HOE SCHRIJF IK EEN SCRIPTIE?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HOE SCHRIJF IK EEN SCRIPTIE?"

Transcriptie

1 Vrije Universiteit Brussel HOE SCHRIJF IK EEN SCRIPTIE? Een handleiding voor de studenten geschiedenis Bart Willems Birgitte Martens

2 2 Woord vooraf Deze brochure is bedoeld als een handleiding voor eerste kandidatuurstudenten geschiedenis bij het maken van hun scripties Op deze manier wilden we richtlijnen uniformiseren en de studenten een hulpmiddel verschaffen bij het schrijven van hun scripties De inhoud van de brochure zal toegelicht worden in drie seminaries: een probleemstelling opstellen; een scriptie schrijven en een bibliografie en voetnotenapparaat opstellen Met dit initiatief willen we tegemoet komen aan de moeilijkheden die vele studenten ondervinden wanneer zij in de eerste kandidatuur plots enkele wetenschappelijke taken moeten schrijven We hopen hiermee dan ook op hun vragen ingespeeld te hebben De assistenten Bart Willems en Birgitte Martens

3 3 I DE PROBLEEMSTELLING 1 Inleiding Volgens Van Dale betekent probleemstelling (of ook wel vraagstelling genoemd) het stellen, poneren van een probleem Een goede historische scriptie schrijven begint met het formuleren van een goede probleemstelling Eerst en vooral moet steeds een onderwerp afgebakend worden, zonder die afbakening kan onmogelijk uit de bronnen en de literatuur gehaald worden wat voor het onderzoek van belang is Deze afbakening dient drieledig te zijn: chronologisch, geografisch en thematisch Soms houdt een bepaald begrip reeds een geografische en/of tijdsgebonden bepaling in: denk aan termen als de beeldenstorm in de Nederlanden of de 100-jarige oorlog, de Franse Revolutie of de Koreaanse oorlog Deze termen worden binnen de geschiedenis slechts éénmalig gebruikt om een gebeurtenis aan te duiden Opgelet: een afbakening is nog niet hetzelfde als een probleemstelling; het is niet omdat je aangegeven hebt over welke periode, welk thema en welke stad of land bvb je het zal hebben dat je een probleemstelling hebt Het is dan wel duidelijk over wat, waar en wanneer het gaat, maar dan heb je nog geen vraag of vragen gesteld aan je thema Een scriptie met alleen maar een onderwerp en geen probleemstelling leidt tot een scriptie zonder rode draad, zonder lijn, een fichebak Elk onderwerp behoeft een probleemstelling, hoe klein het ook mag lijken Of je het nu hebt over het tafelgerei van Lodewijk XIII, dan wel over de Belgische koloniale expansie sinds het einde van de 19 de eeuw; je moet een probleemstelling opstellen om tot een goede scriptie te komen 2 Hoe een probleemstelling opstellen? - Vooraleer een probleemstelling op te stellen is het raadzaam je te oriënteren in de wetenschappelijke literatuur over je onderwerp Pas dan kan je een verantwoorde afbakening opstellen (om het begin van het interbellum niet in 1928 te leggen bvb) en een precieze probleemstelling formuleren Bij het lezen komen immers deelthema s of vragen naar voor die je dan als probleemstelling kan gaan uitwerken Op bepaalde aangehaalde gebeurtenissen, problemen of bronnen kan je beginnen doordenken - Je zal waarschijnlijk niet in staat zijn zeer precieze vragen bij het begin van je onderzoek op te stellen Enkel indien je vertrouwd bent met het thema zal dit mogelijk zijn Doorgaans begin je aan je onderzoek met een breed onderwerp en een aantal nog niet echt precieze vragen Pas in de loop van het onderzoek zal je vraagstelling verder verfijnd kunnen worden Leidraad bij het formuleren van die eerste probleemstelling zijn de vragen: wat hebben historici hierover al geschreven? Welk materiaal is er beschikbaar om op die vragen een antwoord te geven? - In het geval van een scriptie mag de probleemstelling overigens niet te veelomvattend zijn De vragen moeten in de tekst te beantwoorden zijn Vaak

4 4 dient er rekening gehouden te worden met een maximum aantal pagina s of alleszins mogen scripties sowieso niet de omvang van bvb een licentiaatverhandeling krijgen - Het onderwerp van je scriptie zal uiteraard nooit helemaal nieuw zijn Over pakweg alle thema s is er al wel ergens iets geschreven Een probleemstelling is vaak wel nieuw Een van de redenen achter jouw probleemstelling kan trouwens zijn dat het onderwerp nog nooit vanuit die optiek is bestudeerd Je kan ook nieuw materiaal hebben dat tot een nieuwe probleemstelling leidt of waarmee vorige pogingen om een gelijkaardige probleemstelling te behandelen aangevuld of gecorrigeerd kunnen worden 3 De rol van de probleemstelling bij het onderzoek - Van zodra je met je onderzoek begint, kan het aangewezen zijn je onderwerp op te splitsen in deelonderwerpen en de probleemstelling in deelprobleemstellingen Want bij ieder deelonderwerp is een deelprobleemstelling denkbaar Het geheel wordt zo meer werkbaar, overzichtelijker Al de verschillende onderdelen kunnen bij het uitschrijven van de scriptie dan samengevoegd worden tot één geheel - De probleemstelling (en de deelprobleemstellingen) geven in hoge mate de richting van het onderzoek aan Vaak zal in de loop van het onderzoek de probleemstelling opnieuw geformuleerd moeten worden: je komt nieuw materiaal op het spoor, de probleemstelling zoals je ze aanvankelijk had opgesteld blijkt uiteindelijk toch moeilijk werkbaar of kan niet in haar geheel beantwoord worden, enzovoort Met ander woorden: de probleemstelling dient tijdens het onderzoek bijgesteld, geherformuleerd te worden 4 De rol van de probleemstelling tijdens het schrijven - Bij het schrijven moet de probleemstelling zowel als het antwoord erop op papier gezet worden De probleemstelling en de deelprobleemstellingen sturen en structureren de tekst Het is aangewezen de probleemstelling (of: vraagstelling) in de inleiding duidelijk en onomwonden neer te schrijven en uiteen te trekken in concrete kleinere vragen en het corpus vervolgens in die zin te ordenen 5 Stap voor stap naar afbakening en (deel)probleemstelling(en): voorbeeld 1 - opgave door de prof: alle studenten dienen een scriptie schrijven in verband met het brede thema vrouwenarbeid in de 19 de eeuw 2 - doornemen van wetenschappelijke literatuur om achtergrondkennis te vergaren en tot een afbakening te kunnen komen: in dit geval oa basiswerken over de sociale en economische ontwikkelingen tijdens de 19 de eeuw, over de sectoren van

5 5 tewerkstelling en de arbeids- en levensomstandigheden van vrouwen (en van mannen, ter vergelijking) Stel: bij het lezen van deze literatuur wordt je aandacht getrokken door de volgende bevindingen van historici: dat vrouwen in de Europese industrie rond het midden van de 19 de eeuw tot de helft minder verdienden dan mannen, maar dat textielarbeidsters daar een uitzondering op vormden; dat dit laatste eveneens gold voor vrouwen die tewerkgesteld waren in de Gentse textielnijverheid; dat er op dit vlak nog niet veel historisch onderzoek is verricht, maar er wel bronnen voorhanden zijn om dat te doen 3 wil je hier rond werken, dan is een logische afbakening van het onderwerp van je scriptie: thematisch: verloning van textielarbeidsters / geografisch: Gent / chronologisch: tweede helft 19 de eeuw (je kan natuurlijk ook een kortere periode bvb kiezen) 4 en dan zou je probleemstelling kunnen zijn: De verloning van Gentse textielarbeidsters in de tweede helft van de 19 de eeuw: kenmerken en de weerslag van de economische depressie van Een probleemstelling mag ook altijd als een vraag geformuleerd worden, vandaar de alternatieve benaming vraagstelling Kies je voor deze probleemstelling, dan heb je met andere woorden besloten je onderzoek toe te spitsen op de deelaspecten kenmerken en invloed van de economische context (terwijl je bvb ook aandacht kan schenken aan het aspect relatie verloning - levensstandaard of slechts aan één van beide aspecten) Bij deze deelaspecten horen deelprobleemstellingen en om die duidelijk te kunnen uitwerken, stel je concrete onderzoeksvragen op Vragen in verband met de kenmerken zijn dan bvb: Welke systemen en welk niveau van verloning kenden Gentse textielarbeidsters in de tweede helft van de 19 de eeuw? Waarin bestond het onderscheid met de verloning van arbeidsters in andere industrietakken? Hoe kan dat onderscheid worden verklaard? Voor de economische depressie gaat het dan bvb om de vragen: Welke impact had de economische depressie van op de textielnijverheid in Gent? Leidde deze depressie tot fundamentele veranderingen in de verloning van Gentse textielarbeidsters? Deze laatste vraag kan met een simpele ja of nee beantwoord worden, maar dat is natuurlijk niet de bedoeling van een historisch onderzoek Er moet steeds bewezen worden hoe en waarom Voor alle duidelijkheid: er zijn in dit geval uiteraard ook andere probleemstellingen en andere onderzoeksvragen mogelijk; het gaat hier slechts om voorbeelden

