Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever."

Transcriptie

1 Artikel: Talking money. Interview met Marieke de Goede Auteur: Alexander Krüger en Tuur Verdonck Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 25.4, Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam ISSN Abstract: Not available. Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Skript Historisch Tijdschrift is een onafhankelijk wetenschappelijk blad dat vier maal per jaar verschijnt. De redactie, bestaande uit studenten en pas afgestudeerden, wil bijdragen aan actuele historische debatten, en biedt getalenteerde studenten de kans om hun werk aan een breder publiek te presenteren. Een abonnement op Skript kost 20 euro per jaar. U kunt lid worden door het machtigingsformulier in te vullen op Ook kunt u een sturen naar de redactie, dan krijgt u het machtigingsformulier thuisgestuurd. Losse nummers zijn verkrijgbaar bij de redactie. Artikelen ouder dan een jaar zijn gratis te downloaden op Skript Historisch Tijdschrift Spuistraat 134, kamer VB Amsterdam

2 Alexander Krüger en Tuur Verdonck Talking Money Skript in gesprek met Marieke de Goede Politicologe l\/larieke de Goede, sinds kort in het kader van het Nieuwe Generatie Offensief verbonden aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam, heeft de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de internationale financiële markten. In haar proefschrift onderzocht zij de ontstaansgeschiedenis van de moderne westerse financiële markten en keek zij met name naar de culturele concepten die daaraan ten grondslag lagen. Nu er sinds de aanslagen van 11 september 2001 veel aandacht is gekomen voor geldstromen die juist niet via deze westerse financiële markten verlopen, onderzocht De Goede het discours dat er op dit moment plaatsvindt over 'terrorist finance' en de internationale financiële wereld. In SKRIPT een gesprek over de geschiedenis van de geldmarkten, de verhouding van economie en politiek door de eeuwen heen en de macht van het getal. Het verband tussen economie en (internationale) politiek is voor Marieke de Goede geen nieuw verschijnsel. Vanuit haar specialisme International Political Economy (IPE), een richting binnen de politicologie die zich met de verbanden tussen economie en internationale politiek bezig houdt, is De Goede het gewend om vanuit een politiek perspectief naar economische processen te kijken en de veelvuldige wisselwerkingen tussen politiek en financiële markten voor het voetlicht te brengen. Toch zouden politicologen nog meer gebruik kunnen maken van de onderzoeksmethoden die de geesteswetenschappen, en dan vooral de geschiedenis te bieden hebben: "International Political Economy was tot nu toe een redelijk afgeschermd vakgebied binnen de politicologie. De mensen van mijn vakgebied zouden bijvoorbeeld veel kunnen leren van de debatten die door geesteswetenschappers worden gevoerd. Zo kan bijvoorbeeld een historische invalshoek een heel vernieuwend licht werpen op allerlei politiek-economische vraagstukken die op dit moment spelen, en verbanden blootleggen die bij een puur politicologische benadering onder tafel vallen. De link van mijn eigen vakgebied met de Geesteswetenschappen ligt me dan ook na aan het hart." m

3 'Historian of the present' Geïnspireerd door de Franse filosoof Michel Foucault en zijn stelling dat alle historici in de eerste plaats 'historians of the present' zijn die vanuit de hedendaagse politiek en machtsverhoudingen naar de geschiedenis kijken, onderzocht De Goede in haar proefschrift de oorsprongen van de huidige financiële markten. Daarbij keek zij vooral naar de culturele context waarbinnen deze markten hebben kunnen ontstaan. Handel in kapitaal en aandelen die uitzicht geven op een toekomstige winst werd immers lange tijd beschouwd als iets onbehoorlijks dat in geen enkel opzicht verschilde van gokken. En gokken was vanzelfsprekend geen bezigheid die als een respectabele manier van geld verdienen werd beschouwd, en al helemaal niet iets waarmee een moreel hoogstaand persoon zich zou mogen bezighouden. Ook al worden speculatie en handel in kapitaal vandaag de dag als legitieme activiteiten gezien, die bovendien in hoog aanzien staan, soms doen zich in de financiële wereld schandalen voor die ervoor zorgen dat de legitimiteit van deze handel weer in twijfel wordt getrokken. De Goede hecht er veel waarde aan op zo'n moment eens naar de geschiedenis te kijken: "Als je eenmaal weet dat de handel in kapitaal niet altijd in hoog aanzien heeft gestaan, en dat er in het verleden veel strijd om is geleverd voordat dat aanzien er kwam, dan heeft het misschien zin om de discussies uit het verleden weer boven tafel te halen op het moment dat er in het heden een discussie over hetzelfde vraagstuk wordt gevoerd. Een dergelijke historische blik kan ons inzicht in de concepten en ideeën waar deze discussies uiteindelijk om draaien, verhelderen. Dan wordt bijvoorbeeld duidelijk dat de legitimiteit van de financiële markten nooit echt onomstreden is geweest en dat die legitimiteit vooral te maken heeft met de manier waarop financieel handelen wordt geïnterpreteerd. In het verleden werden de financiële markten, de beurzen, lang gezien als gokpaleizen, als casino's waar je een gok op de toekomst kon wagen en met geluk veel geld kon verdienen. Op een gegeven moment werden kansspel en financieel handelen uit elkaar gehaald en kregen zij ieder hun eigen ruimte. Gokken deed je in het casino, voor verantwoord financieel handelen was er de beurs. Tegelijkertijd kwamen gokken en financieel handelen in twee verschillende legale sferen terecht. Ondanks al deze scheidingspogingen blijft de conceptuele scheiding van gokken en financieel handelen een probleem waar nog steeds geen zuivere oplossing voor is. Hoe instabiel de scheidslijn tussen de twee sferen in feite is, blijkt op momenten waarop de financiële markten in een schandaal verwikkeld raken. Op zo'n moment zie je dan dat zowel gokken als financieel handelen veel met elkaar gemeen hebben. Beide draaien uiteindelijk om het handelen in al dan niet controleerbare risico's en het uitzicht op winst in de toekomst. Door het historische discours omtrent de financiële markten te onderzoeken, hoop ik ook de huidige financiële wereld te politiseren en er weer meer politieke conceptuele vragen over te stellen."

