Regionaal feitenonderzoek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Regionaal feitenonderzoek"

Transcriptie

1 Regionaal feitenonderzoek Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West-Overijssel (GAWO) WELLDRA

2 Regionaal feitenonderzoek Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West-Overijssel (GAWO) Hans van der Eem Jan Zwiers WSGS-RFO Welldra WELLDRA

3 Inhoudsopgave- REGIONAAL-FEITENONDERZOEK:-SAMENVATTING FEITENONDERZOEKAFVALWATERBEHEERWEST7OVERIJSSEL Werkwijze Leeswijzer ACHTERGRONDEN BestuursakkoordWater Regionaleopgave Albereikteresultaten DEFEITENOPEENRIJ Inwoneraantallen Stelselkenmerken Kosten Heffingen Zichtopoorzakenvankostenverschillen Conclusies DEAUTONOMEKOSTENONTWIKKELINGTOT Kostenontwikkeling Uitgaven Conclusies BEELDENUITDEINTERVIEWS Metwiesamenwerken? Langetermijnvisies Invullingvanhetafvalwaterbeheer Professioneelbeheer Conclusies KANSEN Hetbenuttenvankansen Kans:Financiëlesystematiek Kans:Planvorming Kans:Data,metenenmonitoren(inzicht) Kans:Verlengenlevensduur Kans:Renovatietechnieken Kans:Programmering Kans:Publiekprivatesamenwerking Kans:Bundelendeeltaken Kans:Vergaandintegreren Overzichtkansen Conclusies...57 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 717

4 7 VERVOLG Ambities Voorwaardenvooreensuccesvolvervolg...59 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 727

5 Regionaal-feitenonderzoek:-samenvatting- - In#de#eerste#helft#van#2012#is#in#West3Overijssel#een#regionaal#feitenonderzoek#doelmatig# afvalwaterbeheer#uitgevoerd.#hieraan#hebben#de#gemeenten##dalfsen,#deventer,#kampen,## Olst3Wijhe,#Raalte,#Staphorst,#Zwartewaterland,#Zwolle#en#Waterschap#Groot3Salland# deelgenomen.#drinkwaterbedrijf#vitens#is#in#de#loop#van#het#project#betrokken#geraakt.# # Uit#de#verzamelde#feiten#blijken#grote#onderlinge#verschillen#tussen#gemeenten#op#het#gebied# van#kosten,#kostenontwikkeling,#heffing,#financiële#systematiek#en#praktische#invulling#van#het# rioleringsbeheer.#er#lijkt#een#groot#verbeterpotentieel#aanwezig;#de#hoogte#van#de#besparing# kan#per#deelnemer#verschillen.# Waterschap#Groot3Salland#voldoet#aan#de#landelijke#eisen#voor#het#zuiveren#van#stedelijk# afvalwater#en#kent#een#tarief#dat#iets#onder#het#landelijk#gemiddelde#ligt.# # In#het#onderzoek#zijn#kansen#benoemd#om:# 7 de#verwachte#kostenstijging#in#het#afvalwaterbeheer#te#beperken;# 7 de#kwaliteit#van#het#beheer#verder#te#professionaliseren;# 7 de#duurzaamheid#te#vergroten;# 7 de#kwetsbaarheid#in#de#organisatie#van#het#beheer#te#verminderen.# ## Naast#kwalitatieve#verbeteringen#laten#deze#kansen#een#besparingspotentieel#in#2020#van#ruim# 2½#miljoen#euro#per#jaar#zien.#Gezien#de#verwachte#kostenstijging#zal#de#besparing#leiden#tot# minder3meerkosten.#er#zijn#geen#grote#organisatorische#veranderingen#voor#nodig.#het#gaat# vooral#om#het#zoeken#naar#beste#werkwijzen#en#deze#werkwijzen#ook#daadwerkelijk# implementeren.#de#grootste#besparingen#worden#verwacht#door:# - kritisch#het#vervangingsmoment#van#riolen#te#bepalen;## - nadrukkelijk#renovatietechnieken#als#alternatief#voor#vervanging#te#overwegen;## - kennis#en#expertise#van#private#partijen#beter#te#benutten;# - een#gezamenlijk#visie#en#plannen#voor#de#afvalwaterketen#op#te#stellen.## De#laatste#twee#kansen#kunnen#ook#een#belangrijke#impuls#beteken#voor#het#duurzamer# inrichten#van#de#afvalwaterketen,#bijvoorbeeld#door#afvalwater#nadrukkelijk#ook#als#grondstof# te#beschouwen.# # In#aanvulling#op#dit#besparingspotentieel#zijn#ook#besparingen#en#verbeteringen#mogelijk#door# verdere#samenwerking#tussen#waterschappen#onderling#en#door#vergaande#regionale# integratie#van#het#afvalwaterbeheer.#dit#laatste#vraagt#om#ingrijpende#organisatorische# aanpassingen.#de#interwaterschappelijke#samenwerking#en#vergaande#integratie#zijn#in#dit# feitenonderzoek#niet#intensief#onderzocht.#op#basis#van#het#landelijk#uitgevoerde# feitenonderzoek#zou#hiermee#3½#miljoen#euro#per#jaar#bespaard#kunnen#worden.# # Tijdens#een#bestuurlijke#bijeenkomst#op#27#juni#2012#is#de#voorkeur#uitgesproken#om#voor#de# periode# #de#aandacht#te#richten#op#de#kansen#die#vanuit#de#bestaande#organisaties# kunnen#worden#gerealiseerd.#parallel#worden#de#mogelijkheden#van#vergaande#integratie# verkend.#na#drie#jaar#kan#op#basis#van#de#dan#bereikte#resultaten#worden#besloten#op#welke# wijze#samenwerking#in#de#afvalwaterketen#een#vervolg#krijgt.# # # # GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 737

6 Om#de#kansen#te#benutten#is#nauwe#betrokkenheid#van#de#bestuurders#nodig.#Zij#dienen#er#op# toe#te#zien#dat#de#afspraken#uit#het#landelijke#bestuursakkoord#water#in#de#regio#voldoende# worden#opgepakt.#dit#vertaalt#zich#onder#meer#in#het#vaststellen#van#ambities#( 10%#minder# meerkosten#in#2020 )#en#het#meedenken#over#een#meer#duurzame#inrichting#van#de# afvalwaterketen.# # Het#doelgericht#en#daadkrachtig#oppakken#van#de#kansen#vraagt#om#een#verdere# professionalisering#van#de#gawo#organisatie.#een#programmamanager#voert#de#regie#over#het# gezamenlijke#vervolgtraject.#deze#initieert,#stimuleert,#toetst#en#stelt#bij.#de#managers#van#de# betrokken#organisaties#zullen#in#het#vervolg#deelnemen#aan#het#coördinatieteam,#dat#sinds# 2010#de#GAWO#activiteiten#coördineert.#Zij#kunnen#er#voor#zorgen#dat#mensen#en#middelen# beschikbaar#komen.#bovendien#kunnen#zij#er#op#toe#zien#dat#beste#werkwijzen#ook# daadwerkelijk#worden#overgenomen.#zij#borgen#het#veranderproces.# GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 747

7 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek Feitenonderzoek-afvalwaterbeheer-WestLOverijssel-- In2010isdoorrijkenkoepelorganisatieseenlandelijkfeitenonderzoekuitgevoerdnaarhet doelmatigbeheervandewaterketen.inditonderzoekisopbasisvanfeiten,ervaringenen literatuurstudieeenraminggemaaktvandemogelijkebesparingenindewaterketen.de resultatenvanhetonderzoekhebbenhunuitwerkinggevondeninhetbestuursakkoordwater. DeVerenigingNederlandseGemeenten(VNG)endeUnievanWaterschappen(UvW)hebben daarinondermeerafgesprokenin miljoeneuroperjaartebesparen.debesparing bedraagtongeveer12,5%vandejaarlijksekosten. DegemeentenDalfsen,Deventer,Kampen,Olst7Wijhe,Raalte,Staphorst,Zwartewaterlanden WaterschapGroot7Sallandhebbeneind2011besloteneenzogenaamdregionaal feitenonderzoekuittelatenvoerenomdebesparings7enverbetermogelijkhedeninderegio West7Overijsselteverkennen.Deverbeteringenrichtenzichophetverderprofessionaliseren vanhetafvalwaterbeheer,hetverminderenvandekwetsbaarheidenhetvergrotenvande duurzaamheid.deregioomvateengrootdeelvanhetbeheergebiedvanwaterschapgroot7 Salland.Tussengemeentenenwaterschapwordtallangeretijdintensiefsamengewerkt,sinds 2010onderdenaamGAWO,GezamenlijkAfvalwaterbeheerWest7Overijssel. TijdensdeuitvoeringvanhetfeitenonderzoekisdrinkwaterbedrijfVitensnaderbetrokken geraakt.zoisookmetvitenseeninterviewgehoudenenheeftvitensdeelgenomenaande workshops.defocusbleefopdeafvalwaterketen,omdatopdatpuntdegrootstebaten wordenverwacht.welisbezienhoedeervaringenexpertisevanvitenshierbijkanworden ingezet. 1.1 Werkwijze- Hetfeitenonderzoekisuitgevoerddoorhetverzamelenvanbasisinformatieenhetvoerenvan interviewsmetalledeelnemendepartijen.debasisinformatiebetrofdocumentenalsde benchmarksrioleringszorgenzuiveringsbeheer,degemeentelijkerioleringsplannen, begrotingenenaanvullendeinformatieopbasisvanvragenlijsten.deinterviewszijngehouden metdebeheerdersvandegemeentelijkerioleringendeafvalwaterzuiveringsinstallaties. Deresultatenzijnvervolgensbesprokenineenworkshop,waarbijookdekansenvoor samenwerkingzijnbenoemd.dekansenmethetgrootsteverbeterpotentieelzijnineen aanvullendeworkshopbesprokenenvastgesteld.hetbesparings7enverbeterpotentieelis tijdenseenbestuurlijkebijeenkomstop27junigepresenteerd.daarisbeslotendekansen voortvarendenambitieusoptepakken,waarbijmetnadrukveelwaardeisgehechtaanhet verhogenvandeduurzaamheid,bijvoorbeelddoorafvalwaterookalsgrondstofte beschouwen. Hetvooruliggenderapportbeschrijftdebevindingenvanhetfeitenonderzoek.

8 1.2 Leeswijzer- Hetrapportisopgebouwduitdriedelen: 1. Achtergronden# Inhoofdstuk2schetsenwijenkeleachtergrondenbijhetfeitenonderzoek,zoalshet BestuursakkoordWaterendereedsdoorsamenwerkingbereikteresultaten. 2. Feiten#en#bevindingen Hoofdstuk3beschrijfteenaantalfeitenenkenmerkenvanhetafvalwaterbeheerin West7Overijsselwaarnainhoofdstuk4deuitgavenendekostenontwikkelingtot2020 wordengeschetst.naastdezefeitenschetsenwijinhoofdstuk5enkelekenmerkenvan hetafvalwaterbeheerinderegiodieuitdeinterviewsnaarvorenzijngekomenenzichniet zogoedlatenvattenincijfers. 3. Kansen#en#vervolg# Inhoofdstuk6komendeverzameldekansenaanbodomhetafvalwaterbeheerte verbeteren.hetgaathierbijommeerdereaspecten: a. hetbeheersenvandekostenstijgingdietot2020indeafvalwaterketenwordt verwacht; b. hetverderprofessionaliserenvanhetafvalwaterbeheer; c. hetduurzameromgaanmetgebruiktwatereningezameldregen7engrondwater; d. hetverminderenvandekwetsbaarheidindeorganisatievanhetbeheer. Inhoofdstuk7gaanwijinophetvervolgtrajectnahetfeitenonderzoek. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 767

