Leven in jouw woonplaats

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leven in jouw woonplaats"

Transcriptie

1 Q Leven in jouw woonplaats Wonen groep tijdsduur 90 minuten (alleen haalbaar met vijf extra begeleiders) kerndoelen 1, 8, 54 en 55 lesdoelen De leerling: ontdekt de bijzonderheden van zijn woonplaats weet dat de aarde (tot nu toe) de enige planeet is waar leven mogelijk is oefent met presentatietechnieken leert werken met een digitale fotocamera eindproduct een poster over de eigen woonplaats benodigdheden 6 digitale fotocamera s 1 computer met (foto)printer A3-papier scharen lijm viltstiften Voorbereiding Regel voor de activiteit Hoe ziet jouw buurt eruit? tenminste vijf begeleiders en zes digitale fotocamera s. Zet voor de activiteit Poster maken lijm, scharen en A3-papier klaar. Zorg dat de computer aangesloten is op de printer, zodat de foto s direct uitgeprint kunnen worden. Jouw buurt 10 min. Vertel dat er nog geen leven is gevonden op andere planeten. De experts zijn hier al heel lang naar op zoek. Maar misschien wordt er in de toekomst wel leven op andere planeten gevonden! Stel dat er een alien naar onze woonplaats komt, deze alien komt hier wonen. Hij moet dan van alles leren. Waar wonen wij? Wat hebben wij allemaal in de buurt? Waarom staan er bomen? Waarom zijn er winkels? Wat zijn speelplaatsen en stoplichten? Vertel dat ze materiaal gaan verzamelen over hun woonplaats om aan de alien de meest bijzondere dingen te laten zien. De leerlingen onderzoeken wat er nodig is om in hun buurt te leven. pagina 135 Wonen LES 25 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

2 Hoe ziet jouw buurt eruit? 45 min. Vertel dat ze nu buiten zo veel mogelijk materiaal gaan verzamelen over de belangrijkste dingen uit de buurt. Verdeel de klas in groepjes van vier leerlingen. De leerlingen gaan per groepje één onderdeel onderzoeken. Ze kunnen kiezen uit: gebouwen voedsel dieren voertuigen speelgoed bomen en planten eigen keuze Elk groepje vult eerst op school opdracht 1 van het doeblad in. Als ze bij vraag c nog geen tien dingen kunnen opschrijven, mogen ze de lijst buiten natuurlijk aanvullen. Daarna gaan de groepjes met een begeleider de buurt in om foto s van de dingen op de lijst te maken. Elk groepje richt zich alleen op het eigen thema. Per groepje mogen er tien foto s worden gemaakt. Als het groepje klaar is, kiezen ze welke foto s worden uitgeprint. Poster maken 15 min. Van de uitgeprinte foto s maken de leerlingen aan de hand van opdracht 2 op het doeblad per groepje een poster. Geef ieder groepje hiervoor A3-papier, een schaar, lijm en viltstiften. Presenteren 15 min. Als iedereen de posters af heeft, vertelt elk groepje welke foto s zij gekozen hebben voor hun poster en waarom zij deze gekozen hebben. Vraag elk groepje waarom het voor de alien belangrijk is om deze informatie te krijgen. Vat met de leerlingen samen wat er nodig is om in hun buurt te leven. Hoe was het vroeger? 5 min. Praat na met de leerlingen. Stonden er altijd al huizen op aarde? Hoe zijn deze huizen op aarde gekomen? Waar zijn de huizen van gemaakt? En hoe komt het dat wij in Nederland elke dag te eten hebben? Wat is daarvoor nodig? pagina 136 Wonen LES 25 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

3 Leven in jouw woonplaats 1 Hoe ziet jouw buurt eruit? Qgroep doeblad a In mijn groepje zitten: schrijf HIER de namen van de maatjes op met wie jij deze opdracht gaat maken b Het onderwerp dat we hebben gekozen is: c Stel je voor: een alien (zeg: eelijun) komt hier wonen. Wat moet hij weten over jullie onderwerp? Bedenk 10 dingen Ga nu naar buiten. Maak van deze tien dingen een foto. 2 Poster maken Wat heb je nodig? A3-papier schaar lijm viltstiften pagina 137 Wonen LES 25 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

4 Wat ga je doen? 1 Print de foto s uit. 2 Maak er met je groepje een poster voor de alien van. Plak de foto s op. 3 Teken er nog dingen bij. Je kunt er ook nog wat bijschrijven voor de alien. pagina 138 Wonen LES 25 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

5 Q Waar blijft de regen? Het weer groep tijdsduur 45 minuten (dag 1) & 5 minuten (dag 2 t/m 4) & 20 minuten (dag 5) kerndoelen 1, 23, 43, 44 en 45 lesdoelen De leerling: kent verschillende soorten neerslag: regen, hagel en sneeuw kan de dagelijkse veranderingen in het weer waarnemen kan de hoeveelheid gevallen regen meten kent de waterkringloop eindproduct een regenmeter benodigdheden 12 potjes met rechte randen 12 bakjes 12 strookjes papier van 10 x 2 centimeter liniaal A4-papier kleurpotloden weerbericht van vandaag lijm scharen Voorbereiding Print voor de activiteit Neerslag voor iedere leerling een weersvoorspelling van vandaag en de verwachting van de komende dagen. Deze voorspelling kan bij de website van het KNMI opgevraagd worden. Zorg dat de voorspellingen zowel tekst als beeld bevatten. Maak voor de activiteit Regenmeter maken 12 strookjes papier van 10 bij 2 centimeter. Geef hierop de centimeters en millimeters aan. Waar blijft het water? 5 min. Maak tweetallen. Geef elk groepje een bakje en een watervaste stift. De leerlingen vullen de bak met water. Ze zetten met watervaste stift een streep op de plek tot waar het water staat. Hierna zetten ze de bakjes op de verwarming of in de zon. De bakjes komen terug in de activiteit Waar blijft het water? (2) Neerslag 15 min. Vertel dat regen een vorm van neerslag is. Geef elke leerling een vel A4-papier. Leg kleurpotloden neer. Vraag: Welke vormen van neerslag kennen jullie nog meer? Laat ze op het papier zo veel mogelijk verschillende soorten neerslag tekenen. Bespreek na vijf minuten wat ze hebben getekend. Kom met elkaar tot de conclusie dat onder andere de volgende soorten neerslag bestaan: regen, sneeuw en hagel. Geef hierna iedere leerling de weersvoorspelling van vandaag en de weersverwachting voor de komende dagen. Bekijk samen de voorspellingen. Gaat het regenen vandaag? Klopt de voorspelling met hoe het weer er buiten uitziet? Bekijk ook de voorspelling voor de komende dagen. pagina 139 Het weer LES 26 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

