Snel, sneller, snelst Raketten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Snel, sneller, snelst Raketten"

Transcriptie

1 V Snel, sneller, snelst Raketten groep tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1 en 55 lesdoelen De leerling: weet dat je een raket nodig hebt om naar de ruimte te gaan weet dat een raket een motor en brandstof nodig heeft om gelanceerd te worden eindproduct een luchtraket benodigdheden 12 materiaalbakken 12 wasknijpers 12 rietjes (zonder een knik erin) 5 meter visdraad 2 stoelen gekleurd A4-karton linialen A3-papier plakband karton verschillende soorten ballonnen scharen eventueel: prijsje voor de winnaar Voorbereiding Vul voor de activiteit Bouw een raket 12 materiaalbakken met een wasknijper, ballon, schaar, plakband, karton, potlood, liniaal en een rietje. Maak zelf de startbaan voor de raketten. Maak één kant van het visdraad vast aan een stoel. Maak de andere kant van het visdraad pas aan de andere stoel vast als het visdraad door het rietje van de raket van de leerlingen is gehaald. Zet de stoelen zover uit elkaar dat het touw strak staat. Maak de startbaan met het visdraad even breed als het lokaal. Vergroot voor de activiteit Rakettenrace de tabel van het doeblad op A3-papier. Zorg voor een prijsje voor de winnaar van de rakettenrace. Op weg 10 min. Vraag hoe je naar de ruimte reist. Welk voertuig heb je nodig om daar naar toe te gaan? Vertel dat astronauten in een raket naar de ruimte gaan. Vraag de leerlingen hoe dat gaat. Hebben ze daar ideeën over? Bespreek deze ideeën met elkaar. De leerlingen maken een luchtraket. pagina 207 Raketten les 37 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

2 Bouw een raket 30 min. Vraag de leerlingen wat een raket nodig heeft om gelanceerd te worden. Wat zou je daarvoor kunnen gebruiken? Kom samen tot de conclusie dat er een motor en brandstof nodig zijn om de raket te lanceren. Vertel dat bij deze raket de ballon de motor is. De lucht uit de ballon zorgt ervoor dat de raket gelanceerd wordt. Bedenk eisen waaraan de raket van de leerlingen moet voldoen. Verdeel de groep in tweetallen. Geef de tweetallen een materiaalbak met benodigdheden om de luchtraket te maken. Laat de leerlingen aan de hand van de eisen en de beschikbare materialen een ontwerp maken van de vinnen van de raket. Hierna trekken de leerlingen de vinnen over op karton. Lees samen met de leerlingen opdracht 1 van het doeblad. Help de leerlingen zo nodig bij het maken van de raket. De leerlingen testen de raket en kijken hoe ver deze komt. Help de leerlingen om het visdraad door het rietje te doen en vast te maken. Hoe krijgen ze de raket zo ver mogelijk? Wat kunnen de leerlingen aan de raket veranderen, zodat deze nog sneller gaat? Moeten de vinnen platter? Moet de raket groter? De leerlingen passen hun raket indien nodig aan. Rakettenrace 20 min. Laat de leerlingen de tabel zien op het A3-papier. Zet samen in de tabel hoe ver ieder tweetal denkt dat hun raket zal vliegen. Vertel dat ze hun raket vier keer mogen lanceren. Elk tweetal lanceert hun raket en meet hoe ver de raket op de startbaan gekomen is. Noteer dit voor de leerlingen in de tabel van het vel A3-papier. Wat is het verschil tussen de voorspelling en de echte vliegafstand? Welk team zat met hun voorspelling het dichtst bij de werkelijke afstand? Welke raket kwam het verst? Bekijk hoe deze raket er uitziet. Tip. Laat de raketten van de leerlingen ook tegen elkaar racen. Maak hiervoor een aantal lanceer opstellingen naast elkaar. pagina 208 Raketten les 37 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

3 V Snel, sneller, snelst 1 Bouw een raket Je maakt een raket. groep doeblad 1 Ontwerp de vinnen van de raket. Teken ze hieronder. teken HIER jouw ontwerp van de vinnen van de raket pagina 209 Raketten les 37 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

4 2 Blaas de ballon op. 3 Zet een wasknijper op het tuutje. Zo loopt de lucht er niet uit. 4 Maak het rietje met plakband vast aan de ballon. Kijk goed naar de tekening. 5 Knip uit het karton twee vinnen. Gebruik hiervoor je eigen ontwerp. 6 Plak ze op de ballon. Je raket is klaar! Geef je raket een naam. De naam van mijn raket is: schrijf HIER de naam van jouw raket op 7 Trek het visdraad door het rietje. Maak het visdraad daarna vast aan de stoel. 8 Trek de ballon naar de stoel. Het tuutje moet naar de stoel wijzen. 9 Haal de wasknijper van het tuutje. Hoe ver komt je raket? 10 Kan je raket nog verder? Probeer het! pagina 210 Raketten les 37 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

5 2 Rakettenrace Lancering 1 Lancering 2 Lancering 3 Lancering 4 Team A Voorspelling vul in Afstand Verschil Team B Voorspelling Afstand Verschil Team C Voorspelling Afstand Verschil Team D Voorspelling Afstand Verschil Team E Voorspelling Afstand Verschil pagina 211 Raketten les 37 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

6 Lancering 1 Lancering 2 Lancering 3 Lancering 4 Team F Voorspelling vul in Afstand Verschil Team G Voorspelling Afstand Verschil Team H Voorspelling Afstand Verschil Team I Voorspelling Afstand Verschil Team J Voorspelling Afstand Verschil Team K Voorspelling Afstand Verschil Team L Voorspelling Afstand Verschil pagina 212 Raketten les 37 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

