Beleggingsplan. Stichting Pensioenfonds Rockwool

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleggingsplan. Stichting Pensioenfonds Rockwool"

Transcriptie

1 Beleggingsplan Stichting Pensioenfonds Rockwool 4 februari 2014

2 Voorwoord De beleggingscommissie heeft onder andere als mandaat het monitoren van de vermogensbeheerders en het doen van voorstellen voor het beleggingsbeleid. De beleggingscommissie doet daarbij een voorstel voor een beleggingsplan conform de algemene uitgangspunten beleggingsbeginselen (investments beliefs). Dit beleggingsplan is als conceptversie in het bestuur toegelicht en door het bestuur goedgekeurd in haar vergadering van 3 oktober Dit beleggingsplan voorziet in een beleggingsbeleid op strategisch niveau en deruimte voor tactische allocatie. Strategische aanpassingen van het beleggingsplan worden door de beleggingscommissie voorgesteld aan het bestuur en pas na goedkeuring door het bestuur doorgevoerd. 2

3 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. Algemene uitgangspunten beleggingsbeginselen ( investment beliefs ) 5 3. Strategisch beleid Rentehedge beleid Vastrentende waarden beleid Aandelenbeleid Vastgoedbeleid Valutabeleid Derivatenbeleid Liquiditeitenbeleid Uitlenen van effecten Verantwoord beleggen /CSR Rockwool Group Beleggingsbeleid en risicobeheersing Risico s 14 3

4 1. Inleiding Vanuit het bestuur heeft de beleggingscommissie als mandaat, naast het monitoren van de vermogensbeheerders en het doen van voorstellen van beleggingsbeleid, het opstellen van het beleggingsplan. Het beleggingsplan wordt aan het bestuur voorgelegd, waarna het plan door het bestuur wordt vastgesteld. In dit beleggingsplan wordt het strategisch beleggingsbeleid nader gespecificeerd. De algemene ontwikkelingen komen aan bod in het jaarverslag en gaan in op de financiële markten in 2013, fonds specifieke ontwikkelingen en de vooruitzichten van de macro economische omgeving en de financiële markten voor De volgende beleggingscommissievergadering wordt hier nader op ingegaan. Een uitwerking van de verschillende risico s is opgenomen onder 4.1 Beleggingsbeleid en risicobeheersing. Zowel in de risicoparagraaf van de jaarrekening als in de ABTN komt het beleid met betrekking tot de beleggingen aan de orde. Om een compleet beeld te geven wordt allereerst ingegaan op de algemene uitgangspunten beleggingsbeginselen (de zogenaamde investment beliefs ). Daarna wordt ingegaan op de strategische asset allocatie vanuit de ALM en het herstelplan. Vervolgens wordt nader ingegaan op het rentehedge beleid, vastrentende waardenbeleid, aandelenbeleid, vastgoedbeleid, valutabeleid, derivatenbeleid, liquiditeitenbeleid en tot slot het beleggingsbeleid en de risicobeheersing. Per mandaat en beleggingsfonds is een profiel uitgewerkt met onder meer de doelstelling, benchmark, beleggingsuniversum, stijl, strategie, de portefeuille manager(s) en de beleggingsrestricties. Ingegaan wordt op de verschillende risico s, het beleid ten aanzien van deze risico s, strategische posities en bandbreedtes voor tactische allocatie. Daarnaast zijn statistische gegevens opgenomen als tracking error, beta, alpha, information ratio en standaarddeviatie. Dit beleggingsplan wordt regelmatig aangepast aan de actuele situatie en zo nodig aan het bestuur voorgelegd ter goedkeuring. 4

5 2. Algemene uitgangspunten beleggingsbeginselen ( Investment beliefs ) In de ABTN van 18 juni 2012 (Verklaring beleggingsbeginselen) is het volgende opgenomen. Bij de uitvoering van het strategisch beleggingsplan staat de prudent person regel, volgens de weten regelgeving, centraal. Deze regel heeft de onderstaande uitgangspunten: Het pensioenfonds doet de beleggingen in het belang van de (gewezen) deelnemer en gepensioneerden. Met betrekking tot belegging van de activa gelden de onderstaande voorschriften: o De activa worden zodanig belegd dat de kwaliteit, veiligheid, liquiditeit en het rendement van de portefeuille als geheel zijn gewaarborgd. o De activa die ter dekking van de technische voorzieningen worden aangehouden, worden zoveel mogelijk op gereglementeerde markten belegd op een wijze die strookt met de aard en duur van de verwachte toekomstige pensioenuitkeringen. o De activa worden naar behoren gediversifieerd. o Het pensioenfonds belegt alleen in derivaten voor zover deze bijdragen tot een vermindering van het beleggingsrisico en of een doeltreffend portefeuillebeheer vergemakkelijken. Het beleggingsbeleid van het pensioenfonds is gebaseerd op bepaalde visies en overtuigingen (algemene uitgangspunten beleggingsbeginselen of wel investment beliefs ). De doelstelling van het pensioenfonds is het op lange termijn garanderen van de nominale pensioenaanspraken en pensioenrechten, alsmede het streven naar het waardevast houden van ingegane pensioenen en premievrije pensioenaanspraken. Voor het waardevast houden wordt in principe geen premie betaald. Om deze doelstelling te bereiken, is het van het grootste belang dat de beleggingsresultaten van het pensioenfonds op lange termijn en met aanvaardbare risico s zo hoog mogelijk zijn. De overtuigingen vertalen zich in beleidskeuzes voor de inrichting van het vermogensbeheer. Beleggingsrisico wordt beloond. Het nemen van weloverwogen beleggingsrisico wordt op lange termijn beloond in de vorm van een hoger rendement. Ook zijn bepaalde reële activa zoals aandelen op lange termijn minder risicovol dan op korte termijn. Dit zijn redenen om zakelijke waarden (bijvoorbeeld aandelen en vastgoed) op te nemen in de portefeuille. Diversificatie over beleggingscategorieën, regio s, sectoren en stijlen loont (risicobeheersing). Een gespreide portefeuille levert toegevoegde waarde. Hierbij rekening houdend met complexiteit en transparantie. Pensioenfonds Rockwool wil het renterisico beperken. De globalisering van de economie biedt mogelijkheden in opkomende markten. 5

6 Bij het beleggen wordt rekening gehouden met marktomstandigheden als deze materieel afwijken van de verwachtingen die de grondslagen vormen voor het beleid. Wij achten het op sommige markten mogelijk om door middel van actief beheer een rendement te realiseren dat boven het gemiddelde van die markt ligt. Wij vinden het van belang dat onze beleggingen binnen het kader van internationaal geaccepteerde uitgangspunten als maatschappelijk verantwoord kunnen worden bestempeld. Dat betekent dat wij bijvoorbeeld niet meewerken aan beleggingstransacties die verboden zijn, zoals op grond van nationaal dan wel internationaal recht. Daarbij streven wij er naar dat het rendement/risicoprofiel niet ongunstig wordt beïnvloed. Risico s worden inzichtelijk gemaakt en tijdens alle stappen van het beleggingsproces zo goed mogelijk beheerst. 6

