Regionaal feitenonderzoek

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Regionaal feitenonderzoek"

Transcriptie

1 Regionaal feitenonderzoek Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West-Overijssel (GAWO) WELLDRA

2 Regionaal feitenonderzoek Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West-Overijssel (GAWO) Hans van der Eem Jan Zwiers WSGS-RFO Welldra WELLDRA

3 Inhoudsopgave- REGIONAAL-FEITENONDERZOEK:-SAMENVATTING FEITENONDERZOEKAFVALWATERBEHEERWEST7OVERIJSSEL Werkwijze Leeswijzer ACHTERGRONDEN BestuursakkoordWater Regionaleopgave Albereikteresultaten DEFEITENOPEENRIJ Inwoneraantallen Stelselkenmerken Kosten Heffingen Zichtopoorzakenvankostenverschillen Conclusies DEAUTONOMEKOSTENONTWIKKELINGTOT Kostenontwikkeling Uitgaven Conclusies BEELDENUITDEINTERVIEWS Metwiesamenwerken? Langetermijnvisies Invullingvanhetafvalwaterbeheer Professioneelbeheer Conclusies KANSEN Hetbenuttenvankansen Kans:Financiëlesystematiek Kans:Planvorming Kans:Data,metenenmonitoren(inzicht) Kans:Verlengenlevensduur Kans:Renovatietechnieken Kans:Programmering Kans:Publiekprivatesamenwerking Kans:Bundelendeeltaken Kans:Vergaandintegreren Overzichtkansen Conclusies...57 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 717

4 7 VERVOLG Ambities Voorwaardenvooreensuccesvolvervolg...59 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 727

5 Regionaal-feitenonderzoek:-samenvatting- - In#de#eerste#helft#van#2012#is#in#West3Overijssel#een#regionaal#feitenonderzoek#doelmatig# afvalwaterbeheer#uitgevoerd.#hieraan#hebben#de#gemeenten##dalfsen,#deventer,#kampen,## Olst3Wijhe,#Raalte,#Staphorst,#Zwartewaterland,#Zwolle#en#Waterschap#Groot3Salland# deelgenomen.#drinkwaterbedrijf#vitens#is#in#de#loop#van#het#project#betrokken#geraakt.# # Uit#de#verzamelde#feiten#blijken#grote#onderlinge#verschillen#tussen#gemeenten#op#het#gebied# van#kosten,#kostenontwikkeling,#heffing,#financiële#systematiek#en#praktische#invulling#van#het# rioleringsbeheer.#er#lijkt#een#groot#verbeterpotentieel#aanwezig;#de#hoogte#van#de#besparing# kan#per#deelnemer#verschillen.# Waterschap#Groot3Salland#voldoet#aan#de#landelijke#eisen#voor#het#zuiveren#van#stedelijk# afvalwater#en#kent#een#tarief#dat#iets#onder#het#landelijk#gemiddelde#ligt.# # In#het#onderzoek#zijn#kansen#benoemd#om:# 7 de#verwachte#kostenstijging#in#het#afvalwaterbeheer#te#beperken;# 7 de#kwaliteit#van#het#beheer#verder#te#professionaliseren;# 7 de#duurzaamheid#te#vergroten;# 7 de#kwetsbaarheid#in#de#organisatie#van#het#beheer#te#verminderen.# ## Naast#kwalitatieve#verbeteringen#laten#deze#kansen#een#besparingspotentieel#in#2020#van#ruim# 2½#miljoen#euro#per#jaar#zien.#Gezien#de#verwachte#kostenstijging#zal#de#besparing#leiden#tot# minder3meerkosten.#er#zijn#geen#grote#organisatorische#veranderingen#voor#nodig.#het#gaat# vooral#om#het#zoeken#naar#beste#werkwijzen#en#deze#werkwijzen#ook#daadwerkelijk# implementeren.#de#grootste#besparingen#worden#verwacht#door:# - kritisch#het#vervangingsmoment#van#riolen#te#bepalen;## - nadrukkelijk#renovatietechnieken#als#alternatief#voor#vervanging#te#overwegen;## - kennis#en#expertise#van#private#partijen#beter#te#benutten;# - een#gezamenlijk#visie#en#plannen#voor#de#afvalwaterketen#op#te#stellen.## De#laatste#twee#kansen#kunnen#ook#een#belangrijke#impuls#beteken#voor#het#duurzamer# inrichten#van#de#afvalwaterketen,#bijvoorbeeld#door#afvalwater#nadrukkelijk#ook#als#grondstof# te#beschouwen.# # In#aanvulling#op#dit#besparingspotentieel#zijn#ook#besparingen#en#verbeteringen#mogelijk#door# verdere#samenwerking#tussen#waterschappen#onderling#en#door#vergaande#regionale# integratie#van#het#afvalwaterbeheer.#dit#laatste#vraagt#om#ingrijpende#organisatorische# aanpassingen.#de#interwaterschappelijke#samenwerking#en#vergaande#integratie#zijn#in#dit# feitenonderzoek#niet#intensief#onderzocht.#op#basis#van#het#landelijk#uitgevoerde# feitenonderzoek#zou#hiermee#3½#miljoen#euro#per#jaar#bespaard#kunnen#worden.# # Tijdens#een#bestuurlijke#bijeenkomst#op#27#juni#2012#is#de#voorkeur#uitgesproken#om#voor#de# periode# #de#aandacht#te#richten#op#de#kansen#die#vanuit#de#bestaande#organisaties# kunnen#worden#gerealiseerd.#parallel#worden#de#mogelijkheden#van#vergaande#integratie# verkend.#na#drie#jaar#kan#op#basis#van#de#dan#bereikte#resultaten#worden#besloten#op#welke# wijze#samenwerking#in#de#afvalwaterketen#een#vervolg#krijgt.# # # # GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 737

6 Om#de#kansen#te#benutten#is#nauwe#betrokkenheid#van#de#bestuurders#nodig.#Zij#dienen#er#op# toe#te#zien#dat#de#afspraken#uit#het#landelijke#bestuursakkoord#water#in#de#regio#voldoende# worden#opgepakt.#dit#vertaalt#zich#onder#meer#in#het#vaststellen#van#ambities#( 10%#minder# meerkosten#in#2020 )#en#het#meedenken#over#een#meer#duurzame#inrichting#van#de# afvalwaterketen.# # Het#doelgericht#en#daadkrachtig#oppakken#van#de#kansen#vraagt#om#een#verdere# professionalisering#van#de#gawo#organisatie.#een#programmamanager#voert#de#regie#over#het# gezamenlijke#vervolgtraject.#deze#initieert,#stimuleert,#toetst#en#stelt#bij.#de#managers#van#de# betrokken#organisaties#zullen#in#het#vervolg#deelnemen#aan#het#coördinatieteam,#dat#sinds# 2010#de#GAWO#activiteiten#coördineert.#Zij#kunnen#er#voor#zorgen#dat#mensen#en#middelen# beschikbaar#komen.#bovendien#kunnen#zij#er#op#toe#zien#dat#beste#werkwijzen#ook# daadwerkelijk#worden#overgenomen.#zij#borgen#het#veranderproces.# GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 747

7 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek Feitenonderzoek-afvalwaterbeheer-WestLOverijssel-- In2010isdoorrijkenkoepelorganisatieseenlandelijkfeitenonderzoekuitgevoerdnaarhet doelmatigbeheervandewaterketen.inditonderzoekisopbasisvanfeiten,ervaringenen literatuurstudieeenraminggemaaktvandemogelijkebesparingenindewaterketen.de resultatenvanhetonderzoekhebbenhunuitwerkinggevondeninhetbestuursakkoordwater. DeVerenigingNederlandseGemeenten(VNG)endeUnievanWaterschappen(UvW)hebben daarinondermeerafgesprokenin miljoeneuroperjaartebesparen.debesparing bedraagtongeveer12,5%vandejaarlijksekosten. DegemeentenDalfsen,Deventer,Kampen,Olst7Wijhe,Raalte,Staphorst,Zwartewaterlanden WaterschapGroot7Sallandhebbeneind2011besloteneenzogenaamdregionaal feitenonderzoekuittelatenvoerenomdebesparings7enverbetermogelijkhedeninderegio West7Overijsselteverkennen.Deverbeteringenrichtenzichophetverderprofessionaliseren vanhetafvalwaterbeheer,hetverminderenvandekwetsbaarheidenhetvergrotenvande duurzaamheid.deregioomvateengrootdeelvanhetbeheergebiedvanwaterschapgroot7 Salland.Tussengemeentenenwaterschapwordtallangeretijdintensiefsamengewerkt,sinds 2010onderdenaamGAWO,GezamenlijkAfvalwaterbeheerWest7Overijssel. TijdensdeuitvoeringvanhetfeitenonderzoekisdrinkwaterbedrijfVitensnaderbetrokken geraakt.zoisookmetvitenseeninterviewgehoudenenheeftvitensdeelgenomenaande workshops.defocusbleefopdeafvalwaterketen,omdatopdatpuntdegrootstebaten wordenverwacht.welisbezienhoedeervaringenexpertisevanvitenshierbijkanworden ingezet. 1.1 Werkwijze- Hetfeitenonderzoekisuitgevoerddoorhetverzamelenvanbasisinformatieenhetvoerenvan interviewsmetalledeelnemendepartijen.debasisinformatiebetrofdocumentenalsde benchmarksrioleringszorgenzuiveringsbeheer,degemeentelijkerioleringsplannen, begrotingenenaanvullendeinformatieopbasisvanvragenlijsten.deinterviewszijngehouden metdebeheerdersvandegemeentelijkerioleringendeafvalwaterzuiveringsinstallaties. Deresultatenzijnvervolgensbesprokenineenworkshop,waarbijookdekansenvoor samenwerkingzijnbenoemd.dekansenmethetgrootsteverbeterpotentieelzijnineen aanvullendeworkshopbesprokenenvastgesteld.hetbesparings7enverbeterpotentieelis tijdenseenbestuurlijkebijeenkomstop27junigepresenteerd.daarisbeslotendekansen voortvarendenambitieusoptepakken,waarbijmetnadrukveelwaardeisgehechtaanhet verhogenvandeduurzaamheid,bijvoorbeelddoorafvalwaterookalsgrondstofte beschouwen. Hetvooruliggenderapportbeschrijftdebevindingenvanhetfeitenonderzoek.

8 1.2 Leeswijzer- Hetrapportisopgebouwduitdriedelen: 1. Achtergronden# Inhoofdstuk2schetsenwijenkeleachtergrondenbijhetfeitenonderzoek,zoalshet BestuursakkoordWaterendereedsdoorsamenwerkingbereikteresultaten. 2. Feiten#en#bevindingen Hoofdstuk3beschrijfteenaantalfeitenenkenmerkenvanhetafvalwaterbeheerin West7Overijsselwaarnainhoofdstuk4deuitgavenendekostenontwikkelingtot2020 wordengeschetst.naastdezefeitenschetsenwijinhoofdstuk5enkelekenmerkenvan hetafvalwaterbeheerinderegiodieuitdeinterviewsnaarvorenzijngekomenenzichniet zogoedlatenvattenincijfers. 3. Kansen#en#vervolg# Inhoofdstuk6komendeverzameldekansenaanbodomhetafvalwaterbeheerte verbeteren.hetgaathierbijommeerdereaspecten: a. hetbeheersenvandekostenstijgingdietot2020indeafvalwaterketenwordt verwacht; b. hetverderprofessionaliserenvanhetafvalwaterbeheer; c. hetduurzameromgaanmetgebruiktwatereningezameldregen7engrondwater; d. hetverminderenvandekwetsbaarheidindeorganisatievanhetbeheer. Inhoofdstuk7gaanwijinophetvervolgtrajectnahetfeitenonderzoek. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 767