7 V Voel je een astronaut! Mensen in de ruimte groep tijdsduur 55 minuten kerndoelen 1 en 55 Tip. Voer deze les uit in de gymzaal. lesdoelen De leerling: ontdekt hoe een astronaut zich wast ziet hoe een astronaut ontbijt weet dat een astronaut last kan hebben van misselijkheid voelt zich een moment gewichtsloos ontdekt dat het moeilijk is om in de kleding van een astronaut te werken weet hoe een astronaut ervoor zorgt dat zijn spullen niet gaan zweven bedenkt of hij/zij zelf een astronaut wil zijn benodigdheden foto leven van een astronaut (bijlage) foto etende astronaut (bijlage) 2 skipakken 2 paar handschoenen 2 helmen 2 bouten 2 moeren 2 stoelen 2 touwtjes 2 lepels 2 plastic zakjes 2 drankjes (in een verpakking waar je in moet knijpen om het eruit te krijgen) natte doek(en) bureaustoel kast om vanaf te springen (gymzaal) matje (gymzaal) bord viltstiften klittenband kleurpotloden Voorbereiding Pak voor de activiteit Het leven van een astronaut de foto's van het leven astronaut en de etende astronaut uit de bijlage. Verdeel voor de activiteit Je bent een astronaut! de gymzaal in zes vakken. Leg de benodigdheden per activiteit klaar. Leg voor Hoe ontbijt een astronaut? de touwtjes op de stoelen, zodat de leerlingen zichzelf kunnen vastmaken. Leg voor Hoe voelt het om als astronaut te werken? de bouten en moeren klaar die de leerlingen in elkaar gaan draaien. Bevestig voor Hoe zorgt een astronaut ervoor dat spullen niet gaan zweven? op verschillende viltstiften één zijde van het klittenband. Bevestig de andere kant van het klittenband op het bord. Kopieer de astronaut van het einde van deze les 24 keer en leg dit bij deze opdracht neer. Het leven van een astronaut 10 min. Vertel het verhaal van Henk de astronaut op de volgende bladzijde. Laat hierbij de foto s van de verschillende activiteiten zien van de praatplaat en uit de bijlage. pagina 213 Mensen in de ruimte les 38 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

8 Henk wordt wakker. Hij ligt in zijn slaapzak. Hij wil opstaan, maar moet eerst zijn riemen losmaken. Hij hangt aan een muur. Henk gaat zich wassen. Er is geen douche. Hij pakt een natte doek en maakt zichzelf schoon. Henk kleedt zich aan. Hij trekt eerst zijn overall aan. Nu kan hij gaan ontbijten. Hij maakt zichzelf vast aan een stoel. Hij drinkt uit een pakje. Als hij uit een glas zou drinken, zou de drank wegzweven. Henk wil ook wat eten. Hij pakt een lepel en neemt een hap uit de plastic zak. Dit moet hij snel in zijn mond stoppen, anders zweeft ook het eten weg. Henk voelt zich misselijk. Dit heet ruimteziekte. Dit komt doordat hij in een gewichtsloze ruimte is. Er is geen zwaartekracht aan boord van het ruimtestation. Daardoor zweeft hij rond. Hoewel Henk zich niet zo lekker voelt, gaat hij toch aan het werk. Hij trekt zijn ruimtepak en handschoenen aan en zet zijn helm op. Nu kan hij het ruimtestation uit. Hij pakt zijn gereedschap en maakt een moer op een bout vast. Hij heeft dit al vaak geoefend, dus dit gaat goed. Hij schrijft op wat hij heeft gedaan. Hiervoor pakt hij een pen. De pen is met klittenband aan de muur vastgemaakt. Als hij klaar is, maakt hij de pen weer vast met het klittenband. Als hij dat niet zou doen, zou de pen gaan zweven. Het is even wennen, maar Henk is heel blij dat hij astronaut is geworden! De leerlingen onderzoeken hoe het leven van een astronaut is. Ter info. In werkelijkheid heeft een astronaut binnen in een ruimtevaartuig een overall aan. Pas als zij een ruimtewandeling gaan maken, trekken ze een ruimtepak met helm aan. Je bent een astronaut! 30 min. Verdeel de leerlingen in groepjes van vier. Deel elk groepje in bij een ander onderdeel. Vertel dat ze zich gaan voorstellen hoe het is om een astronaut te zijn. Daarbij stellen ze zich de volgende vragen: Hoe wast een astronaut zich? Hoe ontbijt een astronaut? Hoe voelt een astronaut zich? Hoe voelt het om gewichtsloos te zijn? Hoe voelt het om als astronaut te werken? Hoe zorgt een astronaut ervoor dat zijn spullen niet gaan zweven? pagina 214 Mensen in de ruimte les 38 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

9 Alle groepjes beginnen met hun eerste onderdeel. Na vijf minuten schuift ieder groepje door, zodat ze aan het einde van de les alle onderdelen hebben gedaan. Let bij Hoe voelt een astronaut zich? op dat de leerlingen niet te veel worden rondgedraaid. Het is niet de bedoeling dat de leerlingen echt misselijk worden. Hoe wast een astronaut zich? De leerlingen maken om de beurt hun gezicht schoon met een natte doek. Hoe ontbijt een astronaut? De leerling maakt zichzelf vast aan een stoel. Vertel bij deze activiteit dat de leerlingen alleen maar doen alsof ze eten en drinken, dit doen ze niet echt. De leerling drinkt uit het pakje en eet met een lepel de maaltijd uit een plastic zakje. Dit moet wel snel, anders zweeft het eten weg! Hoe voelt een astronaut zich? De leerling zit op de bureaustoel met zijn ogen dicht. Een andere leerling draait de stoel een aantal keer rond. Stop de stoel. Hoe voelt het om gewichtsloos te zijn? De leerling springt van een kast op een matje. Zo ervaren ze heel even gewichtsloosheid. Hoe voelt het om als astronaut te werken? De leerling trekt een skipak aan, trekt handschoenen aan en zet een helm op het hoofd. De leerling schroeft de moer op de bout. Daarna schroeven ze die weer los. Na de opdracht trekt de leerling de kleding weer uit. Hoe zorgt een astronaut ervoor dat zijn spullen niet gaan zweven? De leerlingen kleuren de astronaut op het doeblad in. Hiervoor gebruiken ze verschillende kleuren. Ze moeten na elke keer kleuren de viltstift weer terugplakken met het klittenband. Laat ze hun naam op het doeblad schrijven en de tekening ergens neerleggen, zodat ze verder kunnen met het circuit. Ga met de leerlingen terug naar het klaslokaal. Deel de doebladen uit. De leerlingen vullen opdracht 1 en 2 van het doeblad in. Wie wil astronaut worden? 15 min. Ga met de leerlingen in een kring zitten. Wat vonden ze van de activiteiten? Ga de verschillende onderdelen langs. Betrek hierbij het ingevulde doeblad. Stel de volgende vragen: Vonden de leerlingen het fijn om zich te wassen met een natte doek? Zouden ze een normale douche missen? Hoe vonden ze het om te ontbijten door uit een pakje te drinken en snel uit een plastic zak te eten? Zouden ze zichzelf steeds vast kunnen maken om niet weg te zweven? pagina 215 Mensen in de ruimte les 38 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

10 Hoe voelt het om misselijk te zijn? Zouden ze het volhouden om dagen achter elkaar misselijk te zijn? Hoe zouden ze het vinden om de hele dag gewichtsloos te zijn? Is het moeilijk om te werken als je de kleren van een astronaut aan hebt? Hoe zouden ze het vinden om altijd alles wat je gebruikt van de muur af te halen en meteen na gebruik weer vast te maken? Willen de leerlingen astronaut worden? Waarom willen ze het wel of niet? Zijn de ideeën hierover veranderd sinds het begin van deze les? pagina 216 Mensen in de ruimte les 38 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