4 Gokken en rekenen Dat de kapitaalhandel ondanks deze wazige scheidslijnen in de loop van de tijd toch vanuit de gokpaleizen naar een vele malen deftiger en respectabeler oord als de beurs werd verplaatst, komt volgens De Goede door een aantal belangrijke veranderingen in de 18e eeuw. Dankzij het kolonialisme groeiden de overzeese handel en kapitaalstromen in deze periode enorm. Er werd op groter schaal dan ooit gebruik gemaakt van krediet, en wat voorheen als gokken werd beschouwd kreeg door de gunstige toekomstvooruitzichten die de koloniale rijken boden een andere naam: speculatie met reëel uitzicht op winst. Onder invloed van Verlichtingsideeën werd de toekomst bovendien uit haar religieuze context gehaald en werd zij iets dat je kon plannen, waarmee je kon handelen en waaruit je zelfs profijt mocht trekken. Werd het vragen van rente voor krediet voorheen beschouwd als spelen met de toekomst, of zelfs als handelen in Gods tijd - iets dat uiteraard uit den boze was -, in de loop van de 18e eeuw deed het idee van de maakbaarheid van de toekomst opgeld en werd het gaandeweg ook legitiem voordeel uit toekomstvoorspellingen te halen. Terwijl in de loop van de 18e eeuw gokken en kapitaalhandel steeds verder uit elkaar groeiden, werd het definitieve argument voor deze scheiding volgens De Goede pas aan het begin van de 20e eeuw gevonden. Toen werd wat voorheen speculatie heette door de financiële wereld omgedoopt in 'handelen in risico', een cruciale stap voor de legitimatie van kapitaalhandel: "Op het moment dat de financiële wereld gaat zeggen: "met gokken hebben wij niets te maken, wij handelen in bedrijfsrisico", op dat moment hebben zij een sterk argument. Onze huidige samenleving wordt vaak omschreven als "risk society", een samenleving die met allerlei risico's op enorme schaal wordt geconfronteerd en ermee moet leren leven. Een manier om grip op deze risico's te krijgen, is ze calculeerbaar te maken. De onzekere toekomst wordt steeds meer in wiskundige modellen gevat, en dat gebeurt ook op het gebied van de financiële markten." Met wiskundige modellen kun je rekenen, ze zijn exact en geven het onderwerp waarop je ze toepast een aura van een rationaliteit, die depolitiserend werkt. Het idee dat handel in kapitaal een rationele bezigheid is, is cruciaal voor het functioneren van de huidige financiële wereld, met name omdat het van de kapitaalhandel - in tegenstelling tot gokken - een zaak maakt die betrouwbaarheid uitstraalt. En betrouwbaarheid is volgens De Goede de basis waarop in wezen alle kapitaalhandel stoelt. Betrouwbaarheid niet alleen ten opzichte van de veiligheid van een transcatie, maar vooral ook van de persoon of instantie die de transacties uitvoert. Niet voor niets komt het woord 'krediet' van het latijnse 'credere', dat 'vertrouwen, geloven' betekent. ^S