7 3. Strategisch beleid Bovenstaande beleggingsbeginselen worden meegenomen in het strategisch beleggingsbeleid, waar onder het ALM-beleid. Pensioenfonds Rockwool voert een op de lange termijn gericht beleggingsbeleid. Dit beleid sluit aan bij de doelstellingen en verplichtingen van het pensioenfonds: een goed en betaalbaar pensioen tegen een acceptabel risico. Om een goed betaalbaar pensioen te realiseren is het bovenal nodig dat er op langere termijn voldoende rendement gecorrigeerd voor inflatie wordt behaald. Door de ruimte die er is om risico s te nemen zo goed mogelijk te benutten wordt dit nagestreefd. De stappen van het beleggingsbeleid zijn: Stap 1 Asset & Liability Management (ALM) Het uitgangspunt voor de samenstelling van de beleggingsportefeuille is de ALM-studie. Het bestuur bepaalt met de informatie uit de ALM-studie de hoofdlijnen van het beleggingsbeleid (inclusief de rentehedge) en stelt het toelaatbare beleggingsrisico vast en het na te streven rendement. De hoofdlijnen van dit beleggingsbeleid vormen de basis voor de beleggingsstrategie. Stap 2 Beleggingsstrategie Nu wordt concreet invulling gegeven aan de beleggingsmix en de rentehedge, consistent met de preferenties van de ALM uitkomst. De doelstelling van dit proces is het samenstellen van de beleggingsmix die naar verwachting een hoger rendement oplevert en een lager risico heeft dan een vooraf vastgestelde basis mix. De verdeling van het vermogen over de verschillende beleggingscategorieën en regio s en de bijbehorende benchmarks vormen het uitgangspunt voor het portefeuillebeheer (strategische (norm)portefeuille). Stap 3 Portefeuille beheer Het resultaat van het portefeuillebeheer is een beleggingsportefeuille conform stap 2 met daarin een spreiding van aandelen, obligaties en andere beleggingscategorieën en invulling van de rentehedge. De resultaten van de daadwerkelijke beleggingsportefeuille worden vergeleken met de strategische (norm) portefeuille. Een onderdeel van het herstelplan is het beleggingsbeleid. Hierover is bepaald dat dit niet wordt aangepast. Verondersteld werd een gemiddeld rendement van 5,3%. De berekening hiervan is gebaseerd op de Regeling Parameters (rekenkundige waarden). De strategische beleggingsmix vastgoed/aandelen/vastrentende waarden is op dit moment 5%/25%/70% of te wel 30% zakelijke waarden en 70% vastrentende waarden, om op deze manier extra rendement te genereren en zo een vergoeding te creëren voor het inflatierisico. Hiermee voert het fonds een relatief voorzichtig beleggingsbeleid. De beleggingsmix zakelijke waarden/vastrentende waarden van 30%/70% geldt zolang het herstelplan van kracht is. In 2013 zijn de strategische wegingen van vastgoed en aandelen gewijzigd. Aanleiding hiervoor was dat de actuele exposure in het CBRE Eurosiris fonds onder de grens van 5% dreigde te komen als gevolg van met name slechte marktomstandigheden. Het herstelpotentieel, waar de zakelijke waarden (aandelen + vastgoed) voor dienen, werd beperkt doordat de aandelenexposure als gevolg van de daling van de vastgoedweging zich reeds aan de 7

8 bovenkant van de strategische bandbreedte bevond. De voorlopige uitkomsten van een nieuwe ALMstudie in 2013 bevestigt dat de huidige strategische asset mix nog steeds optimaal is, hoewel de aanbeveling wordt gedaan voor meer exposure naar vastgoed. In onderstaande tabel zijn de strategische wegingen voor aandelen en vastgoed opgenomen per ultimo september 2013 met daarnaast de wegingen van de feitelijke portefeuille eind december Beleggingscategorie Strategische (norm)portefeuille 1) Minimum Maximum Feitelijke portefeuille Ultimo dec Vastrentende waarden 70% 60% 80% 2) 66,3% Zakelijke waarden: 30% 20% 40% - Aandelen 25% 15% 35% 26,7% - Vastgoed 5% 0% 10% 4,7% - Overig 0% 0% 5% 0,0% Liquiditeiten 0% 0% 5% 2,3% Totaal 100% 100,0% Nb. 1) Conform brief van DNB van 24 september ) De vastrentende waarden portefeuille bestaat o.a. uit een belegging in het ING Fixed Income All Grade Fonds. Een deel hiervan is juridische eigendom van Nationale Nederlanden. Bepaald is dat dit deel altijd 100% belegd is in dit ING fonds en 0% in liquiditeiten. De toegestane afwijkingen ten opzichte van deze normen zijn slechts bedoeld om marktschommelingen op te vangen. De bandbreedte voor dit deel van de vastrentende waarden bij Nationale Nederlanden en de liquiditeiten is +/- 5%. Er wordt geen tactisch beleid gevoerd tussen beide beleggingscategorieën. Deze beleggingsmix, met onderverdeling in de verschillende subcategorieën zorgt er voor dat er ruim voldoende liquiditeit/verhandelbaarheid is. Met uitzondering van de huidige belegging in vastgoed kunnen de beleggingen binnen 1 à 2 dagen worden verkocht. In geval van algehele verkoop van het Emerging Markets fonds is binnen 3 dagen 92% van de NAV in cash om te zetten. De renteswaps kunnen dagelijks worden verkocht. Overigens is er een positieve kasstroom vanuit de pensioenen, omdat er meer premie binnenkomt dan er aan uitkeringen uitgaat, wat zorgt voor een stroom van extra liquiditeiten. Gezien de spreiding in de verschillende beleggings(sub)categorieën is het concentratierisico beperkt. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen met de samenstelling van de portefeuille ultimo december Naast de vaststelling van de beleggingsmix wordt ook het rentehedge beleid vastgesteld. Hiermee wordt de rentemismatch tussen de beleggingen en de verplichtingen deels verlaagd. Hieronder wordt ingegaan op het rentehedge beleid en de andere deelgebieden van het beleggingsbeleid. 8

9 3.1 Rentehedge beleid De looptijd van de verplichtingen (eind 2013 bedroeg de duratie 18,3 jaar op basis van actuele rente en 17,7 jaar op basis van de rekenrente/ufr) is langer dan die van de beleggingen (de duratie van de vastrentende waarden exclusief renteswaps bedroeg eind ,0 jaar). Vanwege deze mismatch ondervindt het pensioenfonds renterisico. Om de aanwezige mismatch te beperken, dekt het fonds middels renteswaps het renterisico gedeeltelijk af. Zo bedroeg eind 2013 de duratie van de vastrentende waarden inclusief renteswaps 16,2 jaar. Het strategisch beleid met betrekking tot de rentehedge wordt vastgesteld volgens de vloersystematiek. Uitgangspunt hierbij is om op termijn de nominale VPV voor 100% veilig te stellen, zodat als de rente daarna daalt de dekkingsgraad niet ook naar beneden gaat. Aan de andere kant moet overhedgen voorkomen worden en er ruimte zijn voor de andere beleggingscategorieën, naast vastrentende waarden om extra rendement te generen voor indexatie. Belangrijk is om niet alleen beleid te formuleren gedurende de herstelperiode maar ook op langere termijn. In de nieuwe ALM-studie is, in het kader van de nieuwe berekeningsmethode van DNB voor de verplichtingen, gekeken naar de huidige vloersystematiek. Op basis van voorlopige uitkomsten is een voorstel gedaan voor aanpassing van de tabel over de vloersystematiek. De nieuwe tabel wordt hieronder weergegeven en is opgenomen in het voorstel van Montesquieu voor aanpassing van het rentemandaat naar aanleiding van de notitie Bevindingen DNB themaonderzoek beheersing renterisico. Dit voorstel moet nog worden besproken in de beleggingscommissie en bestuur. De hedge ratio die het pensioenfonds hanteert is dynamisch. Dit betekent dat naargelang de nominale dekkingsgraad van het pensioenfonds hoger of lager is dan een bepaald niveau, de hedge ratio wordt aangepast. De strategische afdekking op UFR-basis bedraagt thans 72% met een bandbreedte van +/- 10%. Dekkingsgraad Strategisch Min Max < 100% 72% 62% 82% 100%-110% 72% 62% 82% 110%-120% 81% 71% 91% 120%-130% 97% 87% 107% 130%-140% 100% 90% 110% 140%-150% 100% 90% 110% 150%-160% 100% 90% 110% Aan Montesquieu is een mandaat gegeven om het renterisico deels af te dekken met renteswaps. Het doel is om de rentegevoeligheid van de VPV te matchen op basis van de DNB curve met UFRmethodiek m.u.v. het effect van 3-maands gemiddelde. Als maatstaf voor de rentegevoeligheid wordt DV01 of wel delta gebruikt. DV01 of delta is de absolute waardeverandering bij een rentedaling van 0,01%. Een DV01 van 100 betekent dat de contante waarde van kasstromen met 100 stijgt bij een rentedaling van 1 basispunt (0,01%). Indien de dekkingsgraad per maandultimo een bovenstaande bandbreedte voor de dekkingsgraad overschrijdt, zal Montesquieu zo snel als mogelijk het pensioenfonds hierover informeren. Na besluitvorming door het pensioenfonds of en op welke wijze de tactische bandbreedte, die correspondeert bij de gewijzigde strategische hedge ratio, dient te worden benut, maakt Montesquieu een voorstel voor de herstructurering van de derivaten- 9