11 Vgroep praatplaat pagina 217 Mensen in de ruimte les 38 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

12 pagina 218 Mensen in de ruimte les 38 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

13 Voel je een astronaut! 1 Je bent een astronaut! Wat vind je leuk aan astronaut zijn? En wat vind je niet leuk? Vgroep doeblad wel leuk / niet leuk Omcirkel wat je wel/ niet leuk vindt wel leuk / niet leuk wel leuk / niet leuk wel leuk / niet leuk wel leuk / niet leuk wel leuk / niet leuk 2 Wie wil astronaut worden? Wil jij een astronaut worden? ja / nee pagina 219 Mensen in de ruimte les 38 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

14 pagina 220 Mensen in de ruimte les 38 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

15 V Contact met aliens Leven in de ruimte groep tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 5, 6 en 55 lesdoelen De leerling: weet dat er signalen naar de ruimte gestuurd worden voor aliens bedenkt hoe je een boodschap aan aliens kunt sturen eindproduct een vel A4-papier met een boodschap voor een alien benodigdheden A4-papier wit wascokrijt of witte kaarsen ecoline kwasten Signalen voor aliens 10 min. Vertel dat wij op aarde wonen. Naast de aarde zijn er nog heel veel andere planeten in de ruimte. Vraag de leerlingen of ze denken dat er andere levende wezens -aliens- in de ruimte wonen. Waarom wel of niet? Vertel dat er tot nu toe geen aliens zijn ontdekt. Maar het zou wel kunnen. Wetenschappers sturen af en toe materiaal mee in een onbemand ruimtevaartuig voor het geval dat dit bij aliens terechtkomt. Er zijn bijvoorbeeld geluiden en beelden mee de ruimte in gestuurd om wezens uit de ruimte te laten weten dat wij op aarde wonen en hoe wij dan wonen. Laat de afbeelding van de gouden plaat hieronder zien. Ter info. In 1977 is bij de twee Voyager ruimtevaartuigen de Voyager Golden Record meegestuurd. Dit is een grammofoonopname waarop beelden en geluiden staan die het leven op aarde weergeven. Het gaat om geluiden als wind, bliksem, dierlijke geluiden, muziek van verschillende culturen en uit verschillende tijdperken en gesproken begroetingen van mensen in 55 talen. De plaat is bedoeld om aliens over ons bestaan te informeren. Aangezien het heelal heel groot is, is de kans heel klein dat de plaat echt door aliens wordt gevonden. pagina 221 Leven in de ruimte les 39 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

16 Denken de leerlingen dat aliens de signalen van aarde kunnen ontcijferen? Waarom wel of niet? Bespreek dat aliens misschien een andere taal spreken. Hoe kun je communiceren zonder een taal te spreken? De leerlingen onderzoeken hoe zij met aliens kunnen communiceren. Contact maken Contact door geluid 50 min. Vertel de leerlingen dat er een manier is om contact te hebben zonder te praten. Dit kan bijvoorbeeld door morse. Hier worden geluiden gemaakt die kort en lang duren. Als mensen die taal kennen, begrijpen ze wat er met de boodschap wordt bedoeld. Laat een klein stukje morse horen. Bijvoorbeeld...._._..._.. _ h a l l o Tip. Maak een bladzijde met morseboodschappen. Laat de leerlingen hiermee oefenen. Kunnen ze de boodschappen ontcijferen? Verdeel de groep in tweetallen. Vertel dat leerling 1 probeert om leerling 2 iets te vertellen zonder woorden te gebruiken. Leerling 1 denkt na over wat hij of zij wil vertellen en probeert dit door middel van geluid over te brengen. Dit kan bijvoorbeeld door af te spreken wat bepaalde geluiden betekenen. De leerlingen schrijven bij opdracht 1a van het doeblad hun eigen morseboodschap. Om de geluiden te maken kunnen de leerlingen bijvoorbeeld zelf morse bedenken, met een pen op de tafel tikken of met hun mond verschillende geluiden maken. Snapte leerling 2 de boodschap? De leerlingen wisselen van taak. Bespreek hoe het is gegaan. Zou een alien de boodschap begrijpen? Wat zouden ze doen als de aliens geen oren hebben? Hoe kun je dan iets overbrengen? In de volgende opdracht gaan de leerlingen een boodschap overbrengen door middel van beeld. Contact door beelden Vraag de leerlingen wat ze een alien willen vertellen. Dit gaan ze doen aan de hand van beelden. Ze kunnen een geheimtaal bedenken, iets tekenen of een boodschap schrijven met vetkrijt en ecoline. De leerlingen bedenken hierbij hoe ze aan aliens duidelijk kunnen maken hoe ze de boodschap moeten ontcijferen. Geef de leerlingen een wit vel papier en eventueel (wit) vetkrijt of een witte kaars en ecoline. Met het vetkrijt of de kaars schrijven de leerlingen op het papier. Aangezien het beide wit is is niet te zien wat er op het papier staat. De leerlingen laten hun maatje de boodschap ontcijferen. Dit doen ze door met een kwast de ecoline op het vel papier te brengen. Het vel papier krijgt de kleur van de ecoline, behalve de boodschap. pagina 222 Leven in de ruimte les 39 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

17 De leerlingen vullen bij opdracht 1b en c van het doeblad in welke manier van communiceren met aliens zij het beste vinden. Hoe vertel je het? 10 min. Vraag de leerlingen wat ze gemaakt hebben. Wat wilden ze de aliens duidelijk maken? Hoe hebben ze dat gedaan? Kon hun maatje de boodschappen goed ontcijferen? Wat denken de leerlingen dat de beste manier is om signalen door te geven? Maken ze geluiden? Of gebruiken ze een tekening of geheimtaal? Of doen ze iets heel anders? Bespreek waarom ze voor een bepaalde optie kiezen. De leerlingen vullen opdracht 2 van het doeblad in. pagina 223 Leven in de ruimte les 39 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

18 pagina 224 Leven in de ruimte les 39 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

19 V Contact met aliens 1 Contact maken Wat wil je een alien (zeg: eelijun) vertellen? groep doeblad Schrijf het in code. schrijf HIER in code wat je aan een alien wilt vertellen b c Kun je met geluid iets vertellen? ja / nee Kun je iets vertellen door het te tekenen? ja / nee omcirkel het juiste antwoord omcirkel het juiste antwoord pagina 225 Leven in de ruimte les 39 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

20 2 Hoe vertel je het? Hoe zou jij met een alien contact maken? Kruis aan. kruis aan hoe jij met een alien contact zou maken pagina 226 Leven in de ruimte les 39 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