6 6

7 7 II HET ONDERZOEK 1 De bibliografie Elke prof of assistent zal voor zijn of haar oefening uiteraard de nodige referenties voor archiefmateriaal en/of secundaire literatuur opgeven Op het gebruik van bronnenmateriaal en literatuur zal hier dus niet uitgebreid ingegaan worden Wel willen we volgende bemerkingen meegeven met betrekking tot het onderzoek: - het kan nuttig zijn om via algemene werken (als encyclopedieën, chronologische overzichten of handboeken) eerst te trachten een globaal beeld van de problematiek te krijgen Je krijgt via algemene werken dan oriënterende informatie over je thema De AGN (Algemene Geschiedenis der Nederlanden) is een voorbeeld van zo n algemeen werk dat zeker zal gebruikt worden Bij het consulteren van dergelijke algemene werken is het dus niet zozeer de bedoeling informatie te vinden over het eigen thema of deelthema, maar wel begrip te krijgen van het tijdperk en de achtergronden van het eigen onderwerp - Voor het verzamelen van literatuur verwijzen we naar de cursussen Referentiewerken en bronnen Let bij het verzamelen van secundaire literatuur ook op de bibliografieën in algemene werken en handboeken ( sneeuwbalmethode ), die vaak bruikbare titels kunnen opleveren Recensies in tijdschriften kunnen eveneens zeer handig zijn - Baken bij het zoeken naar gespecialiseerde literatuur over je onderwerp de grenzen van je thema niet te nauw af Vaak bevatten titels die op het eerste zicht maar zijdelings met je thema te maken hebben ook zeer waardevolle informatie - Stop tijdig met het verzamelen van literatuur Het is een bezigheid die in de meeste gevallen haast eindeloos kan worden voortgezet Let er vooral op dat je met de door jou verzamelde literatuur een antwoord kan geven op je probleemstelling, dat de belangrijkste en de recentste titels van dat onderzoeksveld in je bibliografie opgenomen werden en natuurlijk ook dat je voldoet aan de vereisten op dit vlak van de professor of assistent in kwestie 2 Het ordenen van je materiaal - Tijdens het literatuuronderzoek kan je noteren wat voor je eigen onderzoek belangrijk is Zo krijg je al tijdens het verzamelen van je materiaal een idee van de vorm en de inhoud van de scriptie - Er zijn verschillende manieren om de literatuur te lezen: je kan een tekst eerst oriënterend lezen: om te weten waar de tekst over gaat en vanuit welke hoek een probleem wordt belicht (je bekijkt dan inhoudsopgave, inleiding, samenvatting, achterflap) Als je denkt het boek of artikel te kunnen gebruiken voor je onderzoek ga je globaal lezen: de tekst wordt nu beoordeeld op bruikbaarheid, er kunnen aantekeningen gemaakt worden van wat belangrijk is Vervolgens ga je intensief lezen: de tekst wordt nauwkeurig en kritisch doorgenomen; relevante passages aangeduid; standpunten van de auteur tegenover die van anderen geplaatst; relevante details genoteerd

8 8 - Het kan nuttig zijn te werken met een kaartsysteem (dit kan ook in de computer), waarop je per kaart of fiche het gegeven uit de literatuur en de precieze verwijzing (literatuur of bron) noteert Op deze fiches kan je gegevens of interpretaties in eigen woorden samenvatten, cijfermateriaal, kaarten of grafieken dienen natuurlijk letterlijk te worden overgenomen Soms moeten letterlijke citaten uit de literatuur of vooral de bronnen worden overgenomen of moet je verwijzen naar bepaalde passages De fiches kunnen vervolgens geordend worden met een trefwoordensysteem (bovenaan de fiche komt dan het trefwoord) Voorbeeld van een fiche: Verloning vrouwen Vrouwen verdienden rond het midden van de 19 de eeuw tot de helft minder dan mannen, met uitzondering van arbeidsters in de textielindustrie (daar vooral andere verloningsystemen) Cijfergegevens naargelang beroep pagina 79 Honeyman (K) Gender and industrialisation pp79-80 Vindplaats: VUB, boeknummer

9 9 III HET SCHRIJVEN VAN DE SCRIPTIE 1 De verschillende onderdelen van de scriptie Vooraleer op het schrijfproces zelf in te gaan, overlopen we de verschillende onderdelen van de scriptie We zullen het vooral hebben over de inleiding, het betoog en de conclusie De probleemstelling en het notenapparaat komen in andere delen aan bod Doorgaans moet een wetenschappelijke taak volgende onderdelen bevatten: 1 Titelblad 2 Inhoudsopgave 3 Inleiding 4 Betoog 5 Conclusie 6 evt eindnotenapparaat 7 Bijlagen 8 Bibliografie Of je nu een scriptie van 5 dan wel van 50 pagina s, of later een thesis van 200 pagina s schrijft, telkens moeten deze onderdelen in je taak of thesis terug te vinden zijn 11 De inleiding De inleiding is vaak het moeilijkst te schrijven onderdeel van de scriptie Velen beginnen daarom pas aan de inleiding nadat het betoog geschreven werd Dit kan evenwel niet zonder vooraf een goede probleemstelling te hebben opgesteld (zie deel I) De inleiding moet kort gezegd het antwoord bevatten op de vragen: wie, wat, waar, wanneer en hoe, waarom en waartoe Een goede inleiding bevat naast de eigenlijke probleemstelling: - de duiding van de probleemstelling Hier moet eigenlijk een inleiding op de probleemstelling gegeven worden Met andere woorden: hier geef je wat de lezer nodig heeft om de probleemstelling te begrijpen Het gaat hier om een krachtige en beknopte situering van de eigen vraagstelling in haar historische context Het is hier dan ook duidelijk niet de bedoeling feiten, anekdotes etc, weer te geven - de probleemstelling zelf - de verantwoording van de probleemstelling Er moet dus uitgelegd worden waarom de scriptie nuttig en relevant is en dat het probleem op deze wijze nog niet of onvoldoende werd bestudeerd Het gaat dus niet om jouw persoonlijke redenen om dit onderwerp te kiezen, maar om het belang van je onderwerp en je probleemstelling voor de wetenschap Er kunnen zuiver historische, theoretische of actuele motieven aangereikt worden - de gebruikte methode Hier gaat het om hoe je je onderzoek hebt uitgevoerd Bronnen of literatuur, welke methode om je bronnen te benaderen en te

10 10 analyseren (inhoudsanalyse, statistische verwerking, welke parameters, selectie etc) 12 Het corpus - het betoog In het betoog moet een beredeneerd antwoord op de probleemstelling geformuleerd worden Het is uiteraard onmogelijk te zeggen wat er allemaal in het betoog moet komen te staan Doorgaans begint het betoog met een uiteenzetting van de historische omstandigheden die men moet kennen om het betoog te begrijpen (de context) en van de factoren die een rol gaan spelen bij de verdere ontwikkeling Het is ook mogelijk te beginnen met een uiteenzetting over de gebruikte bronnen en de literatuur, waarbij aangegeven wordt welke moeilijkheden de bronnen met zich brengen en welke debatten er eventueel in de historische wereld aan de gang zijn over het onderwerp dat bestudeerd wordt of welke uiteenlopende meningen in de literatuur reeds naar voor geschoven werden Dit laatste is vooral vereist wanneer je heel veel, ingewikkeld of omstreden materiaal gebruikt hebt, wat dus naar alle waarschijnlijkheid voor een kandidatuurscriptie niet het geval zal zijn Vervolgens wordt dan het eigen thema gedetailleerder uitgewerkt Een duidelijke structuur dient aangebracht te worden (zie verder) 13 De conclusie De conclusie is het korte en krachtige antwoord op de probleemstelling Met andere woorden: je vat hier eerst en vooral je betoog kernachtig samen Deze samenvatting van het corpus mag geen nieuwe gegevens bevatten Maar een goede conclusie moet meer zijn dan alleen maar een samenvatting Je moet hier ook proberen je eigen besluiten, analyse te plaatsen in een ruimer historisch of theoretisch kader (dat je trouwens reeds in je inleiding hebt aangegeven) In de meeste scripties wordt immers een beperkt onderwerp behandeld, dat pas betekenis krijgt in een ruimer verband 2Het schrijfproces Zonder goede structuur geen goede scriptie Dat is zowat de basisstelling voor het schrijven van een goede tekst Het is fout te denken dat je maar voor een wit blad hoeft te gaan zitten en dat de rest dan wel vanzelf zal komen Het is van cruciaal belang te zoeken naar een passende structuur, waarin de vragen die in de inleiding gesteld werden aan bod komen en doorheen de tekst geleidelijk beantwoord worden Of een tekst overzichtelijk, aantrekkelijk en begrijpelijk is hangt in de eerste plaats af van de structuur van de tekst Er zijn twee hoofdindelingen mogelijk: - een chronologische indeling: de volgorde in de tijd - een thematische indeling: de volgorde naar onderwerp Beide indelingen hebben nadelen