9 Deel#1# ACHTERGRONDEN- GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 777

10 2 Achtergronden- Indithoofdstukschetsenwijachtergrondenbijhetregionalefeitenonderzoek:het BestuursakkoordWater,deregionaledoorvertalingenderesultatenvansamenwerkingtotnu toe. 2.1 Bestuursakkoord-Water- Inmei2011ishetlandelijkBestuursakkoordWaterondertekend.Hetakkoordbevatonder meerafsprakenoverdoelmatigbeheervandewaterketen.vooreenbelangrijkdeelbetreft heteenbevestigingvaneerdereafsprakenuitapril2010tussendeverenigingnederlandse Gemeenten(VNG)endeUnievanWaterschappen(UvW).Ophoofdlijnenkenthet waterketendeelvierdoelen: 1. Besparen# Indeafvalwaterketenwordtin2020eenbesparingvan380miljoeneuroopdejaarlijkse kostenbereikttenopzichtevandeautonomekostenontwikkeling.deverwachtingisdat dejaarlijksekostenindeafvalwaterketenindeperiode metongeveer750 miljoeneurozullentoenemen 1.Doordebesparingwordendusuiteindelijk minder7meerkosten bereikt. Dedrinkwaterbedrijvendienenvolgenshetakkoordin202070miljoeneurotebesparen. Zijverwachteneenkostenstijgingvan50miljoen.Dekostenvoorhetdrinkwaterzullendus ongeveerophethuidigeniveauvan1,4miljardeuroblijven. 2. Professionaliseren Hetbeheervandeafvalwaterketenwordtverdergeprofessionaliseerd,gerichtophet nemenvanmeerkosteneffectieveinvesteringsbeslissingenenhetsystematischeren efficiënteruitvoerenvanoperationeletaken. 3. Verduurzamen# Deafvalwaterketenwordtduurzameringerichtenbeheerd.Zokunnenenergieen grondstoffenwordenteruggewonnenenkandeinrichtingvandeopenbareruimteworden benutomopeffectievewijzeomtegaanmetdeverwachtehogereneerslagintensiteit. Bovendienkanhetslimomgaanmetwaterindebebouwdeomgevingdekwaliteitvande leefomgevingverbeteren.zokaninstedelijkgebieddeaanwezigheidvanopenwateren hetgebruikvangroenedakendehittestressverminderen.hetverduurzamenvraagt ruimtevoorhetontwikkelenentoepassenvaninnovaties. 4. Verminderen#personele#kwetsbaarheid Hetrioleringsbeheerwordtindekleineregemeentenmeteenbeperktebezetting uitgevoerd.menisvoorkennisencapaciteitsterkaangewezenopadviesbureaus.bij vertrekvanmedewerkerskanhetbeheerstagnerenofterugvallen,omdatprocessenniet voldoendegeborgdzijn.ookgrotereorganisatieskunnenkwetsbaarzijnopspecifieke taken.doorgerichtesamenwerkingwordtdekwetsbaarheidverminderd. 1 Inhetlandelijkfeitenonderzoekisnoguitgegaanvaneenkostenstijgingmet600miljoeneuro.Dewaterschappen hebbendeautonomekostenstijgingvoorhetzuiveringsbeheerechterverhoogdvan200naarcirca350miljoeneuro in2020.samenmetdekostenstijgingvoorhetrioleringsbeheervan400miljoeneuro,resulteertditineenstijging van750miljoeneurovoordeafvalwaterketen. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 787

11 Deuitvoeringvanhetakkoordisneergelegdbijderegio s:gemeentenenwaterschappenstaan aandelatomdedoelstellingenuithetakkoordtebereiken,waarbijkennisenervaringvande drinkwaterbedrijvenwordenbenut.landelijkwordtdevoortganggevolgd.begin2013zal wordengetoetstofinderegio sbestuurlijkambitieszijngeformuleerdenmaatregelenzijn benoemdomdeambitiesterealiseren. Intermezzo:*forse*opgave* * De#geschetste#besparingen#uit#het#landelijke#feitenonderzoek#betekenen#een#grote#opgave,# zoals#uit#het#volgende#blijkt.#discussie#over#samenwerking#in#de#waterketen#is#met#name#gaan# spelen#vanaf#1998#toen#in#een#kiwa3rioned#rapport#omvangrijke#besparingen#in#de# waterketen#waren#bespiegeld.#dit#heeft#geleid#tot#allerhande#initiatieven,#zoals#het#uitvoeren# van#optimalisatiestudies#en#het#gezamenlijk#inkopen#van#diensten.#in#2006#is#nagegaan#wat# deze#initiatieven#zouden#opleveren#als#deze#overal#in#nederland#zouden#worden#gevolgd.#dat# bleek#een#besparing#op#te#leveren#van#1#à#2#procent.#de#nu#geraamde#12,7%#ligt#daar#ver# boven.#het#betekent#dat#er#meer#nodig#is#dan#samen#projecten#uitvoeren.#het#gaat#echt#om# veranderen,#om#het#loslaten#van#werkwijzen#zodat#het#slimmer#of#beter#wordt.# * 2.2 Regionale-opgave- Watzounueenlandelijkebesparingvan380miljoeneuroperjaarvoorderegiobetekenen? Terindicatiezijndebesparingenuithetbestuursakkoordvertaaldnaarderegio.De procentuelebesparingenuithetlandelijkefeitenonderzoekzijndaarbijtoegepastopde regionaleuitgavenvoorhetbeheervanrioleringenzuivering(tabel11,pagina26).ditlevert onderstaandbeeldop. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 797

12 Tabel-1.-Indicatieve-besparingsdoelstelling-voor-de-regio-WestLOverijssel-op-basis-van-een-doorvertaling-van- landelijke-doelstellingen-naar-de-regio- - Kosten-regio-WestL Overijssel- - - (mln- /jaar- in-2020)- Riolering- 32,0 8,2% 2,6 L-Vergaand-integreren-afvalwaterbeheer- 4,1% 1,3 Zuivering- 25,0 BesparingsL percentage-inlandelijkfeitenonderzoek- - (%)- Indicatievebesparing-in-WestL Overijssel- - (mln- /jaar- in-2020)- L-Nieuwe-opgaven,-kapitaallasten-en- operationeel-beheer- L-Nieuwe-opgaven,-kapitaallasten-en- operationeel-beheer- 6,9% 1,7 L-Vergaand-integreren-afvalwaterbeheer- 4,8% 1,2 Totaal- 56,8 12% 6,8 Intotaalzouerbijna7miljoeneuroperjaarbespaardkunnenworden.Ditkomtneerop ongeveer40europerhuishoudenperjaar.inhetregionalefeitenonderzoekwordtnagegaan ofditbesparingspotentieelvoorderegiorealistischis. Opgemerktwordtdatpersectorcircatweederdevandegeraamdebesparingenkanworden bereiktopdepostennieuweopgaven,kapitaallastenenoperationeelbeheer(zietabel1). Dezebesparingenkunnenwordengerealiseerddoorintergemeentelijkec.q. interwaterschappelijkesamenwerkingeneengoedeafstemmingtussengemeenteen waterschap.hetoverigebesparingspotentieelwordtbereiktdoorvergaandeintegratieinde afvalwaterketen,bijvoorbeeldindevormvaneenuitvoeringsorganisatievooroperationele afvalwaterbeheertakenopdeschaalvanhetwaterschap. Wijwillenbenadrukkendatdegeraamdebesparingengemiddeldebesparingenbetreffen.We kunnennietsprekenoverdegemeentenende#waterschappen#innederland.wehebben415 gemeentenen24zuiverendewaterschappen.wekunnendaaromooknietsprekenoverhet rioleringsbeheerenhet#zuiveringsbeheer.deverschillenzijnsomsgroot(ziehoofdstukken3 t/m5)endaarmeeookhetverbeterpotentieelperorganisatie. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7107

13 2.3 Al-bereikte-resultaten- InWest7Overijsselwordtalvanaf1999intensiefsamengewerkt.Datheeftenkelefraaie verbeteringenopgeleverd: 7 Dooroptimalisaties#in#de#gehele#afvalwaterketenisindeperiode intotaal tenminste29miljoeneuroaaninvesteringskostenuitgespaard.hetgaatomruwwegeen kwartvanhetoorspronkelijkeinvesteringsvolume.debatenvandezebesparingen vertalenzichdoornaarlagerekapitaallasten(circa1,7miljoeneuroperjaar 2 ofwel10euro perhuishoudenperjaar).naastfinanciëlebatenhebbendeoptimalisatiesook kwaliteitswinstopgeleverddoorhetextraverminderenvanvuilvrachtennaarhet oppervlaktewater. 7 Hetwaterschapverzorgtvooreenaantalgemeentenhetbeheer#en#onderhoud#van# rioolgemalen.dedeskundigheidvanhetwaterschapwordthierbijbenutomdekwaliteit vanhetbeheerteverbeteren.doorhetbundelenvantakenopéénplekwordtookde kwetsbaarheidvoorpersonelewisselingenverminderd. 7 Hetwaterschapverzorgtvooreenaantalgemeentendeengineering#van#rioolgemalen, zowelrenovatiealsnieuwbouw.naasthetinbrengenvandeskundigheidleidtdeaanpak ooktotstandaardisatiemetbijvoorbeeldgelijkesoftware. 7 Gemeentenenwaterschapmeten#samen#aan#de#afvalwaterketen.Gegevenswordennaar éénhoofdpostgestuurdengecombineerdmetbuienradar.dezeinnovatieveaanpak maakteeneenduidigeanalysevanenvergelijkingtussenstelselsmogelijk.hetverbeterde inzichtbiedtdemogelijkheidominvesteringsbeslissingenopdoelmatigheidtetoetsen. Eind2010iseenvolgendestapgezetindesamenwerking:GAWO,Gezamenlijk AfvalwaterbeheerWest7Overijssel.Erzijndrieafvalwaterteamsopgerichteneen coördinatieteamzorgtvoorafstemmingenstroomlijnenvandeactiviteiten.tweethema s wordenverkend: degoededingendoen en dedingengoeddoen.erisinmiddelseenformat beschikbaaromdesysteemkennisvandeafvalwaterketenuniformvastteleggeneneriseen formatontwikkeldomhethuidigfunctionerenvandeafvalwaterketeninzichtelijktemaken.er iseenraamwerkvooreenincidentenplanbeschikbaardatvoorindividuelezuiveringskringen kanwordenaangepast. - 2 Eenvoudigheidshalveiseenannuïtaireafschrijvingaangehoudenvan40jaareneenrentepercentagevan5% GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7117

14 Deel#2# FEITEN-EN-BEVINDINGEN- - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7127

15 3 De-feiten-op-een-rij- Opbasisvankostendekkingsplannen,begrotingen,gegevensuitbenchmarks,gegevensvan COELO 3 enantwoordenopvragenlijstenzijnkenmerkenenkostenvanhetafvalwaterbeheer verzameld.alhetgepresenteerdecijfermateriaalisdoordedeelnemendepartijen gecontroleerdenwaarnodigaangepastengeactualiseerd.metnameblekenerverschillen tussendecijfersuitdebenchmarkrioleringszorgendewerkelijkaanwezigesituatie. Indithoofdstukwordenderesultatenindevormvantabellenengrafiekenmetkorte toelichtinggetoond.achtereenvolgenskomenaandeorde: 7 inwoneraantallen 7 stelselkenmerken 7 kosten 7 heffingen 7 analysevankostenverschillen. 3.1 Inwoneraantallen- HetaantalinwonersbinnenhetbeheergebiedvanWaterschapGroot7Salland( )isiets kleinerdanhettotaalaaninwonersbinnendeachtgemeenten( ).gemeentegrenzen vallendanooknietpreciessamenmetdewaterschapsgrens.sommigegemeentenvoereneen deelvanhetafvalwaterafnaaranderewaterschappenenwaterschapgroot7sallandzuivert opzijnbeurtweereendeelvanhetafvalwatervanvieranderegemeenten.deinwoner7 aantallenzijnopgenomenintabel2. Tabel-2.-Inwoneraantal-per-gemeente- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Inwoners Stelselkenmerken- Tabel3toonteenaantalkenmerkenvandegemeentelijkerioleringsstelsels.Hetbegrip systeembuiswordtdoorstichtingrioned 4 gehanteerdomkostenvoorhetrioleringsbeheer onderlingbetertekunnenvergelijken.bijdebepalingwordendevrijvervalbuizenende transportleidingenvoor100%meegeteldendemechanischerioleringendrainageleidingen iedervoor20%.delengtevandemechanischeriolering,hetaantalpompunitsenhetaantal individuelebehandelsystemen(iba s)zijneenindicatievoordeomvangvanhetbuitengebied. 3 CentrumvoorOnderzoeknaardeEconomievanLagereOverheden 4 StichtingRIONEDisdekoepelorganisatievoorderioleringenhetstedelijkwaterbeheerinNederland GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7137