9 Deel#1# ACHTERGRONDEN- GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 777

10 2 Achtergronden- Indithoofdstukschetsenwijachtergrondenbijhetregionalefeitenonderzoek:het BestuursakkoordWater,deregionaledoorvertalingenderesultatenvansamenwerkingtotnu toe. 2.1 Bestuursakkoord-Water- Inmei2011ishetlandelijkBestuursakkoordWaterondertekend.Hetakkoordbevatonder meerafsprakenoverdoelmatigbeheervandewaterketen.vooreenbelangrijkdeelbetreft heteenbevestigingvaneerdereafsprakenuitapril2010tussendeverenigingnederlandse Gemeenten(VNG)endeUnievanWaterschappen(UvW).Ophoofdlijnenkenthet waterketendeelvierdoelen: 1. Besparen# Indeafvalwaterketenwordtin2020eenbesparingvan380miljoeneuroopdejaarlijkse kostenbereikttenopzichtevandeautonomekostenontwikkeling.deverwachtingisdat dejaarlijksekostenindeafvalwaterketenindeperiode metongeveer750 miljoeneurozullentoenemen 1.Doordebesparingwordendusuiteindelijk minder7meerkosten bereikt. Dedrinkwaterbedrijvendienenvolgenshetakkoordin202070miljoeneurotebesparen. Zijverwachteneenkostenstijgingvan50miljoen.Dekostenvoorhetdrinkwaterzullendus ongeveerophethuidigeniveauvan1,4miljardeuroblijven. 2. Professionaliseren Hetbeheervandeafvalwaterketenwordtverdergeprofessionaliseerd,gerichtophet nemenvanmeerkosteneffectieveinvesteringsbeslissingenenhetsystematischeren efficiënteruitvoerenvanoperationeletaken. 3. Verduurzamen# Deafvalwaterketenwordtduurzameringerichtenbeheerd.Zokunnenenergieen grondstoffenwordenteruggewonnenenkandeinrichtingvandeopenbareruimteworden benutomopeffectievewijzeomtegaanmetdeverwachtehogereneerslagintensiteit. Bovendienkanhetslimomgaanmetwaterindebebouwdeomgevingdekwaliteitvande leefomgevingverbeteren.zokaninstedelijkgebieddeaanwezigheidvanopenwateren hetgebruikvangroenedakendehittestressverminderen.hetverduurzamenvraagt ruimtevoorhetontwikkelenentoepassenvaninnovaties. 4. Verminderen#personele#kwetsbaarheid Hetrioleringsbeheerwordtindekleineregemeentenmeteenbeperktebezetting uitgevoerd.menisvoorkennisencapaciteitsterkaangewezenopadviesbureaus.bij vertrekvanmedewerkerskanhetbeheerstagnerenofterugvallen,omdatprocessenniet voldoendegeborgdzijn.ookgrotereorganisatieskunnenkwetsbaarzijnopspecifieke taken.doorgerichtesamenwerkingwordtdekwetsbaarheidverminderd. 1 Inhetlandelijkfeitenonderzoekisnoguitgegaanvaneenkostenstijgingmet600miljoeneuro.Dewaterschappen hebbendeautonomekostenstijgingvoorhetzuiveringsbeheerechterverhoogdvan200naarcirca350miljoeneuro in2020.samenmetdekostenstijgingvoorhetrioleringsbeheervan400miljoeneuro,resulteertditineenstijging van750miljoeneurovoordeafvalwaterketen. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 787

11 Deuitvoeringvanhetakkoordisneergelegdbijderegio s:gemeentenenwaterschappenstaan aandelatomdedoelstellingenuithetakkoordtebereiken,waarbijkennisenervaringvande drinkwaterbedrijvenwordenbenut.landelijkwordtdevoortganggevolgd.begin2013zal wordengetoetstofinderegio sbestuurlijkambitieszijngeformuleerdenmaatregelenzijn benoemdomdeambitiesterealiseren. Intermezzo:*forse*opgave* * De#geschetste#besparingen#uit#het#landelijke#feitenonderzoek#betekenen#een#grote#opgave,# zoals#uit#het#volgende#blijkt.#discussie#over#samenwerking#in#de#waterketen#is#met#name#gaan# spelen#vanaf#1998#toen#in#een#kiwa3rioned#rapport#omvangrijke#besparingen#in#de# waterketen#waren#bespiegeld.#dit#heeft#geleid#tot#allerhande#initiatieven,#zoals#het#uitvoeren# van#optimalisatiestudies#en#het#gezamenlijk#inkopen#van#diensten.#in#2006#is#nagegaan#wat# deze#initiatieven#zouden#opleveren#als#deze#overal#in#nederland#zouden#worden#gevolgd.#dat# bleek#een#besparing#op#te#leveren#van#1#à#2#procent.#de#nu#geraamde#12,7%#ligt#daar#ver# boven.#het#betekent#dat#er#meer#nodig#is#dan#samen#projecten#uitvoeren.#het#gaat#echt#om# veranderen,#om#het#loslaten#van#werkwijzen#zodat#het#slimmer#of#beter#wordt.# * 2.2 Regionale-opgave- Watzounueenlandelijkebesparingvan380miljoeneuroperjaarvoorderegiobetekenen? Terindicatiezijndebesparingenuithetbestuursakkoordvertaaldnaarderegio.De procentuelebesparingenuithetlandelijkefeitenonderzoekzijndaarbijtoegepastopde regionaleuitgavenvoorhetbeheervanrioleringenzuivering(tabel11,pagina26).ditlevert onderstaandbeeldop. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 797

12 Tabel-1.-Indicatieve-besparingsdoelstelling-voor-de-regio-WestLOverijssel-op-basis-van-een-doorvertaling-van- landelijke-doelstellingen-naar-de-regio- - Kosten-regio-WestL Overijssel- - - (mln- /jaar- in-2020)- Riolering- 32,0 8,2% 2,6 L-Vergaand-integreren-afvalwaterbeheer- 4,1% 1,3 Zuivering- 25,0 BesparingsL percentage-inlandelijkfeitenonderzoek- - (%)- Indicatievebesparing-in-WestL Overijssel- - (mln- /jaar- in-2020)- L-Nieuwe-opgaven,-kapitaallasten-en- operationeel-beheer- L-Nieuwe-opgaven,-kapitaallasten-en- operationeel-beheer- 6,9% 1,7 L-Vergaand-integreren-afvalwaterbeheer- 4,8% 1,2 Totaal- 56,8 12% 6,8 Intotaalzouerbijna7miljoeneuroperjaarbespaardkunnenworden.Ditkomtneerop ongeveer40europerhuishoudenperjaar.inhetregionalefeitenonderzoekwordtnagegaan ofditbesparingspotentieelvoorderegiorealistischis. Opgemerktwordtdatpersectorcircatweederdevandegeraamdebesparingenkanworden bereiktopdepostennieuweopgaven,kapitaallastenenoperationeelbeheer(zietabel1). Dezebesparingenkunnenwordengerealiseerddoorintergemeentelijkec.q. interwaterschappelijkesamenwerkingeneengoedeafstemmingtussengemeenteen waterschap.hetoverigebesparingspotentieelwordtbereiktdoorvergaandeintegratieinde afvalwaterketen,bijvoorbeeldindevormvaneenuitvoeringsorganisatievooroperationele afvalwaterbeheertakenopdeschaalvanhetwaterschap. Wijwillenbenadrukkendatdegeraamdebesparingengemiddeldebesparingenbetreffen.We kunnennietsprekenoverdegemeentenende#waterschappen#innederland.wehebben415 gemeentenen24zuiverendewaterschappen.wekunnendaaromooknietsprekenoverhet rioleringsbeheerenhet#zuiveringsbeheer.deverschillenzijnsomsgroot(ziehoofdstukken3 t/m5)endaarmeeookhetverbeterpotentieelperorganisatie. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7107

13 2.3 Al-bereikte-resultaten- InWest7Overijsselwordtalvanaf1999intensiefsamengewerkt.Datheeftenkelefraaie verbeteringenopgeleverd: 7 Dooroptimalisaties#in#de#gehele#afvalwaterketenisindeperiode intotaal tenminste29miljoeneuroaaninvesteringskostenuitgespaard.hetgaatomruwwegeen kwartvanhetoorspronkelijkeinvesteringsvolume.debatenvandezebesparingen vertalenzichdoornaarlagerekapitaallasten(circa1,7miljoeneuroperjaar 2 ofwel10euro perhuishoudenperjaar).naastfinanciëlebatenhebbendeoptimalisatiesook kwaliteitswinstopgeleverddoorhetextraverminderenvanvuilvrachtennaarhet oppervlaktewater. 7 Hetwaterschapverzorgtvooreenaantalgemeentenhetbeheer#en#onderhoud#van# rioolgemalen.dedeskundigheidvanhetwaterschapwordthierbijbenutomdekwaliteit vanhetbeheerteverbeteren.doorhetbundelenvantakenopéénplekwordtookde kwetsbaarheidvoorpersonelewisselingenverminderd. 7 Hetwaterschapverzorgtvooreenaantalgemeentendeengineering#van#rioolgemalen, zowelrenovatiealsnieuwbouw.naasthetinbrengenvandeskundigheidleidtdeaanpak ooktotstandaardisatiemetbijvoorbeeldgelijkesoftware. 7 Gemeentenenwaterschapmeten#samen#aan#de#afvalwaterketen.Gegevenswordennaar éénhoofdpostgestuurdengecombineerdmetbuienradar.dezeinnovatieveaanpak maakteeneenduidigeanalysevanenvergelijkingtussenstelselsmogelijk.hetverbeterde inzichtbiedtdemogelijkheidominvesteringsbeslissingenopdoelmatigheidtetoetsen. Eind2010iseenvolgendestapgezetindesamenwerking:GAWO,Gezamenlijk AfvalwaterbeheerWest7Overijssel.Erzijndrieafvalwaterteamsopgerichteneen coördinatieteamzorgtvoorafstemmingenstroomlijnenvandeactiviteiten.tweethema s wordenverkend: degoededingendoen en dedingengoeddoen.erisinmiddelseenformat beschikbaaromdesysteemkennisvandeafvalwaterketenuniformvastteleggeneneriseen formatontwikkeldomhethuidigfunctionerenvandeafvalwaterketeninzichtelijktemaken.er iseenraamwerkvooreenincidentenplanbeschikbaardatvoorindividuelezuiveringskringen kanwordenaangepast. - 2 Eenvoudigheidshalveiseenannuïtaireafschrijvingaangehoudenvan40jaareneenrentepercentagevan5% GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7117

14 Deel#2# FEITEN-EN-BEVINDINGEN- - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7127

15 3 De-feiten-op-een-rij- Opbasisvankostendekkingsplannen,begrotingen,gegevensuitbenchmarks,gegevensvan COELO 3 enantwoordenopvragenlijstenzijnkenmerkenenkostenvanhetafvalwaterbeheer verzameld.alhetgepresenteerdecijfermateriaalisdoordedeelnemendepartijen gecontroleerdenwaarnodigaangepastengeactualiseerd.metnameblekenerverschillen tussendecijfersuitdebenchmarkrioleringszorgendewerkelijkaanwezigesituatie. Indithoofdstukwordenderesultatenindevormvantabellenengrafiekenmetkorte toelichtinggetoond.achtereenvolgenskomenaandeorde: 7 inwoneraantallen 7 stelselkenmerken 7 kosten 7 heffingen 7 analysevankostenverschillen. 3.1 Inwoneraantallen- HetaantalinwonersbinnenhetbeheergebiedvanWaterschapGroot7Salland( )isiets kleinerdanhettotaalaaninwonersbinnendeachtgemeenten( ).gemeentegrenzen vallendanooknietpreciessamenmetdewaterschapsgrens.sommigegemeentenvoereneen deelvanhetafvalwaterafnaaranderewaterschappenenwaterschapgroot7sallandzuivert opzijnbeurtweereendeelvanhetafvalwatervanvieranderegemeenten.deinwoner7 aantallenzijnopgenomenintabel2. Tabel-2.-Inwoneraantal-per-gemeente- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Inwoners Stelselkenmerken- Tabel3toonteenaantalkenmerkenvandegemeentelijkerioleringsstelsels.Hetbegrip systeembuiswordtdoorstichtingrioned 4 gehanteerdomkostenvoorhetrioleringsbeheer onderlingbetertekunnenvergelijken.bijdebepalingwordendevrijvervalbuizenende transportleidingenvoor100%meegeteldendemechanischerioleringendrainageleidingen iedervoor20%.delengtevandemechanischeriolering,hetaantalpompunitsenhetaantal individuelebehandelsystemen(iba s)zijneenindicatievoordeomvangvanhetbuitengebied. 3 CentrumvoorOnderzoeknaardeEconomievanLagereOverheden 4 StichtingRIONEDisdekoepelorganisatievoorderioleringenhetstedelijkwaterbeheerinNederland GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7137