5 Vertrouwen en eergevoel Zodra het gaat om vertrouwen en geloofwaardigheid komen gauw ook concepten als eergevoel en waardigheid om de hoek kijken. Is het vertrouwen immers eenmaal verspeeld, dan vallen er geen zaken meer te doen, al helemaal niet met zoiets abstracts en ongrijpbaars als de al dan niet stijgende waarde van kapitaal. Deze gedachten over de essentie van de financiële wereld brengen Marieke de Goede bij het discours dat sinds de aanslagen van 11 september 2001 over de 'war on terrorism' en de 'war on terrorist finance' wordt gevoerd. In dat discours wordt een beeld gecreëerd van niet te traceren kapitaalstromen, die via allerlei sinistere tussenpersonen en ondergrondse wegen die het daglicht niet kunnen verdragen, bij de terroristen terechtkomen. Dit alles zou zich afspelen in aftandse spelonken waar met 'vies geld' wordt gehandeld. Precies het tegenovergestelde van het smetteloos flitsende uiterlijk, waarmee internationale banken en beurzen zich aan de wereld presenteren - die stralen waardigheid en respectabiliteit uit. Dat terwijl er in de eerstgenoemde, onofficiële geldhandel, oftewel Hawala (het woord gaat terug op het arabische h-w-1, wat zoveel betekent als 'wisselen' of 'veranderen') in feite niet veel anders gebeurt dan in westerse banken: "Voor mij is hawala in het huidige discours vooral een bepaald concept met een zeer actuele politieke lading, een concept dat wordt gebruikt om bepaalde geldstromen een slechte naam te geven. Natuurlijk bestaat er ook een historische hawala, alleen heeft die niet veel gemeen met het begrip hawala zoals dat in de 'war on terrorist finance' wordt gebruikt. Daar is het begrip hawala vooral een instrument dat de Amerikaanse regering gebruikt om bepaalde geldstromen in beslag te nemen en die inbeslagname vervolgens te kunnen legitimeren als een succes in de 'war on terrorism'. Het gaat de Amerikaanse regering daarbij niet zozeer om het in beslag genomen geld, maar in eerste plaats om het wekken van de indruk iets te kunnen doen tegen het terrorisme. Waar in het discours over de 'war on terrorist finance' volstrekt aan voorbij wordt gegaan, is dat de meeste traditionele hawala's geen netwerken zijn die opgericht zijn met het doel om terroristische aanslagen te financieren. Het zijn simpelweg netwerken voor kapitaalverkeer die in een behoefte voorzien waar de officiële bankwereld geen oog voor heeft. Zo gebruiken veel migranten hawala om op goedkope manier kleine bedragen geld naar hun familie in hun geboorteland te sturen. Dat dat geld via de hawala ook daadwerkelijk op zijn plaats van bestemming belandt, heeft een simpele verklaring: Evenmin als een bank, kan ook een hawala het zich niet permitteren haar eer en geloofwaardigheid door fraude op het spel te zetten. Dan zou immers het hele systeem van vertrouwen waarop de financiële wereld voor een belangrijk deel draait, instorten. Hoe groot de overeenkomsten tussen hawala's en de westerse banken zijn kun je bijvoorbeeld ook opmaken uit een uitspraak die Wim Duisenberg onlangs in een documentaire over zijn tijd als president van de Europese Centrale Bank deed: Hij heeft het als zijn belangrijkste taak beschouwd om vertrouwen in de euro te creëren en ervoor te zorgen dat dat vertrouwen zou blijven."

6 Deze uitspraak van Duisenberg raakt volgens De Goede de kern van het concept 'geld'. Geld heeft waarde omdat we er bepaalde afspraken over maken, en we vervolgens ervan uitgaan dat iedereen zich aan die afspraken zal houden. Iets soortgelijks geldt voor de financiële markten, waar aandelen, opties, of, in het digitale tijdperk van tegenwoordig, simpele nummertjes op een computerscherm een bepaalde waarde representeren of, nog abstracter, het vooruitzicht op winst in de toekomst. Vanuit dit oogpunt maakt het ook niet zoveel uit of voor handel gouden munten, kraaltjes of nummers worden gebruikt - het gaat om de afspraak dat de waardedrager inderdaad ook door lederen als zodanig wordt geaccepteerd. Alleen dan is geld echt iets waard, zelfs als dat in feite niets meer is dan een getal op een beeldscherm. Volstrekt abstract en toch zeer concreet Het paradoxale van geld is dat het enerzijds volstrekt abstract is en zich aan de andere kant voortdurend concreet doet gelden. Het heeft een enorme invloed op het leven van mensen, confronteert mensen met keiharde realiteiten en heeft wel degelijk reële macht. Dat is ook de reden waarom geld en kapitaalhandel nauwelijks los te zien zijn van morele begrippen. Anders dan het wiskundige, rationele imago van de huidige financiële wereld suggereert, heeft de kapitaalhandel niet alleen veel met emoties en zeer menselijke drijfveren te maken, maar heeft ze ook nog eens enorme invloed op maatschappelijke vraagstukken die tot nog toe als het terrein van de politiek worden beschouwd. De Goede verbaast zich er dan ook over dat de sferen van het politieke en het economische betrekkelijk los van elkaar lijken te staan. In ieder geval worden zij veelal als twee van elkaar gescheiden sferen gezien die elkaar wellicht raken, maar in wezen toch over verschillende dingen gaan. Als voorbeeld voor de feitelijke verwevenheid van het economische met het politieke noemt De Goede het dilemma van het kwijtschelden van de schulden van derde wereld-landen. Het morele idee dat de schuldenaar moet boeten voor zijn schulden, staat kwijtschelding in de weg. Maar iedereen weet dat dat ooit geleende geld nooit meer naar de donorlanden en kredietverlenende instanties als het IMF terug zal komen, dus waarom zou je de schulden dan niet opheffen, en de derde wereld landen van een last verlossen die voor de modernisering alleen maar drempels opwerpt? je zou het kunnen doen, ware het niet dat zich bij de kredietverleners op dat moment een gat in de begroting zou doen voelen dat opeens heel reëel zou zijn en ook concrete gevolgen met zich mee zou brengen. Waar voorheen sprake was van uitstaande betalingen, zou je opeens te maken krijgen met geld dat er echt niet meer is en er ook nooit meer zal komen. ^Q