21 V Het rijdende ruimtevoertuig Ruimtetechnologie groep tijdsduur 60 min kerndoelen 1, 44, 45 en 55 lesdoelen De leerling: ontdekt wat nodig is om een voertuig te laten rollen weet aan welke voorwaarden een ruimtevoertuig moet voldoen om het over een onregelmatige ondergrond te laten rijden eindproduct een ruimtevoertuig benodigdheden foto Marslander (bijlage) 12 melkpakken 12 materiaalbakken gekleurd karton satéprikkers scharen lijm verf wc-rollen grote en kleine knopen bak met zand en stenen Voorbereiding Zorg voor de activiteit Rijden maar voor een blokkenkar en een poppenwagen. Pak uit de bijlage de foto van de Marslander. Maak voor de activiteit Jouw ruimtevoertuig 12 materiaalbakken met een schaar, lijm, verf, wc-rollen, grote en kleine knopen, satéprikkers, gekleurd karton en een melkpak. Zorg ook voor een bak met zand en stenen waarin de leerlingen hun voertuig kunnen testen. Rijden maar 30 min. Ga met de leerlingen naar buiten. Laat de blokkenkar en de poppenwagen zien. Waar zouden de karren beter rijden, op stenen of in de zandbak? Laat het een aantal leerlingen proberen. Leg nu een paar blokken uit de blokkenkar op de stenen. Vraag de leerlingen weer met de poppenwagen en de blokkenkar te gaan rijden. Rijden ze makkelijk over de blokken op de weg heen? De leerlingen maken een ruimtewagen die over hobbelige wegen en stenen kan rijden, zoals in de zandbak en over de blokken. Jouw ruimtevoertuig 30 min. Ga met de leerlingen terug naar binnen. Laat de leerlingen de foto zien van de Marslander. Vertel dat ze zelf een ruimtevoertuig gaan ontwerpen bij opdracht 1 van het doeblad. Vertel dat het voertuig: stabiel moet zijn en dus niet gemakkelijk om moet kunnen waaien; vooruit moet kunnen rijden; over hobbels moet kunnen rijden; gemaakt moet worden van de materialen uit de bak. pagina 227 Ruimtetechnologie les 40 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

22 Verdeel de groep in tweetallen. Geef ieder tweetal een materiaalbak. Neem met hen de materialen door die ze kunnen gebruiken. Vertel dat het ruimtevoertuig zo goed mogelijk moet lijken op hun ontwerp. Ze mogen zelf bedenken of ze grote of kleine knopen willen gebruiken voor de wielen van hun ruimtevoertuig. De leerlingen maken het ruimtevoertuig. Help ze waar nodig. Ga met de leerlingen weer in de kring zitten. Laat de leerlingen hun voertuig meenemen. Hoe zien de voertuigen er uit? Lijkt het voertuig op hun ontwerp? Laat de leerlingen hun voertuig testen: Is het sterk? Laat de leerlingen tegen het voertuig aanblazen. Kan het over hobbels rijden? Laat de leerlingen hun voertuig door een bak met zand en stenen rijden. Bespreek welk ruimtevoertuig het beste aan de eisen voldeed. Wat zien de leerlingen aan dat voertuig? Wat is er anders aan dat voertuig vergeleken met de andere? De leerlingen kunnen hun voertuig nog aanpassen, zodat het beter aan de eisen voldoet. Ze kunnen het bijvoorbeeld verzwaren, de wielen hoger of lager op het melkpak plaatsen of de wielen groter of kleiner maken. pagina 228 Ruimtetechnologie les 40 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

23 Het rijdende ruimtevoertuig 1 Jouw ruimtevoertuig Maak een ontwerp van je ruimtevoertuig. Vgroep doeblad Op de tekening hiernaast zie je een voorbeeld. teken HIER jouw ontwerp van het ruimtevoertuig pagina 229 Ruimtetechnologie les 40 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

24 pagina 230 Ruimtetechnologie les 40 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

de ruimte gestuurd worden voor aliens schap aan aliens kunt sturen 10 min.

de ruimte gestuurd worden voor aliens schap aan aliens kunt sturen 10 min. Leven in de ruimte GROEP 3-4 39 70 minuten 1, 5, 6 en 55 De leerling: de ruimte gestuurd worden voor aliens schap aan aliens kunt sturen boodschap voor een alien 10 min. Vertel dat wij op aarde wonen.

Nadere informatie

Vormen van een raket Raketten

Vormen van een raket Raketten Vormen van een raket Raketten Vgroep 1-2 17 tijdsduur 65 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 44, 45 en 54 lesdoelen De leerling: herkent een aantal wiskundige vormen: een cirkel, een driehoek, een rechthoek

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

Uit welk land komt deze raket?

Uit welk land komt deze raket? Uit welk land komt deze raket? Raketten Vgroep 5-6 57 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1, 50 en 54 lesdoelen De leerling: herkent de vlaggen van Nederland, België, Zweden, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië

Nadere informatie

Licht en donker Licht

Licht en donker Licht H Licht en donker Licht groep 1-2 09 tijdsduur 80 minuten kerndoelen 1, 32, 42 en 54 lesdoelen De leerling: weet dat licht nodig is om te zien kent een aantal lichtbronnen, waarvan sommige uit zichzelf

Nadere informatie

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes.

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes. Vallende sterren Kijken naar de sterren * groep 3-4 33 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1 en 42 lesdoelen De leerling: weet dat een vallende ster een steen(tje) is dat door wrijving warmte en een lichtspoor

Nadere informatie

De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat. aarde en de maan

De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat. aarde en de maan Reis naar de maan GROEP 5-6 42 50 minuten 1, 23, 32, 54 en 55 De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat aarde en de maan 13 ballonnen

Nadere informatie

Tijd. 10 min. 55 minuten

Tijd. 10 min. 55 minuten Tijd GROEP 5-6 50 55 minuten 1, 23, 32, 44, 45 en 51 De leerling: weet hoe dag en nacht ontstaan weet dat de tijd niet overal op de wereld hetzelfde is weet met welke instrumenten je tijd kunt meten kent

Nadere informatie

lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet weet waaruit een dorp is opgebouwd

lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet weet waaruit een dorp is opgebouwd Q Waar woon jij? Wonen groep 1-2 05 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 44, 50, 51, 54 en 55 lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet

Nadere informatie

Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel

Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 5-6 41 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 23 en 32 Voorbereiding lesdoelen De leerling: weet dat de acht planeten verschillend in grootte zijn

Nadere informatie

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage.