10 portefeuille. Sinds eind 2012 is gekozen voor een passieve matching ten opzichte van de kasstromen van de verplichtingen. De matching is ingericht met looptijdgroepen. Rekening wordt gehouden met de curvepositionering, de bandbreedtes en overige begrenzingen. Met betrekking tot het gebruik van renteswaps wordt door Montesquieu gemonitord dat het tegenpartijrisico beheerst wordt en dat er zekerheden worden gesteld voor de financiële risico s. Periodiek worden de ratings van de tegenpartijen door de beleggingscommissie beoordeeld. In 2013 zijn de credit ratings van de tegenpartijen AA-, A+ en A. Voor deze renteswaps worden zekerheden uitgewisseld met de tegenpartij. De discretionaire vastrentende waardenportefeuille met staatsobligaties bij ING kan als zekerheid dienen. In het geval van bepaalde rente-omstandigheden, bestaat de mogelijkheid dat het pensioenfonds zekerheden dient te betalen aan de tegenpartij, als gevolg daarvan loopt het pensioenfonds een liquiditeitsrisico. Om concentratierisico te voorkomen is bepaald dat de swaps zoveel mogelijk gespreid moeten zijn over drie tegenpartijen. Het liquiditeitsrisico van de renteswaps is vooralsnog beperkt door de al eerder genoemde positieve kasstroom vanuit de pensioenen. In het recente voorstel van Montesquieu voor aanpassing van het rentemandaat komen alle verbeterpunten aan de orde. 3.2 Vastrentende waarden beleid (naast rentehedge) De vastrentende waarden portefeuille bestaat naast de hierboven genoemde rentehedge uit de volgende beleggingen: 1. ING Fixed Income All Grade Fonds (inclusief GB-depot bij Nationale Nederlanden) 2. ING Discretionaire vastrentende waarden mandaat Het pensioenfonds heeft gekozen voor het beleggingsfonds ING Fixed Income All Grade Fonds vanwege het vertrouwen in de portefeuille manager en zijn team, de goede performance in het verleden, de lage tracking error en de mogelijkheid om op een eenvoudige manier naast staatsleningen en credits in emerging markets debt, high yield en asset backed securities te beleggen. De benchmark is de Barclays Euro Aggregate Index. Daarnaast is een deel belegd in staatsleningen met een AAA-rating uit de EU en een looptijd langer dan of gelijk aan 10 jaar. De benchmark is de Barclays Capital Euro Treasury AAA +10year Index. Deze portefeuille verhoogt de gemiddelde rating. Daarnaast kan deze portefeuille fungeren als zekerheid voor het rentehedge mandaat. Zowel het beleggingsfonds als het discretionaire mandaat zijn dagelijks te verhandelen/verkopen. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen met de samenstelling van de vastrentende waarden portefeuille ultimo december Aandelenbeleid Gekozen is voor beleggingen die gediversifieerd zijn over regio s/landen in ontwikkelende landen en opkomende markten en sectoren. In 2010 is omwille van de beheersbaarheid het aantal beleggingsfondsen gehalveerd en is gekozen voor twee wereldwijde aandelenfondsen en een beleggingsfonds in opkomende markten. Ook is gekozen voor een spreiding in de wijze van beheren, 10

11 zowel actief als meer passief. Het ene wereldwijde aandelenfonds heeft een hogere tracking error dan het andere wereldwijde aandelenfonds (enhanced). Bij aanvang had het global enhanced - beleggingsfonds een kwantitatieve strategie. Sinds begin 2013 is dit veranderd in een fundamentele strategie, die overeenkomt met die van het meer actieve wereldwijde beleggingsfonds echter met een lagere tracking error en wordt nu vanuit Den Haag beheerd. De performance van deze fondsen is een punt van aandacht. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen met de samenstelling van de aandelen portefeuille ultimo december Vastgoedbeleid Gekozen is voor een fund of funds om op een eenvoudige wijze exposure te hebben tot een gediversifieerde continentaal Europese portefeuille van niet-beursgenoteerde fondsen. Naast diversificatie naar land en sector is er ook diversificatie naar stijl. Dit alles met de mogelijkheid van beperkte verhandelbaarheid. Het fonds heeft met name een Core en Core Plus stijl (65% als strategische norm), wat als meest defensief wordt gezien. Bij aankoop had dit fonds de laagste leverage ten opzichte van andere fondsen. Vanwege de expertise van het toenmalige ING real estate, thans CBRE is voor het Eurosiris fonds gekozen. Het verwachte rendement bedroeg bij aanvang gemiddeld 8% per jaar. Inmiddels zijn de vastgoedmarkten verslechterd en is de kwaliteit van een aantal fondsen in de portefeuille achteruit gegaan. Vanwege de financiering en kostenstructuur is het rendement achtergebleven bij de doelstelling. In gezamenlijk verband is besloten om de vrijgekomen gelden niet meer automatisch in nieuwe fondsen te herbeleggen, maar terug te geven aan de participanten. Het bestuur/de beleggingscommissie heeft gekozen om de ontvangen gelden te laten uitkeren in plaats van te herbeleggen. Ook heeft het bestuur besloten om tegen een acceptabele prijs uit dit fonds te stappen als de mogelijkheid zich voordoet. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen met de samenstelling van de aandelen portefeuille ultimo december Valutabeleid Doordat het pensioenfonds ook belegt in aandelen, vastgoed en vastrentende waarden buiten het Eurogebied, terwijl de verplichtingen in euro s luiden is er sprake van valutarisico. Dit risico is van belang voor zowel directe posities in een valuta, als voor beleggingen die gewaardeerd zijn in een andere valuta. Het valutarisico buiten het Eurogebied is beperkt. Circa 75% van de beleggingsportefeuille ultimo september 2013 heeft betrekking op beleggingen in eurolanden. De beleggingen van het rentehedge mandaat en het discretionaire vastrentende waarden mandaat zijn uitsluitend in euro s. De beleggingsfondsen zijn in euro s genoteerd, echter beleggen wereldwijd of in continentaal Europa. Zie hiervoor de regio/landenverdeling. Daarnaast mogen de portefeuille managers actieve posities innemen ten opzichte van de benchmark. Zie hiervoor de bijlagen. Beleggingen in de onderliggende fondsen van het Eurosiris fonds zijn in euro s. De fondsmanager heeft geen verplichting om niet euro valuta s af te dekken. Dit fonds bestond ultimo 2013 uit 22% niet eurobeleggingen. Het huidige beleid van het pensioenfonds is om het valutarisico niet af te dekken. 11