16 Tabel-3.-Enkele-kenmerken-van-de-gemeentelijke-rioleringsstelsels- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Systeembuis-(km) Vrij-verval-buis-(km) Mechanische-riolering- (km)- Pompunits-mechaL nische-riolering-(#) Aantal-IBA s Uitgedruktinvoorzieningenper10.000inwoners(Tabel4)tredenervooralverschillennaar voreninaardenomvangvandevoorzieningeninhetbuitengebied.zoheeftbijvoorbeeld ZwartewaterlandveelmechanischerioleringengeenIBA sendalfseneenbeperkteomvang mechanischerioleringenveeliba s.demeerverstedelijktegemeentendeventer,kampenen ZwollehebbenrelatiefweinigmechanischerioleringénweinigIBA s. Tabel-4.-Enkele-kenmerken-van-de-gemeentelijke-rioleringsstelsels-uitgedrukt-in-kengetallen-per inwoners- - Dalfsen- Devente r- Zwolle- Systeembuis- (km/ inw)- Vrij-verval-buis- (km/ inw)- Mechanische-rioleL ring-(km/ inw)- Pompunits-mech.- riolering-(#/10.000)- Aantal-IBA s- (#/ inw)- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd Dekostenvoorhetrioleringsbeheerzullendeelsafhankelijkzijnvanomgevingsfactoren.Als belangrijkeindicatorenwordenhiervoordematevanstedelijkheid(adressendichtheid),de leeftijdvanhetstelselendebodemgrondslaggehanteerd.gemiddeldgenomenover Nederlandnemendekostenperkilometersysteembuistoenaarmatedegemeentemeer verstedelijktis,hetstelselouderendebodemgesteldheidslechter.intabel5zijnenkele externe factorenverzamelddieinvloedhebbenopdekostenvanhetrioleringsbeheer. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7147

17 Tabel-5.-Overzicht-van-enkele- externe -factoren-die-invloed-hebben-op-de-kosten-van-het-rioleringsbeheer.- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Inwoners Gemiddelde-leeftijd- vrijverval-(jaar)- Adressendichtheid- (#/km 2 ) Slappe-bodem-(%) Waterschap-GrootLSalland- Tabel6toontenkelekenmerkenvanhetzuiveringsbeheerdoorWaterschapGroot7Salland. WaterschapGroot7SallandistenopzichtevandeanderewaterschappeninNederlandeen relatiefkleinwaterschap,zowelwatbetreftaantalinwoners,dehoeveelheidtezuiveren afvalwater,hetaantalinliggendegemeentenalshetaantalrioolwaterzuiveringsinstallaties. WaterschapGroot7Sallandvoldoetnagenoegvolledigaandeafsprakenmetgemeentenover deafnamecapaciteitvanaangeleverdstedelijkafvalwater.ookvoldoethetwaterschapaan effluenteisent.a.v.chemischzuurstofverbruik(czv),stikstofenfosfaat.waterschapgroot7 Sallandverwijdertminderfosfaatdanlandelijkgemiddeld,maarnogwelruimbovende landelijkenormvan75%. Tabel-6.-Enkele-kenmerken-van-het-zuiveringsbeheer-door-Waterschap-GrootLSalland- Waterschappen-gemiddeld- Inwoners Verontreinigingseenheden-(#) Inliggende-gemeenten-(#) Rwzi s-(#) Voldoen-aan-afnameverplichting-(%)- 99,2 96,5 Output:-verwijderen-CZV-(%)- 93,3 92,0 Output:-verwijderen-stikstof-(%)- 82,1 82,9 Output:-verwijderen-fosfaat-(%)- 79,6 84,3 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7157

18 3.3 Kosten Dekostenvoorhetrioleringsbeheerin2010perkilometersysteembuiszijnopgenomenin Tabel7.DekostenzijneveneensweergegeveninFiguur1.HetbetreftkostenexclusiefBTW. Dekostenvariërenaanzienlijktussendegemeenten.Inparagraaf3.5wordendeverschillen nadergeanalyseerd. Dekostenvoorhetzuiveringsbeheerin2010zijnvermeldinTabel8.Dezekostenzijninclusief BTW.AndersdangemeentenkanhetwaterschapdebetaaldeBTWnietterugvorderenuithet BTW7compensatiefonds.DeBTWdruktdaardooralslastopdekosten. Tabel-7.-Kosten-rioleringsbeheer-in Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st " Kosten"per"km"systeembuis" " "per"kilometer"systeembuis" " 8.000" 6.000" 4.000" Kapitaalkosten" ExploitaEekosten" 2.000" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst7Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" ZwarteL waterla nd- Zwolle- Kosten-per-kilometer- systeembuis-( /km)- L-waarvan- kapitaalkosten- L-waarvan- exploitatiekosten- Figuur-1.-Kosten-van-het-rioleringsbeheer-in-2010-per-kilometer-systeembuis- GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7167

19 Tabel-8.-Kosten-voor-zuiveringsbeheer-in Kosten-zuiveringsbeheer-in (mln- /jaar)- Kapitaalkosten- 6,9 Exploitatiekosten- 17,0 Totale-kosten- 23,9 3.4 Heffingen Dekostenvoorhetrioleringsbeheerenzuiveringsbeheerwordenbetaalduitderioolheffing vandegemeentenendezuiveringsheffingvanhetwaterschap. AllewaterschappeninNederlandkennenvoorhuishoudenseeneenduidigeheffingsgrondslag, namelijkeeneenpersoonsofmeerpersoonshuishouden.eeneenpersoonshuishoudenbetaalt eenmaalhetzuiveringstarief,eenmeerpersoonshuishoudendriemaalhettarief.voor bedrijvenisdeheffingafhankelijkvanhetdrinkwaterverbruikofdevuilvrachtinhetgeloosde afvalwater. OokgemeenteZwartewaterlandheftnaargezinssamenstelling,netalshetwaterschap,maar meteenkleinerverschiltusseneen7enmeerpersoons(170,respectievelijk206euro).de gemeentendalfsen,deventerenzwollekenneneenvastrechtvoordeeigenaar.deoverige gemeentenhantereneenvastrechtvoordegebruiker. Omdeheffingtussengemeententevergelijkenwordtuitgegaanvaneenmeerpersoons huishoudeninbezitvaneeneigenwoning.deheffingenzijnweergegevenintabel9enfiguur 3. Tabel-9.-Rioolheffing-voor-een-gemiddeld-huishouden-in-2012-(bron:-COELO)- - Dalfsen- Devente r- Zwolle- Rioolheffing-( -in- 2012)- Zuiveringsheffing-door- waterschap-( -in-2012)- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7177

20 Rioolheffing&2012&& (meerpersoons"huishouden)" 250" 200" /jaar& 150" 100" 50" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst4Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Figuur-2.-Rioolheffing-voor-een-gemiddeld-huishouden-in-2012-(bron:-COELO)- Zwolle" Derioolheffinglooptaanzienlijkuiteen.DegemeentenZwolleenDalfsenkennendelaagste heffing(103en125euro).degemeentenolst7wijhe,staphorstenzwartewaterlandliggen daarruimboven(230,229en215euro).hetgemiddeldeinnederlandis170europerjaar. Deonderlingeverschilleninrioolheffingtussendegemeenten(Figuur2)komenniet een7op7eenovereenmetdeverschilleninkostenperkilometersysteembuis(figuur1).dit kentmeerdereoorzaken: 7 deverschilleninrioleringskostenvanjaartotjaar; 7 dematewaaringebruikgemaaktwordtvanvoorzieningen(zowelonttrekkingenals aanvullingen); 7 dewijzewaaropdekostenvoorderioolheffingopdelangetermijngedektwordenuitde rioolheffing.gemeentenmakeninhungemeentelijkerioleringsplannendoorgaanseen langetermijnplanningvandekostenendedekking.figuur3laatverschillendeaanpakken zienvoorhetbepalenvandeheffing(langjarigvlaktarief,gelijkmatigstijgendofhet werkelijkekostenverloopvolgen). HetzuiveringstariefvanWaterschapGroot7SallandligtietsonderhetgemiddeldeinNederland (Figuur4).Dewaterschappenkennengeenlangetermijnkostendekkingsplannenzoalsdiein derioleringssectorgebruikelijkzijn. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7187

21 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7197 Figuur-3.-Verloop-van-de-rioolheffing-in-de-tijd-conform-kostendekkingsplannen-van-de-gemeenten-(zonder- inflatie)- Figuur-4.-De-hoogte-van-de-zuiveringsheffing-(1-eenheid)-in-vergelijk-met-andere-waterschappen-in-Nederland- (2011)- - 0" 50" 100" 150" 200" 250" 300" 350" 400" 450" 2011" 2013" 2015" 2017" 2019" 2021" 2023" 2025" 2027" 2029" 2031" 2033" 2035" 2037" 2039" 2041" 2043" 2045" 2047" 2049" 2051" 2053" 2055" 2057" 2059" Rioolheffing** /jaar* Jaar* Verloop*rioolheffing* Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst8Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" " 10,00 20,00 30,00 40,00 50,00 60,00 70,00 80,00 90,00 WRIJ A&M VEL DOM R&D V&E BRD SAL WRO WPM WHD HHR WSRL WSS FRL AGV R&W HHNK HDSR HSK ZZL NZV V&V WHA DLF Zuiveringstarief-( /jaar)- Zuiveringsheffing-NL7waterschappen-

22 3.5 Zicht-op-oorzaken-van-kostenverschillen-- Inparagraaf3.3zijndekostenvoorhetrioleringsbeheerinbeeldgebracht.Interessantis natuurlijkomdeoorzakenvandeverschilleninkostentebepalen.ingrotelijnzijnerdrie mogelijkeoorzaken: 1. verschilleninfysiekeomstandigheden; 2. verschilleninfinanciëlesystematiekentoerekening; 3. verschillenindeinvullingvanbeheertaken. Wijgaannunaderopdezeaspectenin Verschilleninfysiekeomstandigheden Voorhetrioleringsbeheerisdebodemgesteldheidvangrootbelang.Eenrioolbuisineen stabielezandigebodemkanmisschienwelhonderdjaarblijvenliggen.eenrioolbuisinklei7of veengrondmoetvaakalnaenkeletientallenjarenvervangenworden.daarnaastisdemate vanverstedelijkingvanbelang.eengrootbuitengebiedvraagtvaakomrelatiefhoge investeringenvoormechanischeriolering. Indebenchmarkrioleringszorgvan2005isdeinvloedvandefysiekeomstandighedenopde rioolheffingstatistischonderzocht.daaruitbleekdatslechts⅓vandeverschillenin rioolheffinggerelateerdkonwordenaanfysiekeomstandigheden.deoverigeverschillen wareneengevolgvaneigenbeleidskeuzesdoorgemeenten Verschilleninfinanciëlesystematiekentoerekening Ookfinanciëleparametershebbeninvloedopdekosten.Eenkortefinanciëleafschrijvings7 termijnleidttothogerejaarlijksekapitaallastenvaneeninvestering.daarstaattegenoverdat deinvesteringsnellerisafgeboektendatdetotalerentelastoverdeafschrijvingstermijn afneemt.opdelangeduurleidtdittotlagerekosten.bijeenkorteafschrijvingstermijnkaner financieel7technischmakkelijkeringesprongenwordenopduurzametechnologische ontwikkelingen.bijhetvervangenvaneenbestaandevoorzieningdooreennieuwsysteemkan meteenlagererestwaardevanbestaandevoorzieningenwordengerekend. Degehanteerdefinanciëleafschrijvingstermijnvarieerttussende30en50jaar(Figuur5).Ter indicatie:bijeenannuïtaireafschrijvingmeteenrentepercentagevan5%leidteeninvestering van1miljoeneurobij30jaartoteenjaarlijkselastvan65.000euro;bijeen afschrijvingstermijnvan50jaarisdit55.000euro. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7207

