Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele"

Transcriptie

1 Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele

2 Wie ben ik? Communicatiewetenschappen UA Media, Wetenschap & Democratie Media & Democratie - Evalueren van mate waarin media bijdragen aan breed democratisch debat Media & Wetenschap - Focus op vraagstukken zoals klimaatverandering, GGO s, het energievraagstuk, etc. Wetenschap & Democratie - Rol van wetenschap in de samenleving - Emanciperende rol 1

3 Typische verhaallijnen Er bestaat een wetenschappelijke consensus over de antropogene en catastrofische kenmerken van klimaatverandering Maar aangezien dit schadelijk is voor hun industriële belangen en conservatieve waarden, zijn verschillende maatschappelijke groepen erin geslaagd om die wetenschappelijke consensus in vraag te stellen Met als gevolg dat het debat op onrechtmatige wijze is gepolitiseerd en het klimaatbeleid een gebrek aan vooruitgang kent. 2

4 Typische verhaallijnen Er bestaat een wetenschappelijke consensus over de voordelen en onschadelijkheid van genetisch gewijzigd voedsel (GGO s) Maar aangezien dit schadelijk is voor hun groene ideologie en belangen, zijn verschillende maatschappelijke groepen erin geslaagd om die wetenschappelijke consensus in vraag te stellen Met als gevolg dat het debat op onrechtmatige wijze is gepolitiseerd en we achter lopen op de rest van de wereld wat betreft de ontwikkeling van GGO s 3

5 Typische verhaallijnen Belangrijkste argument: Vanuit democratisch oogpunt - Niet onrechtmatige politisering - Maar depolitisering Waarom? - Verbergen wat op het spel staat - Democratische strijd tussen alternatieve duurzame toekomsten 4

6 Wetenschap? 5

7 6

8 1. Technologische risico s en maatschappelijk debat 7

9 8

10 wetenschappelijke consensus Veronderstellingen van verhaallijnen: - Mogelijkheid van een gesloten wetenschappelijke consensus - Tegenstelling wetenschap versus waarden/belangen - Noodzakelijkheid en wenselijkheid van gelijkschakeling wetenschappelijke en maatschappelijke consensus - Directe link tussen wetenschap en beleid Traditionele dichotomieën - Wetenschap versus ideologie, politiek, religie, emoties 9

11 Traditionele dichotomieën Ongeldig, want: 1)Nieuwe risico s - Moderniseringsrisico s: (im)materieel en (on)zichtbaar - Wetenschap: noodzakelijk, maar onvoldoende - Onverenigbare epistemische culturen not-yet-knowns - known unknowns - unknown unknowns 10

12 Traditionele dichotomieën Ongeldig, want: 1)Nieuwe risico s - Moderniseringsrisico s: (im)materieel en (on)zichtbaar - Wetenschap: noodzakelijk, maar onvoldoende - Onverenigbare epistemische culturen not-yet-knowns - known unknowns - unknown unknowns 2)Commercialisering van wetenschap - Patentering, contractonderzoek, spin-offs - Invloed marktcriteria op focus onderzoek 11

13 12

14 Traditionele dichotomieën Ongeldig, want: 1) Nieuwe risico s 2) Commercialisering van wetenschap Gevolgen: - Selectief gebruik van wetenschap mogelijk - Politieke beslissing nodig over aanvaardbare onzekerheid - Consensus is onmogelijk: winnaars en verliezers - Dominante beeldvorming afhankelijk van economische & culturele middelen waarover men beschikt 13

15

16

17

18 Traditionele dichotomieën Ongeldig, want: 1) Nieuwe risico s 2) Commercialisering van wetenschap Gevolgen: - Selectief gebruik van wetenschap mogelijk - Politieke beslissing nodig over aanvaardbare onzekerheid - Consensus is onmogelijk: winnaars en verliezers - Dominante beeldvorming afhankelijk van economische & culturele middelen waarover men beschikt 17

19 Risicoconflicten Klimaatverandering, GGOs, kernenergie, nanotech Botsing van risicodefinities, gebaseerd op tegengestelde: (i) Rationaliteiten (ii) Waarden & (iii) Belangen Selectief gebruik van tegensprekelijk wetenschappelijk bewijs door maatschappelijke actoren die bredere sociale, economische en politieke agenda s nastreven 18

20 Risicoconflicten Klimaatverandering, GGOs, kernenergie, nanotech Botsing van risicodefinities, gebaseerd op tegengestelde: (i) Rationaliteiten (ii) Waarden & (iii) Belangen Onmogelijke schikking via wetenschappelijke gegevens Noodzakelijke schikking via waarden en belangen = politieke conflicten democratische strijd 19