6 De leerlingen maken een regenmeter. Regenmeter maken 25 min. Vraag wat de functie van een regenmeter is. Vertel dat je met een regenmeter regen kan opvangen. Zo kun je bekijken hoeveel regen er is gevallen. Leg de benodigdheden voor de regenmeter (12 potjes met rechte randen en de voorgemaakte stroken papier om de regen te meten) voor in de klas. Laat ze aan de leerlingen zien. Maak tweetallen. Bekijk met de leerlingen opdracht 1 van het doeblad. Bedenk samen waar een regenmeter aan moet voldoen. De leerlingen tekenen de regenmeter. Geef de benodigdheden en let op dat de stroken verticaal op de regenmeter worden geplakt. Een voorbeeld van een regenmeter is op de tekening te zien. Op dit potje met rechte randen staan centimeters en millimeters met watervaste viltstift geschreven. Bekijk de ideeën van de leerlingen en bepaal of zij hun regenmeter op die manier kunnen maken. Geef de leerlingen de benodigdheden als het voorstel goed is. pagina 140 Het weer LES 26 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

7 Lees als alle regenmeters af zijn samen met de leerlingen de checklist op het doeblad door. Eventuele veranderingen worden aangebracht. Zorg dat de namen van de leerlingen op de regenmeter staan. De leerlingen zetten de regenmeters buiten op verschillende plekken neer. Zo kunnen ze bekijken of het uitmaakt waar de regenmeter staat voor het opvangen van de regen. Laat de regenmeters tot het einde van de week op dezelfde plek staan. De leerlingen houden hiermee elke dag bij hoeveel neerslag er gevallen is. Ze vergelijken de gemeten waarden met de weersvoorspelling van deze week. Meet de regen 5 min. (dagelijks op dag 2-4) Kijk de komende dagen met de leerlingen naar het weerbericht. Laat ze ook elke dag naar de hoeveelheid regen in hun regenmeter kijken. Hoeveel regen is er gevallen? Ze schrijven dit bij opdracht 2 op het doeblad. Na elke meting moet de regenmeter geleegd worden. Kunnen de leerlingen goed aflezen hoeveel regen er is gevallen? Klopt dit met het weerbericht? Bespreek met de leerlingen of ze naast regen ook de andere vormen van neerslag op kunnen vangen met hun regenmeter. De regenmeter kan ook hagel of sneeuw opvangen. Waar blijft het water? (2) 20 min. Bekijk aan het einde van de week met de leerlingen het bakje dat op de verwarming of in de zon is gezet. Hoeveel water zit er nog in? Vraag de leerlingen waarom er nu minder water in zit. De leerlingen hebben gezien dat je regen kunt opvangen met een bakje. Vraag waarom de regen niet op de grond blijft liggen. Waar gaat de regen naar toe? Leg uit dat het water in de grond zakt (geef het voorbeeld van een plant die je water geeft). Daarnaast verdampt water als het warm wordt. De warme damp stijgt op. Als de damp stijgt, koelt die in de lucht weer af. Hierdoor ontstaan wolken. Laat de leerlingen tegen het raam blazen. De (warme) lucht met waterdamp uit hun mond koelt af tegen het koude glas. Er ontstaan kleine waterdruppels. Een wolk bestaat uit allemaal van die kleine waterdruppeltjes. De waterdamp in de wolk wordt regen als de wolk in een nog koudere luchtlaag komt en daardoor nog meer afkoelt. Dit kan gebeuren wanneer een wolk bijvoorbeeld door een berg omhoog wordt gestuwd. Het gaat dan regenen. Hierdoor komt het water weer terug op aarde, en stroomt het via de rivieren weer terug naar zee. Vertel dat dit proces de waterkringloop genoemd wordt. De leerlingen maken opdracht 3 van het doeblad. Bespreek aan het einde van de week wat de leerlingen hebben ontdekt. Hoeveel regen is er in totaal gevallen? Kan iemand aan de hand van het opgevangen regenwater uitleggen hoe de waterkringloop werkt? Laat ze eventueel nog een keer opdracht 3 van het doeblad erbij pakken. pagina 141 Het weer LES 26 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

8 pagina 142 Het weer LES 26 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

9 Waar blijft de regen? 1 Regenmeter maken Je gaat een regenmeter maken. Qgroep doeblad Met een regenmeter meet je hoeveel regen er valt. a Teken hoe je regenmeter er uit moet komen te zien. 1 Pak het glas. 2 Plak het papier van de leerkracht rechtop op het glas. Je regenmeter is klaar! pagina 143 Het weer LES 26 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

10 b Test je regenmeter. Geef antwoord op de vragen. De regenmeter lekt. ja / nee Je kunt zien hoeveel regen er is gevallen. ja / nee De regen kan in de regenmeter komen. De regenmeter is doorzichtig. ja / nee ja / nee 2 Meet de regen Hoeveel regen is er gevallen? Vul in. dag 1 dag 2 voorspelling mm voorspelling mm regen mm regen mm dag 3 dag 4 voorspelling mm voorspelling mm regen mm regen mm dag 5 voorspelling mm regen mm 3 Waar blijft het water? Je regenmeter zit vol met water. De stoep is niet nat. a Waar is dat water naartoe gegaan? schrijf HIER jouw antwoord op pagina 144 Het weer LES 26 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

11 b Hieronder zie je de waterkringloop. Knip de tekeningen eronder uit. Plak ze op de juiste plek in de kringloop. Qgroep knipblad plak HIER plak HIER plak HIER KNIP deze plaatjes uit en PLAK ze op de juiste plek in de tekening hierboven pagina 145 Het weer LES 26 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

12 pagina 146 Het weer LES 26 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

13 Q Landklimaat en zeeklimaat Het klimaat groep tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1, 42 en 43 lesdoelen De leerling: weet dat het in de zomer aan het water koeler is dan op het land ontdekt dat water langzamer afkoelt dan aarde eindproduct een experiment over landklimaat en zeeklimaat benodigdheden 2 doorzichtige plastic bekers water aarde zon of lamp rode, gele, groene en blauwe kleurpotloden Voorbereiding Zorg voor de activiteit De zee en het land dat het water en de aarde op dezelfde temperatuur zijn. Dit kan door vooraf de temperatuur van de aarde te meten en hierna het water op dezelfde temperatuur te brengen. Teken voor deze activiteit ook een tabel op het bord. Deze moet er ongeveer zo uitzien. meting 1 meting 2 meting 3 (vóór de zon) (na de zon) (15 min. na de zon) beker met aarde (land) beker met water (zee) Zomer en winter 10 min. Lees samen met de leerlingen het verhaal bij opdracht 1 van het doeblad of laat ze dit zelf lezen. Vraag de leerlingen waar het verhaal over ging. Waar gingen Elin, Otto en Frank naartoe? Hoe voelde het zand aan? En het water? Vertel de leerlingen dat het in de zomer midden in Nederland warmer is dan wanneer je aan zee bent. In de winter is het aan zee juist warmer. De leerlingen onderzoeken waarom het in de zomer op het land warmer is dan aan zee. Vraag de leerlingen waarom zij denken dat het in de zomer op het land warmer is dan aan zee. pagina 147 Het klimaat LES 27 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