16 Tabel-3.-Enkele-kenmerken-van-de-gemeentelijke-rioleringsstelsels- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Systeembuis-(km) Vrij-verval-buis-(km) Mechanische-riolering- (km)- Pompunits-mechaL nische-riolering-(#) Aantal-IBA s Uitgedruktinvoorzieningenper10.000inwoners(Tabel4)tredenervooralverschillennaar voreninaardenomvangvandevoorzieningeninhetbuitengebied.zoheeftbijvoorbeeld ZwartewaterlandveelmechanischerioleringengeenIBA sendalfseneenbeperkteomvang mechanischerioleringenveeliba s.demeerverstedelijktegemeentendeventer,kampenen ZwollehebbenrelatiefweinigmechanischerioleringénweinigIBA s. Tabel-4.-Enkele-kenmerken-van-de-gemeentelijke-rioleringsstelsels-uitgedrukt-in-kengetallen-per inwoners- - Dalfsen- Devente r- Zwolle- Systeembuis- (km/ inw)- Vrij-verval-buis- (km/ inw)- Mechanische-rioleL ring-(km/ inw)- Pompunits-mech.- riolering-(#/10.000)- Aantal-IBA s- (#/ inw)- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd Dekostenvoorhetrioleringsbeheerzullendeelsafhankelijkzijnvanomgevingsfactoren.Als belangrijkeindicatorenwordenhiervoordematevanstedelijkheid(adressendichtheid),de leeftijdvanhetstelselendebodemgrondslaggehanteerd.gemiddeldgenomenover Nederlandnemendekostenperkilometersysteembuistoenaarmatedegemeentemeer verstedelijktis,hetstelselouderendebodemgesteldheidslechter.intabel5zijnenkele externe factorenverzamelddieinvloedhebbenopdekostenvanhetrioleringsbeheer. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7147

17 Tabel-5.-Overzicht-van-enkele- externe -factoren-die-invloed-hebben-op-de-kosten-van-het-rioleringsbeheer.- - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Inwoners Gemiddelde-leeftijd- vrijverval-(jaar)- Adressendichtheid- (#/km 2 ) Slappe-bodem-(%) Waterschap-GrootLSalland- Tabel6toontenkelekenmerkenvanhetzuiveringsbeheerdoorWaterschapGroot7Salland. WaterschapGroot7SallandistenopzichtevandeanderewaterschappeninNederlandeen relatiefkleinwaterschap,zowelwatbetreftaantalinwoners,dehoeveelheidtezuiveren afvalwater,hetaantalinliggendegemeentenalshetaantalrioolwaterzuiveringsinstallaties. WaterschapGroot7Sallandvoldoetnagenoegvolledigaandeafsprakenmetgemeentenover deafnamecapaciteitvanaangeleverdstedelijkafvalwater.ookvoldoethetwaterschapaan effluenteisent.a.v.chemischzuurstofverbruik(czv),stikstofenfosfaat.waterschapgroot7 Sallandverwijdertminderfosfaatdanlandelijkgemiddeld,maarnogwelruimbovende landelijkenormvan75%. Tabel-6.-Enkele-kenmerken-van-het-zuiveringsbeheer-door-Waterschap-GrootLSalland- Waterschappen-gemiddeld- Inwoners Verontreinigingseenheden-(#) Inliggende-gemeenten-(#) Rwzi s-(#) Voldoen-aan-afnameverplichting-(%)- 99,2 96,5 Output:-verwijderen-CZV-(%)- 93,3 92,0 Output:-verwijderen-stikstof-(%)- 82,1 82,9 Output:-verwijderen-fosfaat-(%)- 79,6 84,3 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7157

18 3.3 Kosten Dekostenvoorhetrioleringsbeheerin2010perkilometersysteembuiszijnopgenomenin Tabel7.DekostenzijneveneensweergegeveninFiguur1.HetbetreftkostenexclusiefBTW. Dekostenvariërenaanzienlijktussendegemeenten.Inparagraaf3.5wordendeverschillen nadergeanalyseerd. Dekostenvoorhetzuiveringsbeheerin2010zijnvermeldinTabel8.Dezekostenzijninclusief BTW.AndersdangemeentenkanhetwaterschapdebetaaldeBTWnietterugvorderenuithet BTW7compensatiefonds.DeBTWdruktdaardooralslastopdekosten. Tabel-7.-Kosten-rioleringsbeheer-in Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st " Kosten"per"km"systeembuis" " "per"kilometer"systeembuis" " 8.000" 6.000" 4.000" Kapitaalkosten" ExploitaEekosten" 2.000" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst7Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" ZwarteL waterla nd- Zwolle- Kosten-per-kilometer- systeembuis-( /km)- L-waarvan- kapitaalkosten- L-waarvan- exploitatiekosten- Figuur-1.-Kosten-van-het-rioleringsbeheer-in-2010-per-kilometer-systeembuis- GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7167

19 Tabel-8.-Kosten-voor-zuiveringsbeheer-in Kosten-zuiveringsbeheer-in (mln- /jaar)- Kapitaalkosten- 6,9 Exploitatiekosten- 17,0 Totale-kosten- 23,9 3.4 Heffingen Dekostenvoorhetrioleringsbeheerenzuiveringsbeheerwordenbetaalduitderioolheffing vandegemeentenendezuiveringsheffingvanhetwaterschap. AllewaterschappeninNederlandkennenvoorhuishoudenseeneenduidigeheffingsgrondslag, namelijkeeneenpersoonsofmeerpersoonshuishouden.eeneenpersoonshuishoudenbetaalt eenmaalhetzuiveringstarief,eenmeerpersoonshuishoudendriemaalhettarief.voor bedrijvenisdeheffingafhankelijkvanhetdrinkwaterverbruikofdevuilvrachtinhetgeloosde afvalwater. OokgemeenteZwartewaterlandheftnaargezinssamenstelling,netalshetwaterschap,maar meteenkleinerverschiltusseneen7enmeerpersoons(170,respectievelijk206euro).de gemeentendalfsen,deventerenzwollekenneneenvastrechtvoordeeigenaar.deoverige gemeentenhantereneenvastrechtvoordegebruiker. Omdeheffingtussengemeententevergelijkenwordtuitgegaanvaneenmeerpersoons huishoudeninbezitvaneeneigenwoning.deheffingenzijnweergegevenintabel9enfiguur 3. Tabel-9.-Rioolheffing-voor-een-gemiddeld-huishouden-in-2012-(bron:-COELO)- - Dalfsen- Devente r- Zwolle- Rioolheffing-( -in- 2012)- Zuiveringsheffing-door- waterschap-( -in-2012)- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7177

20 Rioolheffing&2012&& (meerpersoons"huishouden)" 250" 200" /jaar& 150" 100" 50" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst4Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Figuur-2.-Rioolheffing-voor-een-gemiddeld-huishouden-in-2012-(bron:-COELO)- Zwolle" Derioolheffinglooptaanzienlijkuiteen.DegemeentenZwolleenDalfsenkennendelaagste heffing(103en125euro).degemeentenolst7wijhe,staphorstenzwartewaterlandliggen daarruimboven(230,229en215euro).hetgemiddeldeinnederlandis170europerjaar. Deonderlingeverschilleninrioolheffingtussendegemeenten(Figuur2)komenniet een7op7eenovereenmetdeverschilleninkostenperkilometersysteembuis(figuur1).dit kentmeerdereoorzaken: 7 deverschilleninrioleringskostenvanjaartotjaar; 7 dematewaaringebruikgemaaktwordtvanvoorzieningen(zowelonttrekkingenals aanvullingen); 7 dewijzewaaropdekostenvoorderioolheffingopdelangetermijngedektwordenuitde rioolheffing.gemeentenmakeninhungemeentelijkerioleringsplannendoorgaanseen langetermijnplanningvandekostenendedekking.figuur3laatverschillendeaanpakken zienvoorhetbepalenvandeheffing(langjarigvlaktarief,gelijkmatigstijgendofhet werkelijkekostenverloopvolgen). HetzuiveringstariefvanWaterschapGroot7SallandligtietsonderhetgemiddeldeinNederland (Figuur4).Dewaterschappenkennengeenlangetermijnkostendekkingsplannenzoalsdiein derioleringssectorgebruikelijkzijn. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7187

21 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7197 Figuur-3.-Verloop-van-de-rioolheffing-in-de-tijd-conform-kostendekkingsplannen-van-de-gemeenten-(zonder- inflatie)- Figuur-4.-De-hoogte-van-de-zuiveringsheffing-(1-eenheid)-in-vergelijk-met-andere-waterschappen-in-Nederland- (2011)- - 0" 50" 100" 150" 200" 250" 300" 350" 400" 450" 2011" 2013" 2015" 2017" 2019" 2021" 2023" 2025" 2027" 2029" 2031" 2033" 2035" 2037" 2039" 2041" 2043" 2045" 2047" 2049" 2051" 2053" 2055" 2057" 2059" Rioolheffing** /jaar* Jaar* Verloop*rioolheffing* Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst8Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" " 10,00 20,00 30,00 40,00 50,00 60,00 70,00 80,00 90,00 WRIJ A&M VEL DOM R&D V&E BRD SAL WRO WPM WHD HHR WSRL WSS FRL AGV R&W HHNK HDSR HSK ZZL NZV V&V WHA DLF Zuiveringstarief-( /jaar)- Zuiveringsheffing-NL7waterschappen-

22 3.5 Zicht-op-oorzaken-van-kostenverschillen-- Inparagraaf3.3zijndekostenvoorhetrioleringsbeheerinbeeldgebracht.Interessantis natuurlijkomdeoorzakenvandeverschilleninkostentebepalen.ingrotelijnzijnerdrie mogelijkeoorzaken: 1. verschilleninfysiekeomstandigheden; 2. verschilleninfinanciëlesystematiekentoerekening; 3. verschillenindeinvullingvanbeheertaken. Wijgaannunaderopdezeaspectenin Verschilleninfysiekeomstandigheden Voorhetrioleringsbeheerisdebodemgesteldheidvangrootbelang.Eenrioolbuisineen stabielezandigebodemkanmisschienwelhonderdjaarblijvenliggen.eenrioolbuisinklei7of veengrondmoetvaakalnaenkeletientallenjarenvervangenworden.daarnaastisdemate vanverstedelijkingvanbelang.eengrootbuitengebiedvraagtvaakomrelatiefhoge investeringenvoormechanischeriolering. Indebenchmarkrioleringszorgvan2005isdeinvloedvandefysiekeomstandighedenopde rioolheffingstatistischonderzocht.daaruitbleekdatslechts⅓vandeverschillenin rioolheffinggerelateerdkonwordenaanfysiekeomstandigheden.deoverigeverschillen wareneengevolgvaneigenbeleidskeuzesdoorgemeenten Verschilleninfinanciëlesystematiekentoerekening Ookfinanciëleparametershebbeninvloedopdekosten.Eenkortefinanciëleafschrijvings7 termijnleidttothogerejaarlijksekapitaallastenvaneeninvestering.daarstaattegenoverdat deinvesteringsnellerisafgeboektendatdetotalerentelastoverdeafschrijvingstermijn afneemt.opdelangeduurleidtdittotlagerekosten.bijeenkorteafschrijvingstermijnkaner financieel7technischmakkelijkeringesprongenwordenopduurzametechnologische ontwikkelingen.bijhetvervangenvaneenbestaandevoorzieningdooreennieuwsysteemkan meteenlagererestwaardevanbestaandevoorzieningenwordengerekend. Degehanteerdefinanciëleafschrijvingstermijnvarieerttussende30en50jaar(Figuur5).Ter indicatie:bijeenannuïtaireafschrijvingmeteenrentepercentagevan5%leidteeninvestering van1miljoeneurobij30jaartoteenjaarlijkselastvan65.000euro;bijeen afschrijvingstermijnvan50jaarisdit55.000euro. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7207