21 Risicoconflicten Copernicaanse revolutie: - Weg van een focus op wetenschapscommunicatie vanuit een perspectief van een vanzelfsprekende wetenschappelijke consensus Ontkent bestaan risicoconflicten - Naar een focus op hoe sociale, economische en politieke agenda s de legitimiteit van bepaalde wetenschappelijke gegevens (en hun woordvoerders) beïnvloeden Vanuit risicoconflictenperspectief 20

22 Communicatieperspectief Traditionele model - Relatie wetenschap & samenleving = kwestie (en vooral een probleem ) van communicatie en informatie 21

23 WETENSCHAP SAMENLEVING Media Wetenschap Publiek Bucchi 2002: 129

24 Communicatieperspectief Traditionele model - Relatie wetenschap & samenleving = kwestie (en vooral een probleem ) van communicatie en informatie Mediasociologisch perspectief - Welke beeldvorming bestaat er van wetenschap en technologie in het publieke discours en hoe hangt dit samen met (ongelijke) toegang tot media en maatschappelijk debat? 23

25 MAATSCHAPPELIJKE ACTOREN Reflexief circuit MEDIA BURGERS

26 Onderzoeksvraag Hoe kunnen we publieke discoursen evalueren aan de hand van de mate waarin zij democratisch debat en burgerschap faciliteren/verhinderen? 25

27 Democratisch debat? 26

28 Democratisch debat Confrontatie van tegengestelde maatschappijprojecten Democratische strijd tussen alternatieve duurzame toekomsten Gevaar: depolitisering Doel: universele rationele consensus Uitwissen van ideologische tegenstellingen Uitsluitingsmechanismen: rationalisering en moralisering - Tegenstander wordt vijand - Wetenschap versus fundamentalisten, conservatieven, radicalen Goed bestuur - Beleid op basis van technocratische & marktoverwegingen 27

29

30 Democratisch debat Politiseren - benaderen als conflict tussen tegengestelde visies op onzekerheid, gebaseerd op tegengestelde waarden en belangen - relateren aan alternatieve maatschappijvisies die onderwerp gemaakt worden van publiek debat = democratisch debat tussen alternatieve duurzame toekomsten Depolitisering - Op basis van een morele of rationele consensus de legitieme, verantwoordelijke deelnemers en eisen onderscheiden van illegitieme, onverantwoordelijke deelnemers - Goed vs kwaad, rationeel vs irrationeel, wetenschappelijk vs onwetenschappelijk, economisch vs oneconomisch = sluiten van ruimte voor democratisch debat 29

31 Rationaliseren - Wetenschappelijk probleem Depolitisering Vertalen van een wetenschappelijke naar een politieke consensus Believers vs non-believers Instrumentalisering van wetenschap - Economisch probleem Betaalbaar versus onbetaalbaar Perspectief van nationale competitiviteit - Technologisch probleem Moraliseren - Moreel probleem Individuele levenstijl Globaal humanitair probleem - ons versus CO2 - GGO s moeten honger uit wereld helpen 30

32 31

33 32

34 33

35 Depolitisering: economisering Bron: Bonneux, DS, 18/11/2006 Bron: Wouters, DS, 09/11/

36 Depolitisering: verwetenschappelijken Bron: Van Holen, DM, 04/11/2006 Bron: Wouters, DS, 16/11/2000 Bron: Knip, DS, 24/09/

37 Redant, DS, 07/11/2006 Depolitisering: moralisering Al Gore geciteerd door De Foer, DS, 07/11/2006 Minten, DS, 19/11/

38 Resultaten: politisering Rabaey, DM, 24/11/2012 Kenis & Lievens, DWM, 06/12/

39 Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Hoe kan effectiever gecommuniceerd worden vanuit het perspectief van democratische politiek? Hoe kunnen we bijdragen aan het creëren van ruimte om conflict en meningsverschillen te registreren en uit te drukken? Verschuiving maken - Van communiceren van wetenschap - naar aanmoedigen van politiek conflict en democratische strijd Mensen deel maken van articuleren en vormgeven alternatieve toekomsten 38

Technology Assessment: omgang met publieke zorgen

Technology Assessment: omgang met publieke zorgen Kivi-Niria Technology Assessment: omgang met publieke zorgen Geert Munnichs Opzet Algemene introductie Wat is/doet het Rathenau Instituut? Publieksonderzoek Status uitkomsten Implicaties voor besluitvorming