11 11 - bij de chronologische indeling is er het gevaar tot een zuivere opsomming van gebeurtenissen te komen (toen en toen en toen), waarbij de verschillende gegevens nevengeschikt zouden zijn, zonder onderscheid tussen hoofd- en bijzaken - bij de thematische indeling bestaat het gevaar dat er geen samenhang meer duidelijk is tussen de verschillende onderdelen en dat er voortdurend herhalingen in de tekst staan, waardoor het geheel vaak niet meer leesbaar is Daarom is een combinatie van beide indelingen aangewezen Verder kunnen er met betrekking tot de structuur nog volgende opmerkingen gegeven worden: - Elk hoofdstuk moet een eenheid vormen, een afgerond onderdeel van je tekst zijn en de verschillende hoofdstukken moeten logisch op mekaar volgen Vooraleer je een hoofdstuk begint uit te schrijven is het aangewezen een schets of structuur van dit hoofdstuk op te stellen en je notities nog eens grondig door te nemen - Schrijf geen opeenvolging van te korte alinea s, zo krijg je een gefragmenteerde en moeilijk leesbare tekst Let ook op de overgangen tussen de alinea s; een alinea vormt wel een zelfstandig onderdeel van het betoog, maar dient ook om de structuur van je betoog te verduidelijken - Titels moeten de tekst samenvatten en de aandacht van de lezer trekken De hoofdtitel (eventueel met ondertitel) moet kernachtig zijn; de tussentitels verdelen het betoog in kortere stukken en moeten duidelijk zijn Bouw niet teveel tussentitels in; je krijgt dan een verbrokkelde en moeilijk leesbare tekst Met betrekking tot het taalgebruik: - Zeker voor de historicus is het belangrijk misverstanden te vermijden door onnauwkeurige tijdsaanduidingen: wees consequent met je werkwoordstijden (gebruik dus geen tegenwoordige en verleden tijd door mekaar) en vermijd te vage tijdsaanduidingen (zoals bvb tien jaar eerder) - Iedere student en auteur heeft uiteraard een eigen schrijfstijl Globaal kan wel gesteld worden dat een goede schrijfstijl aan vier voorwaarden moet voldoen: eenvoud, beknoptheid, levendigheid, nauwkeurigheid Tracht dus helder en eenvoudig te schrijven en vermijd al te lange zinnen, lange opsommingen en herhalingen Tracht ook zo direct mogelijk te zeggen wat je te zeggen hebt, je woordgebruik te variëren en goede synoniemen te kiezen wanneer nodig - Als je de tijd hebt om je scriptie enkele dagen te laten rusten vooraleer je ze nog eens doorneemt, is dit zeker aangewezen Je ziet dan veel beter fouten of onduidelijkheden - Last but not least!! Ga tijdig met je vragen naar de assistent of prof

12 12 3 De vormgeving Het is natuurlijk niet zo dat scripties in dure kaften en met een buitengewone lay-out moeten worden ingediend, maar het is al evenmin zo dat de vormgeving er ook helemaal niet toe doet De scriptie moet verzorgd en duidelijk zijn Slordig ingediende taken leidden immers de aandacht af van de inhoud, en kunnen irritatie opwekken Vorm en inhoud kunnen trouwens onmogelijk helemaal van mekaar gescheiden worden (verward denken leidt tot onduidelijke taal en duidelijke taal vereist helder denken) Let daarom zeker op volgende punten: - Elke scriptie moet een titelblad bevatten met daarop duidelijk vermeld: de cursus of oefening, de titel van je scriptie, je naam, studierichting en studiejaar, academiejaar - de nummering van je titels en subtitels moet doorlopend zijn, en de titels moeten zich duidelijk onderscheiden van de tekst - paginanummering - interlinie en paginamarges: te dicht op mekaar gedrukte tekst of te volle bladspiegel leest moeilijk - duidelijk en verzorgd notenapparaat (zie verder) - in geval van tabellen: maak ze duidelijk leesbaar en zet ze op de goede plaats in de tekst of in bijlage - propere kopies - citaten in cursief of tussen aanhalingstekens - tracht in elk geval taal- en spellingsfouten te vermijden Controleer je tekst op typfouten Als je van jezelf weet dat je niet foutloos schrijft, laat je tekst indien mogelijk dan nalezen

13 13 IV HET KRITISCH APPARAAT 1 Inleiding Een wetenschappelijk verantwoorde historische studie, of het nu een scriptie, een licentiaats- of doctoraatsverhandeling is, kan niet zonder referentiesysteem De essentie van een wetenschappelijk werk is immers de controleerbaarheid ervan Dit impliceert dat de auteur aan de lezer kenbaar maakt waarop hij zijn bevindingen steunt (archivalische bronnen, literatuur, iconografie, ) Anderen moeten kunnen natrekken wat je beweert Daarom is het noodzakelijk een doorzichtig referentieapparaat consequent te gebruiken We dienen hier duidelijk te vermelden dat er geen algemeen aanvaard systeem bestaat Er kunnen tussen referentiesystemen verschilpunten bestaan Maar doorgaans betreffen deze details Toch menen we dat het voor de studenten duidelijker is om voor alle oefeningen binnen de vakgroep geschiedenis van de VUB eenzelfde referentiesysteem te hanteren Het consequent toepassen van een gekozen systeem is immers één van de belangrijkste regels bij het opmaken van bron- of literatuurverwijzingen Het is bijgevolg noodzakelijk steeds je gegevens op een identieke wijze te noteren Vandaar dat in dit hoofdstuk aandacht zal geschonken worden aan het opstellen van bibliografische steekkaarten, bibliografieën en voetnoten 2 Bibliografische steekkaarten 21 Algemeen Bij het opstellen van bibliografische steekkaarten is het van belang steeds op een uniforme wijze te werk te gaan De steekkaarten worden immers alfabetisch geklasseerd en moeten voldoende inlichtingen bevatten om snel, efficiënt en zonder mogelijkheid van twijfel toe te laten een publicatie terug te vinden Op een steekkaart komen de volgende gegevens voor: Het hoofdwoord Doorgaans is dit de familienaam van de auteur, direct gevolgd door de voorna(a)m(en) De eerste voornaam wordt, indien gekend, voluit geschreven, de overige worden in initialen weergegeven De voornamen worden tussen haakjes geplaatst en gevolgd door een punt Alle titulatuur (professor, generaal, ) wordt weggelaten Het hoofdwoord wordt in kapitalen bovenaan links op de steekkaart vermeld Bij anonieme werken blijft deze plaats leeg De steekkaart wordt dan geklasseerd op het eerste belangrijke woord van de titel Lidwoorden en rangtelwoorden worden niet als "hoofdwoord" beschouwd De titel van de publicatie komt in het midden van de steekkaart De titel (en eventueel de ondertitel) van een boek wordt onderlijnd en gevolgd door een punt De titel van een artikel wordt niet onderlijnd maar tussen aanhalingstekens geschreven

14 14 Het bibliografisch adres komt onderaan links te staan De gegevens in het bibliografisch adres volgen direct op elkaar, gescheiden door een komma en gevolgd door een punt 22 Voorbeelden van titelbeschrijvingen Boek met één auteur VERHULST (A) The Rise of Cities in North-West Europe Cambridge, University Press, 1999, 174 p DE WEVER (B) Greep naar de macht Vlaams- Nationalisme en Nieuwe Orde Het VNV Tielt/Gent, Uitgeverij Lannoo/Perspectief Uitgaven, 1994, 701 p

