Zons- en maansverduistering

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zons- en maansverduistering"

Transcriptie

1 Zons- en maansverduistering Wat weet jij van de maan en de zon? Weet je wat een zonsverduistering is? En een maansverduistering? Door deze opdracht te doen, kan je er zelf achterkomen. Je bouwt eerst een opstelling van de zon, de aarde en de maan. Met deze opstelling kun je vervolgens je vragen zelf onderzoeken! WAT HEB JE NODIG VOOR HET BOUWEN VAN DE OPSTELLING? Materialen: - foamboard (karton met foam in het midden; je kunt ook stevig karton gebruiken) - wc-rol (of kartonnen koker) - piepschuim bol, diameter 15 centimeter - piepschuim bol, diameter 7,5 centimeter - contactlijm (bijvoorbeeld van Bison transparant) - houten latje- minstens 60 cm, of 2 stuks van 30 cm - plank - minstens 30 bij 65 cm - spijkers - gestrekt ijzerdraad - tenminste 55 cm Gereedschappen: - potlood - liniaal - schaar - breekmes - hamer - passer - kranten - verf - kwasten - verfschort - tang (voor het knippen en buigen van ijzerdraad) - zaag - werkbank 1

2 HOE GA JE HET MAKEN? Je gaat in tweetallen aan de slag. Om samen deze opstelling te bouwen moet je veel overleggen en afspraken maken. Hoe gaan jullie het aanpakken? Wie doet wat? Verdeel de taken zo eerlijk mogelijk. Want jullie moeten allebei evenveel te doen hebben. Probeer zo veel mogelijk samen te werken zodat je allebei ervaring opdoet met het bouwen. Als je moeilijke woorden tegenkomt, zoek je die op in een woordenboek. 1. De grote piepschuimbol is de aarde; de kleine bol is de maan. Beschilder beide piepschuimbollen zodat ze echt op de aarde en de maan lijken. Zoek je voorbeeldplaatjes, van hoe de maan en aarde er vanaf de ruimte uitzien? Kijk dan eens op: en Laat de bollen na het verven drogen. 2. Begin met het maken van een standaard. Hierop bouw je straks je opstelling. Pak de houten plank. Zaag de plank op maat als dat nodig is. De plank moet 30 bij 65 centimeter groot zijn. Teken met potlood en liniaal een rechte lijn op de plank, 5 cm vanaf de rand van de korte zijde van de plank. 3. Neem het latje. Zaag hier twee stukken van 30 centimeter van af op de werkbank. Spijker de latjes aan beide zijden van de lijn vast met een paar dunne spijkers (dit kan ook met contactlijm of houtlijm). Tussen de twee latjes laat je zo veel ruimte over, dat er precies een stuk foamboard (of stevig karton) tussen past. Teken een rechte lijn 5 cm vanaf de rand van de plank Spijker de latjes aan beide zijden van de lijn Pak het foamboard. Met het breekmes snij je er een stuk af van 20 x 30 centimeter. Zet dit met de lange zijde in de standaard. 5. De zaklamp moet de zon voorstellen die de aarde en de maan beschijnt. Je gaat een rond gat in het foamboard maken, waar de voorkant van de zaklamp net doorheen past. Het gat krijgt daarom een diameter, die net iets groter is dan de zaklamp. 2

3 Haal het foamboard uit de standaard en teken precies in het midden van het foamboard een kruis. 30? 20 Meet de diameter van de voorkant van de zaklamp. Het is handig deze afstand even op te schrijven. Tel daar 3 millimeter bij op. Dit is de diameter van het gat dat je gaat maken. Zet de punt van de passer precies op het midden van het kruis en teken de cirkel. Snij het gat heel voorzichtig uit met het breekmes. Probeer of de zaklamp door het gat past. Als hij niet goed past, kun je het gat wat groter maken. 6. Maak een standaard voor de aarde. Pak de wc-rol. Zet met een potlood een streep op 8 centimeter hoogte. Knip daar de wc-rol doormidden. Het kleinste stuk wc-rol gooi je weg. Bij het overgebleven stuk wc-rol maak je nu met een schaar aan één zijde inkepingen van 2 centimeter lang. Dit doe je de hele wc-rol rond. Zorg hierbij, dat er tussen de inkepingen steeds ongeveer 1 centimeter zit. Het is handig dit eerst af te meten en streepjes te zetten waar je moet knippen. Aan de andere zijde maak je inkepingen van 3 centimeter lang, ook hier zit tussen de inkepingen steeds ongeveer 1 centimeter. Vouw nu alle strookjes die je hebt geknipt naar buiten. Zet de wc-rol met de lange strookjes naar beneden op tafel. De standaard is nu ongeveer 3 centimeter hoog. Klopt dit? 2 cm 3 cm 8 cm 3 cm 7. Met de ronde standaard, die je net gemaakt hebt, zet je de onderkant van de aarde (de grote piepschuimbol) op de grote plank vast. Teken met potlood en liniaal een lijn op het midden van de plank. Zet 8 centimeter vanaf de rand een kruisje op de lijn, zoals op de tekening. Plak met lijm de standaard met de lange strookjes vast op de plek van het kruisje. Zet hier de ronde standaard neer Dit is de standaard voor het foamboard met de zaklamp x 8 cm 3

4 Staat hij stevig? Plak de onderkant van de aarde vast aan de bovenste strookjes van de standaard. 8. Je gaat nu de maan aan de aarde vastmaken met een stuk ijzerdraad. Pak: - de bovenkant van de aarde; - een stuk ijzerdraad van 55 cm; - de maan. Pak het ijzerdraad en meet 21 centimeter af. Zet hier een streep met potlood of een zwarte stift. Meet vanaf dat punt 20 centimeter af en zet weer een streepje. Buig het ijzerdraad vanaf de streepjes naar beneden. 20 cm 21 cm 14 cm Steek de lange kant van het ijzerdraad door de bovenkant van de aarde. Probeer dit zo goed mogelijk in het midden te doen. Steek hetzelfde stuk ook door de onderkant van de aarde en druk het ijzerdraad door tot de plak. Zet nu de bovenkant van deze aarde op de onderkant die op de standaard vastzit. Doe dit heel voorzichtig, het uiteinde van het ijzerdraad dat loshangt is heel puntig. De aarde is af! Nu de maan nog Het ijzerdraad moet helemaal door de maan. Rijg het uiteinde van het korte stuk ijzerdraad door het midden van de maan. Het midden van de maan moet even hoog hangen als de evenaar van de aarde. Hangt de maan goed? Zorg ervoor dat het draad aan de onderkant van de bol een paar centimeter uitsteekt. Knip de rest af met een tang. Buig dan het ijzerdaad aan de onderkant van de maan om. Het kan zijn dat je het ijzerdaad weer even uit de aarde moet halen zodat je er goed bij kan. 20 cm Het midden van de maan hangt even hoog als de evenaar van de aarde 4