Nadere informatie

Politieke legitimiteit

Politieke legitimiteit Politieke legitimiteit Op het snijvlak van wetenschap en samenleving Geerten Waling De Responsieve Rechtsstaat, 22 september 2016 Bij ons leer je de wereld kennen 1 Routeplanner Even voorstellen Wat is

Nadere informatie

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief - Het christelijke belemmert de politiek niet, maar maakt haar juist mogelijk en waardevol - Pieter Jan Dijkman Vereniging voor Wijsbegeerte

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 10683 20 april 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 9 april 2015, nr. VO/741555,

Nadere informatie

Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz

Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz Datum 15-04-2015 Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz Barend van Heusden Marnix Academie Utrecht, 18 maart 2016 Datum 15-04-2015 2 Inleiding Een heel bekende tegenstelling:

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Communicatie vaardigheden COVA

Communicatie vaardigheden COVA Communicatie vaardigheden COVA Yuri Santana (13026003) maart 2014, Delft Inhoudsopgave Inleiding... 5 1. Observatielijst voorzitter... 6 1.1 HS versus GS... 8 2. Opdracht behorende bij conflict hanteren...

Nadere informatie

Narrig burgerschap als basis voor zelfredzaamheid. Ira Helsloot Hoogleraar crisisbeheersing en fysieke veiligheid

Narrig burgerschap als basis voor zelfredzaamheid. Ira Helsloot Hoogleraar crisisbeheersing en fysieke veiligheid Narrig burgerschap als basis voor zelfredzaamheid Ira Helsloot Hoogleraar crisisbeheersing en fysieke veiligheid Mijn centrale stelling De overheid verzwakt de zelfredzaamheid van burgers door: veel te

Nadere informatie

Communicatie vaardigheden

Communicatie vaardigheden Communicatie vaardigheden Yuri Santana (13026003) Februari 2014, Delft Inhoudsopgave Inleiding... 5 Observatielijst voorzitter... 6 HS versus GS... 8 Opdracht behorende bij conflict hanteren... 9 Herkennen

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

onderzoek in transitie?

onderzoek in transitie? Transitieonderzoek: onderzoek in transitie? Erik Paredis (UGent) Yves De Weerdt (VITO) Frank Nevens (VITO) Opstartworkshop INTRAP 31 mei 2012, Leuven www.steunpunttrado.be Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor

Nadere informatie

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing: Perspectief van de wetenschap Albert Meijer Universiteit Utrecht Politieacademie 11 september 2012 Even voorstellen

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

Democratie zonder secularisme: een pragmatistische kritiek op Habermas.

Democratie zonder secularisme: een pragmatistische kritiek op Habermas. Samenvatting Democratie zonder secularisme: een pragmatistische kritiek op Habermas. Deze dissertatie is een onderzoek naar de plaats van religieuze taal in publieke discussies. De consensuspositie is

Nadere informatie

SAMENVATTING. EU-beleid, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie. Bij resultaten gaat het er om

SAMENVATTING. EU-beleid, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie. Bij resultaten gaat het er om 0 SAMENVATTING De afwijzing van het Europees Grondwettelijk Verdrag door de Nederlandse bevolking in het referendum van juni 2005 was volgens velen de uitdrukking van een dieper liggend Nederlands onbehagen

Nadere informatie

Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor

Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor Religieuze Waarden, Onderwijs en Doel van deze workshop 1. 2. 3. Inzicht krijgen in religie als drijfveer voor sociaalmaatschappelijk handelen; Verkennen van morele

Nadere informatie

Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden

Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden Een voorstel voor Provinciale Staten van Gelderland en de Raden van de Gelderse gemeenten 7 juli 2015 Ramon Barends http://www.psp92.nl/gelderland/ Deze

Nadere informatie

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding Notitie burgerschapscompetenties in het MBO Inleiding In juni 2009 kwam de MBO Raad op verzoek van staatssecretaris Van Bijsterveldt met een advies over Leren, Loopbaan en Burgerschap (LLB). Een herziene

Nadere informatie

Mediation en conflictoplossing

Mediation en conflictoplossing Mediation en conflictoplossing Een onderzoek in opdracht van de VGM Laurens Bakker Instituut voor Rechtssociologie Instituut voor Culturele Antropologie en Ontwikkelingsstudies Radboud Universiteit Nijmegen

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

De rol van de politie in onze samenleving Prof. E. Enhus

De rol van de politie in onze samenleving Prof. E. Enhus De rol van de politie in onze samenleving Prof. E. Enhus Onderzoeksgroep Crime and society (CRiS) Veiligheid, preventie and policing 8/02/2013 pag. 1 Structuur lezing 1. Rol van de politie: empirische