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. Mensen in de ruimte GROEP 5-6 58 50 minuten 1 en 23 Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. De leerling: weet dat voedsel in de ruimte gaat zweven weet

Nadere informatie

Een vreemde planeet groep 5-8

Een vreemde planeet groep 5-8 Een vreemde planeet groep 5-8 Hoe weten we wat voor weer het is op Mars? Of uit welk materiaal de ringen van Saturnus bestaan? De leerlingen onderzoeken in deze les zelfgemaakte planeten. Ze leren dat

Nadere informatie

BLIJ MET EEN EI. Blij met een ei, april 2011 Speel-o-theek De Dobbelsteen www.dedobbelsteen.nl

BLIJ MET EEN EI. Blij met een ei, april 2011 Speel-o-theek De Dobbelsteen www.dedobbelsteen.nl BLIJ MET EEN EI Deze speur- en speltocht is niet alleen bedoeld voor rond de paastijd. Doordat iedereen moet proberen zijn of haar ei heel te houden wordt er een extra spelelement in de speurtocht gebracht.

Nadere informatie

De leerling: weet wat luchtdruk is weet dat je met een barometer de luchtdruk kunt meten

De leerling: weet wat luchtdruk is weet dat je met een barometer de luchtdruk kunt meten Het weer GROEP 5-6 46 40 minuten (dag 1), 5 minuten (dag 2) & 15 minuten (dag 3) 1, 6, 8, 42, 43 en 45 De leerling: weet wat luchtdruk is weet dat je met een barometer de luchtdruk kunt meten 24 materiaalbakken

Nadere informatie

Brandstof voor de raket Raketten

Brandstof voor de raket Raketten Brandstof voor de raket Raketten Vgroep 7-8 77 tijdsduur lesdoelen benodigdheden 65 minuten De leerling: 12 materiaalbakken kerndoelen Voorbereiding ontdekt dat bij een 12 filmkokers chemische reactie

Nadere informatie

Zonsverduistering Kijken naar de sterren

Zonsverduistering Kijken naar de sterren Zonsverduistering Kijken naar de sterren * groep 5-6 53 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 45 en 46 lesdoelen De leerling weet dat: bij een zonsverduistering de maan tussen de zon en de aarde staat er

Nadere informatie

De leerling: weet dat astronauten robotarmen

De leerling: weet dat astronauten robotarmen Ruimtetechnologie GROEP 5-6 60 50 minuten De leerling: weet dat astronauten robotarmen gebruiken om 1, 44, 45 en 54 reparaties uit te voeren buiten het ruimtestation ontdekt dat als een robot- arm langer

Nadere informatie

lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: avonturenpakket de uitvinders en het

lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: avonturenpakket de uitvinders en het lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: GELUIDSGOLVEN avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 geluidsgolven Geluid Proef 1 Geluid door je vingers en

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 1-2 04 55 minuten De leerling: zonnestelsel verschillend zijn ringen heeft voorwerp drijft of zinkt met stukje ijzer dichtbindstrip Zorg voor de activiteit Zijn alle

Nadere informatie

Lesideeën groep 1 en 2

Lesideeën groep 1 en 2 2 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandarts en een tandheelkundige praktijk eruitzien. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe, wanneer en hoe vaak ze tandenpoetsen. Werkwijze

Nadere informatie

Lichtweerkaatsing Licht

Lichtweerkaatsing Licht Lichtweerkaatsing Licht Hgroep 5-6 49 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 32, 45 en 54 Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. U kunt ze dit ook in tweetallen of in groepjes laten

Nadere informatie

Kleuren in licht? Licht

Kleuren in licht? Licht Kleuren in licht? Licht Hgroep 7-8 69 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 42 en 44 lesdoelen De leerling: weet wat een spectroscoop is weet dat wit licht uit meerdere kleuren bestaat weet dat de kleuren

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Toepassen

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Toepassen Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Toepassen Aardrijkskunde Nederland is vol met rivieren. Om de rivier te kunnen oversteken bouwt men bruggen. Dan hoef je niet op

Nadere informatie

Welke supermens vliegt het verst?

Welke supermens vliegt het verst? Welke supermens vliegt het verst? In deze les laten we de leerlingen ervaringen opdoen met vliegen en windkracht. We maken een supermens (met een knipoog naar superman/superwoman) en onderzoeken hoe hij/zij

Nadere informatie

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien.

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien. Reis naar de maan GROEP 3-4 22 20 & 50 minuten, verdeeld over twee lessen 1, 23, 46 en 54 De leerling: leert samenwerken leert bewegen op muziek leert luisteren naar ritme en muziek herkent vier fasen

Nadere informatie

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6

Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Oefenen met breuken. Circuitles voor groep 6 Circuit met verschillende hoeken. Hierbij meerder intellegenties aanspreken. De kinderen wel in vele hoeken laten komen, zodat ze op verschillende manieren

Nadere informatie

van zwaartekracht hebben weet dat hoe groter de zwaartekracht van een hemellichaam is, hoe kleiner hun sprong is

van zwaartekracht hebben weet dat hoe groter de zwaartekracht van een hemellichaam is, hoe kleiner hun sprong is Zwaartekracht GROEP 5-6 48 65 minuten 1 en 23 De leerling: herkent de zwaartekracht ontdekt dat een kleine sprong op aarde een veel grotere sprong op de maan is ontdekt dat een kleine sprong op aarde een

Nadere informatie

Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2. Onderwaterwereld tekenen. Over de lessuggesties. Nodig: Voorbereiding: Uitvoering:

Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2. Onderwaterwereld tekenen. Over de lessuggesties. Nodig: Voorbereiding: Uitvoering: Lessuggesties creatieve lessen groep 1-2 Over de lessuggesties Bij het werken binnen het thema vissen in de zee is het leuk om van de klas een kleurrijke zee te maken. U organiseert uw creatieve lessen

Nadere informatie

Leven in jouw woonplaats

Leven in jouw woonplaats Q Leven in jouw woonplaats Wonen groep 3-4 25 tijdsduur 90 minuten (alleen haalbaar met vijf extra begeleiders) kerndoelen 1, 8, 54 en 55 lesdoelen De leerling: ontdekt de bijzonderheden van zijn woonplaats

Nadere informatie

De school is van ons

De school is van ons De school is van ons Werkboek sociale vaardigheden op school Uitgeverij Eenvoudig Communiceren LEZEN VOOR IEDEREEN UITGEVERIJ EENVOUDIG COMMUNICEREN Dit werkboek is van: Voornaam:... Achternaam: Leeftijd:...

Nadere informatie

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi.

