli aangeven. Een aantal pictogrammen wordt Verkennen Verkennen ze activiteit activeert al bestaande kennis of introduceert nieuwe kennis bij ze activiteit activeert al bestaande kennis of introduceert nieuwe kennis bij Verkennen Verkennen de leerling, zodat de kennis die bij het onderzoek wordt opgedaan beter beklijft. de leerling, zodat de kennis die bij het onderzoek wordt opgedaan beter beklijft. ze activiteit activeert Vraag al bestaande 1 kennis of introduceert nieuwe kennis bij ze Verkennen activiteit activeert al bestaande kennis of introduceert nieuwe kennis bij de Onderzoeksvraag leerling, zodat de kennis die bij het onderzoek wordt opgedaan beter beklijft. ze Onderzoeksvraag leerling, activiteit zodat activeert de kennis a al bestaande die bij het Iets minder kennis onderzoek dan of introduceert wordt opgedaan 24 uur nieuwe beter kennis beklijft. bij Probleemstelling de leerling, vraag onderzoekt, vraag onderzoekt, zodat kennis analyseert analyseert die bij en en het beschrijft beschrijft onderzoek het het wordt probleem. probleem. opgedaan Belangrijk Belangrijk beter is is beklijft. dat dat Probleemstelling Verkennen Onderzoeksvraag de vraag niet breed b en te smal 365,25 is gesteld. dagen vraag mag niet met ja/nee te de vraag niet te breed en te smal is gesteld. vraag mag niet met ja/nee te ze beantwoorden vraag activiteit onderzoekt, onderzoekt, activeert zijn. analyseert analyseert al bestaande en beschrijft en beschrijft kennis of het het introduceert probleem. probleem. nieuwe Belangrijk Belangrijk kennis dat dat bij Probleemstelling Onderzoeksvraag beantwoorden zijn. de vraag leerling, vraag niet niet zodat breed te breed de kennis c te smal te smal die Precies bij is is het gesteld. gesteld. 24 onderzoek uur vraag vraag wordt mag mag opgedaan niet met niet met beter ja/nee ja/nee beklijft. te vraag onderzoekt, analyseert en beschrijft het probleem. Belangrijk is dat te beantwoorden beantwoorden Hypothese zijn. Hypothese vraag niet te zijn. breed en d te smal Iets meer is gesteld. dan 24 vraag uur mag niet met ja/nee te Probleemstelling Ontwerpen beantwoorden Voor de leerlingen Voor leerlingen zijn. aan de slag gaan, formuleren ze een mogelijk antwoord op aan de slag gaan, formuleren ze een mogelijk antwoord op Ontwerpen Hypothese de onderzoeksvraag. onderzoekt, Een analyseert hypothese en beschrijft is niet goed het of probleem. fout. hypothese Belangrijk geeft is dat de onderzoeksvraag. leerlingen bedenken Een ideeën hypothese voor het is niet ontwerp. goed of Dit fout. ontwerp hypothese moet minimaal geeft de Voor weer vraag de leerlingen wat leerlingen niet de leerling te bedenken breed aan verwacht en de ideeën te slag smal dat gaan, voor is de gesteld. formuleren het uitkomst ontwerp. van vraag ze Dit het een ontwerp mag onderzoek mogelijk niet moet met antwoord zal ja/nee minimaal zijn. te op voldoen Ontwerpen Hypothese weer wat aan de een leerling programma verwacht Vraag van dat 2 eisen. de uitkomst Dat programma van het onderzoek van eisen zal wordt zijn. ook voldoen beantwoorden de onderzoeksvraag. aan een zijn. Een hypothese niet goed of fout. hypothese geeft programma van eisen. Dat programma van eisen wordt ook in Voor deze leerlingen de fase leerlingen opgesteld. bedenken aan de ideeën slag gaan, voor het formuleren ontwerp. ze Dit een ontwerp mogelijk moet antwoord minimaal op weer in Experiment wat de leerling verwacht dat de uitkomst van het onderzoek zal zijn. deze fase opgesteld. voldoen de Experiment onderzoeksvraag. aan een programma Een a hypothese een van eisen. hemellichaam niet Dat goed programma of fout. dat van een hypothese eisen baan wordt om geeft ook een ster beschrijft. Ontwerpen Maken in weer leerlingen deze leerlingen wat fase de opgesteld. leerling zoeken zoeken verwacht proefondervindelijk proefondervindelijk dat uitkomst het antwoord het antwoord van het onderzoek op de onderzoeksvraag. op onderzoeksvraag. zal zijn. Maken Experiment Het leerlingen experiment bedenken kan een b ideeën proef een zijn, voor hemellichaam maar het ontwerp. ook een theoretisch Dit waarop ontwerp experiment. moet water minimaal voorkomt. Het experiment maken kan een het proef product zijn, aan maar hand ook een van theoretisch het ontwerp. experiment. voldoen Materialen leerlingen leerlingen en maken proefopzet het product horen ook aan bij de het hand experiment. van het ontwerp. Maken Experiment aan een zoeken programma proefondervindelijk van eisen. Dat het programma antwoord op van de eisen onderzoeksvraag. wordt ook Materialen en proefopzet horen ook bij het experiment. in Het c een hemellichaam dat om haar eigen as draait. Testen deze experiment leerlingen fase opgesteld. kan een proef zijn, maar ook een theoretisch experiment. maken zoeken het proefondervindelijk product aan hand het antwoord van het ontwerp. op de onderzoeksvraag. Materialen Testen Resultaten en proefopzet horen ook bij het experiment. Het Resultaten experiment kan een proef zijn, maar ook een theoretisch experiment. leerlingen testen het gemaakte ontwerp. Maken Na leerlingen het experiment testen leggen het gemaakte de leerlingen ontwerp. de resultaten vast. Dit kan door tekenen, Testen Materialen Na het experiment en proefopzet leggen horen de leerlingen ook bij het de resultaten experiment. vast. Dit kan door tekenen, Resultaten schrijven, leerlingen plakken maken of fotograferen. het Vraag product 3a aan de hand van het ontwerp. Meer schrijven, leerlingen plakken weten testen of het fotograferen. Na het experiment leggen gemaakte de leerlingen ontwerp. de resultaten vast. Dit kan door tekenen, Meer Resultaten weten Er schrijven, wordt bronnenonderzoek gedaan, een discussie gevoerd of de leerkracht Er Conclusie plakken of fotograferen. Testen wordt bronnenonderzoek gedaan, een discussie gevoerd of de leerkracht geeft Meer Na Conclusie het extra weten experiment leggen leerlingen de resultaten vast. Dit kan door tekenen, uitleg. geeft extra uitleg. geven antwoord op de onderzoeksvraag. resultaten uit het Er schrijven, leerlingen wordt leerlingen bronnenonderzoek plakken testen geven of antwoord het fotograferen. gemaakte gedaan, op de ontwerp. onderzoeksvraag. een discussie gevoerd resultaten of de leerkracht uit het Conclusie onderzoek zijn leidend bij het beantwoorden van de vraag. leerlingen bekijken geeft onderzoek extra zijn uitleg. leidend bij het beantwoorden van de vraag. leerlingen bekijken hierbij Conclusie leerlingen hierbij of hun geven hypothese antwoord klopt. op de onderzoeksvraag. resultaten uit het Meer weten of hun hypothese klopt. onderzoek zijn leidend bij het beantwoorden van de vraag. leerlingen bekijken Vraag 3b Er wordt leerlingen bronnenonderzoek geven antwoord gedaan, op de onderzoeksvraag. een discussie gevoerd resultaten of de leerkracht uit het onderzoek Meer hierbij weten of hun hypothese klopt. geeft Meer extra weten zijn uitleg. leidend bij het beantwoorden van de vraag. leerlingen bekijken leerlingen verdiepen leerlingen hierbij of hun verdiepen hypothese 1 zich verder door bronnenonderzoek te doen, zich klopt. 6 een verder door bronnenonderzoek te doen, een Meer discussie weten te voeren of de leerkracht geeft extra uitleg. discussie te voeren of de leerkracht geeft extra uitleg. leerlingen verdiepen 2 zich verder door bronnenonderzoek te doen, 7 een Meer weten discussie te voeren of de leerkracht geeft extra uitleg. leerlingen verdiepen 3 zich verder door bronnenonderzoek te doen, 8 een discussie te voeren of de leerkracht geeft extra uitleg Introductie les 3 in Naam beide cycli gebruikt. pictogrammen verwijzen dan ook naar dezelfde fase. Klas Aantal vragen goed Vraag 4 a Unieke planeet waar er maar één van is. PAGINA PAGINA 12 Onderzoekend en ontwerpend leren 12 Onderzoekend en ontwerpend leren PAGINA 13 Onderzoekend PAGINA 12 Onderzoekend en ontwerpend leren 13 Onderzoekend en ontwerpend leren PAGINA 13 Onderzoekend 12 Onderzoekend en ontwerpend leren b c Ster net als andere sterren aan de hemel. Gasbol met een kern van aarde. PAGINA 13 Onderzoekend en ontwerpend leren 1 Bron:

6 Vraag 5 Welke verhouding heb je bedacht? zon op schaal: centimeter aarde op schaal: centimeter Teken het in dit vak 2 Bron:

7 Vraag 6 a b c d e Een stabiele temperatuur Water Energie Bescherming Alles wat bij a t/m d staat Vraag 7 Teken je satelliet in dit vak: 3 Bron:

8 Vraag 8 kleinst grootst Vraag 9 Planeet A is Planeet B is Vraag 10 4 Bron:

9 Quiz Wat weet jij van ruimtevaart en sterrenkunde? Bron: NASA

10 Vraag 1 Hoe lang doet de aarde over een rondje om haar eigen as? a. Iets minder dan 24 uur b. 365,25 dagen c. Precies 24 uur d. Iets meer dan 24 uur Bron: Wikipedia

11 Vraag 2 Een planeet is.. a. een hemellichaam dat een baan om een ster beschrijft. b. een hemellichaam waarop water voorkomt. c. een hemellichaam dat om haar eigen as draait. Bron: Wikipedia

12 Vraag 3 3a. Welke planeten ken je? Schrijf ze op het werkblad. 3b. Zet de planeten in de juiste volgorde. Begin bij de zon.

13 Vraag 4 zon is a. Een unieke planeet waar er maar één van is. b. Een ster net als andere sterren aan de hemel. c. Een gasbol met een kern van aarde. Bron: Wikipedia Bron : SOHO (ESA & NASA)

14 Vraag 5 Teken de omtrek van de zon en de omtrek van de aarde in de juiste verhouding op je werkblad. Eerst even rekenen! Hemellichaam Diameter in kilometer Diameter in kilometer afgerond Verhouding in centimeter zon aarde

15 Vraag 6 Wat is er nodig voor buitenaards leven? a. Een stabiele temperatuur b. Water c. Energie d. Bescherming e. Alles wat bij a t/m d staat

16 Vraag 7 Hoe ziet een satelliet eruit? Teken jouw satelliet op je werkblad. Bron: Wikipedia

17 Vraag 8 Zet in de goede volgorde, van klein naar groot: heelal zonnestelsel maan aarde Melkweg Jupiter zon Bron: Wikipedia