15 15 Boek dat deel uitmaakt van een reeks Aangevuld met gegevens over de reeks, na het bibliografisch adres en tussen haakjes MEYERS (W), SELLESLGH (F), VAN DEN WIJNGAERT (M) ea Het minste kwaad Kapellen, DNB/Uitgeverij Pelckmans, 1990, 125 p (België in de Tweede Wereldoorlog, 9) Artikel in een wetenschappelijk tijdschrift Titel artikel tussen aanhalingstekens, Titel van het tijdschrift (onderlijnd), Plaats van uitgave (tussen haakjes en enkel voor buitenlandse, minder gekende of moeilijk te vinden tijdschriften), Jaargang, Het jaar van verschijnen, Nummer van de aflevering, Paginering (pp - ) MULDREW (C) "Interpreting the market: the ethics of credit and community relations in early modern England" In: Social History, 28, 1993, 2, pp

16 16 Boek met meerdere auteurs De auteurs worden na elkaar vermeld Tussen de eerste en de tweede staat een komma; tussen de tweede en de derde wordt "en" geplaatst Maximaal worden drie auteurs vermeld Wanneer er meer dan drie auteurs zijn wordt de derde naam gevolgd door een komma en de vermelding ea BLOCKMANS (W) en PREVENIER (W) De Bourgondiërs De Nederlanden op weg naar eenheid Amsterdam/Leuven, Meulenhof/Kritak, 1997, 288 p DE BUCK (P), MOUT (M), MUSTERD (C) ea Zoeken en schrijven Handleiding bij het maken van een historisch werkstuk Bloemendaal, Gottmer Educatief, 1985, 93 p

17 17 Bijdrage in een verzamelwerk LENDERS (P) "Instellingen, de permanente kaders in de Zuidelijke Nederlanden, " In: Algemene Geschiedenis der Nederlanden Deel 5, Haarlem, Fibula-Van Dishoeck,1980, pp Bijdrage in een naslagwerk Titel bijdrage Titel van het naslag- of verzamelwerk (onderlijnd) Het volgnummer van het naslag- of verzamelwerk in Romeinse cijfers Volledig bibliografisch adres zoals bij een boek SIMON (A) «Léopold Ier» In : Biographie Nationale, deel 32, Bruxelles, Académie Royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-Arts de Belgique, 1964, col Verzamelbundel De redacteuren van een bundel worden met "(ed)" of wanneer er meerdere zijn met "(eds)" aangegeven ART (J) (ed) Hoe schrijf ik de geschiedenis van mijn gemeente? Deel 1: 19 de- 20 ste eeuw Gent, Centrum voor Geschiedenis Universiteit Gent/Stichting Mens en Kultuur, 1993, 323 p

18 18 BLOM (J) en LAMBERTS (E) (eds) Geschiedenis van de Nederlanden Rijswijk, Nijgh en Van Ditmar Universitair, 1993, 411 p Krantenartikel Titel van de krant onderlijnd, plaats van uitgave (enkel voor buitenlandse en/of zeldzame kranten), datum in cijfers, gevolgd door een schuine streep, de bladzijde(n) en de kolom(men) gescheiden door een komma LA FONTAINE (H) Criminele onverschilligheid In: Vooruit, /1, A Onuitgegeven licentiaats- of doctoraatsverhandeling De stad waar zich de onderwijsinstelling bevindt; de initialen van deze instelling; tussen haakjes gevolgd door "onuitgegeven licentiaatverhandeling" of "onuitgegeven doctoraatverhandeling", ; jaar; aantal delen; aantal bladzijden

19 19 DE PEUTER (R) Pedro Benedicto Dux een handelaar in crisistijd ( ) Een Bijdrage tot de sociaal-ekonomische geschiedenis van Brussel Brussel, VUB, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 1972, 215 p 23 Opmerkingen Voor het opstellen van de bibliografische steekkaarten worden enkel de gegevens gebruikt die op de eerste binnenbladzijde staan Op de rugzijde van de steekkaart kan je een appreciatie of korte persoonlijke aantekeningen noteren Het plaatsnummer van een boek in een bepaalde bibliotheek vermeld je bovenaan rechts op de steekkaart, voorafgegaan door de initialen van de bedoelde bibliotheek Indien gegevens uit het bibliografisch adres ontbreken, schrijf je op de voorziene plaatsen: "sl" = zonder plaats "sn" = zonder naam "sd" = zonder datum "sp" = zonder paginering Bij werken in verscheidene delen voegen we de gegevens die specifiek zijn voor elk afzonderlijk deel toe aan de algemene gegevens (zowel bij de titel als bij het bibliografisch adres) Bij het vermelden van een werk uit een reeks voegen we als laatste gegeven - dus na het bibliografisch adres - de reekstitel tussen ronde haakjes + het nummer in de reeks Wanneer de plaats of datum van de uitgave bekend zijn, maar niet op het exemplaar vermeld staan zet je de verwijzing tussen rechte haakjes Al wat tussen rechte haakjes wordt ingelast, wordt beschouwd als toevoeging van de opsteller Titels van tijdschriften, wanneer ze geregeld dienen te worden aangehaald, worden ook wel in verkorte vorm vermeld Bijvoorbeeld: BTNG = Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis

20 20 BTFG = Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis RHE = Revue d'histoire ecclésiastique TvSG = Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis 3 Bibliografie In elk wetenschappelijk werk dient een bibliografie voor te komen In een historische studie bestaat deze bibliografie uit een overzicht van de gebruikte archiefbronnen, gevolgd door een literatuurlijst Doorgaans wordt de bibliografie achteraan in het werk opgenomen 31 Het overzicht van de gebruikte archiefbronnen Je vermeldt eerst de onuitgegeven bronnen, daarna de uitgegeven bronnen en tenslotte de periodieken Zowel bij de onuitgegeven als de uitgegeven bronnen vermeld je eerst de openbare archieven (in volgorde van belang: nationaal, gewestelijk, provinciaal, lokaal) daarna de private archieven in alfabetische volgorde, of volgens land of stad Bij de periodieken (jaarboeken, tijdschriften, dagbladen) vermeld je alleen de reeksen die je in de loop van het onderzoek systematisch hebt doorgenomen en die je dus als bron hebt gebruikt Let op! Dit zijn geen verwijzingen naar een artikel in een (wetenschappelijk) tijdschrift Deze komen in de literatuurlijst te staan 32 De Literatuurlijst De literatuurlijst heeft tot doel de lezer in de mogelijkheid te stellen de informatiebronnen van de auteur te controleren De literatuurlijst moet bijgevolg zo volledig en overzichtelijk mogelijk zijn In de literatuurlijst komen alle gebruikte werken te staan Je stelt dus geen exhaustieve (indien dit al mogelijk is) lijst op van de werken over het behandelde thema In principe komen dus enkel de werken die in de voetnoten vermeld werden in de literatuurlijst te staan Ook werken die gebruikt werden als 'hulpmiddel' zoals woordenboeken worden niet in de literatuurlijst opgenomen In de literatuurlijst wordt steeds de volledige verwijzing gegeven en in alfabetische volgorde geplaatst op naam van de auteur Indien het een zeer uitgebreide literatuurlijst betreft kan er een onderverdeling per thema gemaakt worden (bijvoorbeeld voor een licentiaatverhandeling) Indien een werk geen auteursnaam op het titelblad heeft staan wordt het gerangschikt op het eerste woord van de titel, waarbij lidwoorden en rangtelwoorden niet worden meegerekend Voor veel gebruikte tijdschriften kan men een afkorting gebruiken, met dien verstande dat er vooraan de bibliografie een lijst van de gebruikte afkortingen wordt toegevoegd

Eisen en lay-out van het PWS

Eisen en lay-out van het PWS Eisen en lay-out van het PWS INHOUD EN OPZET VAN HET PROFIELWERKSTUK In het navolgende komen achtereenvolgens aan bod: de titelpagina, de inhoudsopgave, de inleiding, de hoofdtekst, de samenvatting, de

Nadere informatie

1 Omslag/voorblad/titelblad. 2 Titelblad

1 Omslag/voorblad/titelblad. 2 Titelblad Rapporteren Om informatie te rapporteren bestaan er normen of regels. Enkele voorbeelden van rapporten: een eindwerk, een geïntegreerde proef Een rapport kan uit negen onderdelen bestaan: 1 Omslag/voorblad/titelblad