7 Het politieke van de economie Gezien deze verwevenheid en de geschiedenis van de kapitaalmarkten zou De Goede dan ook graag zien dat het politieke en het economische weer meer als één geheel zouden worden gezien. Juist in de tijd dat de kapitaalhandel los kwam te staan van gokken, maakte de financiële wereld een onlosmakelijk deel uit van de politieke wereld. Zo was het bijvoorbeeld in de 18e eeuw allesbehalve raar dat een schrijver als Daniel Defoe zich ook intensief bezighield met economische en financiële vraagstukken en de morele implicaties daarvan ook uitgebreid beschreef. "Wij vinden dat vandaag de dag misschien raar - waarom zou je naar de economische opvattingen van de schrijver van Robinson Crusoe kijken? - maar je moet het juist omdraaien en je realiseren dat er in die tijd helemaal geen scheiding tussen het morele en het financiële was, dat beide sferen onderdeel uitmaakten van hetzelfde politieke discours." Dat discours is dan ook waar De Goedes grootste belangstelling naar uitgaat: hoe wordt er over politieke en financiële vraagstukken gesproken, wat voor betekenis wordt eraan gegeven en hoeveel zegt het eigenlijk over de vraagstukken zelf? Pas wanneer je je bewust bent over hoe - en vooral: met welke bedoeling - er over dingen wordt gepraat en hoe het discours onze kijk naar de wereld bepaalt, kun je immers tot een eigen, kritisch inzicht komen, zo stelt ze. Een manier om het huidige discours te analyseren is om het te vergelijken met de discussies die er in het verleden over dezelfde of soortgelijke onderwerpen zijn gevoerd. Maar al te vaak blijkt dan dat wat wij nu vanzelfsprekend vinden, in het verleden juist ongehoord was. Die reflectie met het verleden zet uiteindelijk aan tot het stellen van kritische vragen. "Nu geloof ik niet dat er een enorme transformatie zal komen waarna er een betere wereld zal zijn en ons streven zijn eindpunt heeft bereikt. Er blijven altijd problemen, en daarom zul je ook altijd een kritische blik moeten houden, vragen blijven stellen. Door de discussies uit het verleden weer op te rakelen hoop ik mensen aan te kunnen zetten tot het stellen van vragen." Een uitgebreide pubiicatieiijst van Mariei<e de Goede is te vinden op tittp://tiome.iium.uva.ni/oz/mdegoede/.

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Abstract: Not available.

Abstract: Not available. Artikel: In de wortel gespleten. De historische mythe van de ongedeelde kerk Auteur: Peter-Ben Smit Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 22.4, 75-79. 2014 Stichting Skript Historisch

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Leger en leger: Interview H. Amersfoort Auteur: Emmanuelle Los en Arjan Terpstra Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 19.4, 327-330. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift,

Nadere informatie

Alles is genade en Stel, ik zoek een kerk

Alles is genade en Stel, ik zoek een kerk Alles is genade en Stel, ik zoek een kerk De Werkgroep Vorming en Toerusting ontwikkelde een programma voor de parochies om te benutten bij de promotie dvd en het artikel Alles is genade uit het Identiteitsnummer

Nadere informatie

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol?

Waar Bepaal ten slotte zo nauwkeurig mogelijk waar het onderwerp zich afspeelt. Gaat het om één plek of spelen meer plaatsen/gebieden een rol? Hoe word ik beter in geschiedenis? Als je beter wilt worden in geschiedenis moet je weten wat er bij het vak geschiedenis van je wordt gevraagd, wat je bij een onderwerp precies moet kennen en kunnen.

Nadere informatie

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Afgestudeerden van de opleiding hebben de onderstaande eindkwalificaties bereikt: I. Kennis Basiskennis en inzicht: 1. kennis van en inzicht in het

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Woningnood in historisch perspectief Auteur: Nieske Stoel Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1, 7-12. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam ISSN 0165-7518

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 22 vragen

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Trade van de Week. ETF s. als alternatief. voor aandelen

Trade van de Week. ETF s. als alternatief. voor aandelen Trade van de Week ETF s als alternatief voor aandelen In mijn zoektocht naar de Trade van de Week stuitte ik vandaag niet zozeer op een trade, maar eerder op een trader van de week. Deze klant trok mijn

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Er zal geen heerschende godsdienst meer zijn. De fundamenten van de scheiding tussen kerk en staat in Nederland Auteur: Joes Kuijs Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1,