5 Je kunt je opstelling nog mooier maken. Bijvoorbeeld door het foamboard te verven zoals de zon! Je ziet de zon bijna elke dag, dus je weet wel hoe die eruit ziet. Maar weet je hoe de zon er van dichtbij uitziet? Zoek je voorbeeldplaatjes? Kijk dan eens op Misschien weet je zelf ook nog een goede website. Je kunt de ruimte eromheen ook nog beschilderen, met sterren, verre planeten en supernova s! HOE WERKT HET? Je opstelling is nu klaar. Het werkt als volgt: schijn met de zaklantaarn door het gat in het foamboard. De zaklamp is de zon. Zie je dat de zon de aarde en de maan verlicht? Draai nu de maan om de aarde heen. Hangt de maan goed en stevig? Kun je de maan soepel om de aarde heen draaien? Als het niet zo gemakkelijk gaat, kun je het ijzerdraad een beetje bij buigen. WAT ZIE JE GEBEUREN? Met de gemaakte opstelling kun je onderzoeken hoe zons- en maansverduisteringen optreden. Doe de onderstaande onderzoekjes. Schrijf de antwoorden op werkblad Wat valt je op als de maan precies voor de zon hangt? Hoe noem je dit? 2. Wat valt je op als je de maan langzaam verder draait, en hij bijna achter de aarde is? Wat zie je dan op de maan? Hoe noem je dit? HOE ZIT DAT? Ga op zoek naar informatie over de zons- en maansverduistering. Je kunt gebruik maken van de schoolmediatheek, de bibliotheek of internet. Of misschien ken je wel iemand die er veel van af weet. Beantwoord de onderstaande vragen en schrijf de antwoorden op werkblad Wat is een zonsverduistering? 2. Wat is een maansverduistering? 3. Zie je overal op aarde de zonsverduistering? Waarom? 4. De maan is veel kleiner dan de zon. Toch zien we dat de maan bij een zonsverduistering de gehele zon kan bedekken. Hoe kan dat? 5. Waarom zien we niet elke maand een zonsverduistering en een maansverduistering? 6. Geeft de maan zelf licht? Wist je dat? De laatste totale zonsverduistering die in Nederland zichtbaar was, was op 3 mei De eerstvolgende is pas weer op 7 oktober 2135! Maar zolang hoef je niet te wachten. Op 23 juli 2093 vindt er een ringvormige zonsverduistering plaats, zichtbaar vanuit Nederland (deze is dus niet totaal, maar wel bijna). Hoe oud ben jij dan? Als dat je te lang duurt, dan moet je misschien op reis! Er zijn wel zonsverduisteringen op andere plekken: De volgende volledige zonsverduistering op 1 augustus 2008 is te zien vanuit de Noordpool en Noord-Azië! Hier kan je alle toekomstige zonsverduisteringen vinden: 5

6 Tip: De volgende totale maansverduistering is op 3/4 maart Deze is, bij helder weer, in zijn geheel vanuit Nederland te zien. Ga je ook kijken? Achtergrondinformatie Hieronder staan een aantal websites, waar je achtergrondinformatie over eclipsen kunt vinden. Zonsverduistering: Maansverduistering: 6

7 Handleiding en tips voor de leerkracht: Ter voorbereiding kun je in de klas een brainstorm houden over het onderwerp. Maak bijvoorbeeld met de leerlingen een woordspin op het bord over de zon, de maan en eclipsen. Breng in kaart wat de leerlingen (willen) weten van het onderwerp en pas de les hier eventueel op aan. Als extra uitdaging kun je de leerlingen voor het bouwen een bouwtekening laten maken op schaal. Gebruik hiervoor de tekst hieronder. Een extra rekenles over schaalberekening kan dan handig zijn. Voor bovenstaande uitbreiding kun je de volgende tekst gebruiken: BOUWTEKENING Jullie gaan eerst een bouwtekening maken. Een bouwtekening laat zien hoe je iets moet maken en hoe groot het wordt. Bekijk eerst de foto en de tekeningen bij Hoe ga je het maken? Zo krijg je een idee hoe de opstelling er uit komt te zien en hoe die in elkaar zit. Tips: 1. Je kunt ook de tekst bij de tekeningen alvast doorlezen. 2. Als de materialen voor jouw opstelling al aanwezig zijn, is het goed om die er bij te pakken. Bij Wat heb je nodig? staat welke materialen en gereedschappen jullie allemaal nodig hebben. Bij de materialen staat alleen nog niet precies hoeveel je daarvan nodig hebt. Dat weten jullie pas als jullie bedacht hebben hoe groot de opstelling wordt. Bedenk daarom eerst samen met je maatje hoe groot de opstelling moet worden en hoe je deze wilt gaan tekenen. Bespreek jullie plan met je leerkracht. Maak nu met potlood en een liniaal een bouwtekening op ruitjespapier. Je maakt samen één eigen bouwtekening. Je maakt de tekening op schaal 1:2. Dit betekent dat één centimeter in de tekening in het echt twee centimeter is. Dus als de opstelling op je bouwtekening 10 centimeter hoog is, is die in het echt twintig centimeter hoog. Schrijf naast de verschillende onderdelen wat de lengte in het echt is. Gebruik de beschrijving onder Hoe ga je het maken? Als je leerkracht je bouwtekening tekening heeft goedgekeurd, kunnen jullie samen de materialenlijst gaan maken. MATERIALENLIJST De bouwtekening is klaar. Dus de maat van alle materialen is nu bekend, en je kunt tellen hoeveel stuks je van een onderdeel nodig hebt. Maak een materialenlijst. Deze lijst lever je in bij je leerkracht. Overleg met haar of hem waar je deze spullen vandaan moet halen. Dan kan je echt gaan bouwen! 7