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

Communiceren over wetenschap. Geert Vanpaemel KU Leuven

Communiceren over wetenschap. Geert Vanpaemel KU Leuven Communiceren over wetenschap Geert Vanpaemel KU Leuven 1. Inleiding 2. Algemene aanpak 3. Tips & Tricks Negatieve berichtgeving Naamgeving pesticiden, herbiciden, insecticiden, biociden Onvoorziene ecologische

Nadere informatie

Risicoperceptie en -communicatie. Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum

Risicoperceptie en -communicatie. Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum Risicoperceptie en -communicatie Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum Inhoud I Belang van risicocommunicatie II Risicoperceptie III Rollen en context IV Risicocommunicatie 28 april 2005 NVvA

Nadere informatie

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28 Inhoud Over deze analyse 13 De structuur van dit onderzoek 14 De bronnen en citaten 16 Referenties 17 Dankwoord 17 1. Inleiding. De Wever en de schaduw van Burke 19 1.1. Edmund Burke, een moderne held?

Nadere informatie

Basiscursus Natuur- en Milieueducatie NME in een wereld in verandering

Basiscursus Natuur- en Milieueducatie NME in een wereld in verandering Basiscursus Natuur- en Milieueducatie NME in een wereld in verandering Opdracht Neem 10 minuten de tijd om, samen met je tafelgenoten, na te denken over je eigen beroepspraktijk. Welke belangrijke maatschappelijke

Nadere informatie

Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie. Peter kroes

Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie. Peter kroes Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie Peter kroes Traditionele techniekfilosofie Techniek als geheel en de invloed van techniek op de samenleving Normatief standpunt Focus op morele kwesties Joseph

Nadere informatie

Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS

Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS Master Thesis by Anouke de Jong VU supervisor B.J. Regeer Introductie Biobrandstoffen; brandstoffen gemaakt van biomassa 1 ste generatie

Nadere informatie

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Deel I Kennis van de benaderingswijzen, het formele object Politiek-juridische concepten Kernvraag 1: Welke basisconcepten kent de politiek-juridische benaderingswijze?

Nadere informatie

Wat zijn identiteiten?

Wat zijn identiteiten? Identiteit in tijden van globalisering en migratie Pieter-Paul Verhaeghe PhD student Sociologie Universiteit Gent Redactielid Poliargus 1 Wat zijn identiteiten? 2 Identiteiten = sociale constructies Product

Nadere informatie

Kwaliteit en Toekomst. Verkenning van Duurzaamheid

Kwaliteit en Toekomst. Verkenning van Duurzaamheid Kwaliteit en Toekomst. Verkenning van Duurzaamheid Het RIVM heeft in 2004 een Duurzaamheidsverkenning ( Kwaliteit en Toekomst. Verkenning van Duurzaamheid, RIVM 2004) uitgevoerd. Een deze verkenning hebben

Nadere informatie

Vooraf. Strategisch OmgevingsManagement. Stelling

Vooraf. Strategisch OmgevingsManagement. Stelling Vooraf Strategisch OmgevingsManagement Voor het oplossen van problemen én het bouwen van een duurzame dialoog Innoveren door middel van samenwerking Almere, 5 juni 2014 Congres Duurzame strategische keuzes

Nadere informatie

Toezicht en moraliteit.

Toezicht en moraliteit. Toezicht en moraliteit. Over professionele waarden in de zorgsector Gabriël van den Brink Congres-NVTZ 10-11-2016 1 Moral sentiments in modern society Adam Smith (1723-1790) The Wealth of Nations (1776)

Nadere informatie

Cultuur als motor voor transitie Pulse Transitienetwerk Cultuur - Juni 2016

Cultuur als motor voor transitie Pulse Transitienetwerk Cultuur - Juni 2016 Cultuur als motor voor transitie Pulse Transitienetwerk Cultuur - Juni 2016 In 1972 berekende de Club van Rome dat we zonder wijzigingen aan onze manier van leven tegen 2050 afstevenen op een ecologische

Nadere informatie

2.2 Ontdekken van morele problemen

2.2 Ontdekken van morele problemen 2.2 Ontdekken van morele problemen 1 ste leerjaar 2 de leerjaar als we kiezen tussen - goed of slecht - rechtvaardig of onrechtvaardig - eerlijk of oneerlijk - solidair of niet solidair als waarden een

Nadere informatie

Mediation. als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties

Mediation. als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties Mediation als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties Inhoud 1. Wat is mediation? 2. Belang van mediation 3. Visie en concept 4. Hoe werkt het? 5. Integreren in de praktijk 2 1. WAT IS MEDIATION?