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Bomen tegen de vijfde baan. Interview met Bulderbos-biografe Annet de Kruijf Auteur: Cheska Polderman en Diederick Klein Kranenburg Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 25.1,

Nadere informatie

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief - Het christelijke belemmert de politiek niet, maar maakt haar juist mogelijk en waardevol - Pieter Jan Dijkman Vereniging voor Wijsbegeerte

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Dossieropdracht 3. Analyse 1 - Didactiek

Dossieropdracht 3. Analyse 1 - Didactiek Dossieropdracht 3 Analyse 1 - Didactiek Naam: Thomas Sluyter Nummer: 1018808 Jaar / Klas: 1e jaar Docent Wiskunde, deeltijd Datum: 22 november, 2007 Samenvatting Het realistische wiskundeonderwijs heeft

Nadere informatie

RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN

RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN Wim Weymans RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN Filosofische perspectieven Recht en samenleving anders bekeken Filosofische perspectieven Wim Weymans Acco Leuven / Den Haag Verantwoording 13 Inleiding 17

Nadere informatie

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance De impact van HR op de business Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance Inhoudsopgave Heeft HR impact op de business? (interview met Jaap Paauwe) Certificering HR is must (interview met Job Hoogendoorn)

Nadere informatie

Bestaat volgend jaar jouw bedrijf nog?

Bestaat volgend jaar jouw bedrijf nog? Bestaat volgend jaar jouw bedrijf nog? Stichting Economiteit INDEX Voorwoord aan de lezer 1. Samenvatting 2. Ontstaansgrond van dit boekje 3. Het economiteitsdenken 3.1 Introductie Economiteitscijfer 3.2

Nadere informatie

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de Oudheid vandaag 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 95180_Oud maar niet out_vw.indd 2 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de oudheid

Nadere informatie

De Taalder: Vragen en Antwoorden

De Taalder: Vragen en Antwoorden De Taalder: Vragen en Antwoorden Werkgroep Lokaal Geld Tilburg 12 maart, 2015 De vragen 1. Is betalen met de Taalder lastig? 2. Moet straks alles met de Taalder betaald worden? 3. Is de Taalder legaal?

Nadere informatie

Voor de Raad van State als adviseur en bestuursrechter is het van. belang zicht te hebben op wat er leeft in de werelden van recht,

Voor de Raad van State als adviseur en bestuursrechter is het van. belang zicht te hebben op wat er leeft in de werelden van recht, Inleiding Vice-President Raad van State tijdens de bijeenkomst van een delegatie van de Raad met de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling donderdag 12 februari 2009 Dames en heren, Voor de Raad van State

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Een zaak van mannen. De vrouw in de Nederlandse politiek Auteur: Marjolein Sandorp Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1, 41-48. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift,

Nadere informatie

Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele

Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele Wie ben ik? Communicatiewetenschappen UA Media, Wetenschap & Democratie Media & Democratie - Evalueren van mate waarin media bijdragen

Nadere informatie

Zie onder voor de volledige speech: Titel speech: Financiële veerkracht in een irrationele economie. Majesteit, beste collega s, dames en heren,

Zie onder voor de volledige speech: Titel speech: Financiële veerkracht in een irrationele economie. Majesteit, beste collega s, dames en heren, Tobacco Theater, Amsterdam, 6 oktober 2015 In zijn toespraak tijdens de platformbijeenkomst van Wijzer in Geldzaken, die als thema had De stille macht van financiële veerkracht, beklemtoonde Klaas Knot

Nadere informatie

DOOHHQYRRU0RVOLPVEHVWHPG]RX]LMQ.(suggestie: zorg dat je bruto inkomen de komende jaren

DOOHHQYRRU0RVOLPVEHVWHPG]RX]LMQ.(suggestie: zorg dat je bruto inkomen de komende jaren 6XJJHVWLHVQDDUDDQOHLGLQJYDQGHYHUNHQQHQGHDQDO\VHdeel I: De Nederlandse Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) DNB hebben een verkennende analyse over Islamitisch financieren gepubliceerd.

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Christa Mesnaric. Aristoteles. voor. managers

Christa Mesnaric. Aristoteles. voor. managers Christa Mesnaric Aristoteles voor managers BBNC uitgevers Rotterdam, 2011 Inhoud Aristoteles een managementgoeroe in de 21 ste eeuw 9 Wie was Aristoteles? Een beknopte biografie 15 Succesformules in het

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Religieuze ervaring 1 maximumscore 5 een bruikbare definitie van religie 1 drie problemen die zich kunnen voordoen bij het definiëren van religie 3 meerdere religieuze tradities;

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Abstract: Not available.