14 De zee en het land 25 min. Vertel dat jullie een experiment gaan doen. Vraag een leerling om te helpen. Geef die leerling twee bekers. De leerling vult de ene beker voor de helft met aarde en de andere voor de helft met water. Vertel dat de beker met aarde het klimaat in het binnenland voorstelt en de beker met water het klimaat aan zee. Zet in beide bekers een thermometer (steek de thermometer niet te diep in de aarde). Haal de thermometers er na een minuut uit en bekijk samen welke temperatuur ze aangeven. Weten ze al hoe je een thermometer moet aflezen? Leg het zo nodig uit. Schrijf de gemeten temperaturen in de tabel op het bord. De leerlingen omcirkelen bij opdracht 2a met rood potlood welke beker zij denken dat warmer wordt als de bekers in de zon staan. Zet de bekers nu 5 minuten in de zon of onder een lamp. Zet in de beide bekers een thermometer. Na een minuut lezen jullie samen af welke temperatuur de bekers met aarde en water hebben. Haal de bekers uit de zon. Meet na een kwartier nogmaals. Noteer de temperaturen van de aarde en het water in de tabel. Bekijk de antwoorden. Welke beker is warmer geworden in de zon? De leerlingen vullen met een geel potlood opdracht 2b van het doeblad in. Na een kwartier vullen de leerlingen opdracht 2c in. Hebben de leerlingen dezelfde beker omcirkeld bij opdracht 2a, 2b en 2c? Laat ze hun voorspellingen toelichten. Warme aarde, koude aarde 10 min. Bespreek waarom de beker met de aarde warmer is geworden dan die met het water. Waar denken de leerlingen dat dit door komt? Vertel dat dit komt doordat de warmte van de zon in het water veel dieper komt dan op het land. Ze verwarmen bij het water dus een veel groter volume. De zonnestralen op het land komen niet verder dan de oppervlakte. Hierdoor is het land alleen aan de oppervlakte warm. Deze oppervlakte is daardoor wel warmer dan het gehele water. Het land koelt ook sneller af, doordat een kleiner volume verwarmd is. Maak de resultaten van het experiment nogmaals aan de leerlingen duidelijk door het volgende: vraag of ze wel eens een kuil hebben gegraven toen ze op het strand waren. Wat merkten ze? Kom tot de conclusie dat hoe dieper je graaft, des te koeler het zand is. Dit komt doordat het zonlicht niet door de eerste laag zand kan komen. Het oppervlak wordt daarom erg heet, maar daaronder blijft het koel. Vertel dat de aarde (het land) dus snel opwarmt, maar ook snel afkoelt. Het water (de zee) warmt langzaam op, en koelt weer langzaam af. Daarom is het in de zomer aan zee koeler dan op het land, en in de winter aan zee juist warmer dan op het land. De leerlingen kleuren bij opdracht 3 van het doeblad het gedeelte van de tekening waar het het warmst en het koudst is. pagina 148 Het klimaat LES 27 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

15 Landklimaat en zeeklimaat 1 Zomer en winter Elin heeft er zin in. Qgroep doeblad De zon schijnt. Wat een mooi weer! Het is zomer. Vandaag gaan papa Frank, broer Otto en Elin naar het strand. Elin pakt haar badpak en schep. Op het strand trekken ze snel hun schoenen uit. Ze rennen het strand op. Au! Het zand is warm! Gelukkig, daar komt papa al. Elin en Otto gaan snel op hun handdoek staan. Papa leest een tijdschrift. Elin en Otto maken een groot kasteel. Ze vullen de emmer met zand vlak bij het water. Het wordt een heel mooi kasteel. Poe, ze hebben het wel warm! Samen met papa gaan ze naar het water. Lekker afkoelen. Wat is het water koud! Brrrr, ze rennen het water uit. Ze gaan weer naar huis. Na het fietsen zijn ze weer helemaal warm. Nu zou het koude water wel fijn zijn! pagina 149 Het klimaat LES 27 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

16 2 De zee en het land a Wat denk jij? Welke beker wordt in de zon warmer? Zet er een rode kring om. b Meet de temperatuur. Welke beker is warmer? Zet er een gele kring om. omcirkel de bekers met de juiste kleuren c Meet na een kwartier nog een keer. Welke beker is nu warmer? Zet er een groene kring om. pagina 150 Het klimaat LES 27 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

17 3 Warme zee, koude lucht 1 Kleur het water en het zand van de tekening hieronder. a b Waar is het warm? Kleur dit rood. Waar is het koud? Kleur dit blauw. pagina 151 Het klimaat LES 27 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

18 pagina 152 Het klimaat LES 27 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

19 Q Voel de zwaartekracht Zwaartekracht groep tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1 en 6 lesdoelen De leerling: weet wat zwaartekracht is leert dat zwaartekracht ervoor zorgt dat alles naar (het centrum van) de aarde wordt getrokken leert dat je zwaartekracht zelf kan voelen benodigdheden plastic bekertje prikpen water teil Voorbereiding Zet voor de activiteit Vallend water een plastic bekertje, een prikpen en een teiltje klaar. Vallend water 10 min. Ga met de leerlingen in een halve kring zitten. Pak het plastic bekertje. Laat deze vallen. Vraag de leerlingen wat er gebeurt. Waarom valt het bekertje? Vertel dat dit komt door de zwaartekracht. Dit is een onzichtbare kracht die ervoor zorgt dat mensen, dieren, planten en voorwerpen richting het centrum van de aarde worden getrokken. Maak aan de onderkant van het bekertje met een prikpen een gaatje. Zorg dat de leerlingen dit ook kunnen zien. Vraag wat er gebeurt als je het bekertje vult met water. Houd het bekertje boven de teil en vul het met water. Wat gebeurt er? Het water loopt er via het gaatje uit. Houd uw vinger op het gaatje. Nu loopt het bekertje niet meer leeg. Vraag de leerlingen of het water er nog steeds uitloopt als je het bekertje laat vallen. Geef de leerlingen ruimte voor discussie. Laat hierna het bekertje vallen. De leerlingen zien dat het water in het bekertje blijft. Waarom loopt het bekertje niet leeg? Dat komt doordat het water even hard naar beneden valt als het bekertje. De leerlingen onderzoeken wat zwaartekracht is. pagina 153 Zwaartekracht LES 28 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