18 Vraag 9 Welke planeten worden hier omschreven? Planeet A Als ik in een afwasteiltje met water lig, blijf ik drijven Eén van mijn manen heeft een oppervlak van vloeibaar methaan Galileo zag mijn ringen al 400 jaar geleden. Planeet B -Ik heb maar één natuurlijke satelliet. -Op mijn planeet bestaan seizoenen. -Ik word ook wel de blauwe planeet genoemd. Bron: Wikipedia

19 Vraag 10 Wat is tijd?

Het eetbare zonnestelsel groep 5-7

Het eetbare zonnestelsel groep 5-7 Het eetbare zonnestelsel groep 5-7 Hoe groot is de aarde? En hoe groot is de zon in vergelijking met de aarde? Welke planeet staat het dichtst bij de zon en welke het verst weg? Deze les leren de leerlingen

Nadere informatie

kleuren Per tweetal: beantwoorden zijn. ontstaan door de breking van het licht in onze atmosfeer.

kleuren Per tweetal: beantwoorden zijn. ontstaan door de breking van het licht in onze atmosfeer. Heelal les 20 Vrijwel alle energie op aar komt direct of indirect van zon af. Hoe gebruiken we die energie? En hoe komt zon zelf aan haar energie? In ze les nken leerlingen na over ze vragen en leren ze

Nadere informatie

Reis door het zonnestelsel

Reis door het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel GROEP 5-6 41 50 minuten 1, 23 en 32 Zet voor de activiteit Planeten de planeten onder elkaar op het bord, zoals in de tabel. De leerling: weet dat de acht planeten verschillend

Nadere informatie

Het draait allemaal om de Zon!

Het draait allemaal om de Zon! Het draait allemaal om de Zon! De zon: een doodgewone ster Henny J.G.L.M. Lamers Sterrenkundig Instituut Universiteit Utrecht lamers@astro.uu.nl astro.uu.nl Een reusachtige gloeiend hete gasbol De zon

Nadere informatie

Planeten. Zweven in vaste banen om een ster heen. In ons zonnestelsel zweven acht planeten rond de zon. Maar wat maakt een planeet nou een planeet?

Planeten. Zweven in vaste banen om een ster heen. In ons zonnestelsel zweven acht planeten rond de zon. Maar wat maakt een planeet nou een planeet? Planeten Zweven in vaste banen om een ster heen In ons zonnestelsel zweven acht planeten rond de zon. Maar wat maakt een planeet nou een planeet? Een planeet: zweeft in een baan rond een ster; is zwaar

Nadere informatie

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Instructieblad Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Onderzoeken is leuk omdat je wat over jezelf leert: wat je kunt en hoe creatief je bent. Ook leer je over je omgeving en de wereld.

Nadere informatie

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Energie Docentenhandleiding Lesmateriaal onderbouw havo/vwo Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod

Nadere informatie

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok Pruiken en revoluties Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over Pruiken en revoluties. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien Leven in de ruimte GROEP 5-6 59 80 minuten 1, 42, 46 en 54 De leerling: lende hemellichamen verschillende omstandigheden zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen

Nadere informatie

Reis door het zonnestelsel

Reis door het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel GROEP 7-8 61 70 minuten 1, 23, 32 en 46 De leerling: weet dat de afstanden tussen de planeten heel groot zijn kan zich een voorstelling maken van de afstand van de aarde tot

Nadere informatie

Naam: Janette de Graaf. Groep: 7. Datum:Februari Het heelal.

Naam: Janette de Graaf. Groep: 7. Datum:Februari Het heelal. Naam: Janette de Graaf. Groep: 7. Datum:Februari 2017. Het heelal. Inhoudsopgaven. Hoofdstuk 1. Ons zonnestelsel. Blz 3 Hoofdstuk 2. De zon. Blz 4-5 Hoofdstuk 3. De maan. Blz 6 Hoofdstuk 4. Planeten. Blz

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 5-6 44 80 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: weet welke planeten manen hebben weet welke planeten ringen hebben weet welke kleur de verschillende planeten

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

Wereld van Vormen. Leerkrachtenhandleiding. Lesmateriaal groep 5-6. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Wereld van Vormen. Leerkrachtenhandleiding. Lesmateriaal groep 5-6. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Wereld van Vormen Leerkrachtenhandleiding Lesmateriaal groep 5-6 Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod

Nadere informatie

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Cgroep 7-8 61 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32 en 46 lesdoelen De leerling: weet dat de afstanden tussen de planeten heel groot zijn kan

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Leerkrachtenhandleiding. Lesmateriaal groep 7-8. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Zoeken naar leven. Leerkrachtenhandleiding. Lesmateriaal groep 7-8. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Zoeken naar leven Leerkrachtenhandleiding Lesmateriaal groep 7-8 Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod,

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 1-2 04 55 minuten De leerling: zonnestelsel verschillend zijn ringen heeft voorwerp drijft of zinkt met stukje ijzer dichtbindstrip Zorg voor de activiteit Zijn alle

Nadere informatie

FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8

FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8 LESMATERIAAL P. 2 INSCIENCE FILM FESTIVAL FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8 Deze lesbrief hoort bij het filmprogramma over het Heelal tijdens het InScience filmfestival 2016. InScience

Nadere informatie

Mercurius Op bijna 58 miljoen kilometer afstand van de Zon staat Mercurius. Met de Zon vergeleken is het maar een kruimeltje. Hij staat op 57 miljoen

Mercurius Op bijna 58 miljoen kilometer afstand van de Zon staat Mercurius. Met de Zon vergeleken is het maar een kruimeltje. Hij staat op 57 miljoen Mercurius Op bijna 58 miljoen kilometer afstand van de Zon staat Mercurius. Met de Zon vergeleken is het maar een kruimeltje. Hij staat op 57 miljoen kilometer van de Zon en het is er dus gloeiendheet,