12 3.6 Derivatenbeleid Door gebruik te maken van afgeleide financiële instrumenten (derivaten) kunnen prijsrisico s zoals markt-, valuta- en renterisico s worden afgedekt of gestuurd. Tevens bieden deze instrumenten mogelijkheden tot efficiënt portefeuillebeheer bijvoorbeeld bij anticipatie door ING op in- en uitstroom van beleggingsfondsen of stortingen en onttrekkingen bij mandaten. Bij het gebruik van derivaten door ING wordt ervoor zorg gedragen dat de markt exposure van de portefeuille in lijn is met hetgeen bereikt zou kunnen worden zonder gebruik te maken van derivaten. Dit betekent dat deze derivaten kunnen worden toegepast voor zowel het afdekken van risico's, efficiënt portefeuillebeheer als verhoging van het rendement, waarbij de gevoeligheid van bepaalde marktbewegingen kan worden vergroot. Het laatste kan alleen binnen de beleggingsrestricties van het beleggingsfonds of mandaat. In de vastrentende waarden portefeuille worden deels derivaten gebruikt. Dit betreffen vrijwel uitsluitend symmetrisch derivaten, zoals interest rate swaps, obligatiefutures, valuta termijn affaires, credit default swaps en total return swaps. In de aandelen beleggingsfondsen kunnen bij de INI-fondsen valuta- en index futures worden gebruikt en bij het SICAV fonds alle derivaten die door de Luxemburgse wet zijn toegestaan. Het SICAV fonds wordt sinds begin dit jaar in Nederland beheerd en wel op min of meer dezelfde wijze als de andere aandelenfondsen. Bij het onroerend goed fonds kan gebruik gemaakt worden van derivaten om de waarde van de portefeuille te beschermen en exposure in bepaalde markten en/of sectoren te verhogen of te verlagen. Er worden uitsluitend transacties gedaan in derivaten met efficiënt portefeuille beheer als doel. Dit kan uiteraard positief of negatief uitpakken. Eind 2012 werden valuta swaps, interest caps en floors en renteswaps gebruikt om het valuta- of rente risico te hedgen. De waarde hiervan bedroeg 0,2% van het totale netto vermogen. Via de rapportages, jaarverslagen, notities, presentaties en de mondelinge gesprekken worden de risico s in beeld gebracht. 3.7 Liquiditeitenbeleid Liquide middelen ter vrije beschikking aan het pensioenfonds, die gebruikt worden voor de dagelijkse gang van zaken en die zich in de beleggingsportefeuille bevinden worden aangehouden bij de ING Bank N.V. (A+ rating) en Rabobank (AA- rating). Liquide middelen die niet ter vrije beschikking van het pensioenfonds staan maar van Nationale Nederlanden, worden aangehouden bij de Bank of New York. Deze liquiditeiten bestaan uit het saldo van de bankrekening en het saldo van debiteuren/crediteuren. Tot deze categorie behoren ook uitgezette deposito s en opgenomen kasgelden met een looptijd van maximaal één jaar. Het opnemen van kasgeldleningen is toegestaan bij de voorfinanciering van beleggingen en/of het overbruggen van tijdelijke tekorten voor zover dit passend is binnen het risicoprofiel van de portefeuille. Liquide middelen in de beleggingsfondsen zijn hier niet opgenomen. 12

13 3.8 Uitlenen van effecten Bij het uitlenen van de effecten is sprake van tijdelijke overdracht van het juridische eigendom aan derden. Omdat het beleggingsfonds of mandaat de indirecte beleggingsresultaten van de uitgeleende effecten behoudt en een vergoeding ontvangt voor eventueel gemiste directe beleggingsopbrengsten, blijven deze effecten gedurende de periode dat zij zijn uitgeleend, onderdeel uitmaken van de beleggingsportefeuille. Er is sprake van een afwikkelrisico, d.w.z. het risico dat bij de afwikkeling van een transactie de tegenpartij niet aan zijn verplichtingen voldoet waardoor betaling of levering van financiële instrumenten niet, niet op tijd of niet zoals verwacht plaatsvindt. Het uitlenen van effecten is niet toegestaan bij het overlay mandaat en het CBRE Eurosiris fonds. Bij het ING discretionair vastrentende waarden mandaat is dit niet expliciet vermeld. Voor de ING beleggingsfondsen is het uitlenen van effecten niet gelimiteerd toegestaan. ING hanteert als richtlijn dat niet meer dan 50% van de betreffende beleggingen wordt uitgeleend. ING Investment Management selecteert de partijen waaraan wordt uitgeleend. Eventueel hiermee verband houdende risico's worden beperkt door middel van zekerheden in de vorm van onderpand. Van de opbrengsten die worden gegenereerd met het uitlenen van effecten aan derden valt minimaal 82% toe aan het betreffende ING Basis Fonds. Maximaal 10% valt toe aan de beheerder en maximaal 8% aan de agent, in verband met hun diensten met betrekking tot het uitlenen van effecten. Deze opbrengsten zijn met name afhankelijk van zowel de specifieke effecten die worden uitgeleend als de duur van de transactie. 3.9 Verantwoord beleggen / CSR policy The Rockwool Group Vanwege de relatie van het pensioenfonds met het bedrijf Rockwool is er vanuit dien hoofde al jaren lang aandacht voor Corporate Social Responsibility. Hieruit zijn tien principes bepaald. Het betreffen principes over mensenrechten, arbeidsnormen, milieu en anti-corruptie. Ook het pensioenfonds zelf heeft aandacht voor verantwoord beleggen. Het pensioenfonds onthoudt zich, of werkt niet mee aan een beleggingstransactie die: Verboden is (bijvoorbeeld op grond van het internationale recht; met ingang van 1 januari 2013 het wettelijk investeringsverbod in clustermunitie). In onmiddellijk verband staat met een schending van mensenrechten en/of de fundamentele vrijheden. ING Investment Management en CBRE USA hebben The six Principles for Responsible Investment ondertekend. Deze principes zijn eveneens onderdeel van het beleggingsproces van het CBRE Eurosiris fonds. 13