8 Voor het bouwen van de opstelling: -Zorg dat je extra foamboard en ijzerdraad bij de hand hebt voor al er iets misgaat met het afmeten. -Zorg voor hulp bij het zagen. Extra uitdaging ná het bouwen: Fasen van de maan: Wat weten de leerlingen van de fasen van de maan? Maanfasen zijn het makkelijkst te begrijpen door het de leerlingen zelf te laten zien. Dit is betrekkelijk eenvoudig. Een voorbeeld is hieronder gegeven. Wat heb je nodig? Een bol of ballon. Je zou hier een grote piepschuimbol voor kunnen gebruiken. Het is het beste als die op een potlood of stokje kan worden geplaatst. een goede (zak)lamp. Het is het handigst deze activiteit met twee leerlingen* te doen. Een leerling houdt de zaklamp vast. De andere leerling houdt de bol vast (op een stokje), met gestrekte arm voor zich uit. De zaklamp is de zon, de bol is de maan, en de leerling die de maan vasthoudt is de aarde. 1. Bij het startpunt, blokkeert de maan de zon. De leerling met de maan moet ervoor zorgen dat de maan niet precies de zon blokkeert, dit is namelijk slechts het geval bij een zonsverduistering. In alle andere situaties staat de maan, vanaf de aarde gezien, onder of boven de zon. Vanuit de aarde zie je nu alleen de donkere kant van de maan. Het is dan nieuwe maan. In het echt kan je de maan nu niet zien, maar hij is er wel! Vanuit de zon zou je hem wel zien. 2. De leerling die de aarde speelt, draait nu een kwartslag naar links. Laat de leerling tijdens het omdraaien naar de maan kijken. Langzaam aan zal de maan vanaf de rechterkant verlicht worden. Als de leerling een kwartslag gedraaid is, is de volledige rechterhelft van de aarde verlicht. Dit is het eerste kwartier. Je ziet een halve maan met een p vorm 3. Laat de leerling nu langzaam verder draaien naar links, tot weer een kwartslag, en de maan tegenover de zon staat. De leerling kijkt nu tegen de verlichte kant van de maan aan. Het is nu volle maan! Hoewel nog steeds de helft van de maan verlicht is, kijkt de leerling tegen alleen maar de verlichte kan van de maan aan. Het donkere gedeelte zit aan de achterkant. Let op: als de leerling het licht van de zaklamp blokkeert, is er sprake van een maansverduistering. Laat de leerling bij dit gedeelte de bol een beetje boven zijn hoofd houden. 8

9 4. De leerling draait weer een kwartslag naar links, totdat alleen nog maar de linkerkant van de maan verlicht is. Dit is het laatste kwartier. Je ziet een halve maan met een d vorm. Als de leerling nog een kwartslag naar links draait, dan zal de verlichte kant van de maan, die we vanuit aarde zien, steeds smaller worden. Totdat de leerling weer op het startpunt is uitgekomen. Het is dan weer nieuwe maan. Deze volledige cyclus van nieuwe maan-eerste kwartier-volle maan-laatste kwartier- duurt 29,53 dagen. De cyclus is in het volgende filmpje te zien : * Deze activiteit kan ook met meerdere leerlingen gedaan worden. Neem in plaats van een zaklamp dan bijvoorbeeld een looplamp en plaats deze in het midden van het klaslokaal. De leerlingen staan dan in een kring om de lamp (zon) heen met ieder een bal. De leerlingen in de verschillende posities zien dan allemaal een andere fase van de maan, maar wel tegelijkertijd. (Afbeeldingen van: ases.phtml) Als ze de fasen van de maan kennen, kan je ze de volgende vragen laten beantwoorden: 1. In welke fase van de maan kan er een zonsverduistering zijn? nieuwe maan 2. In welke fase van de maan kan er een maanszonsverduistering zijn? volle maan 3. Waarom kunnen we bij Nieuwe Maan vanaf de aarde de maan niet zien? Omdat van ons uit gezien de maan dan in de richting van de zon staat - wij kijken dan tegen de donkere nachtzijde van de maan aan, terwijl de maan overdag aan de hemel staat. De hemel is dan te licht om de maan te kunnen zien (op de nachtzijde van de maan is het dan overigens 'volle aarde', dus niet helemaal donker). Dit plaatje verduidelijkt het wellicht: 9

10 Bonusvragen voor Bollebozen Bonus 1: Wat is het verschil tussen een volledige en een gedeeltelijke zonsverduistering? Dat kan je ook in de opstelling zien. De schaduw van de maan op de aarde tijdens een zonsverduistering is niet helemaal scherp. Op de plekken in de wat lichtere ring is een gedeeltelijke maansverduistering te zien. De maan bedekt vanaf dat punt niet helemaal precies de zon, slechts gedeeltelijk. Bonus 2: Wat zou je bij een maansverduistering zien als je vanaf de maan naar de aarde keek? Bij een maansverduistering is het eigenlijk volle maan. Op de maan kijk je dan tegen een donkere aarde aan. Maar omdat de zon pal achter de aarde staat, zien we de atmosfeer van de aarde het zonlicht afbuigen. De verduisterde maan is rood van kleur en feitelijk is dat het licht van alle zonsopkomsten en -ondergangen op aarde! Waarschijnlijk zien we dan vanaf de maan een zeer dunne ring rood licht rond een zwarte aardschijf. Maar bij mijn weten is dat nog nooit vanaf de maan gefotografeerd. Bonus 3: Hoe ziet de maan eruit als ie verduisterd wordt (rood) waarom? Het licht van de maan is alleen maar de reflectie van het zonlicht. Een maansverduistering ontstaat doordat de aarde tussen de maan en de zon staat. De maan staat dus in de schaduw van de aarde. Een gedeelte van het zonlicht (het rode licht) wordt afgebogen door de dampkring van de aarde. Dit licht komt op de verduisterde maan terecht. Vandaar dat de maan rood kleurt tijdens een maansverduistering. 10

11 ZONS -EN MAANSVERDUISTERING. Werkblad 1: WAT ZIE JE GEBEUREN? Wat zie je gebeuren als de maan precies voor de zon hangt? Je ziet een schaduw op de aarde Hoe noem je dit? Zonsverduistering Wat zie je gebeuren als je de maan langzaam verder draait, en hij bijna achter de aarde is? Wat zie je dan op de maan? Hoe noem je dit? De maan verdwijnt in de duisternis- Je ziet een schaduw op de maan verschijnen Maansverduistering 11