Nadere informatie

FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8

FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8 LESMATERIAAL P. 2 INSCIENCE FILM FESTIVAL FILMPROGRAMMA HEELAL PRIMAIR ONDERWIJS, GROEP 6, 7 EN 8 Deze lesbrief hoort bij het filmprogramma over het Heelal tijdens het InScience filmfestival 2016. InScience

Nadere informatie

Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel

Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 5-6 41 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 23 en 32 Voorbereiding lesdoelen De leerling: weet dat de acht planeten verschillend in grootte zijn

Nadere informatie

Een vreemde planeet groep 5-8

Een vreemde planeet groep 5-8 Een vreemde planeet groep 5-8 Hoe weten we wat voor weer het is op Mars? Of uit welk materiaal de ringen van Saturnus bestaan? De leerlingen onderzoeken in deze les zelfgemaakte planeten. Ze leren dat

Nadere informatie

3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese

3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese 3.3 Les 3: Het opstellen van een hypothese Doel: Lesinhoud De leerlingen formuleren hypotheses die beginnen met ik denk dat. De leerlingen weten dat ze bij een onderzoek ook het tegenovergestelde onderzoeken

Nadere informatie

HOE VIND JE EXOPLANETEN?

HOE VIND JE EXOPLANETEN? LESBRIEF GEEF STERRENKUNDE DE RUIMTE! ZOEKTOCHT EXOPLANETEN Deze NOVAlab-oefening gaat over een van de manieren om planeten buiten ons zonnestelsel op te sporen. De oefening is geschikt voor de bovenbouw

Nadere informatie

1) Mercurius. 2) Zoek informatie over vallende sterren. Muurkrant opdracht in 2-tallen

1) Mercurius. 2) Zoek informatie over vallende sterren. Muurkrant opdracht in 2-tallen 1) Mercurius 2) Zoek informatie over vallende sterren. 1) De Zon. 1 Wat is de zon voor iets? 2 Hoe komt hij aan zijn naam? 3 Waar staat hij in het zonnestelsel? 4 Wat is de afstand tot de aarde? 5 Wat

Nadere informatie

Determineren van gesteente

Determineren van gesteente Aarde Paragraaf 1 en atlasvaardigheden Determineren van gesteente Als je een gesteente bestudeert en daarna vaststelt wat de naam van het gesteente is, dan ben je aan het determineren. Je kunt gesteenten

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Docentenhandleiding. Lesmateriaal bovenbouw 4-5 VWO. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Zoeken naar leven. Docentenhandleiding. Lesmateriaal bovenbouw 4-5 VWO. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Zoeken naar leven Docentenhandleiding Lesmateriaal bovenbouw 4-5 VWO Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief

Nadere informatie

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl De Melkweg groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen als vanzelf veel vragen op. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan al die sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? De sterren die wij vanaf de aarde zien,

Nadere informatie

RIETVELD-LYCEUM. les 3. dd. 20 NOVEMBER 2012 HET ZONNESTELSEL NU. de compononenten. V.s.w. Corona Borealis, Zevenaar

RIETVELD-LYCEUM. les 3. dd. 20 NOVEMBER 2012 HET ZONNESTELSEL NU. de compononenten. V.s.w. Corona Borealis, Zevenaar RIETVELD-LYCEUM les 3. dd. 20 NOVEMBER 2012 HET ZONNESTELSEL NU de compononenten V.s.w. Corona Borealis, Zevenaar de Zon KERNFUSIE: waterstof >> helium. t.g.v. de ZWAARTEKRACHT >> temperatuur inwendig

Nadere informatie

Les 2 Ophelderen Leestekst: Het zonnestelsel

Les 2 Ophelderen Leestekst: Het zonnestelsel Les 2 Ophelderen Leestekst: Het zonnestelsel "Welkom:... " Introductiefase: 1. "We gaan vandaag, net als de vorige keer, proberen de betekenis te vinden van moeilijke woorden. We hebben dit de vorige keer

Nadere informatie

Ontdek de planeten van ons zonnestelsel. In 90 minuten door het helal. Tijdens een wandeling tussen Ehrenfriedensdorf en Drebach

Ontdek de planeten van ons zonnestelsel. In 90 minuten door het helal. Tijdens een wandeling tussen Ehrenfriedensdorf en Drebach Ontdek de planeten van ons zonnestelsel In 90 minuten door het helal Tijdens een wandeling tussen Ehrenfriedensdorf en Drebach Zonnestelsel Sonnensystem Het zonnestelsel bestaat uit de Zon en de hemellichamen

Nadere informatie

1. Het Heelal. De aarde lijkt groot, maar onze planeet is niet meer dan een stip in een onmetelijke ruimte.

1. Het Heelal. De aarde lijkt groot, maar onze planeet is niet meer dan een stip in een onmetelijke ruimte. De aarde 1. Het Heelal De aarde lijkt groot, maar onze planeet is niet meer dan een stip in een onmetelijke ruimte. De oerknal Wetenschappers denken dat er meer dan 15 miljoen jaar geleden een enorme ontploffing

Nadere informatie

SCHRIJVEN. Instructiekaart voor de leerling nr. 5. A-vragen. Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...?