14 4. Beleggingsbeleid en risicobeheersing Beleggen impliceert het aangaan van transacties in financiële instrumenten. Aan het beleggen in het fonds en derhalve aan het gebruik van financiële instrumenten zijn zowel kansen als ook risico's verbonden. Het beheersen van risico's die met beleggen zijn verbonden moet altijd in samenhang worden gezien met de kansen, zoals die tot uitdrukking komen in het rendement. Risicomanagement is daarom niet zozeer het zoveel mogelijk inperken van risico's als wel het streven naar een optimale verhouding tussen rendement en risico binnen acceptabele limieten. Het bestuur heeft risicomijdend operationeel management als algemene leidraad voor het uitvoeren van haar beheertaken. Ten behoeve van het beheersen van deze risico s beschikt het bestuur over een aantal beleidsinstrumenten, w.o. het rentehedge beleid, beleggingsbeleid en beleid ten aanzien van uitbesteding. De invloed van de sturingsmiddelen op de financiële positie wordt jaarlijks geëvalueerd. Bij deze evaluatie speelt zowel de huidige financiële positie, alsmede de financiële positie van het fonds in de toekomst, een rol. De stuurbaarheid van de beleggingsportefeuille is goed, mede door de ruime liquiditeit/verhandelbaarheid van de portefeuille. Dit beleggingsplan is een vastlegging van de onderdelen van het beleggingsbeleid. Het pensioenfonds zal de komende tijd het risicobeheersingskader verder ontwikkelen inclusief de monitoring van de risico s. 4.1 Risico s Inleiding Hieronder worden de verschillende risico s toegelicht. Tevens wordt verwezen naar de risicoparagraaf in de jaarrekening. Financiële risico s Solvabiliteitsrisico Het belangrijkste risico voor het fonds betreft het solvabiliteitsrisico, ofwel het risico dat het fonds niet beschikt over voldoende vermogen ter dekking van de pensioenverplichtingen. De solvabiliteit wordt gemeten zowel op basis van algemeen geldende normen als ook naar de specifieke normen welke door de toezichthouder worden opgelegd. Indien de solvabiliteit van het fonds zich negatief ontwikkelt, bestaat het risico dat er geen ruimte beschikbaar is voor eventuele toeslagverlening over de opgebouwde aanspraken en ingegane pensioenen. In het uiterste geval kan het noodzakelijk zijn dat het fonds verworven pensioenaanspraken en pensioenrechten moet verminderen. Het solvabiliteitsrisico bestaat uit de volgende risicocategorieën: o Renterisico (S1); o Zakelijke waarden risico (S2); 14

15 o o o o Valuta risico (S3); Grondstoffenrisico (S4); Kredietrisico (S5); Verzekeringstechnisch risico (S6). Renterisico (S1) Pensioenfondsen kennen doorgaans een langere looptijd voor hun verplichtingen dan voor hun bezittingen. Vanwege deze mismatch ondervindt een fonds renterisico. Immers bij een rentedaling zullen de verplichtingen sterker toenemen in waarde dan de bezittingen. Het standaardmodel van DNB bevat voorgeschreven rentescenario s (verschuiving actuele rentetermijnstructuur via voorgeschreven rentefactoren) om het vereist eigen vermogen voor dit risico te bepalen. Om de aanwezige mismatch te beperken, dekt het fonds middels renteswaps het renterisico gedeeltelijk af. Met betrekking tot het gebruik van renteswaps wordt door Montesquieu gemonitord dat het tegenpartijrisico beheerst wordt en dat er zekerheden worden gesteld voor de financiële risico s. Zakelijke waarden risico (S2) De waarden van aandelen en onroerend goed zijn onderhevig aan marktfluctuaties. Fondsen die een deel van hun vermogen in dergelijke zakelijke waarden hebben belegd, lopen hierdoor risico. Het beleid van het fonds is om strategisch 30% van het vermogen in zakelijke waarde te beleggen, om op deze manier extra rendement te genereren. 70% van het vermogen wordt strategisch belegd in vastrentende waarden. Hiermee heeft het fonds een relatief voorzichtig beleggingsbeleid. Valutarisico (S3) Valutarisico betreft het risico dat de waarde van de beleggingen in vreemde valuta verslechtert als gevolg van veranderingen van vreemde valutakoersen. De kans dat de wisselkoers van vreemde valuta verslechtert ten opzichte van de euro betekent een risico voor een pensioenfonds omdat verplichtingen veelal in euro luiden en bezittingen (deels) in vreemde valuta. Dit risico is van belang voor zowel directe posities in een valuta, als voor beleggingen die gewaardeerd zijn in een andere valuta. Het valutarisico buiten het Eurogebied is beperkt. In de eurozone werden de rentemarkten sterk beïnvloed door de schuldencrisis. Het risico op de zogenoemde PIIGS-landen (Portugal, Ierland, Italië, Griekenland en Spanje) is binnen de limieten, zij het dat er wel (indirect) Spaanse en Italiaanse staatsobligaties in portefeuille zijn. Het beleid van het pensioenfonds is om het valutarisico niet af te dekken. Grondstoffenrisico (S4) Fondsen die beleggen in grondstoffen (commodities) lopen het risico dat de waarde van deze beleggingen daalt. Het fonds belegt niet in grondstoffen. Kredietrisico (S5) Bij het kredietrisico dient het effect van de kredietwaardigheid van de tegenpartij tot uitdrukking te komen. Het kredietrisico komt tot uitdrukking in de zogenaamde creditspread. Deze spread is het 15

16 verschil tussen de uitkering die afhangt van de kredietwaardigheid van de tegenpartij en een uitkering die met volledige zekerheid, risicovrij, tot uitkering zal komen. Verzekeringstechnisch risico (S6) Naast de financiële risico s staat het fonds bloot aan verzekeringstechnische risico s. Binnen het verzekeringstechnische risico worden in principe alleen risico s meegenomen die verband houden met sterfte. Het omvat de risico s als gevolg van afwijkingen ten opzichte van de verwachte sterfte en afwijkingen van de verwachte sterftetrend (langlevenrisico). De sterftetrend zelf wordt meegenomen bij de bepaling van de voorziening voor risico fonds. Liquiditeitsrisico Liquiditeitsrisico is het risico dat beleggingen niet tijdig en/of niet tegen een aanvaardbare prijs kunnen worden omgezet in liquide middelen, waardoor het fonds op korte termijn niet aan zijn verplichtingen kan voldoen. Waar de overige risicocomponenten vooral de langere termijn betreffen (solvabiliteit), gaat het hierbij om de kortere termijn. Dit risico kan worden beheerst door in het strategische en tactische beleggingsbeleid voldoende ruimte aan te houden voor de liquiditeitsposities. Het liquiditeitsrisico bij het fonds is beperkt daar er meer premie binnenkomt dan er aan uitkering uitgaat. Het liquiditeitsrisico van de renteswaps is vooralsnog beperkt door het gebruik van forward starting swaps. Het pensioenfonds heeft ter afdekking van het renterisico interest rate swaps afgesloten. Voor deze interest rate swaps wordt collateral uitgewisseld met de tegenpartij. In het geval dat de rente stijgt, bestaat de mogelijkheid dat het pensioenfonds collateral dient te betalen aan de tegenpartij, als gevolg daarvan loopt het pensioenfonds een liquiditeitsrisico. Het liquiditeitsrisico bij het fonds is beperkt door: o De inkomende premie is ruim hoger dan de uitgaande uitkeringen. o Het grootste deel van de beleggingen is liquide, wat inhoudt dat deze op zeer korte termijn kunnen worden verkocht tegen liquiditeiten. Concentratierisico Grote posten zijn aan te duiden als een vorm van concentratierisico. Om te bepalen welke posten hieronder vallen moeten per beleggingscategorie alle instrumenten met dezelfde debiteur worden gesommeerd. In het algemeen geldt dat concentratierisico kan optreden als een adequate spreiding van activa en passiva ontbreekt. Concentratierisico s kunnen optreden bij een concentratie van de portefeuille in regio s, economische sectoren of tegenpartijen. Een portefeuille van leningen die sterk sectorgebonden is, kan door deze sectorconcentratie een verhoogd risico lopen. Indien aandelen in dezelfde sector worden aangehouden is sprake van een cumulatief concentratierisico. Het bestuur acht het concentratierisico beperkt, gezien de spreiding in de beleggingen. Inflatierisico Het pensioenfonds kent een voorwaardelijk toeslagenbeleid en communiceert dit beleid, conform wettelijke voorgeschreven formuleringen, naar alle deelnemers, slapers en gepensioneerden. Door die communicatie is de kans zeer gering dat verwachtingen worden gewekt en juridische claims moeten worden gehonoreerd. Aangetoond is dat het toeslagenbeleid, ook in financieel mindere tijden, consequent wordt uitgevoerd. Het inflatierisico wordt niet specifiek afgedekt. Adequate, en ook betaalbare, beleggingsproducten die het inflatierisico afdekken, ontbreken in zowel de Nederlandse als de internationale markt. 16