Nadere informatie

Werkgevers Ondernemers. In gesprek over de inhoud van het onderwijs

Werkgevers Ondernemers. In gesprek over de inhoud van het onderwijs Werkgevers Ondernemers In gesprek over de inhoud van het onderwijs 1 Algemeen Doe mee en praat mee! Antwoord of reactie op deze vraag? Dé landelijke dialoog over ons onderwijs en de toekomst. Deel gedachten,

Nadere informatie

Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck

Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck 1 Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck Emanuel Rutten Het essay van Vanheeswijck laat zich lezen als een boeiend en gepassioneerd

Nadere informatie

Van afwijkend naar verrijkend?

Van afwijkend naar verrijkend? Van afwijkend naar verrijkend? Onderzoek naar genuanceerde en correcte beeldvorming van personen met een beperking in 10 jaar Vlaamse media Tina Goethals Vakgroep Orthopedagogiek Universiteit Gent Departement

Nadere informatie

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg een populair recept een maatschappelijk probleem add some learning opgelost! deze bijdrage een perspectief

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

27/01/2016. Identiteit en radicaliteit en de opdracht van de school. Het verhaal van Walid. Sint-Niklaas 27 januari 2016

27/01/2016. Identiteit en radicaliteit en de opdracht van de school. Het verhaal van Walid. Sint-Niklaas 27 januari 2016 Identiteit en radicaliteit en de opdracht van de school Sint-Niklaas 27 januari 2016 Een verhaal van kaders in een perspectief van verbondenheid. 2 Het verhaal van Walid Walidpubert. Heeft het financieel

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Een kwantitatief model van rationaliteit. Een hedendaagse versie van Plato s meetkunst

Een kwantitatief model van rationaliteit. Een hedendaagse versie van Plato s meetkunst Een kwantitatief model van rationaliteit Een hedendaagse versie van Plato s meetkunst FEIT: Triomf van wetenschap technologie FEIT: Maatschappelijke problemen FEIT: verleiding van de technologische fix

Nadere informatie

Overzicht. ! Wetenschapsfilosofie = kritische reflectie over wetenschap. ! Inzicht in welke soorten onderwerpen wetenschapsfilosofen behandelen.

Overzicht. ! Wetenschapsfilosofie = kritische reflectie over wetenschap. ! Inzicht in welke soorten onderwerpen wetenschapsfilosofen behandelen. 1 Overzicht! Wetenschapsfilosofie = kritische reflectie over wetenschap.! Inzicht in welke soorten onderwerpen wetenschapsfilosofen behandelen.! Tegelijkertijd: andere voordrachten in de reeks situeren

Nadere informatie

Optimaliseren van Impact door

Optimaliseren van Impact door Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen Wifi: CongresAlfaGamma Wachtwoord: Impact2016 Optimaliseren van

Nadere informatie

Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende tw... twijfel rond klimaatverandering

Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende tw... twijfel rond klimaatverandering 1 van 5 23-9-2016 09:35 mo.be Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende twijfel rond klimaatverandering De topwetenschappers ergeren zich aan het feit dat de klimaatverandering nog

Nadere informatie

R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R

R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R 1 R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E

Nadere informatie

MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens. Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

Should I be Worried? Citizens Experiences and the Risk Politics of Cell Site Deployment M.B. de Graaff

Should I be Worried? Citizens Experiences and the Risk Politics of Cell Site Deployment M.B. de Graaff Should I be Worried? Citizens Experiences and the Risk Politics of Cell Site Deployment M.B. de Graaff Moet ik mij zorgen maken? De beleving van burgers en de risicopolitiek van de plaatsing van zendmasten

Nadere informatie

1. De uitdagingen waarvoor we staan

1. De uitdagingen waarvoor we staan Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor we staan en / in transitie 2. Denken over transities Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent 3. En wat met cultuur? 4. Bestaande transitienetwerken

Nadere informatie

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Remko Ybema Lezing Den Bosch 12 oktober 2010 www.ecn.nl Inhoud Noodzaak van duurzame energie Een duurzame energievoorziening in 2050 Doelen van het

Nadere informatie

Cultuureducatie, W&T en wereldoriëntatie

Cultuureducatie, W&T en wereldoriëntatie Cultuureducatie, W&T en wereldoriëntatie Barend van Heusden SLO-Conferentie Wetenschap en technologie bij de zaakvakken Utrecht, 16 april 2015 2 Inleiding Wat hebben wetenschap, techniek en wereldoriëntatie

Nadere informatie

2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden

2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden 2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden Opmerking:dit procesdoel zal normaal gezien bij elke les terugkomen. Het belang ervan is dat leerlingen beseffen dat heel veel keuzes in het leven waardegeladen

Nadere informatie

De democratie van biotechnologie bij dieren

De democratie van biotechnologie bij dieren De democratie van biotechnologie bij dieren Ethiek en beleid als een proces van onderzoek en dialoog Frank Kupper, Vrije Universiteit Amsterdam 2009 Biotechnologie bij dieren is een maatschappelijke controverse.