SCHRIJVEN. Instructiekaart voor de leerling nr. 5. A-vragen. Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...? Instructiekaart voor de leerling nr. 5 A-vragen Formulering van de vraag Formulering van het antwoord Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...? Antwoord met één volledige

Nadere informatie

LESSENSERIE HEELAL GROEP 3/4

LESSENSERIE HEELAL GROEP 3/4 LESSENSERIE HEELAL GROEP 3/4 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 De lessenserie in het kort 3 Doelstellingen 3 Benodigdheden 3 Trefwoorden en kernbegrippen 4 Overzicht lesinhouden 4 Aandachtspunten bij de

Nadere informatie

Webquest. Mathijs Verschoor. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Webquest. Mathijs Verschoor. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Mathijs Verschoor 07 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/71717 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

HERTENTAMEN PLANETENSTELSELS 13 JULI 2015,

HERTENTAMEN PLANETENSTELSELS 13 JULI 2015, HERTENTAMEN PLANETENSTELSELS 13 JULI 2015, 14.00-17.00 LEES ONDERSTAANDE GOED DOOR: DIT TENTAMEN OMVAT DRIE OPGAVES. OPGAVE 1: 3.5 PUNTEN OPGAVE 2: 2.5 PUNTEN OPGAVE 3: 2.0 PUNTEN HET EINDCIJFER OMVAT

Nadere informatie

Het Heelal. N.G. Schultheiss

Het Heelal. N.G. Schultheiss 1 Het Heelal N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module volgt op de module De hemel. Deze module wordt vervolgd met de module Meten met een Telescoop. Uiteindelijk kun je met de opgedane kennis een telescoop

Nadere informatie

dag en nacht Vragen behorende bij de clip dag en nacht op

dag en nacht Vragen behorende bij de clip dag en nacht op RUIMTE Naam: dag en nacht Vragen behorende bij de clip dag en nacht op www.schooltvbeeldbank.nl 1. Planeten Uit hoeveel planeten bestaat ons zonnestelsel? De aarde en dan nog.. planeten. (vul aantal in)

Nadere informatie

Leraar: H. Desmet, W.Van Dyck Handtekening: Pedagogisch begeleider: G. Tibau

Leraar: H. Desmet, W.Van Dyck Handtekening: Pedagogisch begeleider: G. Tibau Schooljaar: 2010/2011 Tri-/semester: 2 Score 107 Max. Naam:... Nr.:... Studierichting: TSO Klas:... Graad: 3 Leerjaar: 1 Dag en datum: dinsdag 16 juni 2011 Leraar: H. Desmet, W.Van Dyck Handtekening: Pedagogisch

Nadere informatie

Leerkrachtenhandleiding. Lesmateriaal groep 7-8. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Leerkrachtenhandleiding. Lesmateriaal groep 7-8. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Teen Facts Leerkrachtenhandleiding Lesmateriaal groep 7-8 Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod, waarmee

Nadere informatie

Spiegels. Leerkrachtenhandleiding. Lesmateriaal groep 3-4. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Spiegels. Leerkrachtenhandleiding. Lesmateriaal groep 3-4. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Spiegels Leerkrachtenhandleiding Lesmateriaal groep 3-4 Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod waarmee

Nadere informatie

Werkblad. Ons zonnestelsel. Naam Ruimte-ontdekkingsreiziger. Zon en planeten Missie opdracht 1: Streep door wat niet goed is.

Werkblad. Ons zonnestelsel. Naam Ruimte-ontdekkingsreiziger. Zon en planeten Missie opdracht 1: Streep door wat niet goed is. pagina 1 Met Space Expo de ruimte in is een werkblad bestemd voor leerlingen uit de bovenbouw van het basisonderwijs en brugklassers. Door middel van vraag en opdracht verwerven de leerlingen zelfstandig

Nadere informatie

Magnetische velden groep 7-8

Magnetische velden groep 7-8 Magnetische velden groep 7-8 Zonder magnetisch veld zouden we niet op aarde kunnen leven. Zonnewinden zouden de atmosfeer rond de aarde laten verdwijnen en schadelijke straling zou het leven op aarde vernietigen.

Nadere informatie

Inleiding. Ik heb hiervoor gekozen omdat ik het heel interessant vind en ik had een onderwerp nodig.

Inleiding. Ik heb hiervoor gekozen omdat ik het heel interessant vind en ik had een onderwerp nodig. Het heelal Inleiding Ik heb hiervoor gekozen omdat ik het heel interessant vind en ik had een onderwerp nodig. Hoofdstukken Hoofdstuk 1 Het Heelal. blz. 3 Hoofdstuk 2 Het Zonnestelsel. blz. 4 Hoofdstuk

Nadere informatie

Lessenserie De hellingbaan

Lessenserie De hellingbaan - Bovenbouw - Lessenserie De hellingbaan Een lessenserie over het experimenteren met de hellingbaan en de strategie controleren van variabelen. Met dank aan leerkrachten en leerlingen van basisschool De

Nadere informatie

Tekenen met Licht. It s your time to shine!

Tekenen met Licht. It s your time to shine! Tekenen met Licht It s your time to shine! 1 Colofon Inhoud en samenstelling Patrick Couwenberg van 4XM www.workshopstartpagina.nl info@workshopstartpagina.nl 2 Tekenen met licht Inleiding Tekenen met

Nadere informatie

Kijken naar het heelal

Kijken naar het heelal Kijken naar het heelal GROEP 5-6 55 70 minuten 1, 46 en 54 Tip. Je kunt de Melkweg met het blote oog bekijken. Dit kan het beste in januari als het nieuwe maan is. Als het mogelijk is, kunt u de leerlingen

Nadere informatie

Vrijdag 20 maart: Zonsverduistering! LESBRIEF. Hoi, ik ben Eduard Clips! Ga je met mij mee op avontuur?