17 Niet financiële risico s Sponsorrisico Het pensioenfonds heeft een directe economische en contractuele band met de werkgever als sponsor van het pensioenfonds. Deze afhankelijkheid vertaalt zich in risico s voor het pensioenfonds, de zogenaamde sponsorrisico s. Sponsorrisico s zijn ondermeer: faillissementsrisico, betalingsonmacht van de sponsor veroorzaakt door negatieve ontwikkelingen bij de sponsor, financieringsrisico, beëindiging van de relatie met de sponsor en belangenverstrengeling tussen het pensioenfonds en de sponsor. Operationeel risico Het operationeel risico is het risico op verlies als resultaat van inadequate of foutieve interne processen, mensen en systemen of als gevolg van externe gebeurtenissen. Operationele risico s hebben een negatieve impact op een goede uitvoering van de pensioenregeling. Voor deze operationele risico s geldt wel dat een verregaande reductie onevenredig veel inspanning en kosten met zich mee kan brengen. De operationele uitvoering geschiedt door AZL N.V. Deze partij heeft een ISAE-3402-rapportage. Door het overleggen van deze verklaring toont AZL N.V. aan het pensioenfonds én aan de accountant van het pensioenfonds aan, dat de uitvoering in control is. Het overleggen van de ISAE-3402-rapportage komt tevens tegemoet aan de Beleidsregel Uitbesteding Pensioenfondsen waarin DNB heeft vastgesteld dat een pensioenfonds dat zijn administratie uitbesteedt aan een uitvoerder verantwoordelijk is en blijft voor een juiste administratie. Uitbestedingsrisico s Het bestuur heeft onder behoud van zijn verantwoordelijkheden een aantal werkzaamheden structureel uitbesteed. De uitbesteding van werkzaamheden aan een derde partij heeft tot gevolg dat het bestuur geen directe gezagsverhouding heeft met de personen die bij de derde partij feitelijk en dagelijks zijn belast met de uitvoering van die werkzaamheden. Het bestuur heeft voorts geen rechtstreeks zicht op en voert geen directe controle uit op administratieve processen, zoals uitbetaling van pensioenen, pensioenberekeningen e.d. Daardoor ontbreekt eveneens zicht op de werkelijke uitvoeringskosten. Het bestuur erkent voorts dat aan de uitbesteding het risico is verbonden van discontinuïteit van de dienstverlening door AZL N.V. Bij alle uitbestedingsactiviteiten conformeert het fonds zich volledig aan de regelgeving van DNB op het gebied van uitbesteding. Het fonds beschikt voor iedere extern uit te voeren activiteit over een uitbestedingsovereenkomst die voldoet aan het bij of krachtens artikel 34 van de PW bepaalde. In voorkomende gevallen worden met de uitvoerende organisatie nadere afspraken omtrent procedures, processen, informatieverschaffing en te leveren diensten vastgelegd in een Service Level Agreement (SLA). In een SLA worden tenminste ook afspraken vastgelegd over de administratieve organisatie, de autorisatie en procuratiessystemen en de interne controle van de uitvoerende organisatie. Voor wat betreft de uitbestedingsrisico s kan worden opgemerkt dat het bestuur overleg heeft gevoerd met AZL N.V. over de dienstverlening inclusief de SLA. Om aan de behoefte van het bestuur aan zekerheid en daarmee aan kwaliteitsgaranties tegemoet te komen, heeft AZL N.V. ervoor gekozen om gecertificeerd te worden volgens de richtlijnen van ISAE Voor de meeste relevante processen is een beschrijving van de AO/IC opgesteld, die heeft geleid tot een beschrijving van de beheersingsmaatregelen voor de betreffende processen. Ook de vermogensbeheerders ING en Montesquieu beschikken over een ISAE-3402 rapportage. Voorts wordt het bestuur door middel van 17

18 periodieke rapportages van zowel de uitvoeringsorganisatie alsmede van externe adviseurs in staat gesteld de risico s en fondssituatie goed te monitoren. IT risico De informatietechnologie is een belangrijke risicocategorie voor pensioenfondsen. Omdat het merendeel van de fondsen de IT hebben uitbesteed, is dit risico tot een uitbestedingsrisico verworden. Dit geldt ook voor Stichting Pensioenfonds Rockwool. Integriteitsrisico DNB verstaat hieronder het risico dat de integriteit van het pensioenfonds dan wel het financiële stelsel wordt beïnvloed als gevolg van niet integere, onethische gedragingen van de organisatie, medewerkers dan wel van de leiding, een en ander in het kader van wet-en regelgeving en maatschappelijke en door het fonds opgestelde normen. Bij de beheersing van dit risico kan gedacht worden aan onder meer gedragscodes en procesmatige waarborgen. Stichting Pensioenfonds Rockwool heeft een gedragscode en een compliancebeleid. Beide zijn een wettelijke verplichting en DNB ziet actief toe op naleving. DNB toetst voorts nieuwe bestuursleden. Juridische risico s Een pensioenfonds loopt het risico in rechte aangesproken te worden. Ten einde dit risico te beperken kan het fonds maatregelen treffen. Eén risico is dat de fondsstukken niet voldoen aan de wettelijke bepalingen. Een ander risico is dat men als fondsbestuurder in persoon kan worden aangesproken. Een derde risico betreft het niet in voldoende mate vorm geven aan consistent beleid, dit maakt het fonds kwetsbaar indien het hierop wordt aangesproken. Een vierde risico betreft het niet of onduidelijk communiceren naar partijen. Een vijfde risico betreft aansprakelijkheid door het niet of niet goed uitvoeren door partijen die het fonds heeft ingehuurd. Met betrekking tot bovengenoemde risico s heeft het bestuur de volgende maatregelen genomen: 1. Het fonds heeft een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering afgesloten. 2. Het fonds ziet erop toe dat besluitvorming consistent en goed gedocumenteerd plaatsvindt. Deze documentatie zorgt ervoor dat ook derden de inhoud en werking van dit beleid kunnen volgen. 3. Het fonds werkt volgens een communicatieplan. Dit plan bewaakt de wettelijk verplichte communicatiemomenten. Naast deze vereisten heeft het fonds eigen communicatiemiddelen (website, nieuwsbrief ). 4. Met alle ingehuurde partijen zijn contractuele afspraken gemaakt. Partijen dienen regelmatig te rapporteren over het wel of niet voldoen aan de gemaakte afspraken. Daar waar mogelijk heeft het pensioenfonds activiteiten gescheiden ondergebracht, waardoor er een mechanisme ontstaat van controle van de ene door de andere partij. Jaarlijks vinden er controles plaats door actuaris en accountant op de betrouwbaarheid van de jaarrekening en de verslagstaten voor DNB. Materiele onvolkomenheden worden door hen gerapporteerd. In het algemeen, draagt het bestuur er zorg voor dat zij voldoende kennis en kunde bezit om haar verantwoordelijkheid te kunnen dragen. De hierboven genoemde risico s zijn niet limitatief maar de juiste afdekking van deze genoemde risico s geven wel een indicatie over de juridische weerbaarheid van het pensioenfonds. 18

Beleggingsplan. Stichting Pensioenfonds Rockwool. 11 december 2014

Beleggingsplan. Stichting Pensioenfonds Rockwool. 11 december 2014 Beleggingsplan Stichting Pensioenfonds Rockwool 2015 11 december 2014 Voorwoord De beleggingscommissie heeft onder andere als mandaat het monitoren van de vermogensbeheerders en het doen van voorstellen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

HET FINANCIEEL CRISISPLAN

HET FINANCIEEL CRISISPLAN HET FINANCIEEL CRISISPLAN Op grond van artikel 145 Pensioenwet en artikel 29b Besluit financieel toetsingskader dient Stichting Pensioenfonds Rockwool een financieel crisisplan op te stellen. Dit financieel

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen

Beleggingsbeginselen Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Versie april 2015 Deze Verklaring beleggingsbeginselen maakt onderdeel uit van het beleggingsbeleid van het pensioenfonds en is aangepast

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN SEPTEMBER 2015 1. Introductie 1.1 Inleiding Dit document ( de Verklaring ) beschrijft beknopt de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft de uitgangspunten

Nadere informatie

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van SPA.