12 ZONS -EN MAANSVERDUISTERING Werkblad 2: HOE ZIT DAT? 1. Wat is een zonsverduistering? Antwoord: de maan schuift tussen de aarde en de zon 2. Wat is een maansverduistering? Antwoord: de maan komt in de schaduw van de aarde 3. Zie je overal op aarde de zonsverduistering? Waarom? Antwoord: Nee, alleen op de plek waar de maan de zon volledig bedekt. Je kan dit in de opstelling heel duidelijk zien 4. De maan is veel kleiner dan de zon. Toch zien we dat de maan bij een zonsverduistering de gehele zon kan bedekken. Hoe kan dat? Antwoord: De maan is veel kleiner, maar staat ook veel dichter bij: De maan is met een diameter van kilometer veel kleiner dan de zon, maar lijkt aan de hemel ongeveer even groot te zijn omdat ze veel dichterbij staat: gemiddeld kilometer tegen 150 miljoen kilometer voor de zon, die een diameter heeft van 1,4 miljoen kilometer. Heel toevallig en dat is uniek in het zonnestelsel is de maan ongeveer 400 keer kleiner dan de zon en staat ze ook 400 keer dichterbij. Ook met je eigen vinger kun je immers de zon afdekken als je wilt. De truc is dat die vinger ook vlakbij staat. 5. Waarom zien we niet elke maand een zonsverduistering en een maansverduistering? Antwoord: De opstelling suggereert dat de maan bij elke omloop precies tussen zon en aarde doorgaat, wat een zonsverduistering zou geven, en bij elke Volle Maan precies achter de aarde staat, in de schaduw van de aarde, waarbij een maansverduistering te zien zou zijn. Dat dit niet gebeurt, komt doordat het vlak waarin de maan cirkelt een kleine hoek maakt met het vlak waarin de aarde beweegt. Daardoor beweegt de maan bij Nieuwe Maan meestal onder of boven de zon langs en wordt deze niet verduisterd. Bij Volle Maan beweegt de maan meestal boven of onder langs de aardschaduw en zien we ook niets bijzonders gebeuren. Maar af en toe staan de objecten wel precies op één lijn en zien we een zons- of een maansverduistering. 6. Geeft de maan zelf licht? Antwoord: Nee, het is weerkaatst zonlicht. (zie ook link met plaatje van de achterkant van de maan: 12

13 dex.html). 13

Lesmateriaal bovenbouw

Lesmateriaal bovenbouw Lesmateriaal bovenbouw Workshopdag Satellieten 8 oktober 2008 Space Expo, Noordwijk Bouw je eigen telescoop Benieuwd naar het oppervlak van de maan? Of de ringen van Saturnus? Deze dingen staan te ver

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HET DUIZELT VOOR JE OGEN Maar je hersenen maken er een mooie film van. Met een speciale ronddraaiende trommel met spleetjes: een zoötroop, kunnen jullie je eigen bioscoop maken. Maak allebei een aantal

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R LEKKER BAKKEN IN DE ZON! Nee niet zonnebaden, maar barbecuen zonder hout of kolen! Dat kan ook met zonlicht. Het lijkt een beetje op een oude truc met een sterk vergrootglas. Als de zon goed schijnt, en

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HIER EN DAAR EEN BUI Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R EEN ADEMBENEMEND INSTRUMENT Een liedje fluiten is niet zo makkelijk. Je lippen en je tong moet je in allerlei bochten wringen. Met een muziekinstrument gaat het al een stukje makkelijker. Even blazen en

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R DE WILLIE WORTEL QUIZZZ Gaat er bij jou ook een lampje branden? Dan heb je het goede antwoord op de vraag gegeven. Maak een knotsgekke elektroquiz. Daarvoor gaan jullie zelf de quizvragen en antwoorden

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R WELKOM! Een bezoeker die een science center binnenkomt, moet gelijk in de stemming komen om van alles te ontdekken. Dat kan doordat er iets verrassends gebeurt. Daar gaan jullie op een heel speciale manier

Nadere informatie

HELP! DE AARDE STAAT SCHEEF! WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

HELP! DE AARDE STAAT SCHEEF! WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING HELP! DE AARDE STAAT SCHEEF! In de zomer is het lekker warm, in de winter nat en koud. En als het in Nederland winter is, liggen de Australiërs op het strand van de zomer te genieten. Misschien is het

Nadere informatie

Voorspellen en tekst lezen

Voorspellen en tekst lezen Voorspellen en tekst lezen 1. Lees de uitleg. Als je gaat lezen, doe je eerst een voorspelling. Waar zou de tekst over gaan? Kijk eerst goed hoe de tekst eruitziet. Want je kunt aan de buitenkant van de

Nadere informatie

Zonsverduistering Kijken naar de sterren

Zonsverduistering Kijken naar de sterren Zonsverduistering Kijken naar de sterren * groep 5-6 53 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 45 en 46 lesdoelen De leerling weet dat: bij een zonsverduistering de maan tussen de zon en de aarde staat er

Nadere informatie

Kerndoel 46 De leerlingen leren dat de positie van de aarde ten opzichte van de zon leidt tot natuurverschijnselen, zoals seizoenen en dag/nachtritme.

Kerndoel 46 De leerlingen leren dat de positie van de aarde ten opzichte van de zon leidt tot natuurverschijnselen, zoals seizoenen en dag/nachtritme. Deze les is eerder verschenen in Opdrachtenkrant 47 van Technika10. Introductie 1 Maankijkdoos 2 Informatie voor een maanles 4 Werkbladen bij maanles 8 Kopieerblad deksel maankijkdoos 10 Kerndoel 46 De

Nadere informatie

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 3: De ontdekking Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart Opdracht 1: Horizonverfraaiing Verhaal deel 2: De ontdekking Opdracht 2: Laat maar draaien Opdracht 3: Steentjes

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: WATER VERZAMELEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Vlinder maken met een koffiefilter

Vlinder maken met een koffiefilter Kinderactiemodel klimaatcampagne 2011 Knutseltips vlinders maken Maak een vlinder-knutselhoek waar kinderen allerlei vlinders kunnen knutselen. Hierna geven we een overzicht van enkele concrete voorbeelden

Nadere informatie

Bewaard. Benieuwd. Titel/Kopje /illustratie. Bekend. Voorspellen & tekst lezen. week 12 16 maart 2015 opdrachten niveau B strategie: voorspellen

Bewaard. Benieuwd. Titel/Kopje /illustratie. Bekend. Voorspellen & tekst lezen. week 12 16 maart 2015 opdrachten niveau B strategie: voorspellen Lees de uitleg. Voorspellen & tekst lezen Voor je een tekst gaat lezen, voorspel je waar de tekst over gaat. Je kijkt eerst naar de buitenkant van de tekst: naar de titel, de kopjes en de illustraties.

Nadere informatie

K 1 Symmetrische figuren

K 1 Symmetrische figuren K Symmetrische figuren * Spiegel Plaats de spiegel zó, dat je twee gelijke figuren ziet. Plaats de spiegel nu zó op het plaatje, dat je dezelfde figuur precies éénmaal ziet. Lukt dat bij alle plaatjes?