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Hoe ziet de woonkamer in jouw huis eruit? Hebben jullie behang met bloemen, zijn de muren in een mooie kleur geverfd of hebben jullie

Nadere informatie

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Cgroep 7-8 61 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32 en 46 lesdoelen De leerling: weet dat de afstanden tussen de planeten heel groot zijn kan

Nadere informatie

4 Vind me dan. Achtergrondinfo Planten en dieren hebben allerlei manieren om niet op te vallen. Deze kunnen onderverdeeld worden in:

4 Vind me dan. Achtergrondinfo Planten en dieren hebben allerlei manieren om niet op te vallen. Deze kunnen onderverdeeld worden in: 4 Vind me dan Er is altijd wel een verjaardag of een ander feestje om te vieren. En bij een feestje horen cadeautjes. Maar voor het zover is, wil je het cadeautje natuurlijk zo goed mogelijk verstoppen.

Nadere informatie

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 3: De ontdekking Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart Opdracht 1: Horizonverfraaiing Verhaal deel 2: De ontdekking Opdracht 2: Laat maar draaien Opdracht 3: Steentjes

Nadere informatie

Reis door het zonnestelsel

Reis door het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel GROEP 5-6 41 50 minuten 1, 23 en 32 Zet voor de activiteit Planeten de planeten onder elkaar op het bord, zoals in de tabel. De leerling: weet dat de acht planeten verschillend

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 5-6 44 80 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: weet welke planeten manen hebben weet welke planeten ringen hebben weet welke kleur de verschillende planeten

Nadere informatie

Techniekkit: Oost Nederland. Domein: Overbrengingen. Competentie: Ontwerpen Toepassen Reflectie. Leergebied: Aardrijkskunde

Techniekkit: Oost Nederland. Domein: Overbrengingen. Competentie: Ontwerpen Toepassen Reflectie. Leergebied: Aardrijkskunde Techniekkit: Oost Nederland Domein: Overbrengingen Competentie: Ontwerpen Toepassen Reflectie Leergebied: Aardrijkskunde 1. Mensen zijn vaak onderweg. Naar school, het werk, de sportclub, opa en oma of

Nadere informatie

Middenbouw. Lesideeën bij de actie "wandelen voor water"

Middenbouw. Lesideeën bij de actie wandelen voor water Lesideeën bij de actie "wandelen voor water" Middenbouw In deze lessen staan de volgende thema's centraal: handen wassen, persoonlijke hygiëne, bacteriën en water drinken De lessen zijn een eenvulling

Nadere informatie

Kijken naar sterrenbeelden

Kijken naar sterrenbeelden Kijken naar sterrenbeelden GROEP 5-6 54 70 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: (her)kent de sterrenbeelden uit de horoscopen weet dat de sterrenbeelden deel uitmaken van de dierenriem weet dat

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: WATER VERZAMELEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Het brein. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Het brein Groep 7-8 Leerlingen In de klas versie 04-2014 1

Het brein. Jouw werkbladen. In de klas. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Het brein Groep 7-8 Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Het brein Jouw werkbladen In de klas Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Het brein Groep 7-8 Leerlingen In de klas versie 04-2014 1 Het brein Hersenen zijn ontzettend

Nadere informatie

Muziekinstrument. Introductie klassikaal, uitvoering in teams van 3-4 leerlingen

Muziekinstrument. Introductie klassikaal, uitvoering in teams van 3-4 leerlingen Casus Muziekinstrument De BZT-show organiseert de grote XXL muziekwedstrijd, waarbij leerlingen mee kunnen doen met hun eigen fantasieinstrument. In deze casus wordt stap voor stap uitgelegd hoe leerlingen

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

een spectroscoop 5 min.

een spectroscoop 5 min. Licht GROEP 7-8 69 60 minuten 1, 42 en 44 De leerling: weet wat een spectroscoop is weet dat wit licht uit meerdere kleuren bestaat weet dat de kleuren van licht een verschillende golflengte hebben een

Nadere informatie

Archeologen logboek Namen:....

Archeologen logboek Namen:.... Archeologen logboek Namen:... Bladzijde 1 De antwoorden op deze vragen kun je vinden bij de internetsites die bij opdracht 1 op de WebQuest staan. Vul de antwoorden in de piramide in. De letters in de

Nadere informatie

Ruimteziek groep 5-6. Lesbeschrijving Ruimteziek. Inleiding Leven in de ruimte 5 minuten. 1 Bron:

Ruimteziek groep 5-6. Lesbeschrijving Ruimteziek. Inleiding Leven in de ruimte 5 minuten. 1 Bron: Ruimteziek groep 5-6 Astronauten die naar het International Space Station (ISS) vliegen, wonen een tijdje in de ruimte. Het lichaam van de astronauten past zich aan het leven zonder zwaartekracht aan.

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R EEN ADEMBENEMEND INSTRUMENT Een liedje fluiten is niet zo makkelijk. Je lippen en je tong moet je in allerlei bochten wringen. Met een muziekinstrument gaat het al een stukje makkelijker. Even blazen en

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

weer: regen, wind, onweer en zon ander soort kleding aantrekt dat je het niet koud krijgt weer vaker voorkomen in bepaalde seizoenen

weer: regen, wind, onweer en zon ander soort kleding aantrekt dat je het niet koud krijgt weer vaker voorkomen in bepaalde seizoenen Seizoenen GROEP 1-2 11 75 minuten 1, 43, 51, 54 en 55 De leerling: weer: regen, wind, onweer en zon ander soort kleding aantrekt dat je het niet koud krijgt weer vaker voorkomen in bepaalde seizoenen kleding

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

weet dat een zonnepaneel net als een batterij energie levert weet waar een auto aan moet voldoen om op zonnepanelen een auto die op zonneenergie

weet dat een zonnepaneel net als een batterij energie levert weet waar een auto aan moet voldoen om op zonnepanelen een auto die op zonneenergie Gebruik de zon GROEP 7-8 72 65 minuten 1, 42, 44 en 45 De leerling: weet dat de zon gebruikt kan worden om bruikbare elektrische energie op te wekken kan voorbeelden noemen waarbij energie van de zon gebruikt

Nadere informatie

Welke voorkeur heb jij?

Welke voorkeur heb jij? Pedagogische vaardigheden: Welke voorkeur heb jij? Als pedagogisch medewerker maak je in de omgang met de kinderen in jouw groep gebruik van verschillende pedagogische vaardigheden. Wat zijn jouw voorkeursvaardigheden

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Spinners. Veel plezier! Juf Els en juf Anke

Spinners. Veel plezier! Juf Els en juf Anke Spinners Een nieuwe rage: spinners! Heb jij ze al gespot in jouw klas? Vervelend, al dat speelgoed op school, of handig! spinners in de klas, daar kun je leuke, leerzame activiteiten mee doen! Wij bedachten

Nadere informatie

luchtdruk opdrachtkaart Onderdeel A - Rond de aanwezigheid van de lucht les 6.6 Opdracht 1 - Slaan op de liniaal Opdracht 2 - Stromend water?

luchtdruk opdrachtkaart Onderdeel A - Rond de aanwezigheid van de lucht les 6.6 Opdracht 1 - Slaan op de liniaal Opdracht 2 - Stromend water? Onderdeel A - Rond de aanwezigheid van de lucht Opdracht 1 - Slaan op de liniaal -- liniaal/latje -- krant -- tafel Leg een liniaal of een lat op de tafel. Zorg dat de liniaal of de lat iets over de tafel

Nadere informatie

Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan?

Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan? Les 1: Een poëziekaart maken poëziekaart Lees over Verbonden zijn. Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een Verbonden zijn De Nieuwsbegrip leesles gaat over de ramadan. Tijdens de ramadan voelen

Nadere informatie

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3:

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3: lesbrieven leerkrachtenbestand Lesbrief 3: geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 KAPITEINS LOGBOEK derde Logboekbericht De kok

Nadere informatie

bijlagen groep 5 en 6

bijlagen groep 5 en 6 bijlagen groep 5 en 6 bijlage 1 een stukje achtbaan Je hebt nodig: 2 brede planken. De ene plank moet ongeveer twee keer zo lang zijn als de andere. een paar tennisballen een stuk soepel karton plakband

Nadere informatie

Lesideeën groep 3 en 4

Lesideeën groep 3 en 4 Lesideeën groep 3 en 4 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandheelkundige praktijk eruitziet en wie er werken. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe hun gebit eruitziet,

Nadere informatie

Het International Space Station. ISS (juni 2006)

Het International Space Station. ISS (juni 2006) Het International Space Station ISS (juni 2006) Sverre Kolman groep 6 - Marijke; De Blijberg 18 maart 2012 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding 3 Hoofdstuk 2: De geschiedenis van de ruimtevaart 4 Hoofdstuk

Nadere informatie

Spelletjes voor je mond. Afdeling Logopedie

Spelletjes voor je mond. Afdeling Logopedie Spelletjes voor je mond Afdeling Logopedie Voor de ouders De spelletjes in deze folder zijn voor iedereen leuk, maar ze zijn vooral bedoeld voor kinderen die veel met de mond open zitten, slappe mondspieren

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Van je juf of meester krijg je een plaatje. Er zijn vier verschillende plaatjes.

Van je juf of meester krijg je een plaatje. Er zijn vier verschillende plaatjes. Opdracht 1 Deze opdracht doe je in een groepje van vier. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Er zijn vier verschillende plaatjes. 1. Zoek in de klas naar een klasgenoot met een ander plaatje dan

Nadere informatie

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien Leven in de ruimte GROEP 5-6 59 80 minuten 1, 42, 46 en 54 De leerling: lende hemellichamen verschillende omstandigheden zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen

Nadere informatie

Waar is de schaduw? Licht

Waar is de schaduw? Licht Waar is de schaduw? Licht Hgroep 3-4 29 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 42 en 46 lesdoelen De leerling: ontdekt dat licht rechtdoor gaat, totdat het iets tegenkomt weet hoe schaduw ontstaat

Nadere informatie

LESMODULE OVER WINDENERGIE

LESMODULE OVER WINDENERGIE YOUNG ENERGY PROJECT - STUDENTEN LESMODULE OVER WINDENERGIE Inhoudsopgave Instructiebladen Les 1 Module windenergie, Instructieblad 1.1 4 Les 1 Ontdek, Instructieblad 1.2 5 Les 2 Onderzoek, Instructieblad

Nadere informatie

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min.

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min. Gebruik de zon GROEP 3-4 32 25 minuten (dag 1), 30 minuten (dag 2-4) & 30 minuten (dag 5) 1, 8, 23, 32, 42 en 54 De leerling: van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen

Nadere informatie

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek Voorbereiding: Materialen verzamelen Voor de les alles al klaarzetten. De tafels in groepjes van vier zetten zodat je elk proefje eventueel twee keer kan klaar leggen. De werkbladen kopiëren De opdrachtvellen

Nadere informatie

Zoek je weg op de wereld Wonen

Zoek je weg op de wereld Wonen Zoek je weg op de wereld Wonen Qgroep 7-8 65 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 8, 50 en 55 lesdoelen De leerling: kent de begrippen lengteen breedtegraad weet wat de functie is van lengte- en breedtegraden

Nadere informatie

Handleiding Les 1. Nieuwsbegriponderwerp. Schrijftaak. Voorbereiding. week november 2013 Handleiding niveau A, les 1 en 2

Handleiding Les 1. Nieuwsbegriponderwerp. Schrijftaak. Voorbereiding. week november 2013 Handleiding niveau A, les 1 en 2 Handleiding Les 1 ze schrijfles is de tweede waarin leerlingen oefenen in het genre instrueren. Het is een instructieles: leerlingen maken kennis met de instructiestrategie KLUNS. U doet voor hoe je een

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Licht. Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. 10 min. 60 minuten

Licht. Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. 10 min. 60 minuten Licht GROEP 5-6 49 60 minuten 1, 32, 45 en 54 Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. U kunt ze dit ook in tweetallen of in groepjes laten doen. De leerling: weet dat licht altijd

Nadere informatie

Lesideeën groep 3 en 4

Lesideeën groep 3 en 4 Lesideeën groep 3 en 4 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandheelkundige praktijk eruitziet en wie er werken. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe hun gebit eruitziet,

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Moeilijke kindervragen

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Moeilijke kindervragen DOELSTELLINGEN De ouders hebben ervaren dat hun kind niet het enige is dat moeilijke vragen stelt en dat zij elkaar kunnen ondersteunen in de omgang hiermee. De ouders kunnen met hun kind in gesprek gaan

Nadere informatie

neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten

neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten Het weer GROEP 3-4 26 45 minuten (dag 1) & 5 minuten (dag 2 t/m 4) & 20 minuten (dag 5) 1, 23, 43, 44 en 45 De leerling: neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten van 10

Nadere informatie

Oost, west, thuis best Wonen

Oost, west, thuis best Wonen Q Oost, west, thuis best Wonen groep 5-6 45 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 42 en 50 lesdoelen De leerling: weet wie Christoffel Columbus is kan op een kaart van Nederland zijn woonplaats aanwijzen

Nadere informatie

Deze opdracht doe je met een maatje. Vertel aan elkaar wat je hebt onthouden van de tekst. Gebruik de woorden: Wie? Wat? Welke? Waar? Wanneer? Hoe?