Nadere informatie

Verklaring van beleggingsbeginselen

Verklaring van beleggingsbeginselen Verklaring van beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds van de KAS BANK Juni 2014 Inleiding Deze Verklaring inzake de beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

1. Het pensioenfonds loopt beleggingsrisico. Dat betekent dat in het MVEV een bijdrage van 4% van de technische voorzieningen (TV) is opgenomen.

1. Het pensioenfonds loopt beleggingsrisico. Dat betekent dat in het MVEV een bijdrage van 4% van de technische voorzieningen (TV) is opgenomen. Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen 1 BIJLAGE: VASTSTELLING MVEV EN VEV Vaststelling minimaal vereist eigen vermogen Op grond van artikel 126 van de Wet verplichte beroepspensioenregeling dient

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016

Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Aanpassing Prospectussen Aegon, AEAM en Aegon Paraplu 1 Funds Per 1 augustus 2016 Per 1 augustus 2016 voert de beheerder van de Aegon Funds, de AEAM Funds en de Aegon Paraplu 1 Funds, Aegon Investment

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen

Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen Bijlage C: Verklaring Beleggingsbeginselen 1 Introductie 1.1 Inleiding Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen ( de Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie 1. Introductie Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Doelstelling en basis voor dit document Dit document ("de Verklaring") beschrijft

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING CRH PENSIOENFONDS 18 JUNI 2012 VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN 18 JUNI 2012 INHOUD 1. Inleiding... 1 2. Organisatie... 2 2.1 Het fonds... 2 2.2 Organisatie... 2 2.3 Toeslagenbeleid... 3 3. Beleggingsbeleid... 4 3.1 Doel van het

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Vereniging Nederlands Pensioenfonds voor de Sigarenindustrie en aanverwante Bedrijven (VNPS)

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Vereniging Nederlands Pensioenfonds voor de Sigarenindustrie en aanverwante Bedrijven (VNPS) Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Vereniging Nederlands Pensioenfonds voor de Sigarenindustrie en aanverwante Bedrijven (VNPS) 1. Inleiding Voor u ligt de Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

Verklaring beleggingsbeginselen

Verklaring beleggingsbeginselen Verklaring beleggingsbeginselen Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft een samenvatting van de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting Pensioenfonds Hoogovens (het fonds). Deze

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid

Nadere informatie

Verklaring Beleggingsbeginselen. 1. Inleiding

Verklaring Beleggingsbeginselen. 1. Inleiding Verklaring Beleggingsbeginselen 1. Inleiding Voor u ligt de Verklaring inzake de beleggingsbeginselen (hierna: de verklaring ). Hierin kunt u lezen wat het beleggingsbeleid is van het pensioenfonds Wonen

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

V e r k l a r i n g i n z a k e d e b e l e g g i n g s b e g i n s e l e n

V e r k l a r i n g i n z a k e d e b e l e g g i n g s b e g i n s e l e n V e r k l a r i n g i n z a k e d e b e l e g g i n g s b e g i n s e l e n Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Organisatie 4 2.1 Het fonds 4 2.2 Organisatie 4 2.3 Toeslagbeleid 4 3 Beleggingsbeleid 6 3.1 Doel

Nadere informatie

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen

FEB/2011 MAAND. Rapportage Vermogensbeheer. Stichting Pensioenfonds Productschappen FEB/2011 MAAND Rapportage Vermogensbeheer Stichting Pensioenfonds Productschappen Inhoudsopgave Inleiding... 2 1. Kerncijfers... 3 1.1. Dekkingsgraad... 3 1.2. Rendement... 4 1.3. Vermogensmutaties...

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt.

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt. VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van De Nederlandsche

Nadere informatie

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Versie 1.0 17 juni 2015 Auteur: Corné van Bokhoven Status: vastgesteld door bestuur Inleiding Nadat Stichting Pensioenfonds DHV in 2008 in dekkingstekort kwam heeft

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten. Per 1 juli 2015

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten. Per 1 juli 2015 Bijlage IV Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Per 1 juli 2015 Tilburg, 17 juni 2015 1. Inleiding In de Verklaring inzake de beleggingsbeginselen (hierna:

Nadere informatie

Verklaring Beleggingsbeginselen

Verklaring Beleggingsbeginselen Verklaring Beleggingsbeginselen Deze verklaring beschrijft de beginselen van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT). Deze verklaring is opgesteld, omdat het beleggings- en risicobeleid

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Verklaring inzake Beleggingsbeginselen per 1 januari 2015 TRANSPARANT OVER ELKE FASE Inhoudsopgave Verklaring inzake Beleggingsbeginselen van Stichting ING CDC Pensioenfonds 3 De pensioendoelstellingen,

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

1. Inleiding Dit document beschrijft de uitgangspunten van het vermogensbeheer van Stichting Pensioenfonds Unisys Nederland (hierna: SPUN).

1. Inleiding Dit document beschrijft de uitgangspunten van het vermogensbeheer van Stichting Pensioenfonds Unisys Nederland (hierna: SPUN). ABTN Stichting Pensioenfonds Unisys Nederland Bijlage 3. Verklaring beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Unisys Nederland 2012 1. Inleiding Dit document beschrijft de uitgangspunten van het vermogensbeheer

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Bedrijfspensioenfonds voor het Levensmiddelenbedrijf

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen. Stichting Bedrijfspensioenfonds voor het Levensmiddelenbedrijf Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Stichting Bedrijfspensioenfonds voor het Levensmiddelenbedrijf De Meern, 18 maart 2013 1 1. Inleiding Voor u ligt de Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Xerox

Stichting Pensioenfonds Xerox Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Xerox 1 juli 2015 Paragraaf 1 ~ Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Beleggingsstatuut ten behoeve van R.K. parochies binnen het Bisdom van s-hertogenbosch

Beleggingsstatuut ten behoeve van R.K. parochies binnen het Bisdom van s-hertogenbosch Versie 2012/PB/WM/002 Beleggingsstatuut ten behoeve van R.K. parochies binnen het Bisdom van s-hertogenbosch Februari 2013 (eerste versie: november 2010) Inleiding In de afgelopen jaren zijn de opbrengsten

Nadere informatie

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen

Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Verklaring inzake Beleggingsbeginselen Goedgekeurd door het Bestuur op 18-09-2014 Stichting Pensioenfonds Koninklijke Ten Cate Bezoekadres: Brugstraat 2, Almelo Correspondentieadres: Postbus 126, 7600

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN Waarom beleggen? Om de pensioenen betaalbaar te houden en liefst ook nog eens ieder jaar te kunnen beschermen tegen koopkrachtverlies, belegt ARCADIS Pensioenfonds

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Inhoudsopgave 1 Beleggingsovertuigingen bpfbouw 1.1 Inleiding 1.2 Beleggingsovertuigingen t.a.v. Financiële Markten 1.3 Beleggingsovertuigingen t.a.v. de portefeuille en instrumenten

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten Zeist, 4 maart 2014 1. Inleiding De verklaring inzake beleggingsbeginselen beschrijft de uitgangspunten van het beleggingsbeleid

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN 1. Inleiding Dit document ( de Verklaring ) heeft tot doel de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van het Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf (hierna BFM )

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt.