Nadere informatie

P.de Buck e.a., Zoeken en schrijven. Handleiding bij het maken van een historisch werkstuk (6 e druk; Rijswijk 1992)

P.de Buck e.a., Zoeken en schrijven. Handleiding bij het maken van een historisch werkstuk (6 e druk; Rijswijk 1992) 1 P.de Buck e.a., Zoeken en schrijven. Handleiding bij het maken van een historisch werkstuk (6 e druk; Rijswijk 1992) Inleiding Dit boek van de historici P.de Buck en anderen dat voorkomt uit de praktijk

Nadere informatie

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag De probleemstelling is eigenlijk het centrum waar het werkstuk om draait. Het is een precieze formulering van het onderwerp dat je onderzoekt. Omdat de probleemstelling

Nadere informatie

Module 3. Hoe gebruik ik informatie op een correcte manier? www.thomasmore.be/bibliotheek

Module 3. Hoe gebruik ik informatie op een correcte manier? www.thomasmore.be/bibliotheek www.thomasmore.be/bibliotheek Module 3 Hoe gebruik ik informatie op een correcte manier? Gebaseerd op de tutorials informatievaardigheden van Bibliotheek Letteren - K.U.Leuven Hoe gebruik ik informatie

Nadere informatie

Richtlijnen schrijven (stage-of afstudeer)verslag

Richtlijnen schrijven (stage-of afstudeer)verslag Richtlijnen schrijven (stage-of afstudeer)verslag Inhoudsopgave Structuur van een verslag... 2 Indeling van het verslag... 2 De titelpagina... 2 Voorwoord... 2 De Inhoudsopgave... 3 De Samenvatting...

Nadere informatie

1. Probleemstelling formuleren en sleutelwoorden bepalen.

1. Probleemstelling formuleren en sleutelwoorden bepalen. 1. Probleemstelling formuleren en sleutelwoorden bepalen. Vooraleer je aan een literatuuronderzoek begint, is het belangrijk om voldoende informatie over je onderwerp te verzamelen via vakwoordenboeken,

Nadere informatie

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen 1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen Wanneer je als student in het hoger onderwijs de opdracht krijgt om te zoeken naar wetenschappelijke informatie heb je de keuze uit verschillende informatiebronnen.

Nadere informatie

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Verslaglegging P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Leeuwarden, 13 september 2011 Verslaglegging Door : P. Broekhuizen, F. Sijsling en G. Zandvliet Docenten Nederlands Klas : LBLV.2

Nadere informatie

Bronnen en bronvermelding

Bronnen en bronvermelding Bronnen en bronvermelding Bronnen gebruiken Wie een zakelijke tekst schrijft (een essay, een boekbespreking ), zal vaak gebruik maken van bronnen: boeken, artikelen en websites waarop meer informatie te

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

De Schrijfregels. Christiaan Huygens College Rachmaninowlaan Talencluster

De Schrijfregels. Christiaan Huygens College Rachmaninowlaan Talencluster De Schrijfregels Christiaan Huygens College Rachmaninowlaan Talencluster 1 Inleiding In dit boekje De Schrijfregels worden regels gegeven voor de inhoudelijke indeling en de uiterlijke presentatie van

Nadere informatie

HEURISTIEK TOERISME VLAANDEREN. cursus. module voorbereidingsproces (40 u.) component Informatieverwerving en verwerking (12 u.

HEURISTIEK TOERISME VLAANDEREN. cursus. module voorbereidingsproces (40 u.) component Informatieverwerving en verwerking (12 u. TOERISME VLAANDEREN cursus HEURISTIEK module voorbereidingsproces (40 u.) component Informatieverwerving en verwerking (12 u.) Jos van Dooren Jos van Dooren Pagina 1 BRONNENSTUDIE VOOR GIDSEN EN REISLEIDERS

Nadere informatie

Het eindwerkstuk GGCA Schooljaar 2015-2016

Het eindwerkstuk GGCA Schooljaar 2015-2016 Het eindwerkstuk GGCA Schooljaar 2015-2016 Lucas Sint, Luc van Roemburg en Monique de Hoop September 2015 Inhoudsopgave Inleiding: Wat is het eindwerkstuk?...3 Jaarplanning.4 De beoordeling van het eindwerkstuk.6

Nadere informatie

Gids bij het opstellen van een masterproef Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen

Gids bij het opstellen van een masterproef Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen 1 Gids bij het opstellen van een masterproef Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen 1. Inleiding Deze gids heeft als doel richtlijnen mee te geven die als leidraad kunnen dienen voor iedereen die een masterproef

Nadere informatie

Werkstuk of verslag. de vormvoorschriften

Werkstuk of verslag. de vormvoorschriften Werkstuk of verslag de vormvoorschriften begeleider: (naam van de docent) het vak waarvoor je het verslag maakt naam en klas van de leerling schooljaar en datum van inleveren 2 Samenvatting Elk onderzoeksverslag

Nadere informatie

BRONNENONDERZOEK 2010/2011

BRONNENONDERZOEK 2010/2011 Bronnenonderzoek Namen Begeleiders Informatie verzamelen : inleiding Om informatie te verzamelen zul je verschillende bronnen moeten raadplegen. Al zoekende zul je merken dat er bronnen zijn waarvan je

Nadere informatie

Academisch schrijven. Tips and tricks

Academisch schrijven. Tips and tricks Academisch schrijven Tips and tricks Overzicht ViP s ViP-1: structuur 1 ViP-2: refereren, parafraseren en citeren ViP-3: cohesie en zinsconstructies ViP-5: structuur 2 ViP-1: structuur 1 Titel en kopjes

Nadere informatie

WERKSTUK Taalexpert PRIMO 2015-2016

WERKSTUK Taalexpert PRIMO 2015-2016 HANDLEIDING VOOR HET SCHRIJVEN VAN EEN WERKSTUK Taalexpert PRIMO 2015-2016 VIA VINCI ACADEMY 2015-1 - In het portfolio worden per module* werkstukken opgeslagen, welke door de docent positief zijn beoordeeld.

Nadere informatie

Een verzorgd rapport. 1 Mogelijke onderdelen van de paper

Een verzorgd rapport. 1 Mogelijke onderdelen van de paper Een verzorgd rapport Wie een tekst schrijft, moet veel tegelijkertijd doen: gedachten formuleren, gedachten ordenen, bijschaven door te zoeken naar een vlottere zin, een beter woord, correctheid van taal

Nadere informatie

Reglement bachelorwerkstuk

Reglement bachelorwerkstuk Reglement bachelorwerkstuk Artikel 1 toepassingsbereik 1.- Dit reglement is van toepassing op alle studenten die na 31 augustus 2004 aanvangen met een werkstuk ter afronding van de bacheloropleidingen

Nadere informatie

KATHO Departement Ipsoc 2007-2008. SADAN OPDRACHT B. Wydooghe 2007-08

KATHO Departement Ipsoc 2007-2008. SADAN OPDRACHT B. Wydooghe 2007-08 SADAN-INTEGRATIE-OEFENING KATHO Departement Ipsoc 2007-2008 INLEIDING Deze Sadan-oefening (Sociaal Agogische Digitale en Analoge Naslag) integreert vrijwel alle vaardigheden die je betreffende het bronnen-

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Een probleemstelling formuleren

Hoofdstuk 1 Een probleemstelling formuleren handleiding onderzoek doen op internet pagina 1 Hoofdstuk 1 Een probleemstelling formuleren Het opstellen van een goede probleemstelling bij een onderwerp is leuk werk, maar ook lastig. Het kan veel tijd

Nadere informatie

Het eindwerkstuk GGCA Schooljaar 2013-2014

Het eindwerkstuk GGCA Schooljaar 2013-2014 Het eindwerkstuk GGCA Schooljaar 2013-2014 Lucas Sint, Luc van Roemburg en Monique de Hoop September 2013 Inhoudsopgave Inleiding: Wat is het eindwerkstuk?...3 Jaarplanning.4 De beoordeling van het eindwerkstuk.6

Nadere informatie

I NHOUD. Inleiding 9. 1 Historisch onderzoek: het belang van een vraagstelling. 2 Bouwstenen van de historische methode

I NHOUD. Inleiding 9. 1 Historisch onderzoek: het belang van een vraagstelling. 2 Bouwstenen van de historische methode 5 I NHOUD Inleiding 9 Opzet 11 1 Historisch onderzoek: het belang van een vraagstelling 1.1 Onderwerp en vraag 17 1.1.1 Een onderwerp benoemen 17 1.1.2 Soorten vragen: beschrijvend, verklarend, verkennend

Nadere informatie

Overweeg om je profielwerkstuk de vorm van een wetenschappelijk artikel te geven. Hieronder vind je hiervoor aanwijzingen.