20 Hangend hoofd 10 min. Laat de leerlingen nu zelf de zwaartekracht voelen. Ze gaan met hun hoofd naar beneden hangen en kijken onder hun benen door naar de achterbuurman. Vraag of ze hierna hun armen omhoog willen doen, zoals op de tekening hieronder. illustratie is nog niet aangeleverd Hoe vinden ze het om zo te hangen? Waar voelen ze hun bloed stromen? Vinden ze het moeilijk om de armen omhoog te houden? Door welke kracht komt dit? Vertel de leerlingen dat er meer bloed naar hun hoofd stroomt als zij het hoofd omlaag houden. Dit komt door de zwaartekracht, die trekt het bloed als het ware naar beneden. Hetzelfde geldt voor het omhoog houden van de armen. Er is kracht voor nodig om de armen omhoog te houden, maar uiteindelijk zorgt de zwaartekracht ervoor dat de armen weer naar beneden gaan. pagina 154 Zwaartekracht LES 28 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

21 Op zijn kop? 15 min. Geef iedere leerling een potlood en kijk samen naar de aarde bij opdracht 1 van het doeblad. Lees met zijn allen de opdracht door. De leerlingen draaien de bladzijde om en tekenen wat ze gelezen hebben. Als ze het eerste mannetje met de wolk en de regen hebben getekend, draaien ze het doeblad 180 graden. Als ook het vrouwtje is getekend, kijken ze goed naar hun tekening. Wat valt hen op? Wat gebeurt er met de regen? Welke kant vallen de druppels op? Vallen de regendruppels naar de aarde toe of van de aarde af? Kom tot de conclusie dat druppels in de ene tekening naar beneden vallen en in de andere tekening naar boven, maar in beide tekeningen gaan de druppels richting de aarde. Vraag de leerlingen hoe dit komt. Maak duidelijk dat de zwaartekracht ervoor zorgt dat alles naar het midden van de aarde toe wordt getrokken. Daardoor kun je nooit van de aarde af vallen, ook al sta je aan de onderkant van de aarde! Wat weet je over zwaartekracht? 10 min. Vraag de leerlingen wat zij geleerd hebben in de verschillende activiteiten. Wat kwamen ze te weten door het vallende bakje water? Wat voelden ze toen ze op hun kop hingen? En toen ze hun armen omhoog hadden? Wat kwamen ze te weten door de tekening op het doeblad? Merk op dat zwaartekracht altijd aanwezig is, maar niet altijd merkbaar is. De leerlingen maken opdracht 2 van het doeblad. Kom tot de conclusie dat de zwaartekracht van de aarde ervoor zorgt dat alles richting de aarde wordt getrokken. pagina 155 Zwaartekracht LES 28 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

22 pagina 156 Zwaartekracht LES 28 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

23 Voel de zwaartekracht 1 Op zijn kop? Lees de opdracht. Qgroep doeblad Maak de tekening op de achterkant. 1 Teken bovenop de aarde een jongetje. 2 Geef dat jongetje een paraplu in zijn hand. 3 Teken boven de paraplu een wolk. 4 Teken regen die uit de wolk komt. 5 Draai het papier. 6 Teken bovenop de aarde een meisje. 7 Geef dat meisje een paraplu in haar hand. 8 Teken boven de paraplu een wolk. 9 Teken regen die uit de wolk komt. 2 Wat weet je over zwaartekracht? Kruis aan. Er zijn meerdere antwoorden goed. Door de zwaartekracht: valt de regen altijd naar de aarde toe. hangt je haar naar beneden. kun je je armen omhoog doen. blijven we op de grond staan. pagina 157 Zwaartekracht LES 28 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

24 pagina 158 Zwaartekracht LES 28 Bronnenboek Reis door de ruimte in 80 lessen

neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten

neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten Het weer GROEP 3-4 26 45 minuten (dag 1) & 5 minuten (dag 2 t/m 4) & 20 minuten (dag 5) 1, 23, 43, 44 en 45 De leerling: neerslag: regen, hagel en sneeuw ringen in het weer waarnemen regen meten van 10

Nadere informatie

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde Het klimaat GROEP 3-4 27 45 minuten 1, 42 en 43 De leerling: aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde landklimaat en zeeklimaat blauwe kleurpotloden Zorg voor de activiteit De

Nadere informatie

Vormen van een raket Raketten

Vormen van een raket Raketten Vormen van een raket Raketten Vgroep 1-2 17 tijdsduur 65 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 44, 45 en 54 lesdoelen De leerling: herkent een aantal wiskundige vormen: een cirkel, een driehoek, een rechthoek

Nadere informatie

Regen en het weer voorspellen

Regen en het weer voorspellen Uitdager van de maand Regen en het weer voorspellen Natuur en Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Regen en het weer voorspellen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Het maken van

Nadere informatie

lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet weet waaruit een dorp is opgebouwd

lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet weet waaruit een dorp is opgebouwd Q Waar woon jij? Wonen groep 1-2 05 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 44, 50, 51, 54 en 55 lesdoelen De leerling: oefent zijn motoriek kan iets nabouwen kan activiteiten benoemen die hij dagelijks doet

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

Licht en donker Licht

Licht en donker Licht H Licht en donker Licht groep 1-2 09 tijdsduur 80 minuten kerndoelen 1, 32, 42 en 54 lesdoelen De leerling: weet dat licht nodig is om te zien kent een aantal lichtbronnen, waarvan sommige uit zichzelf

Nadere informatie

De leerling: weet wat luchtdruk is weet dat je met een barometer de luchtdruk kunt meten

De leerling: weet wat luchtdruk is weet dat je met een barometer de luchtdruk kunt meten Het weer GROEP 5-6 46 40 minuten (dag 1), 5 minuten (dag 2) & 15 minuten (dag 3) 1, 6, 8, 42, 43 en 45 De leerling: weet wat luchtdruk is weet dat je met een barometer de luchtdruk kunt meten 24 materiaalbakken

Nadere informatie

dampkring voorstelt en een fles die een planeet zonder dampkring voorstelt

dampkring voorstelt en een fles die een planeet zonder dampkring voorstelt Het klimaat GROEP 7-8 67 15 minuten wachten De leerling: weet wat het broeikaseffect is weet wat de dampkring is ontdekt dat de dampkring heel dun is in vergelijking met de aarde kent zowel positieve als

Nadere informatie

Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel

Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Grote en kleine planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 5-6 41 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 23 en 32 Voorbereiding lesdoelen De leerling: weet dat de acht planeten verschillend in grootte zijn

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: WATER VERZAMELEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig.