Nadere informatie

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES Bijzondere procesdoelen 4.1 Verantwoordelijkheid tegenover zichzelf 4.2 Eerbied voor de anderen 4.3 Zorg voor de anderen 4.4 Eerbied

Nadere informatie

Verbeelding van de samenleving

Verbeelding van de samenleving Verbeelding van de samenleving denken, dromen en doen na de verzorgingsstaat 11. extra bijeenkomst: vragen & discussie http://zorgenparticipatie.wordpress.com/ Verbeelding van de samenleving in 10 colleges

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

International workshop National Nano Debates LESSEN TREKKEN UIT DE NANODIALOOG

International workshop National Nano Debates LESSEN TREKKEN UIT DE NANODIALOOG International workshop National Nano Debates LESSEN TREKKEN UIT DE NANODIALOOG Op initiatief van de Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie (CieMDN) kwamen op 17 september verschillende internationale

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo II

Eindexamen filosofie vwo II Opgave 2 Over wetenschap en religie: zij die uit de hemel kwamen 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom wetenschappelijke kennis niet als probleemloze bron van vooruitgang kan worden beschouwd: wetenschap

Nadere informatie

Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media? Dr Bart Verheggen Amsterdam University College Klimaat Onderzoek & Communicatie

Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media? Dr Bart Verheggen Amsterdam University College Klimaat Onderzoek & Communicatie Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media? Dr Bart Verheggen Amsterdam University College Klimaat Onderzoek & Communicatie http://klimaatverandering.wordpress.com/ @KlimaatVeranda http://ourchangingclimate.wordpress.com/

Nadere informatie

Manager als relatiechirurg

Manager als relatiechirurg Manager als relatiechirurg Joep Choy partner van bv & NISTO opleidingen info@choyconsultants.nl www.choyconsultants.nl Leiderschap: persoon, relatiepatroon, context en omgeving Ontwikkeling Boegbeeld Leider

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen Hoofdstuk 3 Geloof, waarden, ervaringen Kennis en geloof Kennis is descriptief Heeft betrekking op feiten Is te rechtvaardigen Geloof is normatief Heeft betrekking op voorschriften Is subjectief Geldt

Nadere informatie

NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE

NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE ProDemos Collegereeks Gezond Wantrouwen: Motor van de democratie? NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE om van der Meer Universiteit van Amsterdam - tukroodvlees.nl Aanpak van vertrouwen Een volwassen democratie

Nadere informatie

Examen VWO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)

Examen VWO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 18 juni 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 93 punten te

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

De estafette: Klimaatverandering

De estafette: Klimaatverandering De estafette: Klimaatverandering door Sander Voerman WP nr. 4/2011 Afgelopen jaar is in Nederland de aandacht voor het probleem van de klimaatverandering volstrekt verstomd. Internationaal vormt ons land

Nadere informatie

Voor de definitie van een superpromoter van overheidsbeleid sluiten we zoveel mogelijk aan bij de definitie van Vogelaar:

Voor de definitie van een superpromoter van overheidsbeleid sluiten we zoveel mogelijk aan bij de definitie van Vogelaar: Samenvatting literatuuronderzoek superpromoters Aanleiding en definitie De overheid zoekt naar nieuwe manieren om haar boodschap zo overtuigend mogelijk over het voetlicht te krijgen. Dit geldt in het

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Religieuze ervaring 1 maximumscore 5 een bruikbare definitie van religie 1 drie problemen die zich kunnen voordoen bij het definiëren van religie 3 meerdere religieuze tradities;

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Onzichtbare voice-over in beeld

Onzichtbare voice-over in beeld Onzichtbare voice-over in beeld Een explorerend onderzoek naar de vormgeving van de documentaire in afstemming op het publiek met betrekking tot de onzichtbare voice-over in tekst en beeld Masterscriptie

Nadere informatie

U gooit alles op één hoopje meneer Staes.