23 Afschrijvingstermijnen$ jaar$ 90" 80" 70" 60" 50" 40" 30" 20" 10" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst:Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" Figuur-5.-Financiële-en-technische-afschrijvingstermijnen-voor-vrijvervalriolen- Financieel" Technisch" Eenbijzondervraagstukisookwelkeingrepeninhetrioleringsstelselalsinvesteringworden geboektenwelkekosten direct 5 uitdeexploitatiewordengefinancierd 6.GemeenteDalfsen heefterbijvoorbeeldvoorgekozenomin2011derioolvervangingzoveelmogelijkuitde voorzieningenendeexploitatietefinancieren.ookdegemeentezwolleboektsinds2011 meerwerkzaamhedenopexploitatie,dievoorheenalsinvesteringwerdenopgevoerd. Eennietonbelangrijkaspectishoegemeentenomgaanmethetverrekenenvan kwijtscheldingen.somswordendezeuitdealgemenemiddelengefinancierd,somsverrekend metderioolheffing.zokentdegemeentedeventercirca3000kwijtscheldingenmeteen waardevanongeveer400k.degemeenteberekentdekwijtscheldingendoorinde rioolheffing,watleidttoteenruim10%hogereheffingdanzonderkwijtscheldingen. Kwijtscheldingisslechtséénvandeveleaspectenwaaropgemeentenverschillendmethun beleidsvrijheidomgaan.andereelementenzijndematewaarinonderstaandepostenworden doorberekendaanhetproductriolering: 7 straatvegen; 7 aanpassingenindeopenbareruimteomoverlastvangrond7ofhemelwatertevoorkomen; 7 onderhoudslotenenbeschoeiingen(inhetkadervandehemelwaterzorgplicht); 7 onderhoudgroen; 7 kostenvoorheffenbelastingen; 7 kostenvanandereafdelingen; 7 BTW. Uiteraardhebbenkeuzesopdezepuntendirectgevolgenvoordekostenvanhet rioleringsbeheerendehoogtevanderioolheffing. 5 Eendeelvandeinkomstenuitrioolheffingwordtaandevoorzieningtoegevoegdendeinvesteringwordt gefinancierdvanuitdevoorziening. 6 BijlageF2vandebenchmarkrioleringszorggaatinopdekeuzesdiegemeentenkunnenmakenbijhetverwerken vaninvesteringen. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7217

24 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek Verschillenindeinvullingvanbeheertaken Verschilleninkostenenheffingenwordennatuurlijkookveroorzaaktdoordewijzewaarophet rioleringsbeheerwordtingevuld.weschetsenenkeleaspecten. Riolering#buitengebied# DegemeenteDalfsenheeftvoorhetbuitengebiedgekozenvoorIBA s,diedoordeeigenaren wordenbeheerd.anderegemeentenhebbenjuistgekozenvooraanlegenbeheervan mechanischerioleringdoordegemeente.dezekeuzeshebbennatuurlijkinvloedophet kostenniveauvanhetrioleringsbeheerbinnendegemeente. Technische#levensduur#riolering# Degemeentenhanterenverschillendetechnischelevensdurenomdetoekomstige investeringskostentebepalen(figuur5).voordetechnischelevensduurwordtmeestal50of 60jaaraangehouden.Vanbelangisnatuurlijkwanneerdaadwerkelijktotvervangingzal wordenovergegaan.opbasisvaninspecties,analysesenervaringenheeftdegemeentezwolle degemiddeldelevensduurverlengdtot80jaar.ditleidttotlagerevervangingsinvesteringen endaarmeelagerekapitaallasten.inhethoofdstukkansengaanwenaderinopde mogelijkheidomtebesparendoorgerichtasset7enrisicomanagement. Personele#bezetting# Figuur6toontdebezettingvandebinnen7enbuitendienstper10.000inwoners.Tenopzichte vanhetgemiddeldeinnederlandvoordebinnendienstvan0,8fteper10.000inwonersligtde bezettinginhetalgemeenlaag.wijmerkenopdatdetweegemeentenmetdelaagste heffingen(dalfsen,zwolle,ziefiguur2)eenvoorderegiogemiddeldebezettinghebben. Figuur-6.-Bezetting-binnenL-en-buitendienst-per inwoners- 0,00# 0,10# 0,20# 0,30# 0,40# 0,50# 0,60# 0,70# 0,80# 0,90# 1,00# Dalfsen# Deventer# Kampen# Olst;Wijhe# Raalte# Staphorst# Zwartewaterland# Zwolle# FTE/10000' FTE'per'10000'inwoners' Binnendienst# Buitendienst#

25 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7237 Debezettingbijhetwaterschapligtoverigensindezelfdeordevangroottealsdiebij gemeenten(0,6ftebinnendienstper10.000inwoners).weliserrelatiefveel buitendienst (1,0FTEper10.000inwoners).Ditkomtdoordemonteurs,technicienspecialistendiede zuiveringenbedrijven. Praktisch,#operationele#invulling# Ookoppraktische,operationelepuntenzijnerverschillentussengemeenten.Zoverschilthet intervalvanreinigeneninspecterenvanvrijvervalriolen(figuur7).sommigegemeenten reinigenhetrioolgemiddeldomdevijfofzesjaar,anderenomde10jaar.datbetekenteen flinkverschilinkosten.eenvergelijkbaarverschilgeldtvoorhetinspecterenvanderiolen. Figuur-7.-Interval-waarmee-vrijverval-riolen-gemiddeld-worden-gereinigd-en-geïnspecteerd- Kosten#per#eenheid Naastoperationelekeuzes,zoalsdefrequentievanreinigeneninspectie,verschillenookde kostenperobject.zolopendekostenvoorreinigenvaneenputkolksterkuiteen(figuur8).bij eeneuroverschilovertienduizendenkolkengaathettochomveelgeld. Overig# Ookanderszinswordthetrioleringsbeheeringemeentenverschillendingevuld.InTabel10zijn terillustratiedeantwoordenopenkelevragenuitdebenchmarkrioleringverzameld. 0" 2" 4" 6" 8" 10" 12" 14" 16" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst6Wijhe" Raalte" Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" interval)in)jaren) Interval)reinigen/inspecteren) reinigen" inspecteren"

26 Kosten%reinigen%kolken% 4,5" 4" 3,5" 3" euro%per%kolk% 2,5" 2" 1,5" 1" 0,5" 0" Dalfsen" Deventer" Kampen" Olst7Wijhe" Figuur-8.-Kosten-voor-het-reinigen-van-een-putkolk-(kosten-voor-Zwolle-niet-precies-bekend-i.v.m.-breed- raamcontract)- Tabel-10.-Enkele-voorbeelden-van-verschillen-in-invulling-rioleringsbeheer-(antwoorden-van-gemeenten-op-vragen- uit-de-benchmark-rioleringszorg)- Onderwerp- Ja- Nee- Meten-in-het-stelsel- 5 3 Real-Time-Control-(sturing)- 1 7 Actueel-hydraulisch-model-beschikbaar Vergelijk-tussen-berekeningen-en-metingen- 4 4 Onderscheid-tussen-hinder-en-schade Toepassen-renovatietechnieken Conclusies- Raalte" Deconclusiesopbasisvanhetfeitenmateriaalkunnenkernachtigwordensamengevat:erzijn tussendegemeentengroteverschilleninheffingen,kosten,financiëleentechnischeaanpak. Datleidttotdeinteressantevraag: Alswenueensdenkbeeldiggingenherindelenenhet bestevandeachtrioleringspraktijkenzoudenovernemen,watbetekentditvoordekostenen kwaliteitvanhetrioleringsbeheer? HetregionaalfeitenonderzoekisnietgerichtopeenvergelijkvanWaterschapGroot7Salland metanderewaterschappen.uitbenchmarkgegevensblijktdatwaterschapgroot7salland nagenoegvolledigvoldoetaandeoutputgerichteeisenophetgebiedvanafnameverplichting enzuiveringsprestaties.bovendienkenthetwaterschapeenzuiveringstariefdatietsonderhet landelijkegemiddeldeligt. Staphorst" Zwartewaterland" Zwolle" GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7247

27 InhethoofdstukKansenwordtinbeeldgebrachtwelkeverbeteringengerealiseerdkunnen worden.wegaannuechtereerstinopdeverwachtekostenontwikkelinginhet afvalwaterbeheer. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7257

28 4 De-autonome-kostenontwikkeling-tot Inparagraaf3.3zijndehuidigekosteninbeeldgebracht.HetBestuursakkoordWaterrichtzich echteropeenbesparingsdoelstellingin2020.vanbelangisdanomvasttestellenwatdete verwachtenkostenontwikkelingzalzijnzonderveranderingennaaraanleidingvanafspraken uithetbestuursakkoord.indithoofdstukschetsenwijdezezogenaamdeautonome kostenontwikkelingen.wijmerkenopdatdezekostenontwikkelingnoglosstaatvanmogelijke kostenontwikkelingenalsgevolgvanwijzigingeninprijzenvoormaterialen,chemicaliënen energie. 4.1 Kostenontwikkeling-2010L2020- InTabel11isdekostenontwikkelingtussen2010en2020voorriolerings7enzuiveringsbeheer inbeeldgebracht,onderverdeeldnaardekostenvoorexploitatieenkapitaal.deontwikkeling isvoordegemeentenafgeleiduitdeinformatieindekostendekkingstabellen.hetwaterschap heeftopverzoekderelevantegegevensoverdekostenvanhetzuiveringsbeheeraangeleverd. Hetbetreftde autonome ontwikkelingdieplaatszouvindenzonderdebijsturingnaar aanleidingvanafsprakenuithetbestuursakkoordwaterketen. Tabel-11.-Autonome-ontwikkeling-van-de-kosten-in-het-afvalwaterbeheer-tussen-2010-en-2020-(prijspeil-2010)- Jaarlijkse-lasten- - Exploitatie- (mln- /jaar)- Kapitaal- (mln- /jaar)- Totaal- (mln- /jaar)- Riolering ,4 13,2 25,6 Riolering ,0 17,0 32,0 Toename-2010L % 29% 25%- Zuivering ,0 6,9 23,9 Zuivering ,2 6,8 25,0 Toename-2010L2020-7% 72% 4%- Afvalwater ,5 20,1 49,6 Afvalwater ,2 23,6 56,8 Toename-2010L % 17% 15%- Dekostenvoorhetrioleringsbeheernemengemiddeldmet25%toe.Ditwordtvooreen belangrijkdeelveroorzaaktdoorderioolvervanging.deeersteaanlegisvaakgefinancierduit degrondexploitatieofdeverfijningsregeling.dekostenvoorvervangingmoetennuuitde rioolheffingwordenopgebracht.afhankelijkvandewijzevanfinancieren(zieparagraaf3.5.2) vindenwedekostenvanvervangingterugalskapitaal7ofexploitatiekosten.deontwikkeling vanderioolheffingligtietsonderdeverwachtingoplandelijkniveau(31%stijgingtussen2010 en2020). GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7267

29 HetzuiveringsbeheerdoorWaterschapGroot7Sallandkenteengematigdestijgingvan4%,die vooraleengevolgisvanstijgendeexploitatiekosten.dekapitaallastennemenlichtaf.extra kostenvoorverbetermaatregelenwordengecompenseerddoordathetwaterschapinstallaties zolangmogelijklaatfunctioneren.hierdoorvallengeleidelijkkapitaallastenwegzonderdater directnieuwevervangingsinvesteringenhoeventewordengedaan.doordathetwaterschap relatiefweiniginvesteerttot2020,zalhetinabsolutezinooknietveelkunnenbesparenopde voorgenomeninvesteringsbeslissingen. Deverschilleninkostenontwikkelingzijnoverigensgroot(Tabel12,Figuur9).Indegemeente Dalfsendalendekapitaallastenomdatmendeomslagmaaktvanhetactiverenenlangjarig afschrijvenvaninvesteringennaarhetfinancierenvaninvesteringenuitbinnenkomende gelden.daardoorwordtbespaardoprentelasten.ditleidtweltothogereexploitatielastenen tothogeretotalelastenopkortetermijn(opdelangeretermijnlevertdeaanpakbesparingen op).eenzelfdebeeldvindenweterugbijdegemeentezwolle,dieookmeerinvesteringenuit deexploitatiegaatfinancieren.indegemeentenolst7wijheenzwartewaterlandzienwe daarentegenmeerdaneenverdubbelingvandekapitaallasten. Tabel-12.-KapitaalL-en-exploitatiekosten-rioleringsbeheer-in-2010-en-2020-(x1.000-euro)- - - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Kapitaalkosten Exploitatiekosten Totale-kosten Kapitaalkosten Exploitatiekosten Totale-kosten GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7277