23 Afschrijvingstermijnen$ jaar$ 90" 80" 70" 60" 50" 40" 30" 20" 10" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst:Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" Figuur-5.-Financiële-en-technische-afschrijvingstermijnen-voor-vrijvervalriolen- Financieel" Technisch" Eenbijzondervraagstukisookwelkeingrepeninhetrioleringsstelselalsinvesteringworden geboektenwelkekosten direct 5 uitdeexploitatiewordengefinancierd 6.GemeenteDalfsen heefterbijvoorbeeldvoorgekozenomin2011derioolvervangingzoveelmogelijkuitde voorzieningenendeexploitatietefinancieren.ookdegemeentezwolleboektsinds2011 meerwerkzaamhedenopexploitatie,dievoorheenalsinvesteringwerdenopgevoerd. Eennietonbelangrijkaspectishoegemeentenomgaanmethetverrekenenvan kwijtscheldingen.somswordendezeuitdealgemenemiddelengefinancierd,somsverrekend metderioolheffing.zokentdegemeentedeventercirca3000kwijtscheldingenmeteen waardevanongeveer400k.degemeenteberekentdekwijtscheldingendoorinde rioolheffing,watleidttoteenruim10%hogereheffingdanzonderkwijtscheldingen. Kwijtscheldingisslechtséénvandeveleaspectenwaaropgemeentenverschillendmethun beleidsvrijheidomgaan.andereelementenzijndematewaarinonderstaandepostenworden doorberekendaanhetproductriolering: 7 straatvegen; 7 aanpassingenindeopenbareruimteomoverlastvangrond7ofhemelwatertevoorkomen; 7 onderhoudslotenenbeschoeiingen(inhetkadervandehemelwaterzorgplicht); 7 onderhoudgroen; 7 kostenvoorheffenbelastingen; 7 kostenvanandereafdelingen; 7 BTW. Uiteraardhebbenkeuzesopdezepuntendirectgevolgenvoordekostenvanhet rioleringsbeheerendehoogtevanderioolheffing. 5 Eendeelvandeinkomstenuitrioolheffingwordtaandevoorzieningtoegevoegdendeinvesteringwordt gefinancierdvanuitdevoorziening. 6 BijlageF2vandebenchmarkrioleringszorggaatinopdekeuzesdiegemeentenkunnenmakenbijhetverwerken vaninvesteringen. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7217

24 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek Verschillenindeinvullingvanbeheertaken Verschilleninkostenenheffingenwordennatuurlijkookveroorzaaktdoordewijzewaarophet rioleringsbeheerwordtingevuld.weschetsenenkeleaspecten. Riolering#buitengebied# DegemeenteDalfsenheeftvoorhetbuitengebiedgekozenvoorIBA s,diedoordeeigenaren wordenbeheerd.anderegemeentenhebbenjuistgekozenvooraanlegenbeheervan mechanischerioleringdoordegemeente.dezekeuzeshebbennatuurlijkinvloedophet kostenniveauvanhetrioleringsbeheerbinnendegemeente. Technische#levensduur#riolering# Degemeentenhanterenverschillendetechnischelevensdurenomdetoekomstige investeringskostentebepalen(figuur5).voordetechnischelevensduurwordtmeestal50of 60jaaraangehouden.Vanbelangisnatuurlijkwanneerdaadwerkelijktotvervangingzal wordenovergegaan.opbasisvaninspecties,analysesenervaringenheeftdegemeentezwolle degemiddeldelevensduurverlengdtot80jaar.ditleidttotlagerevervangingsinvesteringen endaarmeelagerekapitaallasten.inhethoofdstukkansengaanwenaderinopde mogelijkheidomtebesparendoorgerichtasset7enrisicomanagement. Personele#bezetting# Figuur6toontdebezettingvandebinnen7enbuitendienstper10.000inwoners.Tenopzichte vanhetgemiddeldeinnederlandvoordebinnendienstvan0,8fteper10.000inwonersligtde bezettinginhetalgemeenlaag.wijmerkenopdatdetweegemeentenmetdelaagste heffingen(dalfsen,zwolle,ziefiguur2)eenvoorderegiogemiddeldebezettinghebben. Figuur-6.-Bezetting-binnenL-en-buitendienst-per inwoners- 0,00# 0,10# 0,20# 0,30# 0,40# 0,50# 0,60# 0,70# 0,80# 0,90# 1,00# Dalfsen# Deventer# Kampen# Olst;Wijhe# Raalte# Staphorst# Zwartewaterland# Zwolle# FTE/10000' FTE'per'10000'inwoners' Binnendienst# Buitendienst#

25 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7237 Debezettingbijhetwaterschapligtoverigensindezelfdeordevangroottealsdiebij gemeenten(0,6ftebinnendienstper10.000inwoners).weliserrelatiefveel buitendienst (1,0FTEper10.000inwoners).Ditkomtdoordemonteurs,technicienspecialistendiede zuiveringenbedrijven. Praktisch,#operationele#invulling# Ookoppraktische,operationelepuntenzijnerverschillentussengemeenten.Zoverschilthet intervalvanreinigeneninspecterenvanvrijvervalriolen(figuur7).sommigegemeenten reinigenhetrioolgemiddeldomdevijfofzesjaar,anderenomde10jaar.datbetekenteen flinkverschilinkosten.eenvergelijkbaarverschilgeldtvoorhetinspecterenvanderiolen. Figuur-7.-Interval-waarmee-vrijverval-riolen-gemiddeld-worden-gereinigd-en-geïnspecteerd- Kosten#per#eenheid Naastoperationelekeuzes,zoalsdefrequentievanreinigeneninspectie,verschillenookde kostenperobject.zolopendekostenvoorreinigenvaneenputkolksterkuiteen(figuur8).bij eeneuroverschilovertienduizendenkolkengaathettochomveelgeld. Overig# Ookanderszinswordthetrioleringsbeheeringemeentenverschillendingevuld.InTabel10zijn terillustratiedeantwoordenopenkelevragenuitdebenchmarkrioleringverzameld. 0" 2" 4" 6" 8" 10" 12" 14" 16" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst6Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" interval)in)jaren) Interval)reinigen/inspecteren) reinigen" inspecteren"

26 Kosten%reinigen%kolken% 4,5" 4" 3,5" 3" euro%per%kolk% 2,5" 2" 1,5" 1" 0,5" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst7Wijhe" Figuur-8.-Kosten-voor-het-reinigen-van-een-putkolk-(kosten-voor-Zwolle-niet-precies-bekend-i.v.m.-breed- raamcontract)- Tabel-10.-Enkele-voorbeelden-van-verschillen-in-invulling-rioleringsbeheer-(antwoorden-van-gemeenten-op-vragen- uit-de-benchmark-rioleringszorg)- Onderwerp- Ja- Nee- Meten-in-het-stelsel- 5 3 Real-Time-Control-(sturing)- 1 7 Actueel-hydraulisch-model-beschikbaar Vergelijk-tussen-berekeningen-en-metingen- 4 4 Onderscheid-tussen-hinder-en-schade Toepassen-renovatietechnieken Conclusies- Raalte" Deconclusiesopbasisvanhetfeitenmateriaalkunnenkernachtigwordensamengevat:erzijn tussendegemeentengroteverschilleninheffingen,kosten,financiëleentechnischeaanpak. Datleidttotdeinteressantevraag: Alswenueensdenkbeeldiggingenherindelenenhet bestevandeachtrioleringspraktijkenzoudenovernemen,watbetekentditvoordekostenen kwaliteitvanhetrioleringsbeheer? HetregionaalfeitenonderzoekisnietgerichtopeenvergelijkvanWaterschapGroot7Salland metanderewaterschappen.uitbenchmarkgegevensblijktdatwaterschapgroot7salland nagenoegvolledigvoldoetaandeoutputgerichteeisenophetgebiedvanafnameverplichting enzuiveringsprestaties.bovendienkenthetwaterschapeenzuiveringstariefdatietsonderhet landelijkegemiddeldeligt. Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7247

27 InhethoofdstukKansenwordtinbeeldgebrachtwelkeverbeteringengerealiseerdkunnen worden.wegaannuechtereerstinopdeverwachtekostenontwikkelinginhet afvalwaterbeheer. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7257

28 4 De-autonome-kostenontwikkeling-tot Inparagraaf3.3zijndehuidigekosteninbeeldgebracht.HetBestuursakkoordWaterrichtzich echteropeenbesparingsdoelstellingin2020.vanbelangisdanomvasttestellenwatdete verwachtenkostenontwikkelingzalzijnzonderveranderingennaaraanleidingvanafspraken uithetbestuursakkoord.indithoofdstukschetsenwijdezezogenaamdeautonome kostenontwikkelingen.wijmerkenopdatdezekostenontwikkelingnoglosstaatvanmogelijke kostenontwikkelingenalsgevolgvanwijzigingeninprijzenvoormaterialen,chemicaliënen energie. 4.1 Kostenontwikkeling-2010L2020- InTabel11isdekostenontwikkelingtussen2010en2020voorriolerings7enzuiveringsbeheer inbeeldgebracht,onderverdeeldnaardekostenvoorexploitatieenkapitaal.deontwikkeling isvoordegemeentenafgeleiduitdeinformatieindekostendekkingstabellen.hetwaterschap heeftopverzoekderelevantegegevensoverdekostenvanhetzuiveringsbeheeraangeleverd. Hetbetreftde autonome ontwikkelingdieplaatszouvindenzonderdebijsturingnaar aanleidingvanafsprakenuithetbestuursakkoordwaterketen. Tabel-11.-Autonome-ontwikkeling-van-de-kosten-in-het-afvalwaterbeheer-tussen-2010-en-2020-(prijspeil-2010)- Jaarlijkse-lasten- - Exploitatie- (mln- /jaar)- Kapitaal- (mln- /jaar)- Totaal- (mln- /jaar)- Riolering ,4 13,2 25,6 Riolering ,0 17,0 32,0 Toename-2010L % 29% 25%- Zuivering ,0 6,9 23,9 Zuivering ,2 6,8 25,0 Toename-2010L2020-7% 72% 4%- Afvalwater ,5 20,1 49,6 Afvalwater ,2 23,6 56,8 Toename-2010L % 17% 15%- Dekostenvoorhetrioleringsbeheernemengemiddeldmet25%toe.Ditwordtvooreen belangrijkdeelveroorzaaktdoorderioolvervanging.deeersteaanlegisvaakgefinancierduit degrondexploitatieofdeverfijningsregeling.dekostenvoorvervangingmoetennuuitde rioolheffingwordenopgebracht.afhankelijkvandewijzevanfinancieren(zieparagraaf3.5.2) vindenwedekostenvanvervangingterugalskapitaal7ofexploitatiekosten.deontwikkeling vanderioolheffingligtietsonderdeverwachtingoplandelijkniveau(31%stijgingtussen2010 en2020). GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7267

29 HetzuiveringsbeheerdoorWaterschapGroot7Sallandkenteengematigdestijgingvan4%,die vooraleengevolgisvanstijgendeexploitatiekosten.dekapitaallastennemenlichtaf.extra kostenvoorverbetermaatregelenwordengecompenseerddoordathetwaterschapinstallaties zolangmogelijklaatfunctioneren.hierdoorvallengeleidelijkkapitaallastenwegzonderdater directnieuwevervangingsinvesteringenhoeventewordengedaan.doordathetwaterschap relatiefweiniginvesteerttot2020,zalhetinabsolutezinooknietveelkunnenbesparenopde voorgenomeninvesteringsbeslissingen. Deverschilleninkostenontwikkelingzijnoverigensgroot(Tabel12,Figuur9).Indegemeente Dalfsendalendekapitaallastenomdatmendeomslagmaaktvanhetactiverenenlangjarig afschrijvenvaninvesteringennaarhetfinancierenvaninvesteringenuitbinnenkomende gelden.daardoorwordtbespaardoprentelasten.ditleidtweltothogereexploitatielastenen tothogeretotalelastenopkortetermijn(opdelangeretermijnlevertdeaanpakbesparingen op).eenzelfdebeeldvindenweterugbijdegemeentezwolle,dieookmeerinvesteringenuit deexploitatiegaatfinancieren.indegemeentenolst7wijheenzwartewaterlandzienwe daarentegenmeerdaneenverdubbelingvandekapitaallasten. Tabel-12.-KapitaalL-en-exploitatiekosten-rioleringsbeheer-in-2010-en-2020-(x1.000-euro)- - - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Kapitaalkosten Exploitatiekosten Totale-kosten Kapitaalkosten Exploitatiekosten Totale-kosten GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7277