Vrijdag 20 maart: Zonsverduistering! LESBRIEF. Hoi, ik ben Eduard Clips! Ga je met mij mee op avontuur? LESRIEF Hoi, ik ben Eduard lips! Ga je met mij mee op avontuur? Vrijdag 20 maart: Zonsverduistering! Geniet van de zonsverduistering: bescherm je ogen met een eclipsbril! arde Maan Op deze plek op aarde

Nadere informatie

Zonsverduistering Kijken naar de sterren

Zonsverduistering Kijken naar de sterren Zonsverduistering Kijken naar de sterren * groep 5-6 53 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 45 en 46 lesdoelen De leerling weet dat: bij een zonsverduistering de maan tussen de zon en de aarde staat er

Nadere informatie

Lesinhouden: - De planeten - Mars - Zuustof Koolstofdioxide - fotosynthese. ICT-competenties: - ICT gebruiken - leren m.b.v. ICT

Lesinhouden: - De planeten - Mars - Zuustof Koolstofdioxide - fotosynthese. ICT-competenties: - ICT gebruiken - leren m.b.v. ICT Atelier: EXPEDITIE MARS JK OK L1 L2 L3 L4 L5 L6 Eindtermen: De leerlingen: 1.2 kunnen, onder begeleiding, minstens één natuurlijk verschijnsel dat ze waarnemen via een eenvoudig onderzoek toetsen aan een

Nadere informatie

100 miljard sterrenstelsels... ons zonnestelsel Planeten bij andere sterren. In een spiraal-arm van de Melkweg. De zon is maar een gewone ster...

100 miljard sterrenstelsels... ons zonnestelsel Planeten bij andere sterren. In een spiraal-arm van de Melkweg. De zon is maar een gewone ster... ons zonnestelsel Planeten bij andere sterren Binnenplaneten: relatief klein, rotsachtig hoge dichtheid (Mercurius, Venus, Aarde, Mars) Buitenplaneten: gasreuzen - lage dichtheid (Jupiter, Saturnus, Uranus,

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

O&O cyclus. Onderzoeken en ontwerpen

O&O cyclus. Onderzoeken en ontwerpen O&O cyclus Onderzoeken en ontwerpen O&O cyclus Waslijn O&O Deze platen kun je aan de muur hangen bij een onderzoeksopdracht of ontwerpopdracht. Tijdens het onderzoeken of ontwerpen staat het leerproces

Nadere informatie

Verslag Module 3: Heelal

Verslag Module 3: Heelal Verslag Module 3: Heelal Door: Max van Mulken, Martijn Hendrickx, Camiel Koopmans & Bram Thomassen. Leraar: Dhr. Neiss Module: Heelal Datum: 04-11-2014 2 Inhoud Inleiding Pag. 3 Theoretisch Kader:...Pag.

Nadere informatie

Noten schieten 9 april 2009

Noten schieten 9 april 2009 Noten schieten 9 april 2009 Project Circus groep 1 t/m 8 juni/juli 2007. Op dit moment zijn alle groepen bezig met het project Circus De groepen 1 en 2 maken alle artiesten die in het circus werken en

Nadere informatie

Werkboek. D e e e r l i j k e p r o e f. school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp

Werkboek. D e e e r l i j k e p r o e f. school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp Werkboek D e e e r l i j k e p r o e f school: naam: Folkert Oldersma Henk de Vries 2011 Science & Ontwerp Les 1 de slinger De Opdracht: Bestaat er een verband tussen lengte, gewicht, tijd en uitslag van

Nadere informatie

Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1

Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Welkom bij Fenomena! Deze hele

Nadere informatie

Het zonnestelsel en atomen

Het zonnestelsel en atomen Het zonnestelsel en atomen Lieve mensen, ik heb u over de dampkring van de aarde verteld. Een dampkring die is opgebouwd uit verschillende lagen die men sferen noemt. Woorden als atmosfeer en stratosfeer

Nadere informatie

LESBRIEF. Vrijdag 20 maart: Zonsverduistering! Geniet van de zonsverduistering: bescherm je ogen met een eclipsbril!

LESBRIEF. Vrijdag 20 maart: Zonsverduistering! Geniet van de zonsverduistering: bescherm je ogen met een eclipsbril! LESRIEF ard u d E ben et mij k i, i Ho je m r? a G! u lips p avontu o mee Vrijdag 20 maart: Zonsverduistering! Geniet van de zonsverduistering: bescherm je ogen met een eclipsbril! arde Maan Op deze plek

Nadere informatie

Waarom zijn er seizoenen?

Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoen? Vorig weekeinde was het ineens zover. Volop zomer op zaterdag met ruim 24 graden en een zonnetje, de dag erna was het herfst met 15 graden en gemiezer.

Nadere informatie

Lesmateriaal bovenbouw

Lesmateriaal bovenbouw Lesmateriaal bovenbouw Workshopdag Satellieten 8 oktober 2008 Space Expo, Noordwijk Bouw je eigen telescoop Benieuwd naar het oppervlak van de maan? Of de ringen van Saturnus? Deze dingen staan te ver

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 7-8 64 De leerling weet: uit hoeveel dagen een jaar op aarde bestaat dat als een planeet één keer rond de zon draait, er één jaar voorbij is dat 4 jaar op Mercurius

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Docentenhandleiding. Lesmateriaal onderbouw VO. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Zoeken naar leven. Docentenhandleiding. Lesmateriaal onderbouw VO. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Zoeken naar leven Docentenhandleiding Lesmateriaal onderbouw VO Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod,

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, groep 8. Algemeen. Titel. Schimmels. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, groep 8. Algemeen. Titel. Schimmels. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Uitdager van de maand Schimmels Natuur & Techniek, groep 8 Algemeen Titel Schimmels Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Kennis over micro-organismen en schimmels, inzicht in de

Nadere informatie

Projectboekje ruimte Oudste kleuters

Projectboekje ruimte Oudste kleuters Projectboekje ruimte Oudste kleuters 2016-2017 De zon (tekening: Lily Louise) De zon is eigenlijk een hele grote ster Het is er heel erg heet De zon is heel erg groot Alle planeten en sterren die rond