Nadere informatie

Lichtweerkaatsing Licht

Lichtweerkaatsing Licht Lichtweerkaatsing Licht Hgroep 5-6 49 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 32, 45 en 54 Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. U kunt ze dit ook in tweetallen of in groepjes laten

Nadere informatie

Modelvliegtuigbouw. Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II. Auteur; Wout Heijne. Lay out Jeroen van den Brand

Modelvliegtuigbouw. Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II. Auteur; Wout Heijne. Lay out Jeroen van den Brand Modelvliegtuigbouw Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II Auteur; Wout Heijne Lay out Jeroen van den Brand De Romp De romp Stap 1 - Mal - Figuurzaag - Potlood - Plaatje triplex 1. Teken met behulp van

Nadere informatie

BOUW JE EIGEN WEERSTATION

BOUW JE EIGEN WEERSTATION BOUW JE EIGEN WEERSTATION Als je wilt weten wat voor weer het is, dan moet je de verschillende weerselementen kunnen meten. Met enkele heel gewone dingen kan je jouw eigen weerstation bouwen. De thermometer

Nadere informatie

Handleiding bij de constructie van de Hydraulische machines uitgereikt ter gelegenheid van techniek toernooi 2009

Handleiding bij de constructie van de Hydraulische machines uitgereikt ter gelegenheid van techniek toernooi 2009 Handleiding bij de constructie van de Hydraulische machines uitgereikt ter gelegenheid van techniek toernooi 2009 Vertaling en bewerking Ad van den Brand, Veghel Weet je wat hydraulisch betekent? Dat betekent

Nadere informatie

versie 23-10-2004 01. Ik ga een standaard 4 inch ophangrand verkleinen. Een grotere ophangrand is eenvoudiger te verkleinen.

versie 23-10-2004 01. Ik ga een standaard 4 inch ophangrand verkleinen. Een grotere ophangrand is eenvoudiger te verkleinen. Beschrijving verkleining ophangrand: Benodigdheden: 1. Scherp Stanley mes. 2. Metalen liniaal op rechte metalen lat om langs te snijden. 3. Ondergrond om op te snijden. 4. standaard plakband. 5. schaar.

Nadere informatie

LEERLINGENHANDLEIDING

LEERLINGENHANDLEIDING NATIONALE beeld: DigiDaan LEERLINGENHANDLEIDING Naam: Klas: Datum: INLEIDING 2015 is het Internationaal Jaar van het Licht. Dit jaar is gekozen als Jaar van het Licht omdat we in 2015 een aantal jubilea

Nadere informatie

LIEVE KINDEREN VAN PULAU MOTI. Dit boekje gaat over een bijzondere gebeurtenis, die binnenkort zal plaatsvinden. Op woensdag 9 maart 2016 zal er iets heel moois te zien zijn aan de hemel. Op die ochtend

Nadere informatie

Opdracht 1. Zoek in reclameblaadjes foto s van zaklampen en plak ze hier onder.

Opdracht 1. Zoek in reclameblaadjes foto s van zaklampen en plak ze hier onder. Opdracht 1. Zoek in reclameblaadjes foto s van zaklampen en plak ze hier onder. Materiaal: Een led is een speciaal soort lampje. Een lampje dat zeer weinig energie verbruikt. Hierdoor is het een milieuvriendelijke

Nadere informatie

een eigen lamp op veel manieren*

een eigen lamp op veel manieren* let op: al het klooien is op eigen risico! ;) Lekker samen klooien! Klooikoffer voor ouders & kinderen die samen aan de slag willen een eigen lamp op veel manieren* klooikoffer #1: de striptang! * bijvoorbeeld

Nadere informatie

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 1: Sunny Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel Opdracht

Nadere informatie

Werkbeschrijvingen. Vakantiebijbelweek 2011. Dag 1: Kleuters: Deurhanger Middengroep: Dakpan

Werkbeschrijvingen. Vakantiebijbelweek 2011. Dag 1: Kleuters: Deurhanger Middengroep: Dakpan Werkbeschrijvingen Vakantiebijbelweek 2011 Dag 1: Kleuters: Deurhanger Middengroep: Dakpan Dag 2: Kleuters: gezichtspel boterbakje Middengroep: gezichtspel melkfles Dag 3: Kleuters: Zacheus spaarpot Middengroep:

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: SUNNY Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL Copyright

Nadere informatie

Een dromenvanger maken

Een dromenvanger maken Een dromenvanger maken Wat is een dromenvanger? Dit wordt uitgelegd in De legende van de dromenvanger. Een echte dromenvanger wordt gemaakt van wilgenhout, leerband en runderpees, of namaak pees (sinew).

Nadere informatie

Groep 5/6 Variaties op een zonnebloem *

Groep 5/6 Variaties op een zonnebloem * Groep 5/6 Variaties op een zonnebloem * Nodig Per leerling 1 sheet van 50x50 cm. Papier A3 of half vel Tekenpotloden Goede scharen Pandakrijtjes Acrylverf+penselen+water Onderleggers Watervaste viltstift

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

Opdracht 1 Werkblad Tekenen met Tape. Opdracht 2 Werkblad Make your own Mondriaan. Opdracht 3 Werkblad Hands in tape

Opdracht 1 Werkblad Tekenen met Tape. Opdracht 2 Werkblad Make your own Mondriaan. Opdracht 3 Werkblad Hands in tape Opdracht 1 Werkblad Tekenen met Tape Opdracht 2 Werkblad Make your own Mondriaan Opdracht 3 Werkblad Hands in tape Opdracht 4 Werkblad Duct tape portmo TAPE UR DAY Werkblad Tape Wall Painting Werkblad

Nadere informatie

Zweefvleigtuig Marathon

Zweefvleigtuig Marathon N 200.674 Zweefvleigtuig Marathon K F E L D H J C A B M Naam: Groep/ klas: Inhoud: Delen: Gereedschap: 2 Latjes 490 / 10 / 3 mm C, D Potlood, liniaal, knutselondergrond 2 Latjes 125 / 10 / 3 mm B Boormachine,

Nadere informatie

LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN

LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN In dit hoofdstuk over bionica in de luchtvaart ga je zelf een propellervliegtuig bouwen en als het mag van je docent er misschien zelf wel een ontwerpen. Maar eerst verdiep

Nadere informatie

Sinterklaas knutselen

Sinterklaas knutselen Sinterklaas knutselen Stoomboot Materiaal: een melkpak, gekleurd karton en papier, evt. watten, keukenrol en verf. Leg het melkpak op z'n kant en pak twee stroken en niet die aan beide kanten aan elkaar.