30 Kostens"jging' ' 250%% 200%% 150%% S"jging'(%)' 100%% 50%% 0%% Kapitaal% OperaAoneel% Totaal% 50%% 100%% Dalfsen% Deventer% Kampen% OlstWijhe% Raalte% Staphorst% Zwartewaterland% Zwolle% Figuur-9.-De-kostenstijging-per-deelnemer-in-de-periode-2010L2020- WGS% 4.2 Uitgaven-2011L2020- Naastdeontwikkelinginkostenzijnvooralookdeuitgavenindeperiode van belang(tabel13).gemeentenenwaterschapkunnendezeuitgaven,diebestaanuitnieuwe investeringenenkostenvoorexploitatie7activiteiten,nogbeïnvloeden.despecificatievan uitgavenniveaupergemeenteisopgenomenintabel14. Intotaalwordtin10jaartijd471miljoeneuroaanuitgavenverwachtinhetafvalwaterbeheer. Ditkomtneeropcirca2700europerhuishouden. Tabel-13.-Uitgaven-in-de-periode-2011L Investeringen- - (mln-euro)- Operationeel-beheer- - (mln-euro)- Totaal- - (mln-euro)- Riolering Zuivering Totaal GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7287

31 Tabel-14.-Uitgaven-voor-rioleringsbeheer-in-de-periode-2011L2020-(x euro)- - - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Investeringen- 0 19,3 26,0 10,6 23,7 9,2 21,6 13,3 Exploitatiekosten- 13,8 44,7 16,8 7,3 9,8 9,2 5,7 37,5 Totaal-uitgaven- 13,8 64,0 42,8 17,9 33,5 18,4 27,3 50,8 4.3 Conclusies- 7 ZonderbijstellingopbasisvanafsprakenuithetBestuursakkoordWaterzulleninWest7 Overijssel(zieTabel11): o dekostenvoorhetrioleringsbeheermet25%stijgen; o dekostenvoorhetzuiveringsbeheermet4%toenemen; o detotalekostenvoorriolerings7enzuiveringsbeheermet15%stijgen. 7 Destijgingligtonderdelandelijkverwachtestijgingvanruim30%voorzowelriolerings7als zuiveringsbeheer. 7 InhetBestuursakkoordWateriseenlandelijkebesparingsdoelstellingvan380miljoen europerjaarin2020opgenomen.ditkomtneeropongeveer12%vandejaarlijksekosten in2020.alsdezebesparinginderegiowest7overijsselgerealiseerdkanwordenresteertin 2020eenstijgingvandekostenvoorhetafvalwaterbeheervanenkeleprocenten(prijspeil 2010).Dekostenvoorrioleringsbeheerblijvenstijgen;dekostenvoorzuiveringsbeheer zoudenietskunnendalen. Inhoofdstuk6wordendemogelijkebesparingeninderegiogeconcretiseerd. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7297

32 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek Beelden-uit-de-interviews- Metgemeentenenwaterschapzijninterviewsgehoudenomeenbeterbeeldtekrijgenvan hetafvalwaterbeheerendemogelijkhedenvoordeverdereuitbouwvandesamenwerking. OokiseengesprekgevoerdmetdrinkwaterbedrijfVitens.Indithoofdstukbeschrijvenwe,in aanvullingophetfeitenmateriaaluithoofdstuk3en4,debevindingendienietzozeerals feitenzijnaanteduiden.hetgaatomaspectenalsdevraagmetwiewordtsamengewerkt, eenvisieopdesamenwerkingenopdetechnologischeontwikkelingvandeafvalwaterketen, deinvullingvanhetafvalwaterbeheereneenbeeldvandeprofessionaliteitvanhetbeheer. 5.1 Met-wie-samenwerken?- Gemeentenkennenongeveer40beleidsvelden,waterschappenkennendriehoofdtaken.Alle organisatiesoriënterenzichopstructurelesamenwerkingmetcollegagemeentenof waterschappenomdetakenwaarzijverantwoordelijkvoorzijngoedendoelmatiguitte kunnenvoeren.ditgeldtvoordeventer,olst7wijheenraalte,voorzwolleenkampen ( Netwerkstad ),voordalfsen,staphorstenzwartewaterlandenvoorwaterschapgroot7 SallandinRijn7Oostverband.Afwegingentotsamenwerkingvindenopbestuurs7en directieniveauplaats. Alsvoordesamenwerkingindeafvalwaterketenorganisatorischeveranderingenwenselijk zijn,dankunnendezenietlosgezienwordenvandeontwikkelingvandesamenwerkingop anderetaakvelden.hetzalmakkelijkerzijnommethetafvalwaterbeheermeetebewegen metreedslopendesamenwerkingsinitiatievendanomalleenvoorafvalwaterbeheertot afsprakenoververgaandesamenwerkingtekomen. VitensisalhetgrootstedrinkwaterbedrijfvanNederland.Hetbedrijfheeftgeenplannenvoor nieuwefusies.hetbedrijfwilnadrukkelijkerdeverbindingleggenmetdeafvalwaterketen.dit isondermeerwenselijkomdatininternationaleontwikkelingsprojectenexpertiseoverde gehelewaterketenwordtgevraagd.ookwilmenbijdragenaanhetverduurzamenvande waterketen,ondermeerdoorookbinnendewoningtekijkennaarhergebruikvanwateren terugwinnenvanenergieengrondstoffen. VitensoverlegtactiefmetWaterschapGroot7Sallandoveronderwerpenalswateraanvoer7 plannenenhetoptimaliserenvanwaterwinningen.sameninitiërenzijprojectenophetgebied vanwaterenenergie.vitensonderhoudttevensgoedecontactenmetgemeentenals DeventerenZwolleoverwaterwinningenproductielocaties. 5.2 Lange-termijn-visies- Delangetermijnvisievandedeelnemersopsamenwerkingisconsistent:zijonderkennen vooraldatzijelkaarskennisenervaringmaximaalzoudenmoetengebruiken.kennismoet stromen. Deideeënoverhet hoe vandesamenwerkinglopenweluiteen.somskrijgende geïnterviewdenhetideedathetgaatover samenwerkenomhetsamenwerken.hetdoel wordtteveeluithetoogverloren.anderensprekenalovereengezamenlijke

33 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7317 uitvoeringsorganisatievoorhetafvalwaterbeheer.metdezesterkverschillendebeeldenzal rekeninggehoudenmoetenwordenbijhetuitstippelenvanvervolgtrajecten. DrinkwaterbedrijfVitensonderschrijftdatdebesteverbetermogelijkhedenopditmoment tussengemeentenonderlingentussengemeenteenwaterschapliggen.ookvitenswilgraag kennisdelen.zozouvitensdeervaringenophetgebiedvanassetmanagementkunnendelen. Alshetgaatomeenlangetermijnvisieoverdeinrichting#van#de#afvalwaterketenzijner duidelijkeverschillentussendedeelnemers.waterschapgroot7sallandendecollega waterschappenzijnhiervolopmeeaandeslag.zijkennendeenergiefabriekenhebben onlangsdegrondstoffenfabriekopgericht.waterschapgroot7sallandwerktaanhet energieneutraalmakenvanzuiveringenenaanhetdecentraalverwerkenvan afvalwaterstromenvanuitdeisalaklinieken.hierbijwordtininternationaalverband samengewerkt. Bijgemeentenzienweeenverdeeldbeeld.Sommigengemeentendenken,netalshet waterschap,naoverinnovatiesinhetafvalwaterbeheer.anderegemeentenkomenhierniet ofnauwelijksaantoe.ditisgeenonwil(menwiljuistgraag),maarmenwordtsterkgeleid doordedagelijkse,operationeleactiviteiten. 5.3 Invulling-van-het-afvalwaterbeheer- Tijdensdeinterviews(endelatereworkshops)iseensterkebetrokkenheidbijhetwerk geconstateerd.erisookeenduidelijkewilomhetsamenbetertemaken.menkentelkaar inmiddelsgoed.erligteenstevigfundamentomkansentebenutten. Tijdensdeinterviewszijnechterookgroteverschillengeconstateerd.Insommigegemeenten zitmenmeteenbehoorlijkeformatiebovenophetrioleringswerk.inanderegemeenten probeertmenmeteenzeerbeperkteformatieerhetbestevantemaken.inweereenandere gemeente laatmenzichnietgekmaken doordebeperktebezetting. Ooktenaanzienvankostenenkostenbewustzijnzijndeonderlingeverschillenfors.Bijeen aantalgemeentenzittendekosten voorinhethoofd.bijallebeslissingenwordendekosten bewustafgewogentegendebaten.inanderegemeentenwordtbijvoorbeeldwelgoedgelet opdekostenvanmaatregelenofactiviteiten,maarwordtveelmindergeletofweldejuiste maatregelenenactiviteitenwordenuitgevoerd.naaronzemeningisditverschilin kostenbewustzijneenbelangrijkeonderliggendeoorzaakvoordegeconstateerdeverschillenin kostenvoorhetrioleringsbeheer(paragraaf3.3en3.4). Eenbelangrijkkostenaspectbetreftookdeafstemmingtussenrioolvervangingenwegbeheer. Uitkostenoverwegingenishetzeeraantrekkelijkalswegenriooltegelijkaanvervangingtoe zijnenooktegelijkvervangenworden.hierligteenbelangrijkoptimalisatievraagstuk:hoeveel magdevervangingvanriolennaarvorengehaaldworden(dusvóórhettechnisch noodzakelijkemomentvanvervanging)omtegelijkmetdewegaangepaktteworden? Gemeentenhandelenhierverschillendin.Alsergeenzuivereeconomischeafweging plaatsvindttussenmeekoppelenmetwegonderhoudofhetlatervervangenvanderiolering, dankanditleidentoteconomischsuboptimaleoplossingenenuiteindelijkookhogerelokale lasten.

34 5.4 Professioneel-beheer- Inhetlandelijkfeitenonderzoekiseenbeschouwinggegevenoverhetbegripprofessioneel beheer.menheefthierachtkenmerkenvooruitgewerkt.voorhetregionalefeitenonderzoek hebbendegemeentenenhetwaterschapdeeigenorganisatiebeoordeeldopdeze kenmerken.ditresulteertinonderstaandegemiddeldescores(schaal:rapportcijfers). Tabel-15.-Score-van-gemeenten-en-waterschap-op-elementen-van-professioneel-afvalwaterbeheer- Criterium-voor-professioneel-beheer- Gemiddeld-- rapportcijfer- Aantal-onvoldoendes-- Kennis-en-inzicht- 7,5 0 Asset-management- 6,4 3 Focus-op-taken- 7,6 0 Benutten-benchmarks- 6,1 4 Innovatiekracht- 7,1 1 Goed-opdrachtgeverschap- 7,1 0 Klantgerichtheid- 8,2 0 Continuïteit-en-verbeteren- 6,4 3 De zwakkeplekken inhetprofessionelebeheerliggenbijassetmanagement,hetbenutten vanbenchmarksenhetborgenvandecontinuïteitvanhetbeheer.alssterkpuntwordtvooral deklantgerichtheidgezien.metnamedegemeentengevenaandichtbijdeburgertestaan. 5.5 Conclusies- 7 Erligteengoedfundamentvoorsamenwerking.Partijenkennenelkaargoedenwerkenal langeretijdsamen. 7 Delangetermijnvisieopsamenwerkinglooptuiteen.Erisnoggeengedrageneindbeeld. Desamenwerkingzalwerkenderwijsnadervormmoetenkrijgen,gerichtophetbereiken vanafgesprokendoelen(dusnietsamenwerkenomhetsamenwerken). 7 Alsvoordesamenwerkingindeafvalwaterketenorganisatorischeveranderingenwenselijk zijn,dankunnendezenietlosgezienwordenvandeontwikkelingvandesamenwerkingop anderetaakvelden.hetzalmakkelijkerzijnommethetafvalwaterbeheermeetebewegen metreedslopendeorganisatiebredesamenwerkingsinitiatievendanomalleenvoor afvalwaterbeheertotafsprakenoververgaandesamenwerkingtekomen. 7 Erbestaatnoggeengezamenlijkbeeldoverdetoekomstigeinrichtingvande afvalwaterketen. 7 Erbestaanforseverschillentenaanzienvankostenbewustzijn,inhetbijzonderdeanalyse vandeeffectiviteitvaninvesteringenenbeheermaatregelen. 7 Bijhetbepalenvankansenisvanbelangtebezienhoehetuitbouwenenverdiepenvan assetmanagement,hetlerenvanelkaaropbasisvanbenchmarksenhetverminderenvan dekwetsbaarheidkanwordenopgepakt. - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7327