Abstract: Not available. Artikel: Historici en hun beroepen: de leraar Auteur: Stefan Boom Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 3.2, 125-128. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam ISSN 0165-7518

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

Uitgeverij Van Praag Amsterdam

Uitgeverij Van Praag Amsterdam Uitgeverij Van Praag Amsterdam Inhoud 9 Het immigratietaboe 13 Het relativeringcircuit De toestand 27 Etniciteit is sticky 30 Drs. Hans Roodenburg Inkomensverschillen worden groter door immigratie 39 Het

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R

R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R 1 R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E

Nadere informatie

De kunst van het kiezen. Het juiste profiel

De kunst van het kiezen. Het juiste profiel De kunst van het kiezen Het juiste profiel 1. De keuze Wat, hoe en wie? Vier profielen Cultuur en Maatschappij Economie en Maatschappij Natuur en Gezondheid Natuur en Techniek (C&M) (E&M) (N&G) (N&T) Drie

Nadere informatie

INTEGRITEITSBELEID. Beroepsvereniging

INTEGRITEITSBELEID. Beroepsvereniging INTEGRITEITSBELEID Wallaart & Kusse Public Affairs (WKPA) streeft ernaar het juiste te doen. Dat is voor ons integriteit. In deze notitie beschrijven wij op hoofdlijnen ons integriteitsbeleid. Beroepsvereniging

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo II

Eindexamen filosofie vwo II Opgave 2 Over wetenschap en religie: zij die uit de hemel kwamen 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom wetenschappelijke kennis niet als probleemloze bron van vooruitgang kan worden beschouwd: wetenschap

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Abstract: Not available.

Abstract: Not available. Artikel: De Kansel. Verzuiling was poldermodel in beste zin Auteur: Bas Kromhout Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 22.4, 43-46. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam

Nadere informatie

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden 6 De wereld verandert: om ons heen zien we langzaam systemen en instituties omvallen. Wat daarvoor in de plaats komt? Hbo-onderzoek

Nadere informatie

Beste deelnemers, Versie: :20

Beste deelnemers, Versie: :20 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van Icuro - Symposium Ethische debatcultuur in de zorg: fictie of realiteit? 17 oktober 2014 - Hasselt Versie: 20-10-2014

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

en sector onder vuur Ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties strategieën in een veranderende wereld Marieke de Wal

en sector onder vuur Ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties strategieën in een veranderende wereld Marieke de Wal Als je denkt dat je te klein en onbeduidend bent om het verschil te maken, denk dan eens aan slapen met een mug Dalai Lama De wereld verandert en wordt complexer. Dat is ook merkbaar in de ontwikkeling

Nadere informatie

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten 1. Met andere ogen Wetenschap en levensbeschouwing De wereld achter de feiten Dit boek gaat over economie. Dat is de wetenschap die mensen bestudeert in hun streven naar welvaart. Het lijkt wel of economie

Nadere informatie

Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer. Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman

Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer. Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman De gemeente Haarlemmermeer is gestart met een nieuwe koers. Een koers waarbij klantgerichtheid

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

SECULIERE BOKITO S EN CHRISTELIJKE CALIMERO S

SECULIERE BOKITO S EN CHRISTELIJKE CALIMERO S SECULIERE BOKITO S EN CHRISTELIJKE CALIMERO S 112595 Seculiere bokito.indd 2 01-11-16 10:02 Cors Visser SECULIERE BOKITO S EN CHRISTELIJKE CALIMERO S De strijd om het grote gelijk Buijten & Schipperheijn

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Toetsplan Masteropleiding Midden-Oosten Studies

Toetsplan Masteropleiding Midden-Oosten Studies Toetsplan Masteropleiding Studies 2017-2018 JAAR 1 semester 1 Blok 1 Blok 2 vaktitel vakcode week 1-7 colleges week 8/9/10 (her)toetsing week 11-17 colleges week 18/19/20 (her)toetsing Conflicten in het

Nadere informatie

Politieke legitimiteit

Politieke legitimiteit Politieke legitimiteit Op het snijvlak van wetenschap en samenleving Geerten Waling De Responsieve Rechtsstaat, 22 september 2016 Bij ons leer je de wereld kennen 1 Routeplanner Even voorstellen Wat is

Nadere informatie

Bewijzen voor een atheïst dat Allah (God) bestaat

Bewijzen voor een atheïst dat Allah (God) bestaat Bewijzen voor een atheïst dat Allah (God) bestaat [لونلدية - dutch [nederlands - dr. Zakir Naik revisie: Yassien Abo Abdillah bron: www.uwkeuze.net, geprikt door broeder Hamid 2014-1435 إثبات وجود االله

Nadere informatie

Toetsing en beoordeling en de beperkte opleidingsbeoordeling

Toetsing en beoordeling en de beperkte opleidingsbeoordeling Toetsing en beoordeling en de beperkte opleidingsbeoordeling Conferentie Onderwijsinspectie, Amersfoort, 20 mei 2015 Sietze Looijenga, QANU In deze workshop: Hoe wordt in visitaties aandacht besteed aan

Nadere informatie

Fernando Halman CommunicateTour

Fernando Halman CommunicateTour FERNANDO HALMAN Rotterdam RAH! We nodig je uit voor de unieke seminar van Fernando Halman waarbij hij zijn krachtige boodschap levert aan hogescholen en universiteiten. Colourful Business presents Fernando