Nadere informatie

Kleuren in licht? Licht

Kleuren in licht? Licht Kleuren in licht? Licht Hgroep 7-8 69 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 42 en 44 lesdoelen De leerling: weet wat een spectroscoop is weet dat wit licht uit meerdere kleuren bestaat weet dat de kleuren

Nadere informatie

Test je kennis! De heelalquiz

Test je kennis! De heelalquiz Test je kennis! heelalquiz Introductie les 3 Planeten, sterren, manen, de oerknal. Het zijn termen die leerlingen vast wel eens voorbij hebben horen komen. Maar wat weten de leerlingen eigenlijk al van

Nadere informatie

Hoe kunnen we er voor zorgen dat de juf vlug de namen kent van de leerlingen in jouw klas?...

Hoe kunnen we er voor zorgen dat de juf vlug de namen kent van de leerlingen in jouw klas?... Een nieuwe schooljaar heel wat nieuwe gezichten! En al die namen de juf kan dit moeilijk uit elkaar houden. Dat duurt nog eventjes. Ze onthoudt wel dat bruin gezichtje, die mooie ogen, die lange blonde

Nadere informatie

Opdrachtenfiche mijn orkest

Opdrachtenfiche mijn orkest Opdrachtenfiche mijn orkest PER TWEE/IN GROEP In een orkest spelen instrumenten samen. Elk instrument werkt op een andere manier en geeft een ander soort geluid. Hier kan je vijf leuke instrumenten in

Nadere informatie

MAAK ZELF JE EIGEN MUZIEKINSTRUMENT VOOR 10 MAART

MAAK ZELF JE EIGEN MUZIEKINSTRUMENT VOOR 10 MAART MAAK ZELF JE EIGEN MUZIEKINSTRUMENT VOOR 10 MAART De kinderen met een handicap die door het Liliane Fonds geholpen worden komen uit arme landen. Zij hebben meestal geen geld om een muziekinstrument te

Nadere informatie

Werkbladen Leerlingen Kun je zelf je zeilboot vooruit blazen?

Werkbladen Leerlingen Kun je zelf je zeilboot vooruit blazen? Werkbladen Leerlingen Kun je zelf je zeilboot vooruit blazen? Werkt een parachute op de maan? Hoe zwaar weeg je in de ruimte? Geeft de maan licht? Inhoudsopgave Les 1 Meten is weten werkblad 1 t/m 4 Les

Nadere informatie

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi.

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Hoe ziet de woonkamer in jouw huis eruit? Hebben jullie behang met bloemen, zijn de muren in een mooie kleur geverfd of hebben jullie

Nadere informatie

STAP 1 Bekijk de doebladen goed. Kijk vooral goed naar de tekeningen. Probeer nu al zoveel mogelijk te snappen van wat je allemaal gaat doen.

STAP 1 Bekijk de doebladen goed. Kijk vooral goed naar de tekeningen. Probeer nu al zoveel mogelijk te snappen van wat je allemaal gaat doen. doeblad WAT GA JE DOEN? Je gaat een elektrospel maken. Je leert hoe je elektrische verbindingen moet maken en hoe je een batterij en een fitting moet aansluiten. Het werkstuk mag je meenemen naar huis.

Nadere informatie

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes.

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes. Vallende sterren Kijken naar de sterren * groep 3-4 33 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1 en 42 lesdoelen De leerling: weet dat een vallende ster een steen(tje) is dat door wrijving warmte en een lichtspoor

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek. Kerndoel 46. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek. Kerndoel 46. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 46 162 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek Kerndoel 46 De leerlingen leren dat de positie van de aarde

Nadere informatie

Bouw zelf een windmolen

Bouw zelf een windmolen Bouw zelf een windmolen Met dit bouwplan is een windmolen maken niet moeilijk! Bouw thuis of op school een echte windmolen die een klein lampje (LED) laat branden. Aan het einde van de beschrijving vind

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 2: RAVIJN OVERSTEKEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 2) Het ravijn Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Brainstorm ravijn oversteken Bruggen bouwen

Nadere informatie

Kijken naar het heelal

Kijken naar het heelal Kijken naar het heelal GROEP 5-6 55 70 minuten 1, 46 en 54 Tip. Je kunt de Melkweg met het blote oog bekijken. Dit kan het beste in januari als het nieuwe maan is. Als het mogelijk is, kunt u de leerlingen

Nadere informatie

WOW-NL in de klas. Les 1 Het weerstation. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 1 1

WOW-NL in de klas. Les 1 Het weerstation. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 1 1 WOW-NL in de klas Les 1 Het weerstation Primair Onderwijs bovenbouw WOW-NL Les 1 1 Colofon Het lespakket WOW-NL is ontwikkeld door De Praktijk in opdracht van het KNMI, op basis van lesmaterialen van Science

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE JEZELF EEN NIEUW GEZICHT GEVEN? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van spiegels. Met de exhibit kunnen de bezoekers een nieuw

Nadere informatie

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Circuit met verschillende hoeken. Hierbij meerder intellegenties aanspreken. De kinderen wel in vele hoeken laten komen, zodat ze op verschillende manieren

Nadere informatie

Kleuren in bloemstukken

Kleuren in bloemstukken Kleuren in bloemstukken Vooruitblik op de praktijk Kleuren kiezen Als je een bloemstuk maakt, kun je niet altijd de kleuren gebruiken die je mooi vindt. Ten eerste moet je rekening houden met het soort

Nadere informatie

Werkbeschrijving tekenmap met elastiek

Werkbeschrijving tekenmap met elastiek Werkbeschrijving tekenmap met elastiek Materiaal 2 stukken grijs karton 35 x 50 cm, 2,5 mm dik Stevige katoenen stof 80 x 60 cm 2 stroken boekbinderslinnen: 1 van 10 x 59 cm (buitenrugstrook) en 1 van

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 3: De seizoenen Naam leerling:.... Leden expertgroep:... Voorbereiding Lente, zomer, herfst en winter zijn seizoenen met elk hun eigen karakter. Jullie gaan onderzoeken hoe het komt dat we

Nadere informatie

werkstukmap Houtopdracht

werkstukmap Houtopdracht werkstukmap Houtopdracht Henze mussennestkast Samengesteld door J. van wijk - 2012 1 Verklaring gebruikte symbolen: Lees deze tekst aandachtig door. Probeer er iets van te onthouden Dit teken geeft aan

Nadere informatie

Schuifmaat zelf maken

Schuifmaat zelf maken Index Blz. 1 Blz. 2 Blz. 3 Blz. 4 Doel, materiaal en hulpmiddelen Stap 2 t/m 5 Stap 6 t/m 8 Stap 9, KLAAR! Aanwijzingen bij het gebruik van dit bestand. In dit bestand wordt veel met knoppen gewerkt die