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig. Het klimaat GROEP 5-6 47 65 minuten 1, 23, 42 en 50 Zet voor de activiteit Verandert de waterspiegel? de bekers, de schoteltjes, de klei en de kannen water klaar. Maak een dag van tevoren ten minste 12

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Van de regen in de drup

Van de regen in de drup Doelen Kerndoel 43: De leerlingen leren hoe je weer en klimaat kunt beschrijven met behulp van temperatuur, neerslag en wind. De leerlingen leren de waterkringloop. Kerndoel 47: De leerlingen leren de

Nadere informatie

Uit welk land komt deze raket?

Uit welk land komt deze raket? Uit welk land komt deze raket? Raketten Vgroep 5-6 57 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1, 50 en 54 lesdoelen De leerling: herkent de vlaggen van Nederland, België, Zweden, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië

Nadere informatie

Snel, sneller, snelst Raketten

Snel, sneller, snelst Raketten V Snel, sneller, snelst Raketten groep 3-4 37 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1 en 55 lesdoelen De leerling: weet dat je een raket nodig hebt om naar de ruimte te gaan weet dat een raket een motor en brandstof

Nadere informatie

Lichtweerkaatsing Licht

Lichtweerkaatsing Licht Lichtweerkaatsing Licht Hgroep 5-6 49 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 32, 45 en 54 Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. U kunt ze dit ook in tweetallen of in groepjes laten

Nadere informatie

Zoek je weg op de wereld Wonen

Zoek je weg op de wereld Wonen Zoek je weg op de wereld Wonen Qgroep 7-8 65 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 8, 50 en 55 lesdoelen De leerling: kent de begrippen lengteen breedtegraad weet wat de functie is van lengte- en breedtegraden

Nadere informatie

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5 Leren voor de biologietoets Groep 8 Hoofdstuk 5 Weer of geen weer 1 Het weerbericht Het weer kan in Nederland elke dag anders zijn. Daarom luisteren en kijken wij vaak naar weerberichten op de radio en

Nadere informatie

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien.

Tip. In de herfst en winter is de maan vroeg in de ochtend goed te zien. Reis naar de maan GROEP 3-4 22 20 & 50 minuten, verdeeld over twee lessen 1, 23, 46 en 54 De leerling: leert samenwerken leert bewegen op muziek leert luisteren naar ritme en muziek herkent vier fasen

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 5-6 44 80 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: weet welke planeten manen hebben weet welke planeten ringen hebben weet welke kleur de verschillende planeten

Nadere informatie

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien

lende hemellichamen verschillende zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen anders uit zouden zien Leven in de ruimte GROEP 5-6 59 80 minuten 1, 42, 46 en 54 De leerling: lende hemellichamen verschillende omstandigheden zijn qua temperatuur, zwaartekracht, atmosfeer en zuurstof andere hemellichamen

Nadere informatie

Tijd. 10 min. 55 minuten

Tijd. 10 min. 55 minuten Tijd GROEP 5-6 50 55 minuten 1, 23, 32, 44, 45 en 51 De leerling: weet hoe dag en nacht ontstaan weet dat de tijd niet overal op de wereld hetzelfde is weet met welke instrumenten je tijd kunt meten kent

Nadere informatie

gesproken tekst dat de zon warmte geeft van het doeblad Maak voor de activiteit De zon geeft warmte twee ijsklontjes.

gesproken tekst dat de zon warmte geeft van het doeblad Maak voor de activiteit De zon geeft warmte twee ijsklontjes. Gebruik de zon GROEP 1-2 12 55 minuten 1, 42, 54 en 55 Maak voor de activiteit De zon geeft warmte twee ijsklontjes. Teken boven de ene kolom een zon en boven de andere een schaduw. Zorg voor naamkaartjes

Nadere informatie

Hier en daar een bui

Hier en daar een bui Hier en daar een bui Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R LEKKER BAKKEN IN DE ZON! Nee niet zonnebaden, maar barbecuen zonder hout of kolen! Dat kan ook met zonlicht. Het lijkt een beetje op een oude truc met een sterk vergrootglas. Als de zon goed schijnt, en

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HIER EN DAAR EEN BUI Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde BAKKAARTEN THEMA 4

Meander. Aardrijkskunde BAKKAARTEN THEMA 4 6 Meander Aardrijkskunde BAKKAARTEN THEMA 4 thema 4 Wat heb je nodig... Warm of koud 21 In de winter is het koud en in de zomer is het warm. Dit kun je goed voelen. Kun je het ook meten?... voor de proef?

Nadere informatie

Kleuren in licht? Licht

Kleuren in licht? Licht Kleuren in licht? Licht Hgroep 7-8 69 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 42 en 44 lesdoelen De leerling: weet wat een spectroscoop is weet dat wit licht uit meerdere kleuren bestaat weet dat de kleuren

Nadere informatie

Bij wind: Wanneer waait het t hardst? Najaarsstorm, koel zomerbriesje. Wat wil zeggen: windkracht 4? Wanneer spreekt men van een orkaan?

Bij wind: Wanneer waait het t hardst? Najaarsstorm, koel zomerbriesje. Wat wil zeggen: windkracht 4? Wanneer spreekt men van een orkaan? Zelf het weer meten In de lente verandert erg veel. De natuur ontwaakt. Blaadjes verschijnen weer aan de takken, de bloembollen komen boven de grond en ook dieren worden weer actief. En natuurlijk verandert

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen?

Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen? Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen? Naam leerling: Klas: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe stroomt warmte? 1. Wat gebeurt er met de temperatuur in een verwarmde kamer wanneer je het

Nadere informatie

Waar is de schaduw? Licht

Waar is de schaduw? Licht Waar is de schaduw? Licht Hgroep 3-4 29 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32, 42 en 46 lesdoelen De leerling: ontdekt dat licht rechtdoor gaat, totdat het iets tegenkomt weet hoe schaduw ontstaat

Nadere informatie

Het weer. Expertgroep 1 : Temperatuur. Naam leerling:... Leden expertgroep:..