30 Kostens"jging' ' 250%% 200%% 150%% S"jging'(%)' 100%% 50%% 0%% Kapitaal% OperaAoneel% Totaal% 50%% 100%% Dalfsen% Deventer% Kampen% OlstWijhe% Raalte% Staphorst% Zwartewaterland% Zwolle% Figuur-9.-De-kostenstijging-per-deelnemer-in-de-periode-2010L2020- WGS% 4.2 Uitgaven-2011L2020- Naastdeontwikkelinginkostenzijnvooralookdeuitgavenindeperiode van belang(tabel13).gemeentenenwaterschapkunnendezeuitgaven,diebestaanuitnieuwe investeringenenkostenvoorexploitatie7activiteiten,nogbeïnvloeden.despecificatievan uitgavenniveaupergemeenteisopgenomenintabel14. Intotaalwordtin10jaartijd471miljoeneuroaanuitgavenverwachtinhetafvalwaterbeheer. Ditkomtneeropcirca2700europerhuishouden. Tabel-13.-Uitgaven-in-de-periode-2011L Investeringen- - (mln-euro)- Operationeel-beheer- - (mln-euro)- Totaal- - (mln-euro)- Riolering Zuivering Totaal GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7287

31 Tabel-14.-Uitgaven-voor-rioleringsbeheer-in-de-periode-2011L2020-(x euro)- - - Dalfsen- Devente r- Kampen- OlstL Wijhe- Raalte- Staphor st- ZwarteL waterla nd- Zwolle- Investeringen- 0 19,3 26,0 10,6 23,7 9,2 21,6 13,3 Exploitatiekosten- 13,8 44,7 16,8 7,3 9,8 9,2 5,7 37,5 Totaal-uitgaven- 13,8 64,0 42,8 17,9 33,5 18,4 27,3 50,8 4.3 Conclusies- 7 ZonderbijstellingopbasisvanafsprakenuithetBestuursakkoordWaterzulleninWest7 Overijssel(zieTabel11): o dekostenvoorhetrioleringsbeheermet25%stijgen; o dekostenvoorhetzuiveringsbeheermet4%toenemen; o detotalekostenvoorriolerings7enzuiveringsbeheermet15%stijgen. 7 Destijgingligtonderdelandelijkverwachtestijgingvanruim30%voorzowelriolerings7als zuiveringsbeheer. 7 InhetBestuursakkoordWateriseenlandelijkebesparingsdoelstellingvan380miljoen europerjaarin2020opgenomen.ditkomtneeropongeveer12%vandejaarlijksekosten in2020.alsdezebesparinginderegiowest7overijsselgerealiseerdkanwordenresteertin 2020eenstijgingvandekostenvoorhetafvalwaterbeheervanenkeleprocenten(prijspeil 2010).Dekostenvoorrioleringsbeheerblijvenstijgen;dekostenvoorzuiveringsbeheer zoudenietskunnendalen. Inhoofdstuk6wordendemogelijkebesparingeninderegiogeconcretiseerd. GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7297

32 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek Beelden-uit-de-interviews- Metgemeentenenwaterschapzijninterviewsgehoudenomeenbeterbeeldtekrijgenvan hetafvalwaterbeheerendemogelijkhedenvoordeverdereuitbouwvandesamenwerking. OokiseengesprekgevoerdmetdrinkwaterbedrijfVitens.Indithoofdstukbeschrijvenwe,in aanvullingophetfeitenmateriaaluithoofdstuk3en4,debevindingendienietzozeerals feitenzijnaanteduiden.hetgaatomaspectenalsdevraagmetwiewordtsamengewerkt, eenvisieopdesamenwerkingenopdetechnologischeontwikkelingvandeafvalwaterketen, deinvullingvanhetafvalwaterbeheereneenbeeldvandeprofessionaliteitvanhetbeheer. 5.1 Met-wie-samenwerken?- Gemeentenkennenongeveer40beleidsvelden,waterschappenkennendriehoofdtaken.Alle organisatiesoriënterenzichopstructurelesamenwerkingmetcollegagemeentenof waterschappenomdetakenwaarzijverantwoordelijkvoorzijngoedendoelmatiguitte kunnenvoeren.ditgeldtvoordeventer,olst7wijheenraalte,voorzwolleenkampen ( Netwerkstad ),voordalfsen,staphorstenzwartewaterlandenvoorwaterschapgroot7 SallandinRijn7Oostverband.Afwegingentotsamenwerkingvindenopbestuurs7en directieniveauplaats. Alsvoordesamenwerkingindeafvalwaterketenorganisatorischeveranderingenwenselijk zijn,dankunnendezenietlosgezienwordenvandeontwikkelingvandesamenwerkingop anderetaakvelden.hetzalmakkelijkerzijnommethetafvalwaterbeheermeetebewegen metreedslopendesamenwerkingsinitiatievendanomalleenvoorafvalwaterbeheertot afsprakenoververgaandesamenwerkingtekomen. VitensisalhetgrootstedrinkwaterbedrijfvanNederland.Hetbedrijfheeftgeenplannenvoor nieuwefusies.hetbedrijfwilnadrukkelijkerdeverbindingleggenmetdeafvalwaterketen.dit isondermeerwenselijkomdatininternationaleontwikkelingsprojectenexpertiseoverde gehelewaterketenwordtgevraagd.ookwilmenbijdragenaanhetverduurzamenvande waterketen,ondermeerdoorookbinnendewoningtekijkennaarhergebruikvanwateren terugwinnenvanenergieengrondstoffen. VitensoverlegtactiefmetWaterschapGroot7Sallandoveronderwerpenalswateraanvoer7 plannenenhetoptimaliserenvanwaterwinningen.sameninitiërenzijprojectenophetgebied vanwaterenenergie.vitensonderhoudttevensgoedecontactenmetgemeentenals DeventerenZwolleoverwaterwinningenproductielocaties. 5.2 Lange-termijn-visies- Delangetermijnvisievandedeelnemersopsamenwerkingisconsistent:zijonderkennen vooraldatzijelkaarskennisenervaringmaximaalzoudenmoetengebruiken.kennismoet stromen. Deideeënoverhet hoe vandesamenwerkinglopenweluiteen.somskrijgende geïnterviewdenhetideedathetgaatover samenwerkenomhetsamenwerken.hetdoel wordtteveeluithetoogverloren.anderensprekenalovereengezamenlijke

33 GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7317 uitvoeringsorganisatievoorhetafvalwaterbeheer.metdezesterkverschillendebeeldenzal rekeninggehoudenmoetenwordenbijhetuitstippelenvanvervolgtrajecten. DrinkwaterbedrijfVitensonderschrijftdatdebesteverbetermogelijkhedenopditmoment tussengemeentenonderlingentussengemeenteenwaterschapliggen.ookvitenswilgraag kennisdelen.zozouvitensdeervaringenophetgebiedvanassetmanagementkunnendelen. Alshetgaatomeenlangetermijnvisieoverdeinrichting#van#de#afvalwaterketenzijner duidelijkeverschillentussendedeelnemers.waterschapgroot7sallandendecollega waterschappenzijnhiervolopmeeaandeslag.zijkennendeenergiefabriekenhebben onlangsdegrondstoffenfabriekopgericht.waterschapgroot7sallandwerktaanhet energieneutraalmakenvanzuiveringenenaanhetdecentraalverwerkenvan afvalwaterstromenvanuitdeisalaklinieken.hierbijwordtininternationaalverband samengewerkt. Bijgemeentenzienweeenverdeeldbeeld.Sommigengemeentendenken,netalshet waterschap,naoverinnovatiesinhetafvalwaterbeheer.anderegemeentenkomenhierniet ofnauwelijksaantoe.ditisgeenonwil(menwiljuistgraag),maarmenwordtsterkgeleid doordedagelijkse,operationeleactiviteiten. 5.3 Invulling-van-het-afvalwaterbeheer- Tijdensdeinterviews(endelatereworkshops)iseensterkebetrokkenheidbijhetwerk geconstateerd.erisookeenduidelijkewilomhetsamenbetertemaken.menkentelkaar inmiddelsgoed.erligteenstevigfundamentomkansentebenutten. Tijdensdeinterviewszijnechterookgroteverschillengeconstateerd.Insommigegemeenten zitmenmeteenbehoorlijkeformatiebovenophetrioleringswerk.inanderegemeenten probeertmenmeteenzeerbeperkteformatieerhetbestevantemaken.inweereenandere gemeente laatmenzichnietgekmaken doordebeperktebezetting. Ooktenaanzienvankostenenkostenbewustzijnzijndeonderlingeverschillenfors.Bijeen aantalgemeentenzittendekosten voorinhethoofd.bijallebeslissingenwordendekosten bewustafgewogentegendebaten.inanderegemeentenwordtbijvoorbeeldwelgoedgelet opdekostenvanmaatregelenofactiviteiten,maarwordtveelmindergeletofweldejuiste maatregelenenactiviteitenwordenuitgevoerd.naaronzemeningisditverschilin kostenbewustzijneenbelangrijkeonderliggendeoorzaakvoordegeconstateerdeverschillenin kostenvoorhetrioleringsbeheer(paragraaf3.3en3.4). Eenbelangrijkkostenaspectbetreftookdeafstemmingtussenrioolvervangingenwegbeheer. Uitkostenoverwegingenishetzeeraantrekkelijkalswegenriooltegelijkaanvervangingtoe zijnenooktegelijkvervangenworden.hierligteenbelangrijkoptimalisatievraagstuk:hoeveel magdevervangingvanriolennaarvorengehaaldworden(dusvóórhettechnisch noodzakelijkemomentvanvervanging)omtegelijkmetdewegaangepaktteworden? Gemeentenhandelenhierverschillendin.Alsergeenzuivereeconomischeafweging plaatsvindttussenmeekoppelenmetwegonderhoudofhetlatervervangenvanderiolering, dankanditleidentoteconomischsuboptimaleoplossingenenuiteindelijkookhogerelokale lasten.

34 5.4 Professioneel-beheer- Inhetlandelijkfeitenonderzoekiseenbeschouwinggegevenoverhetbegripprofessioneel beheer.menheefthierachtkenmerkenvooruitgewerkt.voorhetregionalefeitenonderzoek hebbendegemeentenenhetwaterschapdeeigenorganisatiebeoordeeldopdeze kenmerken.ditresulteertinonderstaandegemiddeldescores(schaal:rapportcijfers). Tabel-15.-Score-van-gemeenten-en-waterschap-op-elementen-van-professioneel-afvalwaterbeheer- Criterium-voor-professioneel-beheer- Gemiddeld-- rapportcijfer- Aantal-onvoldoendes-- Kennis-en-inzicht- 7,5 0 Asset-management- 6,4 3 Focus-op-taken- 7,6 0 Benutten-benchmarks- 6,1 4 Innovatiekracht- 7,1 1 Goed-opdrachtgeverschap- 7,1 0 Klantgerichtheid- 8,2 0 Continuïteit-en-verbeteren- 6,4 3 De zwakkeplekken inhetprofessionelebeheerliggenbijassetmanagement,hetbenutten vanbenchmarksenhetborgenvandecontinuïteitvanhetbeheer.alssterkpuntwordtvooral deklantgerichtheidgezien.metnamedegemeentengevenaandichtbijdeburgertestaan. 5.5 Conclusies- 7 Erligteengoedfundamentvoorsamenwerking.Partijenkennenelkaargoedenwerkenal langeretijdsamen. 7 Delangetermijnvisieopsamenwerkinglooptuiteen.Erisnoggeengedrageneindbeeld. Desamenwerkingzalwerkenderwijsnadervormmoetenkrijgen,gerichtophetbereiken vanafgesprokendoelen(dusnietsamenwerkenomhetsamenwerken). 7 Alsvoordesamenwerkingindeafvalwaterketenorganisatorischeveranderingenwenselijk zijn,dankunnendezenietlosgezienwordenvandeontwikkelingvandesamenwerkingop anderetaakvelden.hetzalmakkelijkerzijnommethetafvalwaterbeheermeetebewegen metreedslopendeorganisatiebredesamenwerkingsinitiatievendanomalleenvoor afvalwaterbeheertotafsprakenoververgaandesamenwerkingtekomen. 7 Erbestaatnoggeengezamenlijkbeeldoverdetoekomstigeinrichtingvande afvalwaterketen. 7 Erbestaanforseverschillentenaanzienvankostenbewustzijn,inhetbijzonderdeanalyse vandeeffectiviteitvaninvesteringenenbeheermaatregelen. 7 Bijhetbepalenvankansenisvanbelangtebezienhoehetuitbouwenenverdiepenvan assetmanagement,hetlerenvanelkaaropbasisvanbenchmarksenhetverminderenvan dekwetsbaarheidkanwordenopgepakt. - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7327

