Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele"

Transcriptie

1 Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Pieter Maeseele

2 Wie ben ik? Communicatiewetenschappen UA Media, Wetenschap & Democratie Media & Democratie - Evalueren van mate waarin media bijdragen aan breed democratisch debat Media & Wetenschap - Focus op vraagstukken zoals klimaatverandering, GGO s, het energievraagstuk, etc. Wetenschap & Democratie - Rol van wetenschap in de samenleving - Emanciperende rol 1

3 Typische verhaallijnen Er bestaat een wetenschappelijke consensus over de antropogene en catastrofische kenmerken van klimaatverandering Maar aangezien dit schadelijk is voor hun industriële belangen en conservatieve waarden, zijn verschillende maatschappelijke groepen erin geslaagd om die wetenschappelijke consensus in vraag te stellen Met als gevolg dat het debat op onrechtmatige wijze is gepolitiseerd en het klimaatbeleid een gebrek aan vooruitgang kent. 2

4 Typische verhaallijnen Er bestaat een wetenschappelijke consensus over de voordelen en onschadelijkheid van genetisch gewijzigd voedsel (GGO s) Maar aangezien dit schadelijk is voor hun groene ideologie en belangen, zijn verschillende maatschappelijke groepen erin geslaagd om die wetenschappelijke consensus in vraag te stellen Met als gevolg dat het debat op onrechtmatige wijze is gepolitiseerd en we achter lopen op de rest van de wereld wat betreft de ontwikkeling van GGO s 3

5 Typische verhaallijnen Belangrijkste argument: Vanuit democratisch oogpunt - Niet onrechtmatige politisering - Maar depolitisering Waarom? - Verbergen wat op het spel staat - Democratische strijd tussen alternatieve duurzame toekomsten 4

6 Wetenschap? 5

7 6

8 1. Technologische risico s en maatschappelijk debat 7

9 8

10 wetenschappelijke consensus Veronderstellingen van verhaallijnen: - Mogelijkheid van een gesloten wetenschappelijke consensus - Tegenstelling wetenschap versus waarden/belangen - Noodzakelijkheid en wenselijkheid van gelijkschakeling wetenschappelijke en maatschappelijke consensus - Directe link tussen wetenschap en beleid Traditionele dichotomieën - Wetenschap versus ideologie, politiek, religie, emoties 9

11 Traditionele dichotomieën Ongeldig, want: 1)Nieuwe risico s - Moderniseringsrisico s: (im)materieel en (on)zichtbaar - Wetenschap: noodzakelijk, maar onvoldoende - Onverenigbare epistemische culturen not-yet-knowns - known unknowns - unknown unknowns 10

12 Traditionele dichotomieën Ongeldig, want: 1)Nieuwe risico s - Moderniseringsrisico s: (im)materieel en (on)zichtbaar - Wetenschap: noodzakelijk, maar onvoldoende - Onverenigbare epistemische culturen not-yet-knowns - known unknowns - unknown unknowns 2)Commercialisering van wetenschap - Patentering, contractonderzoek, spin-offs - Invloed marktcriteria op focus onderzoek 11

13 12

14 Traditionele dichotomieën Ongeldig, want: 1) Nieuwe risico s 2) Commercialisering van wetenschap Gevolgen: - Selectief gebruik van wetenschap mogelijk - Politieke beslissing nodig over aanvaardbare onzekerheid - Consensus is onmogelijk: winnaars en verliezers - Dominante beeldvorming afhankelijk van economische & culturele middelen waarover men beschikt 13

15

16

17

18 Traditionele dichotomieën Ongeldig, want: 1) Nieuwe risico s 2) Commercialisering van wetenschap Gevolgen: - Selectief gebruik van wetenschap mogelijk - Politieke beslissing nodig over aanvaardbare onzekerheid - Consensus is onmogelijk: winnaars en verliezers - Dominante beeldvorming afhankelijk van economische & culturele middelen waarover men beschikt 17