Overweeg om je profielwerkstuk de vorm van een wetenschappelijk artikel te geven. Hieronder vind je hiervoor aanwijzingen. Een wetenschappelijk artikel schrijven Overweeg om je profielwerkstuk de vorm van een wetenschappelijk artikel te geven. Hieronder vind je hiervoor aanwijzingen. Aandachtspunten Bij een wetenschappelijk

Nadere informatie

Aanpak van een cursus

Aanpak van een cursus Aanpak van een cursus Je gaat best op zoek naar een efficiënte manier van studeren. In het hoger onderwijs is het immers niet meer doeltreffend om alles op dezelfde manier aan te pakken. Je kan dus niet

Nadere informatie

Afdeling VAVO. Praktische opdracht HAVO/VWO. Handleiding

Afdeling VAVO. Praktische opdracht HAVO/VWO. Handleiding Afdeling VAVO Praktische opdracht HAVO/VWO Handleiding Inleiding Voor verschillende vakken dient u een praktische opdracht te maken. In deze handleiding staan instructies voor het maken van een praktische

Nadere informatie

Gerard Drosterij Praktische opdracht, Geschiedenis HAVO 2006-2007, Luzac College Dordrecht

Gerard Drosterij Praktische opdracht, Geschiedenis HAVO 2006-2007, Luzac College Dordrecht DE HISTORISCHE SENSATIE, TOEN EN NU Gerard Drosterij Praktische opdracht, Geschiedenis HAVO 2006-2007, Luzac College Dordrecht Het eindcijfer voor geschiedenis is opgebouwd uit vier cijfers: 1. het schoolexamen

Nadere informatie

Hoe schrijf ik een juridische scriptie?

Hoe schrijf ik een juridische scriptie? Tips & valkuilen Hoe schrijf ik een juridische scriptie? Onderwerp kiezen Probleemstelling formuleren Methode kiezen Tijdsplanning maken Bronnen bestuderen en analyseren Schrijven Conclusies trekken Roland

Nadere informatie

REGELING BACHELOR SCRIPTIE (specialisatie Geschiedenis LAS)

REGELING BACHELOR SCRIPTIE (specialisatie Geschiedenis LAS) Latijns-Amerika Studies (LAS) BA programma REGELING BACHELOR SCRIPTIE (specialisatie Geschiedenis LAS) De Bacheloropleiding Latijns-Amerika Studies (specialisatie geschiedenis) wordt in het tweede semester

Nadere informatie

Leidraad bij het sjabloon onderzoeksvoorstel Masterscriptie Deel I

Leidraad bij het sjabloon onderzoeksvoorstel Masterscriptie Deel I Leidraad bij het sjabloon onderzoeksvoorstel Masterscriptie Deel I Deze leidraad heeft tot doel om studenten uitleg te geven bij het opmaken van hun onderzoeksvoorstel voor de masterscriptie. Er wordt

Nadere informatie

Help, ik moet een werkstuk maken!

Help, ik moet een werkstuk maken! Help, ik moet een werkstuk maken! Je gaat de komende tijd bezig met het maken van een werkstuk. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp?

Nadere informatie

Redactionele en bibliografische aanwijzingen voor publicaties in de wetenschappelijke series van het ILRS

Redactionele en bibliografische aanwijzingen voor publicaties in de wetenschappelijke series van het ILRS Dantegebouw,kamer 235 Warandelaan 2 Postbus 90153 NL 5000 LE Tilburg Tel. (+31 13) 466 2056 Fax (+31 13) 466 2892 E-mail ilrs@uvt.nl www.tilburguniversity.edu/ilrs Redactionele en bibliografische aanwijzingen

Nadere informatie

Bachelorexamen Nederlands

Bachelorexamen Nederlands Bachelorexamen Nederlands 1. Richtlijnen Bachelorexamen Nederlands 1.1. Inleiding 1.2. Scriptie 1.3. Lectuurlijst 1.4. Literair essay 1.5. Map taalkunde 1.6. Map land en volk 1.7. Vertaling 1.8. Conclusie

Nadere informatie

Verwijzen naar digitale bronnen

Verwijzen naar digitale bronnen Verwijzen naar digitale bronnen Aanvulling op de Leidraad voor juridische auteurs 2013 I. Bennigsen mr. dr. L.D. van Kleef-Ruigrok 2 februari 2015 1 1 Inleiding In de Leidraad voor juridische auteurs 2013

Nadere informatie

Verwijzen naar digitale bronnen

Verwijzen naar digitale bronnen Verwijzen naar digitale bronnen Aanvulling op de Leidraad voor juridische auteurs 2013 I. Bennigsen mr. dr. L.D. van Kleef-Ruigrok 27 januari 2014 1 1 Inleiding In de Leidraad voor juridische auteurs 2013

Nadere informatie

Afdeling VAVO. Praktische opdracht VMBO. Handleiding

Afdeling VAVO. Praktische opdracht VMBO. Handleiding Afdeling VAVO Praktische opdracht VMBO Handleiding Inleiding In deze inleiding staat hoe u het maken van een praktische opdracht het beste kunt aanpakken. De aanwijzingen, die gegeven worden zijn niet

Nadere informatie

Literatuurverwijzingen

Literatuurverwijzingen Literatuurverwijzingen Een literatuurlijst maken & citeren / parafraseren Waarover gaat de presentatie? I Waarom verwijzen? Enkele overwegingen vooraf! II APA - normen III Literatuurverwijzingen: de praktijk

Nadere informatie

FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN

FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN REGELS VOOR HET SCHRIJVEN EN BEOORDELEN VAN BACHELORSCRIPTIES BIJ KUNST- EN CULTUURWETENSCHAPPEN (tot 1 september 2015 geldt dit reglement ook voor de BA Religiewetenschappen)

Nadere informatie

www.scriptium.nl www.scriptium.nl

www.scriptium.nl www.scriptium.nl Praktische handleiding voor het opzetten en schrijven van een scriptie of thesis: van oriëntatie tot afronding Inclusief checklist om je eigen vorderingen bij te houden Wanneer je gestructureerd met je

Nadere informatie

Wat is een CV? Wanneer gebruikt je een CV?

Wat is een CV? Wanneer gebruikt je een CV? Wat is een CV? CV is een afkorting van Curriculum Vitae. Vrij vertaald vanuit het Latijn: 'de loop van het leven'. Traditioneel bevat een CV een overzicht van persoonsgegevens, opleiding, werkervaring,

Nadere informatie

Redactionele en bibliografische aanwijzingen voor publicaties in wetenschappelijke series van IRiLiS

Redactionele en bibliografische aanwijzingen voor publicaties in wetenschappelijke series van IRiLiS Main building VU University room 1E-64 De Boelelaan 1105 Postbus 7161 NL 1007 MC Amsterdam Tel. (+31 20) 598 5716 Fax (+31 88) 337 1613 E-mail irilis@pthu.nl www.pthu.nl/irilis/ Redactionele en bibliografische

Nadere informatie

Hoe schrijf ik een juridische scriptie?

Hoe schrijf ik een juridische scriptie? Hoe schrijf ik een juridische scriptie? Master scriptie FdR UvA Studielast 10 EC 20 à 30 pp ( 7.000-10.500 woorden) Leerdoel: De scriptie is bedoeld om te laten zien dat de schrijver in staat is een wetenschappelijke

Nadere informatie

Module 1. Welke soorten informatiebronnen zijn er? www.thomasmore.be/bibliotheek

Module 1. Welke soorten informatiebronnen zijn er? www.thomasmore.be/bibliotheek www.thomasmore.be/bibliotheek Module 1 Welke soorten informatiebronnen zijn er? Gebaseerd op de tutorials informatievaardigheden van Bibliotheek Letteren - K.U.Leuven Module 1 In deze module maak je kennis

Nadere informatie

EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT

EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT Monitoraat op maat Academisch Nederlands 1 EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT De communicatie tussen een student en een docent verloopt vaak per e mail. Een groot voordeel van het medium is namelijk de

Nadere informatie

+DQGOHLGLQJYRRUKHW]RHNHQLQ

+DQGOHLGLQJYRRUKHW]RHNHQLQ +DQGOHLGLQJYRRUKHW]RHNHQLQ,19(57 &DPSXVELEOLRWKHHN%LRPHGLVFKH:HWHQVFKDSSHQ 'HFHPEHU ,19(57LQGH[YDQGH1HGHUODQGVWDOLJHYHUSOHHJNXQGLJHOLWHUDWXXU Wat is invert? Eenvoudig zoeken Geavanceerd zoeken In welk

Nadere informatie

Richtlijnen voor auteurs

Richtlijnen voor auteurs 1 Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis (BTNG) Richtlijnen voor auteurs ALGEMENE INFO: Het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis (BTNG) is een uitgave van het SOMA (Studie- en Documentatiecentrum

Nadere informatie

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten)

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Faculteit Rechten Universiteit Hasselt Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Versie 25 augustus 2010 Artikel 1: Algemene doelstellingen De bachelorscriptie is een bijzondere

Nadere informatie

1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren.