35 Deel#3# KANSEN-EN-VERVOLG- - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7337

36 6 Kansen- Investeringenzodanigfinancieelverwerken(afschrijving,gebruikvan voorzieningen)datduurzaamlaagsterioolheffingwordtbereikt. Indeplanvormingsfasezorgendatdegoededingengedaanworden.Dit vereistvisieeneenzorgvuldigeafwegingvanalternatieven. Omgoedeafwegingentekunnenmakenoverinvesteringenenbeheeris inzichtintoestandenfunctionereneenvoorwaarde. Doorgrondiginzichtintoestandvanvoorzieningenenrisico svandisfunc7 tionerenkantechnischelevensduurwordenverlengen. Reparatieofrenovatieoverwegenalsalternatiefvoorvervanging. Indithoofdstukverkennenwijdekansenominhetafvalwaterbeheerdekostentebeheersen, dekwaliteitteverbeteren,deorganisatorischekwetsbaarheidteverminderenende duurzaamheidteverhogen.dekansenzijngeïnventariseerdtijdenseenworkshopop29maart 2012(Tabel16). Tabel-16.-Overzicht-van-kansen- Omschrijving- - Financiële-systematiek- Planvorming- Data,-meten-en-monitoren- Verlengen-levensduur- Renovatietechnieken- Programmering- Publiek-private-samenwerking- Bundelen-operationele-deeltaken- Vergaande-integratie- Zorgdragenvooreenoptimaleafstemmingtussenwegbeheeren rioleringsbeheer. Hetmaximaalbenuttenvankennisenervaringvanprivatepartijen.Hetgaat hierbijomvraagformuleringenwijzevanaanbesteden. Hetgezamenlijkuitvoerenvandeeltaken,zoalsbijvoorbeeldhetbeheervan gemalenofhetorganiserenvanstoringsdiensten Vergaandbundelenvanhetafvalwaterbeheer,bijvoorbeeldineen verzelfstandigdeuitvoeringsorganisatie. Wijgevenperkanseenkortebeschrijvingengevendaarbijaanhoeeninwelkematedekans bijdraagtaanhetrealiserenvandedoelstellingenvanhetbestuursakkoordwater.perkans wordendebatenmiddelsonderstaandschemainzichtelijkgemaakt.naarmatemeerblokken gekleurdzijn,zijndebatengroter.inhetvoorbeelddraagtdekansdusmetnamebijaanhet verminderenvandekwetsbaarheid. besparen professionaliseren duurzaamheid kwetsbaarheid o o/+ + +/++ ++ GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7347

Samenwerken, de praktijk

Samenwerken, de praktijk Samenwerking gemeente Raalte en Waterschap Groot Salland, de praktijk John de Kruijff, Gemeente Raalte Fred Beukema, Waterschap Groot Salland Samenwerken, de praktijk Gemeente Raalte introductie historie

Nadere informatie

BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN

BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN ALGEMENE TOELICHTING RIVUS RIVUS is een samenwerkingsverband op het gebied van de (afval)waterketen en omvat de acht gemeenten (Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe,

Nadere informatie

Evaluatie Programma RIVUS versie 17 mei 2016

Evaluatie Programma RIVUS versie 17 mei 2016 Evaluatie Programma RIVUS 2013 2015 versie 17 mei 2016 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Samenwerking algemeen en RIVUS 3 2.1. Situatiebeschrijving 3 2.2. RIVUS samenwerking 3 2.3. RIVUS Organisatie 4 3. Stand

Nadere informatie

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland Gemeenterapport Lelystad 2013 De Benchmark rioleringszorg is de landelijke prestatievergelijking waarmee gemeenten inzicht geven en krijgen in de kenmerken en prestaties van hun riolering(szorg). De cijfers

Nadere informatie

Legenda Buitengebied Wonen voor 1900 Wonen 1900-1945

Legenda Buitengebied Wonen voor 1900 Wonen 1900-1945 Buitengebied voor 19 19-1945 na 1945 Kleine kernen en lintbebouwing Kamper binnenstad terrein Haatland Vecht Overig water/uiterwaard Deelgebiedenkaart Gemeenten,,,,,,, Oktober 212 Kaartnr. 5a 1,5 3 6 Overig

Nadere informatie

Jeugdhulp. Jij bent jonger dan 18 Jouw regio heeft een contract met Frion

Jeugdhulp. Jij bent jonger dan 18 Jouw regio heeft een contract met Frion Jeugdhulp Jij bent jonger dan 18 Jouw regio heeft een contract met Frion Jij bent jonger dan 18. Jouw zorg valt onder de zorg van de Jeugdwet. Je krijgt begeleiding van Frion. Frion heeft een contract

Nadere informatie

BEDRIJFSVERGELIJKING ZUIVERINGSBEHEER Waterschapsrapport voor. Hoogheemraadschap van Delfland

BEDRIJFSVERGELIJKING ZUIVERINGSBEHEER Waterschapsrapport voor. Hoogheemraadschap van Delfland BEDRIJFSVERGELIJKING ZUIVERINGSBEHEER 29 Waterschapsrapport voor INHOUDSOPGAVE pagina Inleiding 1 Overzicht 29 (Functioneren Installaties, Financiën en Milieu) 7 Overzicht 1999-29 (Functioneren Installaties,

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2015 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2014 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Rob Hermans Senior projectmanager Presentatie 29 september 2011 Opbouw presentatie Wat zijn de financiële afspraken? Waardoor stijgt de rioolheffing?

Nadere informatie

Business case. Samenwerking afvalwaterketen. Informatiebijeenkomst gemeenteraden 26 juni

Business case. Samenwerking afvalwaterketen. Informatiebijeenkomst gemeenteraden 26 juni Business case Samenwerking afvalwaterketen Informatiebijeenkomst gemeenteraden 26 juni 2013 1012209-022 Inhoud 1. Proces tot nu 2. Informatie uit het onderzoek 3. Conclusies, aanbevelingen 4. Vervolg Business

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 september 2009 auteur W. van de Ridder telefoon 033-43 46 127 e-mail wvanderidder@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder D.J. Veldhuizen onderwerp Evaluatie effecten nieuw belastingstelsel

Nadere informatie

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Rob Hermans Senior projectmanager Presentatie 29 september 2011 Opbouw presentatie Wat zijn de financiële afspraken? Waardoor stijgt de rioolheffing?

Nadere informatie

Belastinguitgave 2014

Belastinguitgave 2014 Belastinguitgave 2014 Overijsselse gemeenten zetten lijn beperking woonlasten voort De Overijsselse gemeenten blijven de woonlasten voor hun inwoners beperken. Dat blijkt uit de jaarlijkse inventarisatie

Nadere informatie

Opdracht. Expertteam: brede vertegenwoordiging vanuit Rivus. Ben Sluiter Waterschap Groot Salland. Marco Finkers Gemeente Dalfsen

Opdracht. Expertteam: brede vertegenwoordiging vanuit Rivus. Ben Sluiter Waterschap Groot Salland. Marco Finkers Gemeente Dalfsen Opdracht Expertteam: brede vertegenwoordiging vanuit Rivus Marco Finkers Gemeente Dalfsen Bjorn Hendriks Gemeente Deventer Bart Meijerink Gemeente Zwolle Ben Sluiter Waterschap Groot Salland Ruud Wolkorte

Nadere informatie

Schriftelijke consultatie DB 07-08-2009 Agendapunt 2

Schriftelijke consultatie DB 07-08-2009 Agendapunt 2 Schriftelijke consultatie DB 07-08-2009 Agendapunt 2 Onderwerp Evaluatie effecten nieuw belastingstelsel Portefeuillehouder(s) H.M.G. Hartmann Afdeling Bestuur en Communicatie Bestuursprogramma / Waterbeheersplan

Nadere informatie

Belastinguitgave 2012

Belastinguitgave 2012 Belastinguitgave 2012 OZB-verhoging in aantal gemeenten gecompenseerd Onderzoek van de provincie Overijssel wijst uit dat de druk van de OZB (onroerendzaakbelastingen) in alle gemeenten toeneemt. In tien

Nadere informatie

Belastinguitgave 2006

Belastinguitgave 2006 Belastinguitgave 2006 Gemeentelijke belastingen Inhoud Stijgingen per gemeente Ontwikkelingen opbrengsten Overzicht tarieven Belastingdruk Reservepositie Personeelsbezetting Voor u ligt de Belastinguitgave

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2013 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Woonlastenstijging Twentse gemeenten meer dan landelijk gemiddelde

NIEUWSBRIEF. Woonlastenstijging Twentse gemeenten meer dan landelijk gemiddelde 04 2014 NIEUWSBRIEF Via deze nieuwsbrief informeren wij u over de professionalisering van onze organisatie, de activiteiten van de afdelingen en nieuwe ontwikkelingen op ons vakgebied. Woonlastenstijging

Nadere informatie

Praktijk voorbeelden samenwerking. Aad Oomens procesmanager

Praktijk voorbeelden samenwerking. Aad Oomens procesmanager Praktijk voorbeelden samenwerking Aad Oomens procesmanager Drie vragen Waarom samenwerken? (noodzaak) Op welke punten samenwerken Hoe samenwerken?!? Waarom samenwerken? Benchmark Rioleringszorg 2010 Rijnland

Nadere informatie

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV.

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV. Vergadering: 15 10 2013 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar R. Lamein, 0595 447749 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. R. Lamein) Gewijzigd Raadsvoorstel

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Woonlastenstijging Twentse gemeenten meer dan landelijk gemiddelde

NIEUWSBRIEF. Woonlastenstijging Twentse gemeenten meer dan landelijk gemiddelde 2015 01 NIEUWSBRIEF Via deze nieuwsbrief informeren wij u over de professionalisering van onze organisatie, de activiteiten van de afdelingen en nieuwe ontwikkelingen op ons vakgebied. Woonlastenstijging

Nadere informatie

Riool in Cijfers 2009-2010 RIONED

Riool in Cijfers 2009-2010 RIONED Stichting RIONED is kenniscentrum voor de rioleringszorg en stimuleert de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. Riool in Cijfers 2009-2010 bezoekadres Galvanistraat 1, Ede postadres Postbus 133,

Nadere informatie

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterteam BMWE/NZV, 27 november 2013 Inhoud Aanleiding Ketenbenadering Maatregelen Kosten en Baten Specificatie Bedum Organisatie Aanleiding BMWE samenwerking Vier nieuwe

Nadere informatie

Inleiding KIVI Kring Stedendriehoek. Inleider: dijkgraaf Herman Dijk

Inleiding KIVI Kring Stedendriehoek. Inleider: dijkgraaf Herman Dijk Inleiding KIVI Kring Stedendriehoek Inleider: dijkgraaf Herman Dijk WATERSCHAPPEN IN NEDERLAND 26 GEBIED GROOT SALLAND oppervlakte: 120.000 ha, inwoners: 360.000 ALGEMEEN BESTUUR voorzitter + 25 leden

Nadere informatie

Afvalwaterketen Lochem en Zutphen Business case

Afvalwaterketen Lochem en Zutphen Business case Afvalwaterketen Lochem en Zutphen Business case WELLDRA B.V. Inhoudsopgave SYNOPSIS... 3 1. Achtergrond... 6 Aanleiding... 6 Werkwijze... 7 Opzet business case... 7 2. Verkennen organisaties... 8 Context...