U gooit alles op één hoopje meneer Staes. U gooit alles op één hoopje meneer Staes. Brief aan Bart Staes naar aanleiding van zijn reactie (bijgevoegd onderaan de tekst) op ons opiniestuk Liever een kakkerlak dan een ggo-sojaboon. Beste Bart Staes,

Nadere informatie

Interactie in actie 3 Burgerparticipatie in Eindhoven. Eindhoven, 17 september 2013 Dr. Laurens de Graaf

Interactie in actie 3 Burgerparticipatie in Eindhoven. Eindhoven, 17 september 2013 Dr. Laurens de Graaf Interactie in actie 3 Burgerparticipatie in Eindhoven Eindhoven, 17 september 2013 Dr. Laurens de Graaf Recente onderzoeken Interactief beleid en draagvlakontwikkeling Burgerparticipatie in Eindhoven,

Nadere informatie

Hoger Onderwijs: van elitair naar massa-onderwijs Jef C. Verhoeven Centrum voor Onderwijssociologie KU Leuven

Hoger Onderwijs: van elitair naar massa-onderwijs Jef C. Verhoeven Centrum voor Onderwijssociologie KU Leuven Hoger Onderwijs: van elitair naar massa-onderwijs Jef C. Verhoeven Centrum voor Onderwijssociologie KU Leuven Lezing aan de Arteveldehogeschool 16 mei 2002 9 mei 2002 Hoger Onderwijs 1 - Beschrijving geven

Nadere informatie

Genetisch gemodificeerde (GG) gewassen: maatschappelijke betekenis en regelgeving

Genetisch gemodificeerde (GG) gewassen: maatschappelijke betekenis en regelgeving Genetisch gemodificeerde (GG) gewassen: maatschappelijke betekenis en regelgeving Presentatie voor Commissie Fysiek Domein gemeente Stichtse Vecht Dirk Stemerding 16 juni 2015 www.rathenau.nl info@rathenau.nl

Nadere informatie

Een andere kijk op politieke tegenstellingen

Een andere kijk op politieke tegenstellingen Amanda Machin Een andere kijk op politieke tegenstellingen over klimaatverandering working paper 10 Een andere kijk op politieke tegenstellingen over klimaatverandering De serie Working Papers omvat studies

Nadere informatie

Animal Rights: The Abolitionist* Approach

Animal Rights: The Abolitionist* Approach Animal Rights: The Abolitionist* Approach Presenteert *Abolitionisme is het streven naar afschaffing van slavernij Dieren als Eigendommen door Professor Gary L. Francione Er zijn maar weinig morele principes

Nadere informatie

Maken transities de wereld duurzamer?

Maken transities de wereld duurzamer? Maken transities de wereld duurzamer? Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent www.cdo.ugent.be Benelux conferentie 2014 Leren in Transitie 18 november 2014 Gent 1. Denken over

Nadere informatie

Rapport Quinn Managementrollen

Rapport Quinn Managementrollen Rapport Quinn Managementrollen Naam Adviseur Jan Voorbeeld Adviseur van Organisatie Datum 23/01/2015 Inleiding Het doel van dit rapport is inzicht te krijgen in uw managementrollen en vaardigheden. Daarbij

Nadere informatie

FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Pedagogisch fundament. handboek ikc leeuwarden

Pedagogisch fundament. handboek ikc leeuwarden Pedagogisch fundament handboek ikc leeuwarden pedagogisch fundament Inhoud Moreel kader IKC Leeuwarden Dit handboek is een hulpmiddel te komen tot een pedagogisch fundament voor een IKC s. Uitgangspunt

Nadere informatie

Onderzoeksvragen. Bronnen en methode

Onderzoeksvragen. Bronnen en methode Samenvatting Dit onderzoek naar beeldvorming over het Westen in Egypte is uitgevoerd in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), op aanvraag van de Nationaal Coördinator

Nadere informatie

Inhoud. Wat blijft 11 Groet aan de lezer GOD - GROND, HOUVAST EN DOEL

Inhoud. Wat blijft 11 Groet aan de lezer GOD - GROND, HOUVAST EN DOEL Inhoud Wat blijft 11 Groet aan de lezer 17 1. GOD - GROND, HOUVAST EN DOEL God bestaat 21 Nee of ja tegen God onmogelijk 21 God - een zaak van vertrouwen 22 Het geloof in God als uiteindelijk gefundeerd

Nadere informatie

Het neo-conservatisme van de historicus Xiao Gongqin kan beschouwd worden als een duidelijk voorbeeld van de interactie tussen technocratische en