1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren. 1.De leerlingen kunnen losse gegevens verwerven en gebruiken door ze betekenis te geven en te memoriseren. De leerlingen kunnen betekenis geven aan losse gegevens door ze te situeren in een context; door

Nadere informatie

Hoe begin ik aan een scriptie? 1

Hoe begin ik aan een scriptie? 1 Hoe begin ik aan een scriptie? 1 VOORAF SCRIPTIESEMINAAR OVERZICHT 1. Hoe begin ik aan een scriptie? 2. Hoe is een scriptie opgebouwd? 3. Hoe verwerk ik literatuur in een scriptie? 4. Hoe verwijs ik naar

Nadere informatie

Hoe maak je een goede bronvermelding. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/39641

Hoe maak je een goede bronvermelding. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/39641 Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres Els ; 11 October 2012 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/39641 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Hoe naar bronnen verwijzen?

Hoe naar bronnen verwijzen? Hoe naar bronnen verwijzen? Er zijn verschillende systemen om naar een bron te verwijzen. In het APA-systeem plaats je in de tekst na het citaat op de parafrase tussen haakjes de naam van de auteur, het

Nadere informatie

INKOMEN PER HOOFD IN BELGIË EN INDIA 1

INKOMEN PER HOOFD IN BELGIË EN INDIA 1 INKOMEN PER HOOFD IN BELGIË EN INDIA 1 Waarom is het inkomen per hoofd in België zoveel hoger dan in India? Mariane De Wilde (1ste Bachelor TEW) Eric De Jong (1ste Bachelor HI) Romelu Lukaku (Voorbereidingsprogramma

Nadere informatie

OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN

OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN OPDRACHT PERSBERICHT SCHRIJVEN Persbericht Een persbericht is een prachtige vorm van free publicity. Het gericht sturen van persberichten kan een flinke publicitaire waarde hebben. Daarbij kan dit soort

Nadere informatie

Twee eeuwen leven, wonen en werken in Nederland (19 e en 20 e eeuw). Een studie op basis van de digitale Nederlandse Volkstellingen 1795-2001

Twee eeuwen leven, wonen en werken in Nederland (19 e en 20 e eeuw). Een studie op basis van de digitale Nederlandse Volkstellingen 1795-2001 Twee eeuwen leven, wonen en werken in Nederland (19 e en 20 e eeuw). Een studie op basis van de digitale Nederlandse Volkstellingen 1795-2001 Richtlijnen voor auteurs 25 april 2006 ALGEMEEN De tekst van

Nadere informatie

HALLO WERELD WERKSTUK

HALLO WERELD WERKSTUK HALLO WERELD WERKSTUK Opdracht Maak een werkstuk over China, het onderwerp van het boek De Parel en De Draak. Beschrijf verschillende aspecten van het land en maak je werkstuk zo afwisselend mogelijk.

Nadere informatie

Informatiebrochure / Handleiding BACHELORSCRIPTIE

Informatiebrochure / Handleiding BACHELORSCRIPTIE Informatiebrochure / Handleiding BACHELORSCRIPTIE Afdeling Midden-Oosten Studies September 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Definitie en kenmerken van de scriptie 1 3 Keuze van het onderwerp van de scriptie

Nadere informatie

Scriptie schrijven: tips per schrijffase

Scriptie schrijven: tips per schrijffase Scriptie schrijven: tips per schrijffase Moeilijkheden en oplossingen Het schrijfproces bestaat uit verschillende fasen. Bij elke fase noemen we een aantal moeilijkheden die zich in dat stadium kunnen

Nadere informatie

Hoe schrijf ik een historisch verantwoord artikel?

Hoe schrijf ik een historisch verantwoord artikel? Hoe schrijf ik een historisch verantwoord artikel? Tips voor een betere valorisatie van heemkundig onderzoek Thijs Lambrecht was de lesgever van de cursusreeks Hoe schrijf ik een historisch verantwoorde

Nadere informatie

DE TECHNISCHE VERZORGING VAN WERKSTUKKEN

DE TECHNISCHE VERZORGING VAN WERKSTUKKEN DE TECHNISCHE VERZORGING VAN WERKSTUKKEN De huidige tekstverwerkingsprogramma s maken het mogelijk teksten op een professionele manier op te maken. De vele mogelijkheden brengen echter ook het risico met

Nadere informatie

EINDWERK ECONOMIE 6 ECWI

EINDWERK ECONOMIE 6 ECWI EINDWERK ECONOMIE 6 ECWI 2015-2016 Rudy De Wever 1. Concrete Opdracht Je kiest: a. ofwel een onderwerp uit de lijst met aangereikte onderwerpen; b. ofwel neem je een zelfgekozen onderwerp na goedkeuring

Nadere informatie

Bachelorproef. 1 http://www.studielicht.be

Bachelorproef. 1 http://www.studielicht.be Bachelorproef Inhoud Hoe start ik met de voorbereiding van de bachelorproef?... 1 Hoe kies ik een onderwerp voor mijn bachelorproef?... 2 Hoe verzamel ik betrouwbare informatie?... 2 Hoe verhoog ik de

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 4VMBO - T 2014-2015

SECTORWERKSTUK 4VMBO - T 2014-2015 SECTORWERKSTUK 4VMBO - T 2014-2015 handleiding leerlingen inhoud: inleiding stappenplan logboek beoordelingsformulier tijdpad 1 INLEIDING SECTORWERKSTUK VOOR 4 VMBO Alle leerlingen van het vmbo theoretische

Nadere informatie

Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16. De Romeinen! NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren!

Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16. De Romeinen! NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren! Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16 NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren! De Romeinen! Inhoudsopgave Hoe gaan jullie te werk? Blz. 2 Hoofd- en deelvragen bedenken Blz. 3 Inleiding

Nadere informatie

Stap 4: Indeling maken

Stap 4: Indeling maken Stap 1: Het kiezen van een onderwerp Kies een onderwerp dat je aanspreekt of waar je veel van af weet of waar je graag meer over te weten wilt komen. Klaar? Kleur vakje 1 van het stappenblad. Stap 2: Materiaal

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

INHOUD. Wat zoek je?... 2 Waar zoek je?... 4 Hoe zoek ik?... 8 Wat heb ik?...10. Naam. Opleiding. Project. Datum

INHOUD. Wat zoek je?... 2 Waar zoek je?... 4 Hoe zoek ik?... 8 Wat heb ik?...10. Naam. Opleiding. Project. Datum INHOUD Wat zoek je?... Waar zoek je?... 4 Hoe zoek ik?... 8 Wat heb ik?...0 Naam Opleiding Project Datum WAT ZOEK JE? Oriëntatie: Welke bronnen gebruik je? Om een globaal beeld te krijgen van je onderwerp

Nadere informatie

Literatuurverwijzing in de tekst

Literatuurverwijzing in de tekst Verwijzen en literatuurlijst volgens de APA Voor het schrijven van teksten maak je vaak gebruik van schriftelijke bronnen. Dit kunnen boeken, tijdschriftartikelen, folders, of teksten van internet zijn.

Nadere informatie

Het profielwerkstuk. 2. Eisen en voorwaarden Het profielwerkstuk moet aan een aantal eisen en voorwaarden voldoen:

Het profielwerkstuk. 2. Eisen en voorwaarden Het profielwerkstuk moet aan een aantal eisen en voorwaarden voldoen: -1- Het profielwerkstuk 1. Inleiding Hier staat hoe u te werk gaat bij het maken van het profielwerkstuk. Ook de eisen waaraan het moet voldoen zijn opgesomd. Verder geeft het u een voorbeeld van een plan

Nadere informatie

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan 1. Globaal lezen a. Lees eerst altijd een tekst globaal. Dus: titel, inleiding, tussenkopjes, slot en bron. b. Denk na over het onderwerp,

Nadere informatie

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk?