Nadere informatie

Practicum: Het ontkiemen van zaadjes

Practicum: Het ontkiemen van zaadjes Naam: Klas: Practicum: Het ontkiemen van zaadjes Oefenen Theorie Op dit moment ben je bezig met Hoofdstuk 2 dat gaat over planten. Planten groeien uit zaden, bollen of knollen. In dit practicum gaan we

Nadere informatie

Onderzoeksboekje. Klas: Namen:

Onderzoeksboekje. Klas: Namen: Onderzoeksboekje Klas: Namen: De onderdelen van de onderzoekscyclus: 1. Introductie 2. Verkennen 3. Opzetten onderzoek 4. Uitvoeren onderzoek 5. Concluderen 6. Presenteren 7. Verdiepen/verbreden 2 Science

Nadere informatie

Uit welk land komt deze raket?

Uit welk land komt deze raket? Uit welk land komt deze raket? Raketten Vgroep 5-6 57 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1, 50 en 54 lesdoelen De leerling: herkent de vlaggen van Nederland, België, Zweden, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië

Nadere informatie

Verwerkingsopdrachten bijhet hoofdstuk Mondelinge opdrachten geven Doelstelling 3.

Verwerkingsopdrachten bijhet hoofdstuk Mondelinge opdrachten geven Doelstelling 3. Verwerkingsopdrachten bijhet hoofdstuk Mondelinge opdrachten geven Doelstelling 3. 1 OPDRACHT 1 Bekijk hetvolgende lijstje mondelinge opdrachten. Probeer elke opdracht te analyseren: welke soort opdracht

Nadere informatie

KOMETEN! wat zijn het? waar komen kometen vandaan? en waar gaan ze naar toe? Henny Lamers Universiteit van Amsterdam h.j.g.l.m.lamers@uu.

KOMETEN! wat zijn het? waar komen kometen vandaan? en waar gaan ze naar toe? Henny Lamers Universiteit van Amsterdam h.j.g.l.m.lamers@uu. KOMETEN! wat zijn het? waar komen kometen vandaan? en waar gaan ze naar toe? Henny Lamers Universiteit van Amsterdam h.j.g.l.m.lamers@uu.nl ESERO 8 oct 2014 Komeet Hartley 2010 r Komeet ISON 2013 Komeet

Nadere informatie

Mens en Natuur, Natuurkunde. VO onderbouw (havo/vwo) 2-3 lesuren

Mens en Natuur, Natuurkunde. VO onderbouw (havo/vwo) 2-3 lesuren De sneeuwpop Voor de docent Vak(gebied) Schooltype / afdeling Mens en Natuur, Natuurkunde VO onderbouw (havo/vwo) Leerjaar 1 Tijdsinvestering Vakinhoud 2-3 lesuren Warmtegeleiding en -isolatie in dagelijkse

Nadere informatie

Introductie Ruimtemissie Rosetta

Introductie Ruimtemissie Rosetta Introductie Ruimtemissie Rosetta klas 1-2 Tien jaar kostte het ruimtesonde Rosetta om op de plaats van bestemming te komen: komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko: een reis van bijna 6,4 miljard kilometer. Rosetta

Nadere informatie

We wensen jullie veel succes en een leuke en leerzame Eureka Cup!

We wensen jullie veel succes en een leuke en leerzame Eureka Cup! Space exploration gaat over ruimtevaart. Nergens is techniek zo belangrijk als in de ruimtevaart. De allernieuwste technieken worden gebruikt in spaceshuttles en marslandertjes. Nieuwe materialen worden

Nadere informatie

Wonderlijke Wetenschap

Wonderlijke Wetenschap Wonderlijke Wetenschap Leerkrachtenhandleiding Lesmateriaal groep 5-6 Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief

Nadere informatie

1. Wat is de temperatuur vandaag? Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen.

1. Wat is de temperatuur vandaag? Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen. 1. Wat is de temperatuur vandaag? Leeftijdsgroep Kerndoel Ongeveer 12-16 jaar Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen. En aan kerndoel

Nadere informatie

Webkwestie planeten. Brechtje van Laatum. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/54634

Webkwestie planeten. Brechtje van Laatum. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/54634 Auteur Brechtje van Laatum Laatst gewijzigd Licentie Webadres 12 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/54634 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

SPECIAAL WEEKJOURNAAL: THEMAWEEK STERREN EN PLANETEN

SPECIAAL WEEKJOURNAAL: THEMAWEEK STERREN EN PLANETEN UITGAVE 17 NOVEMBER 2016 JAARGANG 19 NUMMER 06 THEMAWEEK EDITIE SPECIAAL WEEKJOURNAAL: THEMAWEEK STERREN EN PLANETEN Verslag van diverse groepen: GROEP 1-2 Wist u dat: (wij dit allemaal geleerd hebben

Nadere informatie

Instapmodule ter voorbereiding op. Instapmodule. het werken met Nieuwsrekenen

Instapmodule ter voorbereiding op. Instapmodule. het werken met Nieuwsrekenen Instapmodule ter voorbereiding op Instapmodule het werken met Nieuwsrekenen maart 2013 www.nieuwsrekenen.nl 2 Inleiding De instapmodule is bedoeld als voorbereiding op het werken met Nieuwsrekenen. Het

Nadere informatie

Bron: nieuwe- planeten- ontdekt- rond- rode- dwergsterren/9842 scientias.nl

Bron:  nieuwe- planeten- ontdekt- rond- rode- dwergsterren/9842 scientias.nl BEGINVRAAG: Waaruit is het heelal ontstaan? Artikel (titel) : Acht nieuwe planeten ontdekt rond rode dwergsterren ( 2 ) Bron: http://www.scientias.nl/acht- nieuwe- planeten- ontdekt- rond- rode- dwergsterren/9842