Het weer. Expertgroep 1 : Temperatuur. Naam leerling:... Leden expertgroep:.. Expertgroep 1 : Temperatuur Naam leerling:...... Leden expertgroep:.. De voorbereiding Jullie hebben vast wel eens naar het weerbericht op tv gekeken. Bijvoorbeeld bij het Jeugdjournaal. In het weerbericht

Nadere informatie

LESBLAD WATERKRINGLOOP GROEP 5-6

LESBLAD WATERKRINGLOOP GROEP 5-6 1 NAAM GROEP De reis van een waterdruppel Het water op aarde maakt verre reizen. De reizen van het water verlopen altijd in een rondje: de waterkringloop. Het begint met de zon De zon verwarmt het zeewater

Nadere informatie

Werkboekje Grote Wetenschapsdag

Werkboekje Grote Wetenschapsdag Werkboekje Grote Wetenschapsdag Als je alles ingevuld hebt - > inleveren bij je leerkracht. Naam: Klas: _ School: Start van de dag - > Video Wat vond je van de video? Heb jij een eigen vraag kunnen bedenken?

Nadere informatie

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel

Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Afstanden in het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel Cgroep 7-8 61 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 23, 32 en 46 lesdoelen De leerling: weet dat de afstanden tussen de planeten heel groot zijn kan

Nadere informatie

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken

Grafieken. 10-13 jaar. Rekenles over het maken van grafieken. Rekenen. 60 minuten. Weerstation, data, grafieken Grafieken Rekenles over het maken van grafieken 10-13 jaar Rekenen Weerstation, data, grafieken 60 minuten Op het digitale schoolbord bekijkt de leerkracht met de klas verschillende grafieken over het

Nadere informatie

Het weer. Expertgroep 4: Wind. Naam leerling:... Leden expertgroep:..

Het weer. Expertgroep 4: Wind. Naam leerling:... Leden expertgroep:.. Expertgroep 4: Wind Naam leerling:...... Leden expertgroep:.. De voorbereiding In het weerbericht hoor je de weerman of weervrouw soms zeggen: Morgen is er kans op harde windstoten. Maar wat is wind eigenlijk?

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe ziet een afkoelingsgrafiek eruit?

Kernvraag: Hoe ziet een afkoelingsgrafiek eruit? Kernvraag: Hoe ziet een afkoelingsgrafiek eruit? Naam leerling: Klas: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Een kopje thee Je hebt een kopje warme thee, maar je bent druk bezig een computerspel te spelen.

Nadere informatie

Oost, west, thuis best Wonen

Oost, west, thuis best Wonen Q Oost, west, thuis best Wonen groep 5-6 45 tijdsduur 70 minuten kerndoelen 1, 42 en 50 lesdoelen De leerling: weet wie Christoffel Columbus is kan op een kaart van Nederland zijn woonplaats aanwijzen

Nadere informatie

lend uit kunnen zien kunt maken met een tuinslang een regenboog zitten

lend uit kunnen zien kunt maken met een tuinslang een regenboog zitten Het weer GROEP 1-2 60 minuten 1, 43 en 54 De leerling: lend uit kunnen zien kunt maken met een tuinslang en de zon een regenboog zitten papier, een glas water & een zaklamp kleuren van de regenboog Pak

Nadere informatie

Maak je eigen weerstation

Maak je eigen weerstation Maak je eigen weerstation 10-13 jaar Weerstation ontwikkelen, data lezen, weerbericht Wereldoriëntatie, techniek 120 minuten Met de klas wordt gezamenlijk een eigen weerstation gebouwd. Elk groepje maakt

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer?

Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Kernvraag: Hoe maken we dingen warmer? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Welke kleur wordt heter? Neem twee stukjes doek, een witte en een zwarte. Houd je ene hand onder het

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

van Mars is nagemaakt

van Mars is nagemaakt Reis naar Mars GROEP 3-4 23 25 & 20 minuten, verdeeld over 2 lessen 1, 5 en 8 De leerling weet: dat er ijzer in de grond van de planeet Mars zit dat roest een reactie is van ijzer en zuurstof (in de aanwezigheid

Nadere informatie

weer: regen, wind, onweer en zon ander soort kleding aantrekt dat je het niet koud krijgt weer vaker voorkomen in bepaalde seizoenen

weer: regen, wind, onweer en zon ander soort kleding aantrekt dat je het niet koud krijgt weer vaker voorkomen in bepaalde seizoenen Seizoenen GROEP 1-2 11 75 minuten 1, 43, 51, 54 en 55 De leerling: weer: regen, wind, onweer en zon ander soort kleding aantrekt dat je het niet koud krijgt weer vaker voorkomen in bepaalde seizoenen kleding

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Herfst

Opdrachtkaarten Herfst Zandspoor Opdrachtkaarten Herfst Zandspoor Opdrachtkaarten Herfst Je gaat in het duingebied onderzoek doen naar allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

Team 2: Wolken Onderzoek naar de invloed van wolken op zonnepanelen

Team 2: Wolken Onderzoek naar de invloed van wolken op zonnepanelen Zonnepanelen op school Team 2: Wolken Onderzoek naar de invloed van wolken op zonnepanelen Jullie gaan onderzoeken wat de invloed is van wolken op de opbrengst van zonnepanelen 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM

Nadere informatie

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes.

Zorg voor de activiteit Licht door wrijving voor vuursteentjes. Vallende sterren Kijken naar de sterren * groep 3-4 33 tijdsduur 45 minuten kerndoelen 1 en 42 lesdoelen De leerling: weet dat een vallende ster een steen(tje) is dat door wrijving warmte en een lichtspoor

Nadere informatie

Neerslag vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Neerslag vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62197 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Colofon Titel: Plant in de klas - Instructieblad leerkracht, groep 6/7/8 Auteurs: Nienke van den Berg Hilde Spitters (NIGZ) Redacteuren: John Luteijs

Nadere informatie

Kijken naar sterrenbeelden

Kijken naar sterrenbeelden Kijken naar sterrenbeelden GROEP 5-6 54 70 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: (her)kent de sterrenbeelden uit de horoscopen weet dat de sterrenbeelden deel uitmaken van de dierenriem weet dat

Nadere informatie

Reis door het zonnestelsel

Reis door het zonnestelsel Reis door het zonnestelsel GROEP 5-6 41 50 minuten 1, 23 en 32 Zet voor de activiteit Planeten de planeten onder elkaar op het bord, zoals in de tabel. De leerling: weet dat de acht planeten verschillend

Nadere informatie

WOW-NL in de klas. Les 1 Het weerstation. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 1 1

WOW-NL in de klas. Les 1 Het weerstation. Primair Onderwijs. bovenbouw. WOW-NL Les 1 1 WOW-NL in de klas Les 1 Het weerstation Primair Onderwijs bovenbouw WOW-NL Les 1 1 Colofon Het lespakket WOW-NL is ontwikkeld door De Praktijk in opdracht van het KNMI, op basis van lesmaterialen van Science