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

Handgemaakte spectroscoop

Handgemaakte spectroscoop 59 Doel We gaan onderzoeken waaruit wit licht is opgebouwd. Benodigdheden Doos Cd Mes Plakband Wc rolletje 2 scheermesjes of 2 lange stukken van een breekmes potlood aluminiumplakband of aluminiumfolie

Nadere informatie

Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel

Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 5-6 41 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 23 en 32 Voorbereiding lesdoelen De leerling: weet dat de acht planeten verschillend in grootte zijn

Nadere informatie

3-5 uur Techniek Houtbewerking, assemblage. Beeldende aspect Voorkennis

3-5 uur Techniek Houtbewerking, assemblage. Beeldende aspect Voorkennis Onderwerp van hout met assemblage 1 / 2 Opdracht De leerling maakt een houten fotolijst en maakt daar een persoonlijke assemblage in Deze les wordt u aangeboden door www.pro-kunst.nl Een lessendatabase

Nadere informatie

Creatief aftellen tot kerst De Vier Windstreken

Creatief aftellen tot kerst De Vier Windstreken Ho ho ho! Maak een knikkende kerstman van 8 cm om samen met jou Kerstmis te vieren. Tel op een heel bijzondere manier de dagen af tot Kerstmis! Creatief aftellen tot kerst is een adventskalender en activiteitenboek

Nadere informatie

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Cgroep 7-8 61 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32 en 46 lesdoelen De leerling: weet dat de afstanden tussen de planeten heel groot zijn kan

Nadere informatie

Onmogelijke figuren. Geschreven door Judith Floor en Vivike Lapoutre. Herzien door Dieuwke van Wijk en Amarins van de Voorde

Onmogelijke figuren. Geschreven door Judith Floor en Vivike Lapoutre. Herzien door Dieuwke van Wijk en Amarins van de Voorde Onmogelijke figuren Geschreven door Judith Floor en Vivike Lapoutre Herzien door Dieuwke van Wijk en Amarins van de Voorde Vierkant voor Wiskunde Zomerkamp A 2010 Voorwoord Je hebt vast wel eens een stripboek

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Handleiding Oogfunctiemodel

Handleiding Oogfunctiemodel Handleiding Oogfunctiemodel 300132 De mogelijkheden van het oog functiemodel zijn: - beeldvorming, met een positieve lens - gekleurde voorwerpen zien - accommoderen; werking van de ooglens - oogafwijkingen

Nadere informatie

KleinKracht Karin Heesakkers 2006-2011 www.kleinkracht.nl

KleinKracht Karin Heesakkers 2006-2011 www.kleinkracht.nl De zon is een ster, net als alle andere sterren aan de hemel. Zij staat alleen veel dichter bij ons en daarom zien we haar als een schijfje aan de hemel. Een ster is een grote gasbol waar binnenin kernfusie

Nadere informatie

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden BO 6 Tijdsinvestering: Bomen meten Tijdstip: lente, zomer of herfst 1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden Nodig: Materiaal hoogtemeter Meetlint werkbladen potloden

Nadere informatie

Knutselen thema herfst

Knutselen thema herfst Knutselen thema herfst Herfst-Schimmenspel Benodigdheden: Groen papier met bos, zwarte viltstift, kopieerapparaat, zwart potlood Teken met zwarte stift twee bomen op een tekenpapier. Kopieer dit voor de

Nadere informatie

Leskist groene energie Pagina 11

Leskist groene energie Pagina 11 Leskist groene energie Pagina 11 Bouw een windmolen; en die moet zo hard mogelijk draaien. Omdat de ene plek op aarde warmer is dan de andere waait het altijd wel. Die wind kan een molen doen draaien.

Nadere informatie

Link naar leerkrachtgids www.c3.nl/onderwijsmiddelen/leerkrachtgids-ontwerpen

Link naar leerkrachtgids www.c3.nl/onderwijsmiddelen/leerkrachtgids-ontwerpen Lesbrief Ontwerpend Leren Gebruik de zon! Gebruik deze lesbrief bij de proef Zonneoven en de leerkrachtgids Ontwerpend leren met chemie. Deze lesbrief geeft verdieping en een lessuggestie rondom de ontwerpopdracht:

Nadere informatie

De lente in met foam!

De lente in met foam! De lente in met foam! VOORJAARSONTWERPEN FOAM 2012 Thea van Mierlo - Uil - Sneeuwklokjes - Narcis - Knutsel-zwaan - Haai-schilderij Handig om te weten over het werken met Foam Paint Verven met de foam

Nadere informatie

Het maken van traditionele pijlen - Hans V. http://home.planet.nl/~nieuwefletcher

Het maken van traditionele pijlen - Hans V. http://home.planet.nl/~nieuwefletcher Het maken van traditionele pijlen - Hans V. Het maken van traditionele pijlen - Hans V. Het maken van traditionele pijlen begint met de aanschaf van de benodigde materialen. Natuurlijk zijn er ook wat

Nadere informatie

Krommingen. Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 7-8. Algemeen

Krommingen. Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 7-8. Algemeen Uitdager van de maand Krommingen Rekenen Wiskunde, Groep 7-8 Algemeen Titel Krommingen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Analyseren en toepassen: diverse krommen doorgronden

Nadere informatie

G 1 Tangram: figuren leggen

G 1 Tangram: figuren leggen G Tangram: figuren leggen * Schaar, kopieerbladen 8 en 9 Knip de zeven tangramdelen (kopieerblad 8) uit. Let erop dat de grenslijnen van ieder deel wel heel blijven. Leg met de zeven delen de dieren op

Nadere informatie

WERKSTUK. Houten letter

WERKSTUK. Houten letter Houten letter Triplex 50 x 80 x 3 mm Figuurzaag + plankje Schuurpapier Zoek in T0 Bouwstenen op hoe je een figuurzaag moet gebruiken. Als je nog nooit met een figuurzaag gewerkt hebt, vraag dan je docent

Nadere informatie

Regen en het weer voorspellen

Regen en het weer voorspellen Uitdager van de maand Regen en het weer voorspellen Natuur en Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Regen en het weer voorspellen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Het maken van

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Leerkrachthandleiding STIP

Zon, aarde en maan. Leerkrachthandleiding STIP STIP Colofon De STIP-modules zijn ontwikkeld door de vakgroep Instructietechnologie van de Universiteit Twente en de Stichting Katholiek Onderwijs Enschede (St. KOE). Het STIP-project is gesubsidieerd

Nadere informatie

Hoe een LED mooi inbouwen Auteur: Geert Juchtmans (Reddevil) [0909-001]

Hoe een LED mooi inbouwen Auteur: Geert Juchtmans (Reddevil) [0909-001] Handige knutsel tips door Reddevil In dit nieuw onderdeel van het magazine geeft Reddevil een aantal handige knutseltips die handig van pas komen bij het bouwen van behuizingen etc. In de eerste editie

Nadere informatie

LCD scherm ipad 2 Installatie handleiding

LCD scherm ipad 2 Installatie handleiding 1. In de volgende stappen wordt de ipad open gemaakt met behulp van een zogenaamde iopener. Deze iopener moet eerst verwarmd worden in de magnetron. Maak de iopener overigens niet te warm, anders kan deze

Nadere informatie

WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE

WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE Vooraf Het onderstaande is een bewerking van een artikel dat verschenen is in De Modelbouwer nr.1, 2013. In de beschrijving hebben we de jonge bouwer voor ogen gehad.