Nadere informatie

Sterrenkaart groep 3-4

Sterrenkaart groep 3-4 Sterrenkaart groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen vanzelf veel vragen bovendrijven. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? Hoe groot is het heelal? In deze les

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam:

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Zoeken naar leven Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Zoeken naar leven Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 11-2014 1 Zoeken naar leven Wat

Nadere informatie

Introductie Team-N. Planeten

Introductie Team-N. Planeten Introductie Team-N Planeten Introductie Het is vierhonderd jaar geleden dat de Italiaan Galileo Galilei voor het eerst een telescoop op de nachthemel richtte. Dat moment zien we nu als het begin van de

Nadere informatie

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam:

Zoeken naar leven. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Zoeken naar leven Jouw werkbladen In de klas Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Zoeken naar leven Groep 7-8 Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Zoeken naar leven

Nadere informatie

HOE MAAK JE EEN BEWOONBARE PLANEET? Wat is nodig voor life as we know it?

HOE MAAK JE EEN BEWOONBARE PLANEET? Wat is nodig voor life as we know it? HOE MAAK JE EEN BEWOONBARE PLANEET? Wat is nodig voor life as we know it? Leidse Winterlezing 050217 Dr. Bernd Andeweg Aardwetenschappen VU Amsterdam Bernd.andeweg@vu.nl IETS SPECIAALS LEVEN Op Mars niet!

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek. Kerndoel 46. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek. Kerndoel 46. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 46 162 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek Kerndoel 46 De leerlingen leren dat de positie van de aarde

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 6, 7, 8 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 6, 7, 8 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

Inleiding Astrofysica college 5

Inleiding Astrofysica college 5 Inleiding Astrofysica college 5 Methoden Afstanden tot de dichtstbijzijnde sterren zijn >100,000x groter dan tot planeten in ons zonnestelsel Stralen zelf nauwlijks licht uit à miljoenen/miljarden keren

Nadere informatie

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden.

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Met lampen is het als met schoenen; ze zijn vanzelfsprekend en je ziet ze overal. Pas als de stroom een keer uitvalt, merk

Nadere informatie

Lesmateriaal bij workshop onderzoekend leren geïnspireerd op sterrenkunde WTA 22 april 2015

Lesmateriaal bij workshop onderzoekend leren geïnspireerd op sterrenkunde WTA 22 april 2015 Lesmateriaal bij workshop onderzoekend leren geïnspireerd op sterrenkunde WTA 22 april 2015 Dit document bevat de volgende inspiratiebronnen: Info over onderzoeks- en ontwerpcyclus pagina 2 Onderzoeken

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Inleiding Astrofysica College 4 17 oktober

Inleiding Astrofysica College 4 17 oktober Inleiding Astrofysica College 4 17 oktober 2016 15.45 17.30 Ignas Snellen Ons Zonnestelsel Mercurius De rotsachtige planeten Iets groter dan onze Maan, hoge dichtheid! grote ijzerkern Elliptische baan!

Nadere informatie

Leerlingen maakten reeds kennis met het toepassingsgebied biochemie. De leerlingen hebben al analyserend en onderzoekend gewerkt.

Leerlingen maakten reeds kennis met het toepassingsgebied biochemie. De leerlingen hebben al analyserend en onderzoekend gewerkt. Doelgroep Leerlingen maakten reeds kennis met het toepassingsgebied biochemie. De leerlingen hebben al analyserend en onderzoekend gewerkt. Lesdoelen De leerlingen kunnen omschrijven wat een schimmel is

Nadere informatie

Opgave Zonnestelsel 2005/2006: 3

Opgave Zonnestelsel 2005/2006: 3 Opgave Zonnestelsel 25/26: 3 2.1 Samenstelling van de gasreuzen Het afleiden van de interne samenstelling van planeten gebeurt voornamelijk door te kijken naar de afwijkingen in de banen van satellieten

Nadere informatie

dampkring voorstelt en een fles die een planeet zonder dampkring voorstelt

dampkring voorstelt en een fles die een planeet zonder dampkring voorstelt Het klimaat GROEP 7-8 67 15 minuten wachten De leerling: weet wat het broeikaseffect is weet wat de dampkring is ontdekt dat de dampkring heel dun is in vergelijking met de aarde kent zowel positieve als

Nadere informatie

VEROVER DE RUIMTE. webversie

VEROVER DE RUIMTE. webversie VEROVER DE RUIMTE 5 Doelen Eindtermen en leerplandoelen Materiaal Groeperingsvorm Soort spel Speldoel box 3 Verover de ruimte 3 1 De kinderen kunnen zich houden aan de vooraf opgestelde tijdspanne. 2

Nadere informatie

Discussie: Start de les door de volgende stelling op het bord te schrijven:

Discussie: Start de les door de volgende stelling op het bord te schrijven: Lesbrief 1 Introductie auteursrecht Voorbereiding Doelen: - De leerlingen worden zich bewust van het bestaan en het belang van auteursrecht en leren verschillende begrippen rondom auteursrecht kennen.

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Pieter Jonkers Studentnummer: 695247 22 06 2011

Pieter Jonkers Studentnummer: 695247 22 06 2011 MONTESSORI LYCEUM AMSTERDAM Smartboard De mening van de Leerlingen Pieter Jonkers Studentnummer: 695247 22 06 2011 Inhoud 1. Inleiding... 3 Aanleiding... 3 Doel van het onderzoek... 3 2. Onderzoeksvraag...

Nadere informatie