35 Deel#3# KANSEN-EN-VERVOLG- - GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7337

36 6 Kansen- Investeringenzodanigfinancieelverwerken(afschrijving,gebruikvan voorzieningen)datduurzaamlaagsterioolheffingwordtbereikt. Indeplanvormingsfasezorgendatdegoededingengedaanworden.Dit vereistvisieeneenzorgvuldigeafwegingvanalternatieven. Omgoedeafwegingentekunnenmakenoverinvesteringenenbeheeris inzichtintoestandenfunctionereneenvoorwaarde. Doorgrondiginzichtintoestandvanvoorzieningenenrisico svandisfunc7 tionerenkantechnischelevensduurwordenverlengen. Reparatieofrenovatieoverwegenalsalternatiefvoorvervanging. Indithoofdstukverkennenwijdekansenominhetafvalwaterbeheerdekostentebeheersen, dekwaliteitteverbeteren,deorganisatorischekwetsbaarheidteverminderenende duurzaamheidteverhogen.dekansenzijngeïnventariseerdtijdenseenworkshopop29maart 2012(Tabel16). Tabel-16.-Overzicht-van-kansen- Omschrijving- - Financiële-systematiek- Planvorming- Data,-meten-en-monitoren- Verlengen-levensduur- Renovatietechnieken- Programmering- Publiek-private-samenwerking- Bundelen-operationele-deeltaken- Vergaande-integratie- Zorgdragenvooreenoptimaleafstemmingtussenwegbeheeren rioleringsbeheer. Hetmaximaalbenuttenvankennisenervaringvanprivatepartijen.Hetgaat hierbijomvraagformuleringenwijzevanaanbesteden. Hetgezamenlijkuitvoerenvandeeltaken,zoalsbijvoorbeeldhetbeheervan gemalenofhetorganiserenvanstoringsdiensten Vergaandbundelenvanhetafvalwaterbeheer,bijvoorbeeldineen verzelfstandigdeuitvoeringsorganisatie. Wijgevenperkanseenkortebeschrijvingengevendaarbijaanhoeeninwelkematedekans bijdraagtaanhetrealiserenvandedoelstellingenvanhetbestuursakkoordwater.perkans wordendebatenmiddelsonderstaandschemainzichtelijkgemaakt.naarmatemeerblokken gekleurdzijn,zijndebatengroter.inhetvoorbeelddraagtdekansdusmetnamebijaanhet verminderenvandekwetsbaarheid. besparen professionaliseren duurzaamheid kwetsbaarheid o o/+ + +/++ ++ GAWO EindrapportRegionaalFeitenonderzoek 7347

BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN

BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN BIJLAGE 1: UITGEBREIDE BEANWOORDING VRAGEN ALGEMENE TOELICHTING RIVUS RIVUS is een samenwerkingsverband op het gebied van de (afval)waterketen en omvat de acht gemeenten (Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe,

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2015 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2014 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen

Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Financiële consequenties BAW: Alleen de goede dingen doen Rob Hermans Senior projectmanager Presentatie 29 september 2011 Opbouw presentatie Wat zijn de financiële afspraken? Waardoor stijgt de rioolheffing?

Nadere informatie

Jeugdhulp. Jij bent jonger dan 18 Jouw regio heeft een contract met Frion

Jeugdhulp. Jij bent jonger dan 18 Jouw regio heeft een contract met Frion Jeugdhulp Jij bent jonger dan 18 Jouw regio heeft een contract met Frion Jij bent jonger dan 18. Jouw zorg valt onder de zorg van de Jeugdwet. Je krijgt begeleiding van Frion. Frion heeft een contract

Nadere informatie

Belastinguitgave 2014

Belastinguitgave 2014 Belastinguitgave 2014 Overijsselse gemeenten zetten lijn beperking woonlasten voort De Overijsselse gemeenten blijven de woonlasten voor hun inwoners beperken. Dat blijkt uit de jaarlijkse inventarisatie

Nadere informatie

Schriftelijke consultatie DB 07-08-2009 Agendapunt 2

Schriftelijke consultatie DB 07-08-2009 Agendapunt 2 Schriftelijke consultatie DB 07-08-2009 Agendapunt 2 Onderwerp Evaluatie effecten nieuw belastingstelsel Portefeuillehouder(s) H.M.G. Hartmann Afdeling Bestuur en Communicatie Bestuursprogramma / Waterbeheersplan

Nadere informatie

Opdracht. Expertteam: brede vertegenwoordiging vanuit Rivus. Ben Sluiter Waterschap Groot Salland. Marco Finkers Gemeente Dalfsen

Opdracht. Expertteam: brede vertegenwoordiging vanuit Rivus. Ben Sluiter Waterschap Groot Salland. Marco Finkers Gemeente Dalfsen Opdracht Expertteam: brede vertegenwoordiging vanuit Rivus Marco Finkers Gemeente Dalfsen Bjorn Hendriks Gemeente Deventer Bart Meijerink Gemeente Zwolle Ben Sluiter Waterschap Groot Salland Ruud Wolkorte

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2013 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Woonlastenstijging Twentse gemeenten meer dan landelijk gemiddelde

NIEUWSBRIEF. Woonlastenstijging Twentse gemeenten meer dan landelijk gemiddelde 04 2014 NIEUWSBRIEF Via deze nieuwsbrief informeren wij u over de professionalisering van onze organisatie, de activiteiten van de afdelingen en nieuwe ontwikkelingen op ons vakgebied. Woonlastenstijging

Nadere informatie

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV.

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van het afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV. Vergadering: 15 10 2013 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar R. Lamein, 0595 447749 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. R. Lamein) Gewijzigd Raadsvoorstel

Nadere informatie

Afvalwaterketen Lochem en Zutphen Business case

Afvalwaterketen Lochem en Zutphen Business case Afvalwaterketen Lochem en Zutphen Business case WELLDRA B.V. Inhoudsopgave SYNOPSIS... 3 1. Achtergrond... 6 Aanleiding... 6 Werkwijze... 7 Opzet business case... 7 2. Verkennen organisaties... 8 Context...

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 september 2009 auteur W. van de Ridder telefoon 033-43 46 127 e-mail wvanderidder@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder D.J. Veldhuizen onderwerp Evaluatie effecten nieuw belastingstelsel

Nadere informatie

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV

Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterbeleidsplan BMWE/NZV Afvalwaterteam BMWE/NZV, 27 november 2013 Inhoud Aanleiding Ketenbenadering Maatregelen Kosten en Baten Specificatie Bedum Organisatie Aanleiding BMWE samenwerking Vier nieuwe

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Woonlastenstijging Twentse gemeenten meer dan landelijk gemiddelde

NIEUWSBRIEF. Woonlastenstijging Twentse gemeenten meer dan landelijk gemiddelde 2015 01 NIEUWSBRIEF Via deze nieuwsbrief informeren wij u over de professionalisering van onze organisatie, de activiteiten van de afdelingen en nieuwe ontwikkelingen op ons vakgebied. Woonlastenstijging

Nadere informatie

Riool in Cijfers 2009-2010 RIONED

Riool in Cijfers 2009-2010 RIONED Stichting RIONED is kenniscentrum voor de rioleringszorg en stimuleert de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. Riool in Cijfers 2009-2010 bezoekadres Galvanistraat 1, Ede postadres Postbus 133,

Nadere informatie

Zuiver Afvalwater 2006

Zuiver Afvalwater 2006 Zuiver Afvalwater 26 Pagina 1 van 34 Zuiver Afvalwater 26 Landelijke bedrijfsvergelijking van de waterschappen over het zuiveringsbeheer Zuiver Afvalwater 26 Pagina 2 van 34 Voorwoord Voor u ligt het overkoepelende

Nadere informatie

Regionale Monitor BAW-waterketen. Beschrijving methode

Regionale Monitor BAW-waterketen. Beschrijving methode Regionale Monitor BAW-waterketen Beschrijving methode Regionale Monitor BAW-waterketen Beschrijving methode Hans van der Eem (Welldra) Rob Visser (Aquame) maart 2015 UvWVNG-RMBAW 2015 Welldra-Aquame Inhoudsopgave

Nadere informatie

Plan van Aanpak Rivus Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West Overijssel

Plan van Aanpak Rivus Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West Overijssel Plan van Rivus Gezamenlijk Afvalwaterbeheer West Overijssel Opdrachtgever Rivus Versie Definitief Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Situatiebeschrijving 3 1.2 Rivus doelen en resultaten 4 2 Organisatie en Communicatie

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen samenvatting-

Doelmatig beheer waterketen samenvatting- euro/jaar Doelmatig beheer keten samenvatting- -eindrapport commissie feitenonderzoek- 200 Drinkprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009)

Nadere informatie

Hardenberg, 5 november 2008 Ons kenmerk: 001/2008. REKENKAMERBRIEF nr. 5: Rioolrechten. Geachte dames en heren,

Hardenberg, 5 november 2008 Ons kenmerk: 001/2008. REKENKAMERBRIEF nr. 5: Rioolrechten. Geachte dames en heren, Rekenkamer Gemeente Hardenberg Aan: Gemeenteraad Hardenberg Postadres: Postbus 500 c.c. : College van B&W Gemeentesecretaris/Directieteam (DT) Griffie Secretariaat tel: (0523) 280 352 Sectie/Afdelingshoofden

Nadere informatie

Waarom aandacht? doel

Waarom aandacht? doel Financiën?!? Waarom aandacht? doel basis voor doelmatig werken: goed en volledig inzicht in financiën huidige situatie: grote verschillen tussen organisaties waardoor de onderlinge vergelijking en uitwisseling

Nadere informatie

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven:

De provincie Overijssel telt 25 gemeenten, waarvan Zwolle de hoofdstad is. Hieronder is de Provincie schematisch weergegeven: Uitgangssituatie In dit hoofdstuk bespreken we de huidige breedbandsituatie in de provincie Overijssel. Het vorige hoofdstuk heeft laten zien wat het potentieel van breedband is, in dit hoofdstuk komt

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen

Doelmatig beheer waterketen euro/jaar Doelmatig beheer waterketen -eindrapport commissie feitenonderzoek- Drinkwaterprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009) 200 Inrichting

Nadere informatie

Forum relinen 2014. "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie.

Forum relinen 2014. Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie. Forum Relinen & Rioolbeheer 2014 Datum: 20 november 2014 in Hotel Vianen Organisatie: Stichting Kenniscentrum Rioolrenovaties "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Wat is doelmatigheid?

Nadere informatie

Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht

Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht Stadswerken Financiën rioleringszorg gemeente Utrecht Erwin Rebergen, 28 februari 2013 Inleiding Inleiding Het Utrechtse riolering- en watersysteem Welke kosten worden er gedekt uit de rioolheffing? Hoe

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen

Doelmatig beheer waterketen euro/jaar Doelmatig beheer waterketen -eindrapport commissie feitenonderzoek- Drinkwaterprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009) 200 Inrichting

Nadere informatie

/BW/RAAD. informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393. 16 juni 2015 waterketen Lbr. 15/048

/BW/RAAD. informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373 8393. 16 juni 2015 waterketen Lbr. 15/048 GEMEENTE LANGEDİJK NR. 3 Ö 5 9 9 1 1 7 JUN 2015 ( v į ï ā ) CLtìí -\FD OÜÜhrh Brief aan de leden ľľ t T.a.v. het college en de raad /BW/RAAD Vereniging van Nederlandse Gemeenten informatiecentrum tel.

Nadere informatie

NOORD-KENNEMERLAND NOORD

NOORD-KENNEMERLAND NOORD AFVALWATERKETEN NOORD-KENNEMERLAND NOORD DOELMATIGHEIDSONDERZOEK SAMENWERKINGSVERBAND NOORD- KENNEMERLAND NOORD CASTRICUM, HEERHUGOWAARD, HEILOO, LANGEDIJK, BERGEN, ALKMAAR, SCHERMER, GRAFT-DE RIJP EN

Nadere informatie

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW.