Nadere informatie

Majesteit, excellentie, dames en heren,

Majesteit, excellentie, dames en heren, Toespraak Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, bij uitreiking Koning Willem-I-prijs en -plaquette voor ondernemerschap, DNB, Amsterdam, 13 mei 2014 1/7 Majesteit, excellentie, dames en heren,

Nadere informatie

Financieel strategisch beleidsplan 2015-2017

Financieel strategisch beleidsplan 2015-2017 Financieel strategisch beleidsplan 2015-2017 Versie december 2014 Inleiding In dit plan presenteert Stichting Reformatie Instituut Dordrecht (hierna: RID ) haar financiële beleidsvoornemens voor de periode

Nadere informatie

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Actueel en fundamenteel De tijd dat politici kiezers wonnen met redevoeringen in achterzaaltjes

Nadere informatie

Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn

Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn Dr. Franck L.B. Meijboom Ethiek Instituut & Faculteit Diergeneeskunde Universiteit Utrecht Welzijn We zijn niet de eerste! Welzijn

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

De drijfveren zijn ontwikkeld en aangeleverd door Coert-Jan Tomassen van CJT for Sales: Coert-Jan Tomassen info@cjtforsales.com www.cjtforsales.

De drijfveren zijn ontwikkeld en aangeleverd door Coert-Jan Tomassen van CJT for Sales: Coert-Jan Tomassen info@cjtforsales.com www.cjtforsales. Drijfveren Tool 1.0 Carolien van Herrikhuyzen www.cforcycling.nl www.cforcycling.com carolien@cforcycling.nl Om wat handvaten te hebben voor een gesprek met ons begeleidingsteam bij het formuleren van

Nadere informatie

E-BOEK: DE STUDIEKEUZE KOMT ERAAN!

E-BOEK: DE STUDIEKEUZE KOMT ERAAN! E-BOEK: DE STUDIEKEUZE KOMT ERAAN! E-BOEK: DE STUDIEKEUZE KOMT ERAAN! Carine Vos Richting-Wijzer Advies Zwolle augustus 2011 Carine Vos Pagina 2 Voorwoord In mijn bedrijf Richting-Wijzer Advies kom ik

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Br. dr. René Stockman, Broeder van Liefde

Br. dr. René Stockman, Broeder van Liefde Inleiding 3 april 1990 is voor mij een historische datum, want toen werd in België de legalisering van abortus goedgekeurd. Koning Boudewijn trad voor 1 dag af omdat hij vanuit zijn geweten deze wet niet

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

AAMU: Insider/Outsider. The art of Gordon Bennett

AAMU: Insider/Outsider. The art of Gordon Bennett W E R K M A P Art & ArguMENT is een artistiek debatproject van het AAMU, museum voor hedendaagse Aboriginal kunst en IDEA, International Debate Education Association. Een van de kenmerken van hedendaagse

Nadere informatie

Persoonlijk meesterschap

Persoonlijk meesterschap Persoonlijk meesterschap Het creëren van je eigen toekomst "A learner learns when a learner wants to learn" (Peter Senge) Jan Jutten www.natuurlijkleren.org 1. Inleiding De drijvende kracht in de school

Nadere informatie

Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie. Peter kroes

Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie. Peter kroes Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie Peter kroes Traditionele techniekfilosofie Techniek als geheel en de invloed van techniek op de samenleving Normatief standpunt Focus op morele kwesties Joseph

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 5

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 5 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 5 Deel 1, Hoofdstuk 4 en 6 De volmaakte natuur en het niet bestaan van toeval Rikus Koops 24 juni 2012 Versie 1.0 Hoewel het vierde hoofdstuk op

Nadere informatie

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt Katrien Philippen Tim Juwet Gemotiveerde keuze Doel van de sessie Motivatie is je brandstof om

Nadere informatie

Praktische tips voor een goed en succesvol leven

Praktische tips voor een goed en succesvol leven Lekker Uitwaaien Praktische tips voor een goed en succesvol leven Robert S. Benninga Beyond 2. Ambitie: Rationeel Moeten of Emotioneel Willen. Ambitie is mogelijk het antwoord op vragen zoals: Waar kom

Nadere informatie

Visie Iedereen inspireren om hun ultieme geluk te bereiken.

Visie Iedereen inspireren om hun ultieme geluk te bereiken. BUSINESSPLAN IDENTITEIT Om Matthijs Rolleman Producties meer richting te geven, is er een duidelijke identiteit ontwikkeld vanuit de theorie van Kay Morel s Identiteitsmarketing. Deze identiteit geeft

Nadere informatie

Dialogisch verstaan tussen mensen uit verschillende culturen

Dialogisch verstaan tussen mensen uit verschillende culturen 9 Inleiding Hoe creëren wij een sfeer in onze steden waar iedereen zich thuis voelt? Hoe gaan we om met verschillende culturele feesten en bijbehorende rituelen? Hoe gaan we om met ons gemeenschappelijk

Nadere informatie

Ben je tevreden over jezelf?