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2017 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Plan van Aanpak Rivus Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West Overijssel

Plan van Aanpak Rivus Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West Overijssel Plan van Rivus Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West Overijssel Opdrachtgever Rivus Versie Definitief Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Situatiebeschrijving 3 1.2 Rivus doelen en resultaten 4 2 Organisatie en Communicatie

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2016 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Onderwerp Afvalwaterplan Limburgse Peelen en Gemeentelijk Rioleringsplan Peel en Maas

Onderwerp Afvalwaterplan Limburgse Peelen en Gemeentelijk Rioleringsplan Peel en Maas Raadsvoorstel Raadsvergadering :26 juni 2012 Voorstel : 2012-063 Agendapunt : Zaaknummer : 1894/2011/7601 Documentnummer : 1894/2012/80753 Datum : Onderwerp Afvalwaterplan Limburgse Peelen

Nadere informatie

Zuiver Afvalwater 2006

Zuiver Afvalwater 2006 Zuiver Afvalwater 26 Pagina 1 van 34 Zuiver Afvalwater 26 Landelijke bedrijfsvergelijking van de waterschappen over het zuiveringsbeheer Zuiver Afvalwater 26 Pagina 2 van 34 Voorwoord Voor u ligt het overkoepelende

Nadere informatie

Feiten over de riolering

Feiten over de riolering Feiten over de riolering Prestaties Middelen en mensen Samenhangen Schaalverschillen Doeltreffendheid en doelmatigheid Stichting RIONED, februari 21 T.b.v. het feitenonderzoek in het kader van doelmatig

Nadere informatie

Regionale Monitor BAW-waterketen. Beschrijving methode

Regionale Monitor BAW-waterketen. Beschrijving methode Regionale Monitor BAW-waterketen Beschrijving methode Regionale Monitor BAW-waterketen Beschrijving methode Hans van der Eem (Welldra) Rob Visser (Aquame) maart 2015 UvWVNG-RMBAW 2015 Welldra-Aquame Inhoudsopgave

Nadere informatie

Afvalwaterteam Amersfoort Jaarplan 2016

Afvalwaterteam Amersfoort Jaarplan 2016 Afvalwaterteam Amersfoort Jaarplan 2016 Definitief AWT Amersfoort-Nijkerk Amersfoort,12 april 2016 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Achtergrond... 3 1.2 Samenwerking tot nu toe... 3 2 Jaarplan 2016...

Nadere informatie

Water Governance. Organisatie van waterbeheer, drinkwatervoorziening en afvalwaterbehandeling,

Water Governance. Organisatie van waterbeheer, drinkwatervoorziening en afvalwaterbehandeling, Water Governance Organisatie van waterbeheer, drinkwatervoorziening en afvalwaterbehandeling, als samenspel van politieke, bestuurlijke, sociaalmaatschappelijke en financiële elementen. www.watergovernancecentre.nl

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen samenvatting-

Doelmatig beheer waterketen samenvatting- euro/jaar Doelmatig beheer keten samenvatting- -eindrapport commissie feitenonderzoek- 200 Drinkprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009)

Nadere informatie

Gemeenschappelijke regeling Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland

Gemeenschappelijke regeling Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland Gemeenschappelijke regeling Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland De colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst,

Nadere informatie

VNG. Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad (070) Voortgang samenwerking in de ECFD/U waterketen Lbr. 14/045.

VNG. Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad (070) Voortgang samenwerking in de ECFD/U waterketen Lbr. 14/045. VNG Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad Vereniging van Nederlandse Gemeenten informatiecentrum tel. (070) 373 8393 uw kenmerk bijlage(n) 1 betreft ons kenmerk Voortgang samenwerking in de

Nadere informatie

Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel

Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel Provincie Overijssel februari 2010 De maandelijkse monitor geeft in het kort een overzicht van de ontwikkeling en stand van zaken van: Ontwikkeling omvang niet-werkende

Nadere informatie

Jos Brok. Beleidsmedewerker riolering/algemeen beheerder. Afdeling Ruimtelijk Beheer

Jos Brok. Beleidsmedewerker riolering/algemeen beheerder. Afdeling Ruimtelijk Beheer Jos Brok Beleidsmedewerker riolering/algemeen beheerder. Afdeling Ruimtelijk Beheer Samenwerken in de Waterketen Gemeentelijk RioleringsbeleidsPlan (GRP) Geeft in hoofdlijnen de invulling van de gemeentelijke

Nadere informatie

Hardenberg, 5 november 2008 Ons kenmerk: 001/2008. REKENKAMERBRIEF nr. 5: Rioolrechten. Geachte dames en heren,

Hardenberg, 5 november 2008 Ons kenmerk: 001/2008. REKENKAMERBRIEF nr. 5: Rioolrechten. Geachte dames en heren, Rekenkamer Gemeente Hardenberg Aan: Gemeenteraad Hardenberg Postadres: Postbus 500 c.c. : College van B&W Gemeentesecretaris/Directieteam (DT) Griffie Secretariaat tel: (0523) 280 352 Sectie/Afdelingshoofden

Nadere informatie

Ik heb op 30 juni 2016 een verzoek op grond van artikel 41b van de Woningwet ontvangen namens 22 gemeenten, te weten

Ik heb op 30 juni 2016 een verzoek op grond van artikel 41b van de Woningwet ontvangen namens 22 gemeenten, te weten Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties DG Bestuur en Wonen Datum 25 augustus 2016 Kenmerk 2016-0000464022 Ik heb op 30 juni 2016 een verzoek op grond van artikel 41b van de Woningwet

Nadere informatie

Registratienummer: RVO Portefeuillehouder: O.R. Wagner

Registratienummer: RVO Portefeuillehouder: O.R. Wagner Raadsvoorstel Registratienummer: RVO17.0065 Portefeuillehouder: O.R. Wagner Van afdeling: Stadsbeheer Bijlagen: Behandelend ambtenaar: Telefoonnummer: E-mail adres: ing. A.J.J. Post (0223) 67 8919 a.post@denhelder.nl

Nadere informatie

Monitor 2016 Gemeente Twenterand

Monitor 2016 Gemeente Twenterand Monitor 2016 Gemeente Twenterand Voor verbetering vatbaar Aandachtspunt Goed Bewonersonderzoek Aantal klachten Inzamelprestaties Inwoners Milieu Samenstelling restafval Mooi Schoon Afval scheiden is goud

Nadere informatie

Wij, de Limburgse partners in de

Wij, de Limburgse partners in de Samen vormgeven Haalbare stappen Wij, de Limburgse partners in de waterketen, zetten ons met en voor onze burgers en bedrijven in voor het betaalbaar en duurzaam invullen van het waterbeheer en de drinkwatervoorz1en1ng.

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen

Doelmatig beheer waterketen euro/jaar Doelmatig beheer waterketen -eindrapport commissie feitenonderzoek- Drinkwaterprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009) 200 Inrichting

Nadere informatie

Monitor 2015 Gemeente Staphorst

Monitor 2015 Gemeente Staphorst Monitor 2015 Gemeente Staphorst Voor verbetering vatbaar Aandachtspunt Goed Kilogrammen restafval Aantal meldingen Aantal klachten Percentage hergebruik Inwoners Milieu Inzamelprestatie GFT Inzamelprestatie

Nadere informatie

Waarom aandacht? doel

Waarom aandacht? doel Financiën?!? Waarom aandacht? doel basis voor doelmatig werken: goed en volledig inzicht in financiën huidige situatie: grote verschillen tussen organisaties waardoor de onderlinge vergelijking en uitwisseling

Nadere informatie

MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2015/2016. Gemeente Losser

MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2015/2016. Gemeente Losser MKB-vriendelijkste gemeente van Nederland 2015/2016 Gemeente Losser Voorwoord Groningen, oktober 2016 Geachte heer, mevrouw, Voor u ligt het resultaat van het in 2015 en 2016 gehouden onderzoek naar de

Nadere informatie

Documenten GR Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland

Documenten GR Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland Documenten GR Uitvoeringsorganisatie Jeugdzorg IJsselland Aan: Gemeenteraden Van: Bestuur GR 21 april 2015 Pagina 1 van 22 Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Formele kaders GR jaarrekening en begroting... 3

Nadere informatie

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven:

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven: Uitgangssituatie In dit hoofdstuk bespreken we de huidige breedbandsituatie in de provincie Overijssel. Het vorige hoofdstuk heeft laten zien wat het potentieel van breedband is, in dit hoofdstuk komt

Nadere informatie

Demografie in Overijssel. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Conferentie Wonen in Beweging 22 september 2010

Demografie in Overijssel. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Conferentie Wonen in Beweging 22 september 2010 Demografie in Overijssel Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Conferentie Wonen in Beweging 22 september 2010 Demografie Overijssel 1.400.000 Ontwikkeling bevolking Overijssel, 2007-2040 (in absolute

Nadere informatie

Regiorapportage t.b.v. het samen werken in de afvalwaterketen

Regiorapportage t.b.v. het samen werken in de afvalwaterketen Regiorapportage tbv het samen werken in de afvalwaterketen Drechtsteden 28 november 2013 Regiorapportage tbv het samen werken in de afvalwaterketen 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 11 Aanleiding 3 12 Doelstelling

Nadere informatie

Forum relinen 2014. "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie.

Forum relinen 2014. Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie. Forum Relinen & Rioolbeheer 2014 Datum: 20 november 2014 in Hotel Vianen Organisatie: Stichting Kenniscentrum Rioolrenovaties "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Wat is doelmatigheid?

Nadere informatie

Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht

Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht Stadswerken Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht Erwin Rebergen, 28 februari 2013 Inleiding Inleiding Het Utrechtse riolering- en watersysteem Welke kosten worden er gedekt uit de rioolheffing? Hoe

Nadere informatie

Welkom Presentatie investeringsagenda 2016/2017 zeven waterschappen Midden en Oost Nederland

Welkom Presentatie investeringsagenda 2016/2017 zeven waterschappen Midden en Oost Nederland Welkom Presentatie investeringsagenda 2016/2017 zeven waterschappen Midden en Oost Nederland Deelnemende Waterschappen Exploitatie en Investeringen 2016-2017 Afdelingshoofd Projectrealisatie Patrick

Nadere informatie

STARTNOTITIE. Ambtelijke samenwerking gemeenten Staphorst, Steenwijkerland en Zwartewaterland

STARTNOTITIE. Ambtelijke samenwerking gemeenten Staphorst, Steenwijkerland en Zwartewaterland Inleiding STARTNOTITIE Ambtelijke samenwerking gemeenten Staphorst, Steenwijkerland en Zwartewaterland Discussies over schaalgrootte worden in gemeenteland al geruime tijd gevoerd. In de eerste helft van

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, mei 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, mei 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Overijssel en Gelderland Noord, mei 2016 WW-uitkeringen Overijssel en Gelderland Noord nemen verder af In mei kende UWV net als in april minder nieuwe WW-uitkeringen toe in Overijssel

Nadere informatie

Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel

Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel Provincie Overijssel mei 2010 De maandelijkse monitor geeft in het kort een overzicht van de ontwikkeling en stand van zaken van: Omvang niet-werkende werkzoekenden

Nadere informatie

bevolkingscijfers van 1 januari 2000 tot 31 december 2010

bevolkingscijfers van 1 januari 2000 tot 31 december 2010 bevolkingscijfers van 1 januari 2000 tot 31 december 2010 Totale bevolking op 01/01/2000 Mannen 37.332 Vrouwen 38.984 Totaal 76.316 inwoners 01/01/2000 Man Vrouw totaal oppervlakte inw per km² 19.045 20.226

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek 2015

Klanttevredenheidsonderzoek 2015 Klanttevredenheidsonderzoek 2015 Uitgevoerd door de Wetenschapswinkel van de Universiteit Twente Laura van Neck December 2015 1 Colofon Onderzoek uitgevoerd door: Wetenschapswinkel Universiteit Twente

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen

Doelmatig beheer waterketen euro/jaar Doelmatig beheer waterketen -eindrapport commissie feitenonderzoek- Drinkwaterprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009) 200 Inrichting

Nadere informatie

B&W Vergadering. Gemeenteraad B&W Vergadering 6 juni 2017

B&W Vergadering. Gemeenteraad B&W Vergadering 6 juni 2017 2.1.7 Waterketenplan Limburgse Peelen 2017-2021 en Gemeentelijk Rioleringsplan Roermond 2017-2021 1 Dossier 1792 voorblad.pdf B&W Vergadering Dossiernummer 1792 Vertrouwelijk Nee Vergaderdatum 6 juni 2017

Nadere informatie

/BW/RAAD. informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393. 16 juni 2015 waterketen Lbr. 15/048

/BW/RAAD. informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393. 16 juni 2015 waterketen Lbr. 15/048 GEMEENTE LANGEDİJK NR. 3 Ö 5 9 9 1 1 7 JUN 2015 ( v į ï ā ) CLtìí -\FD OÜÜhrh Brief aan de leden ľľ t T.a.v. het college en de raad /BW/RAAD Vereniging van Nederlandse Gemeenten informatiecentrum tel.