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW. Notitie over de bijdragen van Vechtstromen aan het Bestuursakkoord Water en de samenwerkingopgave in de regio s Wateropgave De komende jaren komen er grote wateropgaven op de samenleving af die vragen

Nadere informatie

2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 3 6 11 1 12 7 1 2 5 4 3 9 10 8 18 20 21 22 23 24 25 26 28

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 1 12 7 3 1 6 2 5 4 3 11 9 10 8 18 20 21 22 23 24 26 28 30

Nadere informatie

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten:

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten: Portefeuillehouder Datum raadsvergadering drs A.J. Ditewig 18 februari 2010 Datum voorstel 05 januari 2010 Agendapunt Onderwerp Gemeentelijke watertaken De raad wordt voorgesteld te besluiten: het bijgaande

Nadere informatie

IlIUinillllHIIIllIHll 15BIN03688. betreft ons kenmerk datum

IlIUinillllHIIIllIHll 15BIN03688. betreft ons kenmerk datum INGEKOMEN 1 6 JUNI 2015 IlIUinillllHIIIllIHll 15BIN03688 vnic Vereniging van Nederlandse Gemeenten Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. uw kenmerk bijlage(n) (070) 373

Nadere informatie

Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s

Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Jorike Smeitnk Wilmie van der Kuil November 2009 Rapport 08-0734c l JorSm-av l 01 Inhoud Leeswijzer... 5 1. Algemeen

Nadere informatie

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijnwest ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijn-West 2 Opdrachtgever: Rijn West Begeleidingsgroep / beoordelingsgroep: Provincies, RAO, KRW-Kernteam Rijn

Nadere informatie

Doelmatig investeren afvalwaterketen regio Amstel, Gooi en Vecht

Doelmatig investeren afvalwaterketen regio Amstel, Gooi en Vecht Doelmatig investeren afvalwaterketen regio Amstel, Gooi en Vecht - Resultaten workshop 19 september 2013 - WELLDRA Doelmatig investeren afvalwaterketen regio Amstel, Gooi en Vecht - Resultaten workshop

Nadere informatie

Gemeentelijk Rioleringsplan Deventer 2015-2020. www.deventer.nl

Gemeentelijk Rioleringsplan Deventer 2015-2020. www.deventer.nl Gemeentelijk Rioleringsplan Deventer 2015-2020 www.deventer.nl Inhoudsopgave SAMENVATTING 1. INLEIDING 8 1.1. Aanleiding 9 1.2. Doelstelling 9 1.3. Geldigheidsduur 9 1.4. Totstandkoming 9 1.5. Leeswijzer

Nadere informatie

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van.

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van. HAMERSTUK VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 10 Onderwerp: Realisatie uitbreiding afvalwatertransportsysteem Houten Nummer: 515150 In D&H: 16 oktober 2012 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ

Nadere informatie

6 Financiën Goed rioolbeheer kost veel geld. Per jaar geeft de gemeente Uden ongeveer 3.5 miljoen euro uit. Dit bedrag omvat de exploitatiekosten, de kapitaalslasten, kosten voor rioolvervangingen, projectkosten

Nadere informatie

Zaaksverdelingsreglement gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Zaaksverdelingsreglement gerechtshof Arnhem-Leeuwarden Zaaksverdelingsreglement gerechtshof Arnhem-Leeuwarden INLEIDING In dit reglement legt het gerechtsbestuur van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden vast voor welke zaken de rechtzoekende op welke van de zittingsplaatsen

Nadere informatie

De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent?

De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent? De watervoorziening in 2040: (de)centraal duurzaam intelligent? Symposium Energie en Water schrijven toekomst 20 juni 2012 Jan Peter van der Hoek Focus Drinkwatervoorziening NL: dichtbevolkt gebied (16,7

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 575 345 Agendapunt: - ONDERWERP AANLEIDING EN DOELSTELLING

Doorkiesnummer : (0495) 575 345 Agendapunt: - ONDERWERP AANLEIDING EN DOELSTELLING Zanddijk, Dingeman OG S1 RAD: RAD121212 2012-12-12T00:00:00+01:00 BW: BW121106 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 12 december 2012 Portefeuillehouder : H.A. Litjens Behandelend ambtenaar

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Informerend Agendapunt: 7 Onderwerp: Stand van zaken bestuurlijke samenwerking Datum: 14 januari 2013 Portefeuillehouder: drs. H.C.P. Noten Decosnummer: 16 Informant: Tim

Nadere informatie

Integraal Zuiveringsplan Waterschap Groot Salland

Integraal Zuiveringsplan Waterschap Groot Salland Integraal Zuiveringsplan Waterschap Groot Salland Definitief, 2 december 2014 Integraal Zuiveringsplan Waterschap Groot Salland Versie openbaar Kenmerk R003-1224984BWP-kzo-V01-NL Verantwoording Titel

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Inleiding KNAG 7 december 2012. Dijkgraaf Herman Dijk

Inleiding KNAG 7 december 2012. Dijkgraaf Herman Dijk Inleiding KNAG 7 december 2012 Dijkgraaf Herman Dijk WATERSCHAPPEN IN NEDERLAND 25 GEBIED GROOT SALLAND oppervlakte: 120.000 ha, inwoners: 360.000 26% onder zeeniveau Wanneer geen dijken/duinen: 66% regelmatig

Nadere informatie

AANBIEDINGSBRIEF PAMFLET

AANBIEDINGSBRIEF PAMFLET AANBIEDINGSBRIEF PAMFLET Genemuiden, 26 april 2013 Geachte dame/heer, Zoals u bekend is, heeft de onderwijsraad aan de staatssecretaris een advies uitgebracht waar men vraagt om een actief beleid inzake

Nadere informatie

Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland. planperiode 2013 t/m 2017

Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland. planperiode 2013 t/m 2017 Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland planperiode 2013 t/m 2017 13 maart 2012 1.1 Inleiding De gemeente is wettelijk verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (hierna te noemen: GRP) op te

Nadere informatie

Samenwerking in de afvalwaterketen gemeente Weert en WPM/WBL. Schakelen in de waterketen

Samenwerking in de afvalwaterketen gemeente Weert en WPM/WBL. Schakelen in de waterketen Samenwerking in de afvalwaterketen gemeente Weert en WPM/WBL Schakelen in de waterketen Samenwerking in de afvalwaterketen door te schakelen tussen de ketenpartners: gemeente Weert Waterschap Peel en Maasvallei

Nadere informatie

Afvalwaterbeheer Overzichtelijke factsheets met uitleg, activiteiten en kosten. concept

Afvalwaterbeheer Overzichtelijke factsheets met uitleg, activiteiten en kosten. concept Afvalwaterbeheer Overzichtelijke factsheets met uitleg, activiteiten en kosten concept Versie juli 2013 Vergunningen Vergunningen verkrijgen, aanvragen en afgeven Werkzaamheden Het verkrijgen van de nodige

Nadere informatie

Regionale Monitor BAW-waterketen. Toelichting bij uitvraag

Regionale Monitor BAW-waterketen. Toelichting bij uitvraag Regionale Monitor BAW-waterketen Toelichting bij uitvraag Regionale Monitor BAW-waterketen Toelichting bij uitvraag Hans van der Eem (Welldra) Rob Visser (Aquame) februari 2015 UvWVNG-RMBAW 2015 Welldra-Aquame

Nadere informatie

Voorstel Gemeenteraad VII- C

Voorstel Gemeenteraad VII- C Voorstel Gemeenteraad VII- C Onderwerp Portefeuillehouder Actualisatie 2014 Gemeentelijk Rioleringsplan Hans van Agteren agendaletter (C) Programma LO Aangeboden aan Raad 30 september 2014 Stuknummer Corsanummer

Nadere informatie

ECLBR/U201402177 Lbr. 14/089

ECLBR/U201402177 Lbr. 14/089 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Bepalen kiesgerechtigden per waterschap uw kenmerk ons kenmerk ECLBR/U201402177 Lbr. 14/089 bijlage(n) datum

Nadere informatie

Aan u wordt voorgesteld bijgevoegd verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan 2011-2015 vast te stellen.

Aan u wordt voorgesteld bijgevoegd verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan 2011-2015 vast te stellen. Raadsvoorstel: Nummer: 2010-633 Onderwerp: Vaststellen verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan 2011-2015(vGRP2011-2015) Datum: 6 april 2011 Portefeuillehouder: A.J. Rijsdijk/ T. van der Torren Raadsbijeenkomst:

Nadere informatie

JAARSTUKKEN 2012 versie 1.1

JAARSTUKKEN 2012 versie 1.1 JAARSTUKKEN 2012 versie 1.1 Waterschap Groot Salland pagina 2 van 76 Inhoudsopgave VOORWOORD 5 1. SAMENVATTING 2012 7 1.1. EXPLOITATIE 7 1.2. VOORSTEL TOT BESTEMMING VAN HET SALDO 9 DEEL I - JAARVERSLAG

Nadere informatie

algemeen bestuur (financiële producten) Beraadslagen en besluiten Nee

algemeen bestuur (financiële producten) Beraadslagen en besluiten Nee Voorstel voor algemeen bestuur Vergaderdatum 2 januari 2014 Onderwerp Programmabegroting 2014-2017 Agendapunt 20 Portefeuillehouder/Aandachtsveldhouder Opsteller/indiener Fusieopdracht 8 (financiële producten)

Nadere informatie

Toekenningen Prins Bernhard Cultuurfonds Overijssel 3 e kwartaal 2009

Toekenningen Prins Bernhard Cultuurfonds Overijssel 3 e kwartaal 2009 ALMELO Stichting Evenementen Almelo 2.300 Almelo; straattheaterfestival Totaal ALMELO 2.300 ARNHEM Stichting Beleven 3.000 Arnhem; project New Arts Multi Battle (Overijsselse festivalplaatsen) Totaal ARNHEM

Nadere informatie

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Uden gastvrij voor water Kenmerk: 11-10044-JV 14 september 2011 Ingenieursbureau Moons 1 Inhoudsopgave 1 SAMENHANG... 3 2 SAMENVATTING... 4 2.1 KOERSWIJZIGINGEN...

Nadere informatie

zhandig Zwolle Zwolle bij de hand 2014 Kerncijfers

zhandig Zwolle Zwolle bij de hand 2014 Kerncijfers Zwolle Zwolle bij de hand 2014 Kerncijfers Inhoudsopgave pagina College 4 Uitslag gemeenteraadsverkiezingen 6 Bevolking naar geslacht en leeftijd 8 Bevolking prognose in procenten 10 Inwoners per wijk

Nadere informatie

PENDEL REGIO NOORD-VELUWE 2010

PENDEL REGIO NOORD-VELUWE 2010 PENDEL REGIO NOORD-VELUWE 2010 De pendel van, naar en binnen regio Noord-Veluwe; bewerking van de gegevens uit het pendelonderzoek PWE 2010. Uitgevoerd in opdracht van Regio Noord-Veluwe en SEO/POA Noord-Veluwe

Nadere informatie

Welkom bij RIBW Groep Overijssel

Welkom bij RIBW Groep Overijssel najaar 2014 Ik heb een psychische beperking. RIBW doet wat nodig is voor mij en mijn netwerk: bij wonen, werken en leren. Ze zijn deskundig, positief en praktisch. RIBW GO! Welkom bij RIBW Groep Overijssel

Nadere informatie

Gebiedsbeschrijving Sallandseweteringen

Gebiedsbeschrijving Sallandseweteringen Gebiedsbeschrijving Sallandseweteringen I. HET STROOMGEBIED Het gebied Sallandse weteringen Ankersmit bestaat uit de deelgebieden Ankersmit en Sallandse weteringen. Het gebied wordt begrenst door de IJssel

Nadere informatie

Samenwerking in de afvalwaterketen gemeente Weert en WPM/WBL. Schakelen in de waterketen

Samenwerking in de afvalwaterketen gemeente Weert en WPM/WBL. Schakelen in de waterketen Samenwerking in de afvalwaterketen gemeente Weert en WPM/WBL Schakelen in de waterketen Samenwerking in de afvalwaterketen door te schakelen tussen de ketenpartners: gemeente Weert Waterschap Peel en Maasvallei

Nadere informatie

Vastgoedbedrijf Enschede

Vastgoedbedrijf Enschede Vastgoedbedrijf Enschede een praktijkcase Spreker Jan Kappers Datum 10-2-2012 Plaats Culemborg Facts & organisatie Aanleiding Werkwijze Ontwikkelingen Toekomst Enschede? > Grootste stad in provincie Overijssel

Nadere informatie

De overtuiging is dat verdergaande samenwerking nog meer voordelen oplevert in termen van kwaliteit, kwetsbaarheid en kosten.