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt. Bijlage 2 Verklaring inzake beleggingsbeginselen Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

Analyse financiële positie

Analyse financiële positie Analyse financiële positie Notitie voor deelnemers en gepensioneerden oktober 2012 2 Samenvatting Aanleiding SPOA krijgt regelmatig vragen van deelnemers over de financiële situatie bij het pensioenfonds.

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS Protector

STICHTING PENSIOENFONDS Protector STICHTING PENSIOENFONDS Protector Verklaring Beleggi ngsbeginselen december 2011 beleggingsbeginselen 1/8 Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Profiel van het pensioenfonds 2.1 Organisatie 2.2 Geen nevenactiviteiten

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de

Nadere informatie

1. Doelstelling en basis voor dit document. 1.1 Doelstelling

1. Doelstelling en basis voor dit document. 1.1 Doelstelling Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB), (vastgesteld door het bestuur op 19 juni 2014) 1. Doelstelling en basis voor dit document 1.1 Doelstelling

Nadere informatie

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord:

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord: Om beleggingsondernemingen goed met elkaar te vergelijken is o.a. inzicht in het beleggingsproces een belangrijke maatstaf. Door vragen te stellen over het beleggingsbeleid krijgt u een goed beeld van

Nadere informatie

Stichting Personeelspensioenfonds Cordares. Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Stichting Personeelspensioenfonds Cordares. Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Personeelspensioenfonds Cordares Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van de

Nadere informatie

ANNEX Verklaring inzake beleggingsbeginselen

ANNEX Verklaring inzake beleggingsbeginselen ANNEX Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring inzake Beleggingsbeginselen beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Stichting Pensioenfonds Gasunie Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Altijd online inzage in uw vermogensopbouw.

Nadere informatie

31.07.2015 VOORSTEL EN TOELICHTING TOT WIJZIGING VAN DE VOORWAARDEN VAN DEELNAME VAN

31.07.2015 VOORSTEL EN TOELICHTING TOT WIJZIGING VAN DE VOORWAARDEN VAN DEELNAME VAN DELTA LLOYD CORPORATE BOND FUND, DELTA LLOYD COLLATERALIZED BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN LT BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN XLT BOND FUND, DELTA LLOYD SUB SOVEREIGN

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland. 1. Inleiding

Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland. 1. Inleiding Stichting Pensioenfonds DuPont Nederland 1. Inleiding Op grond van de Europese pensioenfondsenrichtlijn zijn Nederlandse pensioenfondsen sinds 8 februari 2006 verplicht om een verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen.

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. Verkort jaarverslag 2014 In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. U kunt het volledige jaarverslag downloaden op www.bpfmedewerkersnotariaat.nl.

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen pagina 1 van 7

Verklaring inzake beleggingsbeginselen pagina 1 van 7 pagina 1 van 7 *Stichting Pensioenfonds Unilever Nederland Progress is een ondernemingspensioenfonds als bedoeld in artikel 1 van de Pensioenwet. Inleiding Dit document ( Verklaring ) beschrijft de uitgangspunten

Nadere informatie

NN First Class Return Fund

NN First Class Return Fund NN First Class Return Fund Fonds onder de loep Alle cijfers zijn per 30/09/015 Het NN First Class Return Fund verloor in het derde kwartaal 9,6% Het kwartaal werd gekenmerkt door winstnemingen na een positieve

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres. Amstelveen, 17 april 2012

Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres. Amstelveen, 17 april 2012 Workshop Riskmanagement & Governance van beleggen VIIP congres Amstelveen, 17 april 2012 Agenda 1. Ontwikkelingen risicobeheersing beleggingen 2. DNB bevindingen en toezichtthema s 2012 3. Maatregelen

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis

Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Waarom onze beleggingsstrategie staat als een huis Het strategisch beleggingsplan van ABP is stapsgewijs opgebouwd. De strategie is gebaseerd op vier pijlers: 1) de doelstelling van ABP 2) beleggingsovertuigingen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Bijlage A: Sjabloon herstelplan per 31 december 2008

Bijlage A: Sjabloon herstelplan per 31 december 2008 Bijlage A: Sjabloon herstelplan per 31 december 2008 Naam pensioenfonds: Stichting Pensioenfonds Holland Casino Nummer fonds: 60196 Dekkingsgraad per 31-12-2008: 88,2% Status financiële positie (reservetekort,

Nadere informatie

Verklaring Beleggingsbeginselen

Verklaring Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Sanoma Nederland Verklaring Beleggingsbeginselen Stichting Pensioenfonds Sanoma Nederland 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Organisatie 4 2.1 Gedragscode 4 2.2 Goed Pensioenfondsbestuur

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding

Nieuwsbrief. Beleggen. In dit nummer. augustus 2015. Inleiding Nieuwsbrief augustus 2015 Beleggen Inleiding In de nieuwsbrief van juli 2015 over het nieuwe FTK en het toeslag-/premiebeleid kondigden we aan dat het Q8 Pensioenfonds u graag nader wil informeren over

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV).

voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). REGLEMENT BELEGGINGSCOMMISSIE voor de beleggingscommissie van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (hierna: SPV). Artikel 1 Vaststelling en reikwijdte Dit reglement geeft, in aanvulling op de statuten,

Nadere informatie

Vergelijking Nederland-België

Vergelijking Nederland-België Vergelijking Nederland-België Anne Claes BELGIUM Mei 2008 2 Vergelijking Nederland - België Prudentiële regels Financiering Beleggingen Solvabiliteit Afzonderlijke vermogens Belastingen Communicatievereisten

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars

Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars Memo uitkomsten themaonderzoek Vermogensbeheer Zorgverzekeraars De Nederlandsche Bank (hierna: DNB) heeft in 2013 en 2014 bij meerdere zorgverzekeraars onderzoek gedaan naar het beleid en de beheersomgeving

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf

Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf Dit is een uitgave van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf. Versie: 01 juli 2013

Nadere informatie

Beleggingsbeginselen 2012

Beleggingsbeginselen 2012 Beleggingsbeginselen 2012 1 Verklaring inzake beleggingsbeginselen Algemeen Beleggingsbeginselen vormen de fundamenten en richtlijnen voor het vermogensbeheer van het Pensioenfonds. Het Bestuur moet bereid

Nadere informatie

Begrippenlijst. Algemeen Pensioenfonds 1 / 5. Aandeel

Begrippenlijst. Algemeen Pensioenfonds 1 / 5. Aandeel Begrippenlijst Aandeel Aandelenfonds Achtergestelde obligatie Actief beheer AFM Allocatie Bewijs van deelneming in het kapitaal van een vennootschap. Bezit van een aandeel geeft het recht om te delen in

Nadere informatie

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en TOELICHTING VOORAF In dit stuk hebben wij geprobeerd de vragen de beantwoorden die volgens de Consumentenbrief door een potentiele cliënt gesteld zouden moeten worden aan zijn beoogde vermogensbeheerder.

Nadere informatie