Nadere informatie

PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr. "?Ó/2JO! Z/Q<-f X 2 8 SEP Dat. ontv.: Routing

PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr. ?Ó/2JO! Z/Q<-f X 2 8 SEP Dat. ontv.: Routing Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 88 overijssel.nl postbus@overijssel. n I Provinciale Staten van Overijssel PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr.

Nadere informatie

Gezamenlijke doelgerichte aanpak afvalwaterketen

Gezamenlijke doelgerichte aanpak afvalwaterketen Gezamenlijke doelgerichte aanpak afvalwaterketen Gemeenten en waterschappen zijn de laatste decennia steeds meer elkaars partners geworden. Zowel gemeenten als waterschappen zien daarbij het belang om

Nadere informatie

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW.

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW. Notitie over de bijdragen van Vechtstromen aan het Bestuursakkoord Water en de samenwerkingopgave in de regio s Wateropgave De komende jaren komen er grote wateropgaven op de samenleving af die vragen

Nadere informatie

Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel

Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel Provincie Overijssel augustus 2010 De maandelijkse monitor geeft in het kort een overzicht van de ontwikkeling en stand van zaken van: Omvang niet-werkende werkzoekenden

Nadere informatie

NIEUWSBERICHT Hengelo, 3 mei 2016

NIEUWSBERICHT Hengelo, 3 mei 2016 Postadres: Postbus 845 7550 AV Hengelo E-mailadres: info@gbtwente.nl Telefoon: 053-481 8875 Website www.gbtwente.nl NIEUWSBERICHT Hengelo, 3 mei 2016 Woonlasten Twentse gemeenten stijgen iets meer dan

Nadere informatie

17 mei 2011. Thema avond Gemeentelijk Rioolplan

17 mei 2011. Thema avond Gemeentelijk Rioolplan FLO/2011/8572 17 mei 2011 Thema avond Gemeentelijk Rioolplan Doel van het rioolstelsel: Volksgezondheid en milieu; Afvoer vuil water naar waterzuivering; Afvoer schoon regenwater. Wettelijke regels en

Nadere informatie

2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 3 6 11 1 12 7 1 2 5 4 3 9 10 8 18 20 21 22 23 24 25 26 28

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 1 12 7 3 1 6 2 5 4 3 11 9 10 8 18 20 21 22 23 24 26 28 30

Nadere informatie

Monitor afvalwaterketen Waterschap Rijn en IJssel

Monitor afvalwaterketen Waterschap Rijn en IJssel Monitor afvalwaterketen Waterschap Rijn en IJssel Ambtelijke concept 2 september 2014 Directie behandeling 9 september 2014 Bestuurlijke behandeling D&H 23 september 2014 0. Inleiding In 2011 is het Bestuursakkoord

Nadere informatie

NOORD-KENNEMERLAND NOORD

NOORD-KENNEMERLAND NOORD AFVALWATERKETEN NOORD-KENNEMERLAND NOORD DOELMATIGHEIDSONDERZOEK SAMENWERKINGSVERBAND NOORD- KENNEMERLAND NOORD CASTRICUM, HEERHUGOWAARD, HEILOO, LANGEDIJK, BERGEN, ALKMAAR, SCHERMER, GRAFT-DE RIJP EN

Nadere informatie

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van.

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van. HAMERSTUK VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 10 Onderwerp: Realisatie uitbreiding afvalwatertransportsysteem Houten Nummer: 515150 In D&H: 16 oktober 2012 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, juli 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, juli 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Overijssel en Gelderland Noord, juli 2017 WW-uitkeringen in Overijssel en Gelderland Noord dalen verder In juli daalt het aantal lopende WW-uitkeringen in Overijssel en Gelderland

Nadere informatie

Programma uur: Ontvangst

Programma uur: Ontvangst Informatie-uitwisseling Besluit bodemkwaliteit December 2009 Hardenberg/Zwolle Programma 19.00 uur: Ontvangst 19.30 uur: Opening door de voorzitter 19.40 uur: Wat is het Besluit bodemkwaliteit? 20.00 uur:

Nadere informatie

Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel

Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel Maandelijkse arbeidsmarktmonitor Overijssel Provincie Overijssel 2010 De maandelijkse monitor geeft in het kort een overzicht van de ontwikkeling en stand van zaken van: Omvang niet-werkende werkzoekenden

Nadere informatie

IlIUinillllHIIIllIHll 15BIN03688. betreft ons kenmerk datum

IlIUinillllHIIIllIHll 15BIN03688. betreft ons kenmerk datum INGEKOMEN 1 6 JUNI 2015 IlIUinillllHIIIllIHll 15BIN03688 vnic Vereniging van Nederlandse Gemeenten Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, augustus 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, augustus 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Overijssel en Gelderland Noord, augustus 2017 Afname WW-uitkeringen in Overijssel en Gelderland Noord In augustus neemt het aantal WW-uitkeringen in Overijssel en Gelderland Noord

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, februari 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, februari 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Overijssel en Gelderland Noord, februari 2017 Banenkrimp in zorg lijkt voorbij De WW-uitkeringen in Overijssel en Gelderland Noord nemen af. De zorg draagt in grote mate bij aan

Nadere informatie

Concept Notitie Bestuurlijk Overleg Water & Klimaat Doelmatigheidsonderzoek afvalwaterketen Rotterdam

Concept Notitie Bestuurlijk Overleg Water & Klimaat Doelmatigheidsonderzoek afvalwaterketen Rotterdam Concept Notitie Bestuurlijk Overleg Water & Klimaat Doelmatigheidsonderzoek afvalwaterketen Rotterdam Datum: oktober 2012 Onderwerp: Doelmatigheidsonderzoek afvalwaterketen Rotterdam 1. Inleiding In het

Nadere informatie

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten:

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten: Portefeuillehouder Datum raadsvergadering drs A.J. Ditewig 18 februari 2010 Datum voorstel 05 januari 2010 Agendapunt Onderwerp Gemeentelijke watertaken De raad wordt voorgesteld te besluiten: het bijgaande

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen

Doelmatig beheer waterketen Doelmatig beheer waterketen eindrapport commissie feitenonderzoek 200 Inrichting openbare ruimte 180 160 140 161 136 132 147 152 166 144 142 149 Drinkwater Afval water zuivering euro/jaar 120 100 80 1998

Nadere informatie

i it vit opmeer 1 Burgemeester II, I I 1 benchmark Rioleringszorg INFORMATIENOTITIE AAN B&W /V/V BEHANDELD 1 7 DEC.

i it vit opmeer 1 Burgemeester II, I I 1 benchmark Rioleringszorg INFORMATIENOTITIE AAN B&W /V/V BEHANDELD 1 7 DEC. INFORMATIENOTITIE AAN B&W vit opmeer gemeente Onderwerp en datum f 'ostregistratienummer Adviesnota B&W! 1 111 II, I I 1 benchmark Rioleringszorg 2013.3.0016645 Vertrouwelijk Sector Afdeling Medewerk(st)erZtel

Nadere informatie

Gemeentelijk Rioleringsplan Deventer 2015-2020. www.deventer.nl

Gemeentelijk Rioleringsplan Deventer 2015-2020. www.deventer.nl Gemeentelijk Rioleringsplan Deventer 2015-2020 www.deventer.nl Inhoudsopgave SAMENVATTING 1. INLEIDING 8 1.1. Aanleiding 9 1.2. Doelstelling 9 1.3. Geldigheidsduur 9 1.4. Totstandkoming 9 1.5. Leeswijzer

Nadere informatie

Atelier toekomst Waterketen

Atelier toekomst Waterketen Atelier toekomst Waterketen Pitsch Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland (SAF) Arie van der Sluis 22 februari 2016 Inleiding Basis voor samenwerking (Regionale Bestuursovereenkomst Afvalwaterketen Flevoland:ROAF

Nadere informatie

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijnwest ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijn-West 2 Opdrachtgever: Rijn West Begeleidingsgroep / beoordelingsgroep: Provincies, RAO, KRW-Kernteam Rijn

Nadere informatie

Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s

Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Jorike Smeitnk Wilmie van der Kuil November 2009 Rapport 08-0734c l JorSm-av l 01 Inhoud Leeswijzer... 5 1. Algemeen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, juni 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, juni 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Overijssel en Gelderland Noord, juni 2016 Minder nieuwe WW-uitkeringen verstrekt in Overijssel en Gelderland Noord In de eerste helft van 2016 kende UWV minder nieuwe WW-uitkeringen

Nadere informatie

Waterschap Groot Salland, een terug- en vooruitblik van de CDA-fractie

Waterschap Groot Salland, een terug- en vooruitblik van de CDA-fractie Waterschap Groot Salland, een terug- en vooruitblik van de CDA-fractie Maart 2011. Halverwege de zittingsperiode stellen we u graag op de hoogte van de huidige stand van zaken en de toekomstige ontwikkelingen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, augustus 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, augustus 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Overijssel en Gelderland Noord, augustus 2016 WW-uitkeringen in Overijssel en Gelderland Noord dalen, kansen werkzoekenden nemen toe De arbeidsmarkt in Overijssel en Gelderland

Nadere informatie

Besluitenlijst d.d. d.d. d.d. [ ]Akkoordstukken -- [X]Openbaar [ ]Besloten --

Besluitenlijst d.d. d.d. d.d. [ ]Akkoordstukken -- [X]Openbaar [ ]Besloten -- Nota voor burgemeester en wethouders Onderwerp Waterakkoord 1- Notagegevens Notanummer 2016-001398 Datum 27-09-2016 Programma: 03 Leefomgeving Portefeuillehouder Weth. Rorink Team ORB 2- Bestuursorgaan

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, september 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, september 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Overijssel en Gelderland Noord, september 2017 Kansen op werk in Overijssel en Gelderland Noord Het aantal WW-uitkeringen in Overijssel en Gelderland Noord daalt al en, ook weer

Nadere informatie

Bij correspondentie graag ons kenmerk vermelden. RABO Zwolle

Bij correspondentie graag ons kenmerk vermelden. RABO Zwolle www.prv-overijssel.nl Aan Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 48 41 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34920 5 december 2014 Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 28 november 2014, nr.

Nadere informatie

Hoofdstuk 6: Financiën en Organisatie: wat kost het?

Hoofdstuk 6: Financiën en Organisatie: wat kost het? Hoofdstuk 6: Financiën en Organisatie: wat kost het? 6.1 Het bekostigen van onze rioleringsopgave In de voorgaande hoofdstukken is beschreven wat we gedaan hebben en wat we in de nieuwe planperiode willen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, april 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Overijssel en Gelderland Noord, april 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Overijssel en Gelderland Noord, april 2015 Ruim 2.500 minder WW-uitkeringen in Overijssel en Gelderland Noord in een tijd In april daalde het aantal WW-uitkeringen in alle regio

Nadere informatie

6 Financiën Goed rioolbeheer kost veel geld. Per jaar geeft de gemeente Uden ongeveer 3.5 miljoen euro uit. Dit bedrag omvat de exploitatiekosten, de kapitaalslasten, kosten voor rioolvervangingen, projectkosten

Nadere informatie