De overtuiging is dat verdergaande samenwerking nog meer voordelen oplevert in termen van kwaliteit, kwetsbaarheid en kosten. 2 SAMENATTING EN ADIES Sinds oktober 2009 hebben wij samen met het AOWR gewerkt aan het onderzoek verdergaande samenwerking in de afvalwaterketen in de Regio Noord-eluwe. In dit hoofdstuk vindt u een samenvatting

Nadere informatie

Programma van de avond: vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst. Positie vgrp5 gemeentebeleid. Even voorstellen. Relaties met beleid / plannen

Programma van de avond: vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst. Positie vgrp5 gemeentebeleid. Even voorstellen. Relaties met beleid / plannen vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst 8 Januari 2015 19:45 20:00 20:05 20:15 22:00 Programma van de avond: Welkom en voorstelronde Toelichting doel bijeenkomst Wat is een vgrp? Gesprek met de inwoners adv

Nadere informatie

Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering

Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering Praktijktraject Uitgebreide techniek afvalwaterzuivering voorbeeldopdracht Nieuwegein, 2012 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, september 2012 Groningenhaven 7 3433

Nadere informatie

Toewijzingen Prins Bernhard Cultuurfonds Overijssel 2 e kwartaal 2015

Toewijzingen Prins Bernhard Cultuurfonds Overijssel 2 e kwartaal 2015 ALMELO 40005417 Concertkoor Sursum Corda Almelo 2.550 uitvoering Weihnachtsoratorium 40005880 Stichting Wevershuisje Almelo 2.500 educatieproject literaire muurgedichten 40006463 Stichting Paco Plumtrek

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2011

COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

Water en Cyber Security. Wiljan Vos -7 december 2015

Water en Cyber Security. Wiljan Vos -7 december 2015 Water en Cyber Security Wiljan Vos -7 december 2015 Waterschap Rivierenland Voorstellen Waterschap Rivierenland Proces automatisering bij WSRL Cyber security bij WSRL Waterschappen 24 waterschappen in

Nadere informatie

Welkom bij RIBW Groep Overijssel

Welkom bij RIBW Groep Overijssel Voorjaar 2015 Ik heb een psychische beperking. RIBW doet wat nodig is voor mij en mijn netwerk: bij wonen, werken en leren. Ze zijn deskundig, positief en praktisch. RIBW GO! Welkom bij RIBW Groep Overijssel

Nadere informatie

Asset management in de Watercyclus Thomas Staverman, Stelselbeheerder Riolering

Asset management in de Watercyclus Thomas Staverman, Stelselbeheerder Riolering Asset management in de Watercyclus Thomas Staverman, Stelselbeheerder Riolering No-Dig dag, 23 september 2010 Wat mag je verwachten? Een korte agenda Waternet Asset management organisatie Onderhoudsmanagement

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen

Doelmatig beheer waterketen Doelmatig beheer waterketen - ontwikkelingen na het Feitenonderzoek uit 2010- Leefomgeving Wegen Inrichting openbare ruimte Groen Waterketen Drink water Vuil water Hemel water Grond water Afval water zuivering

Nadere informatie

Riool in Cijfers 2005-2006 RIONED

Riool in Cijfers 2005-2006 RIONED Stichting RIONED stimuleert de rioleringszorg: platform van overheden en bedrijfsleven kennisontwikkeling en -verspreiding behartiger van het rioleringsbelang Riool in Cijfers 2005-2006 bezoekadres Bouwstede,

Nadere informatie

Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2013-2016 Roermond

Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2013-2016 Roermond Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2013-2016 Roermond Een notitie Definitief Grontmij Nederland B.V. De Bilt, 6 september 2013 Verantwoording Titel : Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2013-2016 Roermond

Nadere informatie

Lokale toegang tot jeugdhulp in de Regio IJsselland januari 2015

Lokale toegang tot jeugdhulp in de Regio IJsselland januari 2015 Lokale toegang tot jeugdhulp in de Regio IJsselland januari 2015 Dalfsen Deventer Hardenberg Naam toegang Doelgroep Deelnemers Contactpersoon: Beleidsniveau casusniveau CJG Dalfsen en sociaal kernteam

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. ROC West-Brabant te Breda. Commercieel medewerker

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. ROC West-Brabant te Breda. Commercieel medewerker ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO ROC West-Brabant te Breda Commercieel medewerker Januari 2013 Plaats: Etten-Leur BRIN: 25LX Onderzoeksnummer: 127868 Onderzoek uitgevoerd in: november 2012 Conceptrapport

Nadere informatie

AANBIEDINGSBRIEF 1>A1vijF.LET i ~ _ " _ a ff *» ~ /' Genemuiden, 26 april 2013 - - 1 _ L. W 'J Geachte leden van de Raad, leden van het

AANBIEDINGSBRIEF 1>A1vijF.LET i ~ _  _ a ff *» ~ /' Genemuiden, 26 april 2013 - - 1 _ L. W 'J Geachte leden van de Raad, leden van het AANBIEDINGSBRIEF 1>A1vijF.LET i ~ _ " _ a ff *» ~ /' Genemuiden, 26 april 2013 - - 1 _ L. W 'J Geachte leden van de Raad, leden van het College van Burgemeester en Wethouders, Zoals u bekend is,

Nadere informatie

AGENDAPUNT 3.3 ONTWERP. Onderwerp: Ontwerp begroting 2015 Nummer: 860110. Voorstel

AGENDAPUNT 3.3 ONTWERP. Onderwerp: Ontwerp begroting 2015 Nummer: 860110. Voorstel VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 3.3 Onderwerp: Ontwerp begroting 2015 Nummer: 860110 ONTWERP In D&H: 30 september 2014 Steller: A Peek In Cie: BMZ 29 oktober 2014 Telefoonnummer: 6013 SKK

Nadere informatie

Doelmatig Investeren. Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier. Welldra

Doelmatig Investeren. Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier. Welldra Doelmatig Investeren Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier Welldra Doelmatig Investeren Waterketen Groningen en Noord-Drenthe pilot Westerkwartier Hans van der Eem Jan Zwiers WSNZ-DI

Nadere informatie

Duurzame financiering van rioleringsuitgaven

Duurzame financiering van rioleringsuitgaven Duurzame financiering van de Duurzame financiering van Rentelasten of spaarbedragen? 1 Jan Zuidervliet Houten d.d. 28 februari 2013 Imagine the result H2O/nr.2 2012 Dia 2 14 november 2012 ARCADIS 2012

Nadere informatie

Zolang situaties voor primaire keringen nog niet op orde zijn een pakket beheermaatregelen opstellen voor situaties met hoogwater.

Zolang situaties voor primaire keringen nog niet op orde zijn een pakket beheermaatregelen opstellen voor situaties met hoogwater. WBP programma WBP Maatregelen 2016-2021 Veiligheid Uitvoeren en beheren: Toetsen van primaire keringen en kunstwerken; vanaf 2017 toetsen op basis van nieuwe risiconormen en met gebruik van nieuw wettelijk

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2010

COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

datum 2 februari 2012

datum 2 februari 2012 WAT Cr,. NO. 2012.03543,NGEK - 9 - FEB 2012 ij Ê Stichting RIONED Postbus 133, 6710 BC Ede Galvanistraat 1, 6716 AE Ede Waterschap Peel en Maasvallei het Algemeen Bestuur Postbus 3390 5902 RJ VENLO t 0318

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Waterschap als energieleverancier of als

Waterschap als energieleverancier of als Herman Havekes (UvW) Waterschap als energieleverancier of als grondstoffenproducent Wat mag wel, wat mag niet? 24 mei 2011 1 Juridische context Technische mogelijkheden van energieproductie en grondstoffenwinning

Nadere informatie

Bijlage 1. Noorderzijlvest Gemiddeld Nederland NZV t.o.v. gem. 2006 78,2 83,7-5,5 2009 81,6 86,6-5,0 2012 84,6 86,6-2,0

Bijlage 1. Noorderzijlvest Gemiddeld Nederland NZV t.o.v. gem. 2006 78,2 83,7-5,5 2009 81,6 86,6-5,0 2012 84,6 86,6-2,0 Bijlage 1 Inleiding Door ons waterschap is voor het jaar 2012 weer deelgenomen aan de Bedrijfsvergelijking Zuiveringsbeheer (BVZ). Met de uitkomsten van deze vergelijking kan de positie c.q. score van

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2009

COELO Woonlastenmonitor 2009 COELO Woonlastenmonitor 2009 Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden coelo, Groningen 2009 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon Naar een energieneutrale waterkringloop Een stip op de horizon Een stip op de horizon Energie in de kringloop waterschap Regge en Dinkel en waterschap Groot Salland werken aan initiatieven op het gebied

Nadere informatie

www.pwc.nl Onderzoek huidige financiële positie Gemeente Doetinchem en gemeente Oude IJsselstreek 21 november 2012

www.pwc.nl Onderzoek huidige financiële positie Gemeente Doetinchem en gemeente Oude IJsselstreek 21 november 2012 www.pwc.nl Onderzoek huidige financiële positie Gemeente Doetinchem en gemeente Oude IJsselstreek Achtergrond en aanleiding Mogelijke fusie tussen gemeente Doetinchem en gemeente Oude IJsselstreek Kwaliteit

Nadere informatie

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s In vogelvlucht Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s watersysteem De afvalwaterketen Wij beschouwen de afvalwaterketen als één geheel,

Nadere informatie

GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo. Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan.

GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo. Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan. GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan. Landelijk beleid en ontwikkelingen Gemeentelijke zorgplicht watertaken: Zorgen voor een doelmatige inzameling en een doelmatig

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak

Intentieovereenkomst. Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Asbest van het bedrijfsdak Intentieovereenkomst Wij, vertegenwoordigers van bestuursorganen en organisaties die werken aan de realisatie van een gezond en veilig leefmilieu, economie

Nadere informatie

Water in Klavertje 4

Water in Klavertje 4 Niels van Geenhuizen Coördinator milieu & duurzaamheid DCGV Projectleider Water en Energie Water in Klavertje 4 Maximaal zelfvoorzienend 24 september 2013 Agenda Wie zijn Greenport Venlo/ Klavertje 4 Ambities

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. 29 oktober 2013 PPA. 10 oktober 2013 mw. M.W. Kuiper. Betrokkenheid Waterschap bij verduurzaming zwembad Urk.

ALGEMENE VERGADERING. 29 oktober 2013 PPA. 10 oktober 2013 mw. M.W. Kuiper. Betrokkenheid Waterschap bij verduurzaming zwembad Urk. VERGADERDATUM 29 oktober 2013 PPA AFDELING STUKDATUM NAAM STELLER 10 oktober 2013 mw. M.W. Kuiper ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT ONDERWERP 13 Betrokkenheid Waterschap bij verduurzaming zwembad Urk PROGRAMMA

Nadere informatie

Verslag van de tweede informatiebijeenkomst voor de woonbootbewoners van de projectgebieden: Centrum VI, Zuid I en West IV

Verslag van de tweede informatiebijeenkomst voor de woonbootbewoners van de projectgebieden: Centrum VI, Zuid I en West IV Verslag van de tweede informatiebijeenkomst voor de woonbootbewoners van de projectgebieden: Centrum VI, Zuid I en West IV Projectbureau Schoonschip d.d. 20 juni 2012 Het Sieraad, Postjesweg 1 te Amsterdam

Nadere informatie

Rapportage lastenontwikkeling en doelmatigheidswinst 2010-2013

Rapportage lastenontwikkeling en doelmatigheidswinst 2010-2013 Bestuursakkoord Water Werkgroep Monitoring Financiële Doelmatigheidswinst Rapportage lastenontwikkeling en doelmatigheidswinst 2010-2013 Mei 2014 1 Inhoudsopgave Samenvatting en conclusies 1. Inleiding

Nadere informatie