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Je gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in een

Nadere informatie

Workshop BLIKSEM - Leesbegrippen in de BLIKSEM Oefenteksten en Toetsen

Workshop BLIKSEM - Leesbegrippen in de BLIKSEM Oefenteksten en Toetsen Leesbegrippen Groep 5 1. alinea (7)* 2. anekdote (2) 3. bedoeling van de schrijver (3) 4. boodschap overbrengen (1) 5. bronvermelding (2) 6. conclusie (1) 7. de bedoeling van de schrijver (2) 8. de clou

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

Het Harvard-verwijssysteem

Het Harvard-verwijssysteem Het Harvard-verwijssysteem In verschillende wetenschapsdisciplines worden verschillende stijlen gehanteerd voor het verwijzen naar bronnen en het beschrijven van titels van publicaties (zie www.rug.nl/noordster,

Nadere informatie

Aanleverspecificaties folio-uitgaven

Aanleverspecificaties folio-uitgaven Aanleverspecificaties folio-uitgaven 1 Inhoudsopgave 1 Instructies schrijffase 4 Opbouw van het boek - Voorwerk - Hoofdgedeelte - Nawerk 2 structuur en leesbaarheid 5 Hoofdstukinleiding Koppenstructuur

Nadere informatie

Richtlijnen werkstukken Faculteit der Archeologie

Richtlijnen werkstukken Faculteit der Archeologie Richtlijnen werkstukken Faculteit der Archeologie Introductie Sinds 1 september 2010 bestaat er een (nieuwe) facultaire standaard met richtlijnen waaraan alle werkstukken en verslagen aan dienen te voldoen.

Nadere informatie

OPZET, UITVOERING EN PRESENTATIE VAN EEN ONDERZOEK, HAVO EN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

OPZET, UITVOERING EN PRESENTATIE VAN EEN ONDERZOEK, HAVO EN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 OPZET, UITVOERING EN PRESENTATIE VAN EEN ONDERZOEK, HAVO EN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 Opzet, uitvoering en presentatie van een onderzoek, havo en vwo vakinformatie staatsexamen 2016 De

Nadere informatie

Huisstijlhandboek OPAC

Huisstijlhandboek OPAC 1 Huisstijlhandboek OPAC 1. CURSUSSEN IN WORD: Voorblad: Naam cursus (Cambria 40, blauw) Naam vakgroep (Verdana 10, zwart) Docentengegevens (Verdana 10, zwart) Gegevens OPAC (Verdana 8, zwart) logo (2,11

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

informatie profielwerkstuk havo avondlyceum CAL handleiding H5 2015-2016

informatie profielwerkstuk havo avondlyceum CAL handleiding H5 2015-2016 informatie profielwerkstuk havo avondlyceum CAL handleiding H5 2015-2016 Inhoud: Inleiding 2 Tijdsplanning 3 Logboek 4 Voorbeeld logboek 5 Verslag 6 Bronvermelding 7 Weging/ eindcijfer 8 pws-informatieboekje

Nadere informatie

Sectorwerkstuk. Kandinsky College. locatie Sint Jorisschool

Sectorwerkstuk. Kandinsky College. locatie Sint Jorisschool Sectorwerkstuk Kandinsky College locatie Sint Jorisschool schooljaar 2015-2016 1 Wat is het sectorwerkstuk? Het sectorwerkstuk is een werkstuk dat je maakt in klas vier over de door jou gekozen sector.

Nadere informatie

Media en creativiteit. Herfst jaar vier Werkcollege 3

Media en creativiteit. Herfst jaar vier Werkcollege 3 Media en creativiteit Herfst jaar vier Werkcollege 3 Agenda les 3 Introductie schrijfvaardigheden Inhoud Stijl Structuur Huiswerk volgende week Waarom moet ik kunnen schrijven? Kerncompetentie elke HBO

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

VERWIJZEN NAAR BRONNEN

VERWIJZEN NAAR BRONNEN HANDLEIDING VOOR HET VERWIJZEN NAAR BRONNEN MET BEHULP VAN WORD Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Verwijzingen maken... 4 2.1 Invoegen van een verwijzing... 4 2.2 Verwijzing naar een boek... 5 2.3 Verwijzing

Nadere informatie

BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1

BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1 BIJZONDERE REGELS FILATELISTISCHE LITERATUUR Pag. 1 Bijzondere regels voor de Beoordeling van Filatelistische literatuur op FIP-tentoonstellingen. (vertaling van de SREV=Special Regulations for the Evaluation

Nadere informatie

Voorwoord bij de tiende druk 8. 1 Inleiding 1 0. deel i voorbereiding 15

Voorwoord bij de tiende druk 8. 1 Inleiding 1 0. deel i voorbereiding 15 Inhoud Voorwoord bij de tiende druk 8 1 Inleiding 1 0 deel i voorbereiding 15 2 Verkenning van onderzoeks- en rapporteringsterrein 1 9 2.1 Terreinafbakening 2 0 2.2 Vraagstelling 3 0 2.3 Doelstelling 3

Nadere informatie

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949

Plaatsingslijst. Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Plaatsingslijst Archief T.A. de Jager Archiefnummer: 62 Archiefnaam: JAGE Sector: Cultuur en recreatie Soort archief: Persoonsarchief Datering: 1905-1949 Katholiek Documentatie Centrum 2013 1 Binnengekomen

Nadere informatie

JE WEG VINDEN IN ONDERZOEK

JE WEG VINDEN IN ONDERZOEK 1 2 JE WEG VINDEN IN ONDERZOEK Onderzoek doen kan veel betekenen: - een samenvatting van een boek maken, - voor literatuur een schrijver bestuderen, - een land voor aardrijkskunde bespreken, - een natuurkundeproef

Nadere informatie

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

ZET DE BOXEN AAN! Kijk op de week. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS ZET DE BOXEN AAN! Jongeren verkennen verschillende manieren om radio te maken (podcasting, internetradio), beluisteren voorbeelden en zetten de grote lijnen uit voor een eigen radio-uitzending: voor wie?

Nadere informatie

Schrijven: van verslag tot eindwerk do s & don ts Uitbreidingen in druk vijf (augustus 2012) ten opzichte van druk vier

Schrijven: van verslag tot eindwerk do s & don ts Uitbreidingen in druk vijf (augustus 2012) ten opzichte van druk vier Schrijven: van verslag tot eindwerk do s & don ts Uitbreidingen in druk vijf (augustus 2012) ten opzichte van druk vier www.leenpollefliet.be Aangezien vele studenten en docenten die dit handboek gebruiken

Nadere informatie

1 Oriëntatie op de opdracht: wat verwachten ze van me? 21

1 Oriëntatie op de opdracht: wat verwachten ze van me? 21 Inhoudsopgave Inleiding 13 FASE 1 Oriënteren op de opdracht 19 1 Oriëntatie op de opdracht: wat verwachten ze van me? 21 1.1 Inleiding 21 1.1.1 Een essay is een essay? 21 1.1.2 En toch: kenmerken van academisch

Nadere informatie

Bibliografische referenties invoegen via Word 2013

Bibliografische referenties invoegen via Word 2013 Bibliografische referenties invoegen via Word 2013 Dienst mediatheken Laatst bijgewerkt op 25/09/2014 11:09 ALGEMEEN Je kan jezelf heel wat werk besparen door je bibliografische referenties in Word bij

Nadere informatie

De termen kunnen de documenten terugvindbaar maken, maar de termen zijn niet geschikt om de documenten op onderwerp op te bergen.

De termen kunnen de documenten terugvindbaar maken, maar de termen zijn niet geschikt om de documenten op onderwerp op te bergen. 1. Inleiding Voor u ligt de eerste editie van de thesaurus van termen op het gebied van antroposofie, vrijeschool onderwijs, begeleiding van het vrijeschoolonderwijs en verwante onderwerpen die is ontwikkeld

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Handleiding whitepaper schrijven. Handig stappenplan en tips om zelf aan de slag te gaan

Handleiding whitepaper schrijven. Handig stappenplan en tips om zelf aan de slag te gaan Handleiding whitepaper schrijven Handig stappenplan en tips om zelf aan de slag te gaan Inhoud Inleiding... 3 Wat is een whitepaper?... 3 Kies het juiste onderwerp... 4 Voordat je gaat schrijven... 4 Gegevens

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Aanvang

1. Inleiding. 2. Aanvang Studenthandleiding Bachelorscriptie Burgerlijk recht 2015-2016 Inhoud 1. Inleiding... 2 Doel bachelorscriptie... 2 Aansluiting bij eerder geschreven essays... 2 2. Aanvang... 2 Introductiecollege... 2

Nadere informatie