Deze opdracht doe je met een maatje. Vertel aan elkaar wat je hebt onthouden van de tekst. Gebruik de woorden: Wie? Wat? Welke? Waar? Wanneer? Hoe? Vertel aan elkaar wat je hebt onthouden van de tekst. Gebruik de woorden: Wie? Wat? Welke? Waar? Wanneer? Hoe? Deze opdracht doe je alleen, in tweetallen of in een Maak een woordveld bij de tekst. Je mag

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

Carnavalsschilderij: Doel: Het stimuleren van de fijne motoriek en de hand oog coördinatie. Materiaal: Schilderspapier Verf Kwasten Plakband Schorten

Carnavalsschilderij: Doel: Het stimuleren van de fijne motoriek en de hand oog coördinatie. Materiaal: Schilderspapier Verf Kwasten Plakband Schorten Carnavalsschilderij: Het stimuleren van de fijne motoriek en de hand oog coördinatie Schilderspapier Verf Kwasten Plakband Schorten Leg al materialen klaar Vertel de kinderen dat ze iets over carnaval

Nadere informatie

Hotel Hallo - Thema 2 Hallo TELEVISIE KIJKEN

Hotel Hallo - Thema 2 Hallo TELEVISIE KIJKEN Hotel Hallo - Thema 2 Hallo opdrachten TELEVISIE KIJKEN 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer

Nadere informatie

ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4

ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4 ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4 Wat zegt die grafiek? De indeling van de ochtend is als volgt: Schoolbrede start (15 minuten) Zie hoofdstuk Schoolbrede start. Deel 1 Tellen in een plaatje (20 minuten) De kinderen

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

Leesboekje de school

Leesboekje de school Leesboekje de school Leesboekje De School Pagina 1 Dit is de juf. Dit is de meester. Dit is de leerling. Dit is de groep. Dit is de pen. Dit is het potlood. Dit is het boek. Dit is de map. Dit is het papier.

Nadere informatie

nodig hebt om contact te leggen over een grote afstand

nodig hebt om contact te leggen over een grote afstand Kijken naar de aarde GROEP 1-2 16 55 minuten 1, 23 en 54 De leerling: nodig hebt om contact te leggen over een grote afstand manieren met elkaar kunt communiceren voor de wedstrijd Maak voor de activiteit

Nadere informatie

China Pagina 1. - Wie nodig jij uit voor een Chinese maaltijd? -

China Pagina 1. - Wie nodig jij uit voor een Chinese maaltijd? - China Pagina 1 Colofon Uitnodiging voor maaltijd in Chinees Les voor groep 6-8 150-180 minuten Handvaardigheid Let op! In deze les opzet werken leerlingen in tweetallen, en maken samen 1 werkstuk, maar

Nadere informatie

De storm op het meer

De storm op het meer In de kerkdienst 6. MOMENT MET DE KINDEREN IN DE DIENST Vouw van tevoren een bootje van papier, maar stop halverwege, als het nog de vorm van een hoedje heeft. Vraag dan aan de kinderen of ze een idee

Nadere informatie

gesproken tekst dat de zon warmte geeft van het doeblad Maak voor de activiteit De zon geeft warmte twee ijsklontjes.

gesproken tekst dat de zon warmte geeft van het doeblad Maak voor de activiteit De zon geeft warmte twee ijsklontjes. Gebruik de zon GROEP 1-2 12 55 minuten 1, 42, 54 en 55 Maak voor de activiteit De zon geeft warmte twee ijsklontjes. Teken boven de ene kolom een zon en boven de andere een schaduw. Zorg voor naamkaartjes

Nadere informatie

groep 5/6 Thema: Water groep 1/2 groep 3/4 groep 7/8

groep 5/6 Thema: Water groep 1/2 groep 3/4 groep 7/8 groep 5/6 Thema: Water groep 1/2 groep 3/4 groep 7/8 LEERKRACHTENKAART 1 thema: Water Wie ontwerpt de mooiste brug? OMSCHRIJVING: De leerlingen ontwerpen en bouwen een beweegbare brug over water voor voetgangers

Nadere informatie

om te zien waarvan sommige uit zichzelf licht geven en andere door mensen gemaakt zijn geen kleuren kunt zien

om te zien waarvan sommige uit zichzelf licht geven en andere door mensen gemaakt zijn geen kleuren kunt zien Licht GROEP 1-2 09 80 minuten 1, 32, 42 en 54 De leerling: om te zien waarvan sommige uit zichzelf licht geven en andere door mensen gemaakt zijn geen kleuren kunt zien is om activiteiten te ondernemen

Nadere informatie

www.praktischtechniek.nl

www.praktischtechniek.nl D. Bekijk nu de andere zaklampen. Vul de tabel in. Werken alle zaklampen? Ja / nee Omdat: Welke zaklamp schijnt het langst? Techniekkit: Noord Nederland Domein: Energie omzetting Competentie: Ontwerpen

Nadere informatie

Werkbladen Webquest Pret met een ballonraket

Werkbladen Webquest Pret met een ballonraket Werkbladen Webquest Pret met een ballonraket Namen groepsleden: Stap 3: Luchtdruk Gebruik bij dit werkblad de bronnen die bij stap 3 staan. Ben je klaar? Ga dan door met stap 4. 1. Met welk instrument

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HIER EN DAAR EEN BUI Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: de ruimte

Auditieve oefeningen bij het thema: de ruimte Auditieve oefeningen bij het thema: de ruimte Boek van de week: 1; Ik wil de maan 2; De ruimte 3; Papa pak je de maan voor mij 4; Aarde, zon en sterren Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen:

Nadere informatie

1. Je krijgt van je juf of meester een foto. Bekijk je foto goed. 3. Zoek samen nog twee klasgenoten met een andere foto.

1. Je krijgt van je juf of meester een foto. Bekijk je foto goed. 3. Zoek samen nog twee klasgenoten met een andere foto. R K C N T LS 1 Opdracht 1 Deze opdracht doe je in een groepje van vier. 1. Je krijgt van je juf of meester een foto. Bekijk je foto goed. 2. Zoek nu een klasgenoot met een andere foto. 3. Zoek samen nog

Nadere informatie

4 Gedrag. 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? 4.1 Opdrachten 1-24. 4.2 Opdrachten 1-20. 4.

4 Gedrag. 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? 4.1 Opdrachten 1-24. 4.2 Opdrachten 1-20. 4. 4 Gedrag DO-IT Datum 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? PARAGRAFEN Datum 4.1 Opdrachten 1-24 4.2 Opdrachten 1-20 4.3 Opdrachten 1-16 4.4 Opdrachten 1-16 Samenvatten Test

Nadere informatie

staat waar iedereen uit de klas woont

staat waar iedereen uit de klas woont Wonen GROEP 5-6 45 70 minuten 1, 42 en 50 De leerling: weet wie Christoffel Columbus is kan op een kaart van Nederland zijn woonplaats aanwijzen leert met een kompas te werken kent vier verschillende windrichtingen

Nadere informatie