Ben je tevreden over jezelf? Ben je tevreden over jezelf? ] لونلدية - dutch [ nederlands - Sandra Clair revisie: Yassien Abo Abdillah 2013-1434 هل أنت راض عن نفسك «للغة اهلونلدية» ندرى لك مراجعة: ياس أبو عبد االله 2013-1434 Ben je

Nadere informatie

Skript Historisch Tijdschrift Spuistraat 134, kamer 558 1012 VB Amsterdam www.skript-ht.nl info@skript-ht.nl

Skript Historisch Tijdschrift Spuistraat 134, kamer 558 1012 VB Amsterdam www.skript-ht.nl info@skript-ht.nl Artikel: Middeleeuws Europa doet ons de gehele wereld begrijpen Auteur: Anna Lakmaker en Bastiaan Waagmeester Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 36.1, 50-58. 2015 Stichting Skript Historisch

Nadere informatie

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat gedetailleerde informatie over de doelstellingen, eindkwalificaties en opbouw van de Masteropleiding Filosofie & Maatschappij.

Nadere informatie

Van identiteit naar imago Medewerkers als merkambassadeurs

Van identiteit naar imago Medewerkers als merkambassadeurs ?? Van identiteit naar imago Medewerkers als merkambassadeurs 1. Introductie In dit document vind je het programma van de middag Van identiteit naar imago: medewerkers als merkambassadeurs van begin maart

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2017 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Russische studies Deze onderwijs- en examenregeling is gebaseerd op de Wet op het hoger onderwijs

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

ZES VORMEN VAN GEZAG

ZES VORMEN VAN GEZAG ZES VORMEN VAN GEZAG OVER LEIDERSCHAP VAN DE ONDERNEMINGSRAAD Gezag is in de moderne maatschappelijke verhoudingen steeds minder vanzelfsprekend. Er is sprake van een verschuiving van verkregen gezag (op

Nadere informatie

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur

Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Collectievormingsprofiel Engelse taal en cultuur Actuele relatie met O&O (specifieke opleidingen etc.) De collectie Engelse taal en cultuur richt zich met name op de studenten, docenten en onderzoekers

Nadere informatie

Stel jezelf niet onder de Wet!

Stel jezelf niet onder de Wet! Dit document is een script van onderwijs dat is bedoeld om via video te worden getoond. In de video worden relevante tekst, dia s, media en afbeeldingen getoond om de presentatie te vereenvoudigen. Daarom

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Klassieke Talen (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je leest graag, je wil je taalvaardigheid versterken, en je hebt interesse in cultuur en maatschappij? Een

Nadere informatie

Nederlands Genootschap voor Nieuwgriekse Studies (NGNS) Dutch Society for Modern Greek Studies. Beleidsplan

Nederlands Genootschap voor Nieuwgriekse Studies (NGNS) Dutch Society for Modern Greek Studies. Beleidsplan 1 Nederlands Genootschap voor Nieuwgriekse Studies (NGNS) Dutch Society for Modern Greek Studies Beleidsplan 2017-2021 2 Inleiding De doelstelling van de vereniging Nederlands Genootschap voor Nieuwgriekse

Nadere informatie

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden.

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden. Debat over Polen in het Europees Parlement Interventie van de heer Koenders - minister van Buitenlandse Zaken - Nederlands voorzitterschap Dank u meneer de voorzitter, De Europese Unie is niet alleen een

Nadere informatie

Sami Inal. Jaargang 7, nr. 12, december 1995 ONDERSCHEID TUSSEN BUURT EN STEDELIJK JONGERENWERK

Sami Inal. Jaargang 7, nr. 12, december 1995 ONDERSCHEID TUSSEN BUURT EN STEDELIJK JONGERENWERK TJJ Tijdschrift voor Jeugdhulpverlening en Jeugdwerk Jaargang 7, nr. 12, december 1995 ONDERSCHEID TUSSEN BUURT EN STEDELIJK JONGERENWERK Belang van algemeen jongerenwerk voor positie van migrantenjongeren

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

Opgave 2 Doen wat je denkt

Opgave 2 Doen wat je denkt Opgave 2 Doen wat je denkt 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom Swaab het bestaan van vrije wil verwerpt op grond van de experimenten van Libet: bewustzijn komt pas na de beslissingen van de hersenen

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Kiesstelsel en representativiteit. De op handen zijnde stelselwijziging in historische perspectief Auteur: Karla Toxopeus Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1, 33-40. 2014

Nadere informatie

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ -RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ Bezuinigingen? Welke bezuinigingen? John Leerdam reageert enigszins geïrriteerd op de vraag hoe het voelt om als politicus tegenover oud-collega

Nadere informatie

Sociaal-Wetenschappelijke. 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar. De islam aan de grenzen verkend. Sociaal-Wetenschappelijke Raad

Sociaal-Wetenschappelijke. 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar. De islam aan de grenzen verkend. Sociaal-Wetenschappelijke Raad Sociaal-Wetenschappelijke Koninklijke Nederlandse Raad Akademie van Wetenschappen 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar De islam aan de grenzen verkend Sociaal-Wetenschappelijke Raad Wie organiseert het Seminaar?

Nadere informatie