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Kijken naar de sterren

Kijken naar de sterren Kijken naar de sterren GROEP 7-8 73 60 minuten 1, 23, 32 en 45 De leerling: kan meeteenheden gebruiken om lengtes en hoogtes uit te drukken kan gemeten waarden aflezen weet wat een sextant is en kan het

Nadere informatie

thermometer, luchtvochtigheidsmeter met internet

thermometer, luchtvochtigheidsmeter met internet Het weer GROEP 7-8 66 95 minuten De leerling: weet dat een thermometer werkt door uitzetting en inkrimping van vloeistof weet dat de luchtvochtigheid mede afhankelijk is van hoogte van de temperatuur weet

Nadere informatie

4 Vind me dan. Achtergrondinfo Planten en dieren hebben allerlei manieren om niet op te vallen. Deze kunnen onderverdeeld worden in:

4 Vind me dan. Achtergrondinfo Planten en dieren hebben allerlei manieren om niet op te vallen. Deze kunnen onderverdeeld worden in: 4 Vind me dan Er is altijd wel een verjaardag of een ander feestje om te vieren. En bij een feestje horen cadeautjes. Maar voor het zover is, wil je het cadeautje natuurlijk zo goed mogelijk verstoppen.

Nadere informatie

De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat. aarde en de maan

De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat. aarde en de maan Reis naar de maan GROEP 5-6 42 50 minuten 1, 23, 32, 54 en 55 De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat aarde en de maan 13 ballonnen

Nadere informatie

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school. Groep 3 & 4. Lerarenhandleiding

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school. Groep 3 & 4. Lerarenhandleiding Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school Groep 3 & 4 Lerarenhandleiding Algemene disclaimer Dit document is bedoeld ter algemene informatie, en dient als voorbeeld voor

Nadere informatie

lesbrieven vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het werkbladen Lesbrief 2:

lesbrieven vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het werkbladen Lesbrief 2: lesbrieven werkbladen Lesbrief 2: vervuild water avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 vervuild water WAter zuiveren Proef 1 Bezinken Materialen

Nadere informatie

Leskist groene energie Pagina 11

Leskist groene energie Pagina 11 Leskist groene energie Pagina 11 Bouw een windmolen; en die moet zo hard mogelijk draaien. Omdat de ene plek op aarde warmer is dan de andere waait het altijd wel. Die wind kan een molen doen draaien.

Nadere informatie

Regen. ( 20 oktober 14 november)

Regen. ( 20 oktober 14 november) Regen ( 20 oktober 14 november) In Nederland regent het vaak. Kinderen komen dus van jongs af aan in aanraking met regen. In het thema leren de kinderen allerlei begrippen die met regen te maken hebben.

Nadere informatie

1. Wat is de temperatuur vandaag? Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen.

1. Wat is de temperatuur vandaag? Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen. 1. Wat is de temperatuur vandaag? Leeftijdsgroep Kerndoel Ongeveer 12-16 jaar Deze les levert een bijdrage aan kerndoel 1: de leerlingen leren hoeveelheidsbegrippen gebruiken en herkennen. En aan kerndoel

Nadere informatie

LESBRIEF GROEP THEMA: CHINA

LESBRIEF GROEP THEMA: CHINA LESBRIEF GROEP 5 + 6 THEMA: CHINA Verwerkingsopdrachten & kopieerbladen voor Samsam nr. 1, 2017 Zo gebruikt u Samsam in de klas Weinig tijd: bekijk de filmpjes bij opdracht 1. Verdieping: kopieer de werkbladen

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HET DUIZELT VOOR JE OGEN Maar je hersenen maken er een mooie film van. Met een speciale ronddraaiende trommel met spleetjes: een zoötroop, kunnen jullie je eigen bioscoop maken. Maak allebei een aantal

Nadere informatie

WATER. station 1. com. N Werkblad

WATER. station 1. com. N Werkblad WATER station 1 Je hebt nodig: een emmer gevuld met water en de verschillende materialen uit de lijst. Leg de voorwerpen individueel in het water en controleer of ze aan het oppervlak drijven of onder

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Opdracht 1 bij 1.2 * Doe de opdracht met de groep. Uitleg voor de docent: De cursisten lopen door elkaar door het lokaal. Laat de cursisten elkaar in tweetallen begroeten,

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 3: De seizoenen Naam leerling:.... Leden expertgroep:... Voorbereiding Lente, zomer, herfst en winter zijn seizoenen met elk hun eigen karakter. Jullie gaan onderzoeken hoe het komt dat we

Nadere informatie

LESBRIEF LES 1 DE VOEDSELKETENLES SAMENVATTING LES 1 VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD. Wat is voedselverspilling?

LESBRIEF LES 1 DE VOEDSELKETENLES SAMENVATTING LES 1 VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD. Wat is voedselverspilling? SAMENVATTING In deze les wordt het begrip voedselverspilling geïntroduceerd. De leerlingen maken kennis met een voedselketen en ontdekken welke partijen daarbij betrokken zijn (de schakels in de voedselketen:

Nadere informatie

BOUW JE EIGEN WEERSTATION

BOUW JE EIGEN WEERSTATION BOUW JE EIGEN WEERSTATION Als je wilt weten wat voor weer het is, dan moet je de verschillende weerselementen kunnen meten. Met enkele heel gewone dingen kan je jouw eigen weerstation bouwen. De thermometer

Nadere informatie

of... meten is KETEN!

of... meten is KETEN! let op: al het klooien is op eigen risico! ;) Lekker samen klooien! Klooikoffer voor ouders & kinderen die samen aan de slag willen klooikoffer #6: meten is weten! of... meten is KETEN! Hoe zuur is dit?

Nadere informatie

Mr Finney. Lesbrief Een tuin onder water. Deze lesbrief is een uitgave van Hogeschool Utrecht 1

Mr Finney. Lesbrief Een tuin onder water. Deze lesbrief is een uitgave van Hogeschool Utrecht 1 Mr Finney Lesbrief Een tuin onder water Deze lesbrief is een uitgave van Hogeschool Utrecht 1 Voor je ligt de lesbrief die ontwikkeld is bij het hoofdstuk Een tuin onder water uit het boek Mr Finney en

Nadere informatie

Reis naar andere hemellichamen

Reis naar andere hemellichamen Reis naar andere hemellichamen GROEP 1-2 04 55 minuten De leerling: zonnestelsel verschillend zijn ringen heeft voorwerp drijft of zinkt met stukje ijzer dichtbindstrip Zorg voor de activiteit Zijn alle

Nadere informatie

Kaart 10 Sneeuw en ijs

Kaart 10 Sneeuw en ijs Kaart 10 Sneeuw en ijs Informatiekaart Werkblad Proefjes: o Warme sneeuw? o Gesmolten sneeuw o Een koud kunstje Quiz: o http://natuur.ariena.com Voor de leerkracht: De kinderen leren de volgende begrippen:

Nadere informatie

Een vreemde planeet groep 5-8

Een vreemde planeet groep 5-8 Een vreemde planeet groep 5-8 Hoe weten we wat voor weer het is op Mars? Of uit welk materiaal de ringen van Saturnus bestaan? De leerlingen onderzoeken in deze les zelfgemaakte planeten. Ze leren dat

Nadere informatie

Leefgebieden in de duinen. Les met werkblad - biologie

Leefgebieden in de duinen. Les met werkblad - biologie Groep 5 t/m 8 Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen weten na de les dat leefomstandigheden op kleine stukjes van een gebied sterk kunnen verschillen. Leerlingen kunnen noemen dat er door hoogteverschillen

Nadere informatie

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 1: Sunny Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel Opdracht

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: SUNNY Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL Copyright

Nadere informatie

Maak voor de activiteit Warm of koud? een voorbeeldaarde van een sinaasappel. Zorg dat het klaslokaal verduisterd kan worden. 10 min.

Maak voor de activiteit Warm of koud? een voorbeeldaarde van een sinaasappel. Zorg dat het klaslokaal verduisterd kan worden. 10 min. Seizoenen GROEP 5-6 51 40 minuten 1, 23, 43 en 46 De leerling: ontdekt dat op de evenaar de seizoenen weinig verschillen leert dat seizoenen bepaald worden door de hoek die het licht van de zon maakt op

Nadere informatie

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed.

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. D S K C N L gemeente Olst-Wijhe Opdracht 1 Deze opdracht doe je in een groepje van vier. Nodig: papier, lijm. 1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. 2. Zoek nu een klasgenoot

Nadere informatie

Hoe werk je met het projectenboek?

Hoe werk je met het projectenboek? Hoe werk je met het projectenboek? In dit boek ga je allerlei opdrachten maken met gewassen in de hoofdrol. Je gaat toepassen wat je in de afgelopen jaren hebt geleerd. Ook leer je er nog een hoop nieuwe

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

van zwaartekracht hebben weet dat hoe groter de zwaartekracht van een hemellichaam is, hoe kleiner hun sprong is

van zwaartekracht hebben weet dat hoe groter de zwaartekracht van een hemellichaam is, hoe kleiner hun sprong is Zwaartekracht GROEP 5-6 48 65 minuten 1 en 23 De leerling: herkent de zwaartekracht ontdekt dat een kleine sprong op aarde een veel grotere sprong op de maan is ontdekt dat een kleine sprong op aarde een

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

bedoeld wordt met hoeveelheidbegrippen als: alle, geen, niets, veel, weinig, meer, minder, evenveel. Ordent hoeveelheden om ze te Groep 1 Groep 2

bedoeld wordt met hoeveelheidbegrippen als: alle, geen, niets, veel, weinig, meer, minder, evenveel. Ordent hoeveelheden om ze te Groep 1 Groep 2 6. Waterproef Tijdens deze activiteit: Doen de kinderen proefjes met water, kleurstof en olie, waarbij zij vooraf voorspellen wat zij denken dat er zal gebeuren, dit vervolgens uitproberen en een verklaring

Nadere informatie

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min.

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min. Gebruik de zon GROEP 3-4 32 25 minuten (dag 1), 30 minuten (dag 2-4) & 30 minuten (dag 5) 1, 8, 23, 32, 42 en 54 De leerling: van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen

Nadere informatie

Storm in het nieuws!

Storm in het nieuws! Kopieerblad 1 Storm in het nieuws! Storm in het nieuws! Wat weet je over de storm die heeft plaatsgevonden? Waar heeft de storm plaatsgevonden? Duid dit aan op de wereldkaart. Voeg hier eventueel een artikel

Nadere informatie

ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN!

ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN! GOED GROEIEN ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN! LESBRIEF VOOR DE LEERKRACHT 1&2 Ontdek het zelf UITDAGING ONDERZOEK WAT EEN PLANT NODIG HEEFT OM NOG BETER TE GROEIEN. INLEIDING Een van de leukste

Nadere informatie

Waterkringloop hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Waterkringloop hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52481 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 THEMA 9 blaadjes Dit materiaal is ontwikkeld in opdracht van IVN, in het kader van Gezonde Schoolpleinen. Tekst: Dieuwertje Smolenaars, NME Amsterdam-Noord. Vormgeving

Nadere informatie

Werkblad. LES 9: Ouders. GROEP 5-6. Bijlage 1. Rood actief inspannen/ sporten. Oranje middelmatig inspannen.

Werkblad. LES 9: Ouders.  GROEP 5-6. Bijlage 1. Rood actief inspannen/ sporten. Oranje middelmatig inspannen. Werkblad Bijlage 1 Rood actief inspannen/ sporten Oranje middelmatig inspannen Rust Werkblad, vervolg Bijlage 2 Deze pagina zal vaker uitgeprint moeten worden om een beweegdagboek voor de hele week te

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Lente

Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Je onderzoekt straks in het duingebied allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten in de

Nadere informatie

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD 1. LESBEGIN 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. Onderwijsleergesprek 2 III. Factoren van weer en klimaat. 1. De temperatuur verschilt volgens het seizoen. - 21 juni staat

Nadere informatie

ontdekken de kinderen hoe een regenboog ontstaat en maken daarbij aantekeningen.

ontdekken de kinderen hoe een regenboog ontstaat en maken daarbij aantekeningen. 3. De regenboog! Tijdens deze activiteit: ontdekken de kinderen hoe een regenboog ontstaat en maken daarbij aantekeningen. Inrichting speelleeromgeving De activiteit start in de grote kring bij het digibord

Nadere informatie

Spelen met zand. Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar

Spelen met zand. Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar Spelen met zand Zoals je hebt kunnen zien is zand heel interessant, maar zand is ook heel erg leuk. Je kunt er namelijk onwijs goed mee spelen! Zandpaspoort voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar Schrijf

Nadere informatie

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1 Versie 1 Datum: 11 juni 2011 Cursus: Docent: Taal in alle vakken Radha Gangaram Panday Door: Mario Hummeling, 1597628 Shafi Ilahibaks, 1540943 Cyril Bouwman, 1581806 Herman Hofmeijer, 1058201 Nico van

Nadere informatie

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek

Laat de kinderen ook opzoeken in een woordenboek en/of spreekwoorden boek Voorbereiding: Materialen verzamelen Voor de les alles al klaarzetten. De tafels in groepjes van vier zetten zodat je elk proefje eventueel twee keer kan klaar leggen. De werkbladen kopiëren De opdrachtvellen

Nadere informatie