Nadere informatie

Lichtbreking en weerkaatsing

Lichtbreking en weerkaatsing Vuurtorens danken hun naam aan de vuren die vroeger branden om schepen in de nacht te helpen hun weg te vinden. De Brandaris op Terschelling is de oudste vuurtoren in Nederland. Het was ook de eerste vuurtoren

Nadere informatie

Genaaide organizer. Knutselidee. com N 103.633

Genaaide organizer. Knutselidee. com N 103.633 Een nuttige helper die u helpt om orde te houden en een frisse wind door uw huiskamer laat waaien! Eerst worden de afzonderlijke stoffen op maat geknipt en op de bruine basisstof de latere rangschikking

Nadere informatie

Technologische Opvoeding Electro Junior Pagina 1

Technologische Opvoeding Electro Junior Pagina 1 Kenneth Van Minsel 3SL1 Technologische opvoeding 2008 2009 Zelfwerkzaamheidstaak Technologische Opvoeding Electro Junior Pagina 1 Voorwoord Beste leerlingen Om producten te maken, volg je best steeds het

Nadere informatie

Concordia of Pipe 77

Concordia of Pipe 77 200.513 Concordia of Pipe 77 A D C L P K Q H J M M Werkblad 1 2 Één bouwpakket met 2 uitvoeringen. ijpassende werkbladen kunt u gratis downloaden www.aduis.com aam: roep / Klas: inhoud: Pipe77: Concordia:

Nadere informatie

de kinderen hier om elkaar te gebruiken als de massa mensen, ze kunnen door elkaar heen lopen en elkaar begroeten etc.).

de kinderen hier om elkaar te gebruiken als de massa mensen, ze kunnen door elkaar heen lopen en elkaar begroeten etc.). Als je boven de stad vliegt, land je midden op een plein. Het plein is vol met mensen, je steekt het plein over en loopt dwars door de mensen heen, af en toe begroet je iemand. (help de kinderen hier om

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R BEN JIJ SNELLER DAN JE SCHADUW? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van glow-in-the-dark -verf. Met de exhibit kunnen de bezoekers hun

Nadere informatie

BOUWEN VAN EEN ZEEPKIST

BOUWEN VAN EEN ZEEPKIST www.detitanen.be Sint-Denijs BOUWEN VAN EEN ZEEPKIST Hoe bouw ik een zeepkist? * Ook nu is een nostalgische zelfgemaakte zeepkist voor kinderen nog altijd felbegeerd speelgoed. Het stuurwiel is slechts

Nadere informatie

Kijken naar sterrenbeelden

Kijken naar sterrenbeelden Kijken naar sterrenbeelden GROEP 5-6 54 70 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: (her)kent de sterrenbeelden uit de horoscopen weet dat de sterrenbeelden deel uitmaken van de dierenriem weet dat

Nadere informatie

Windturbine. Bouwplan

Windturbine. Bouwplan Windturbine Bouwplan Bouwplan Om onderstaande windturbine te maken kun je de aanwijzingen volgen die op deze pagina s staan. Deze turbine wordt een Savonius windturbine genoemd. Natuurlijk kan je bij elke

Nadere informatie

Techniekkit: Oost Nederland. Domein: Overbrengingen. Competentie: Ontwerpen Toepassen Reflectie. Leergebied: Aardrijkskunde

Techniekkit: Oost Nederland. Domein: Overbrengingen. Competentie: Ontwerpen Toepassen Reflectie. Leergebied: Aardrijkskunde Techniekkit: Oost Nederland Domein: Overbrengingen Competentie: Ontwerpen Toepassen Reflectie Leergebied: Aardrijkskunde 1. Mensen zijn vaak onderweg. Naar school, het werk, de sportclub, opa en oma of

Nadere informatie

Handleiding voor BAKKERA notitie boekje productie- voor Makom desycle werkplaats - Latin Sisters Design Productions (LSDP), november 2009 2

Handleiding voor BAKKERA notitie boekje productie- voor Makom desycle werkplaats - Latin Sisters Design Productions (LSDP), november 2009 2 HANDLEIDINGBAKKERA 1 Benodigdegereedschappen: Benodigdematerialen: BakkeraMal Bouwtekening FotohouderMal Holpijp2mm Hamer Potlood Liniaal StanleyMes Naaimachine Schaar EyeletTang StevigKarton StevigPapier

Nadere informatie

over vogels rondom school. Kijk op www.vogelweekend.be/scholen voor alle werkbladen en informatie over de Vogelweek voor Scholen.

over vogels rondom school. Kijk op www.vogelweekend.be/scholen voor alle werkbladen en informatie over de Vogelweek voor Scholen. VOGELWEEK VOOR SCHOLEN: VOOR DE LEERKRACHT Bouw een voederplank Klus je mee? Natuurpunt organiseert de Grote Vogelweek voor Scholen. Leer de vogels rondom je school kennen, tel hoeveel er zijn en doe mee

Nadere informatie

aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood Ideeën verzameld door Demy van der Ham

aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood Ideeën verzameld door Demy van der Ham aartenbak tekenen Tekenlessen met: Kleurpotlood Ideeën verzameld door Demy van der Ham Bron: www.lesidee.nl FANTASIEDIER Opdracht voor groep 3 tot 5 Benodigdheden: - Wit papier op A4 formaat - Kleurpotloden

Nadere informatie

LEPELGANZEN HOE GA JE TE WERK:

LEPELGANZEN HOE GA JE TE WERK: LEPELGANZEN WAT HEB JE NODIG: - een houten lepel van 30 cm: T810 - witte pluimpjes: T208 - geel en wit fotokarton: 141725-141700 - wiebeloogjes zelfklevend: T2281 - witte verf: H021 - lijm: T054 - natuurraffia

Nadere informatie

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij.

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Waxinelichtje en een glas - Een waxinelichtje - Een schoteltje - Een lucifer - Een glas Zet in het midden van de kring een schoteltje neer met

Nadere informatie