Het neo-conservatisme van de historicus Xiao Gongqin kan beschouwd worden als een duidelijk voorbeeld van de interactie tussen technocratische en SAMENVATTING Dit onderzoek heeft aangetoond dat de betekenis van het concept conservatisme (baoshou zhuyi) zeer betwist was onder intellectuelen tijdens de vroege jaren 1990. Technocratische intellectuelen,

Nadere informatie

Maarten van t Hof & Marie Deserno

Maarten van t Hof & Marie Deserno Maarten van t Hof & Marie Deserno Wat is REACH-AUT? Missie: REseArCH network AUTism Het duurzaam verbinden van kennis over autisme (ASS) uit praktijk en wetenschap Verhoogde kwaliteit van leven van mensen

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Lerend netwerk Sowedo 10/09/2014 Thema politisering

Lerend netwerk Sowedo 10/09/2014 Thema politisering Lerend netwerk Sowedo 10/09/2014 Thema politisering Welkom in Gent Doel netwerk: sterke inhoudelijke bijdragen over sowedo(breed) vertaalslag van deze inhouden naar het curriculum een sterkere link met

Nadere informatie

Lokaal Integraal Veiligheidsbeleid:

Lokaal Integraal Veiligheidsbeleid: Lokaal Integraal Veiligheidsbeleid: Onderzoek naar een geïntegreerde aanpak i.o.v. FOD Binnenlandse Zaken Onderzoeker: Tom Bauwens Promotor: prof. dr. Els Enhus Copromotoren: prof. dr. Paul Ponsaers &

Nadere informatie

Governance voor duurzamer wonen en bouwen: ervaringen, lessen en toekomstpistes

Governance voor duurzamer wonen en bouwen: ervaringen, lessen en toekomstpistes Governance voor duurzamer wonen en bouwen: ervaringen, lessen en toekomstpistes Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent www.steunpunttrado.be Omschrijving van het onderzoek Bijdrage

Nadere informatie

The diversity puzzle Mäs, Michael

The diversity puzzle Mäs, Michael The diversity puzzle Mäs, Michael IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document Version

Nadere informatie

De hei voorbij 3-7-2014. Samenwerken als team en het managen van conflictsituaties. Wat is een conflict? Escalatieladder

De hei voorbij 3-7-2014. Samenwerken als team en het managen van conflictsituaties. Wat is een conflict? Escalatieladder De hei voorbij Samenwerken als team en het managen van conflictsituaties Wat is een conflict? 1. Situatie: er is een tegenstelling 2. Besef : beide partijen zijn zich bewust van de situatie 3. Emoties:

Nadere informatie

interface en stakeholder participatie

interface en stakeholder participatie science-policy interface en stakeholder participatie Pieter Leroy Kennis voor klimaat Driebergen, 2 juli 2008 Hoe kom ik aan dit thema? Voorzitter stuurgroep MIRA: : productie van beleidsrelevante kennis,

Nadere informatie

In gesprek over de inhoud van het onderwijs van de toekomst

In gesprek over de inhoud van het onderwijs van de toekomst In gesprek over de inhoud van het onderwijs van de toekomst Leraar Schoolleider Bestuurder Doe mee en praat mee! Antwoord of reactie op deze vraag? Dé landelijke dialoog over ons onderwijs en de toekomst.

Nadere informatie

Deel III: Latente Verhaalanalyse

Deel III: Latente Verhaalanalyse SCHEMA NARRATIEVE ANALYSE VAN FIKTIE (2003) WEIJERS, A., GJ.OUD EN F. WESTER Aflevering 53 Ghost Town Deel III: Latente Verhaalanalyse Door: Linda van Iersel 0108677 Caroline Wessel 0127817 Docent: A.

Nadere informatie

Er volledig naast zitten

Er volledig naast zitten Ypsilon - Utrecht Er volledig naast zitten Over de betekenis van familieleden in de zorg voor mensen met een psychiatrische achtergrond. Prof. dr Andries Baart 14 november 2015 Opzet Deze inleiding: 1.

Nadere informatie

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16 Dit is een gecombineerd PTA voor twee vakken: voor maatschappijleer 1 (basis, behorend tot het gemeenschappelijk deel van het vakkenpakket) en voor maatschappijleer 2 (verdieping, behorend tot de sectorvakken

Nadere informatie

nr / Troebel Water

nr / Troebel Water nr.11 2013/ Troebel Water Momenten over het politieke van participatie aan cultuur, jeugd en sport Participatie van kansengroepen stond nog nooit zo hoog op de agenda. Geloof jij nog in een meer politieke

Nadere informatie

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven OCMW-wet 1976: vertrek van een nieuw maatschappijproject Artikel 1: Elke persoon

Nadere informatie