19 Risicoconflicten Klimaatverandering, GGOs, kernenergie, nanotech Botsing van risicodefinities, gebaseerd op tegengestelde: (i) Rationaliteiten (ii) Waarden & (iii) Belangen Selectief gebruik van tegensprekelijk wetenschappelijk bewijs door maatschappelijke actoren die bredere sociale, economische en politieke agenda s nastreven 18

20 Risicoconflicten Klimaatverandering, GGOs, kernenergie, nanotech Botsing van risicodefinities, gebaseerd op tegengestelde: (i) Rationaliteiten (ii) Waarden & (iii) Belangen Onmogelijke schikking via wetenschappelijke gegevens Noodzakelijke schikking via waarden en belangen = politieke conflicten democratische strijd 19

21 Risicoconflicten Copernicaanse revolutie: - Weg van een focus op wetenschapscommunicatie vanuit een perspectief van een vanzelfsprekende wetenschappelijke consensus Ontkent bestaan risicoconflicten - Naar een focus op hoe sociale, economische en politieke agenda s de legitimiteit van bepaalde wetenschappelijke gegevens (en hun woordvoerders) beïnvloeden Vanuit risicoconflictenperspectief 20

22 Communicatieperspectief Traditionele model - Relatie wetenschap & samenleving = kwestie (en vooral een probleem ) van communicatie en informatie 21

23 WETENSCHAP SAMENLEVING Media Wetenschap Publiek Bucchi 2002: 129

24 Communicatieperspectief Traditionele model - Relatie wetenschap & samenleving = kwestie (en vooral een probleem ) van communicatie en informatie Mediasociologisch perspectief - Welke beeldvorming bestaat er van wetenschap en technologie in het publieke discours en hoe hangt dit samen met (ongelijke) toegang tot media en maatschappelijk debat? 23

25 MAATSCHAPPELIJKE ACTOREN Reflexief circuit MEDIA BURGERS

26 Onderzoeksvraag Hoe kunnen we publieke discoursen evalueren aan de hand van de mate waarin zij democratisch debat en burgerschap faciliteren/verhinderen? 25

27 Democratisch debat? 26

28 Democratisch debat Confrontatie van tegengestelde maatschappijprojecten Democratische strijd tussen alternatieve duurzame toekomsten Gevaar: depolitisering Doel: universele rationele consensus Uitwissen van ideologische tegenstellingen Uitsluitingsmechanismen: rationalisering en moralisering - Tegenstander wordt vijand - Wetenschap versus fundamentalisten, conservatieven, radicalen Goed bestuur - Beleid op basis van technocratische & marktoverwegingen 27

29

30 Democratisch debat Politiseren - benaderen als conflict tussen tegengestelde visies op onzekerheid, gebaseerd op tegengestelde waarden en belangen - relateren aan alternatieve maatschappijvisies die onderwerp gemaakt worden van publiek debat = democratisch debat tussen alternatieve duurzame toekomsten Depolitisering - Op basis van een morele of rationele consensus de legitieme, verantwoordelijke deelnemers en eisen onderscheiden van illegitieme, onverantwoordelijke deelnemers - Goed vs kwaad, rationeel vs irrationeel, wetenschappelijk vs onwetenschappelijk, economisch vs oneconomisch = sluiten van ruimte voor democratisch debat 29

31 Rationaliseren - Wetenschappelijk probleem Depolitisering Vertalen van een wetenschappelijke naar een politieke consensus Believers vs non-believers Instrumentalisering van wetenschap - Economisch probleem Betaalbaar versus onbetaalbaar Perspectief van nationale competitiviteit - Technologisch probleem Moraliseren - Moreel probleem Individuele levenstijl Globaal humanitair probleem - ons versus CO2 - GGO s moeten honger uit wereld helpen 30

32 31

33 32

34 33

35 Depolitisering: economisering Bron: Bonneux, DS, 18/11/2006 Bron: Wouters, DS, 09/11/

36 Depolitisering: verwetenschappelijken Bron: Van Holen, DM, 04/11/2006 Bron: Wouters, DS, 16/11/2000 Bron: Knip, DS, 24/09/

37 Redant, DS, 07/11/2006 Depolitisering: moralisering Al Gore geciteerd door De Foer, DS, 07/11/2006 Minten, DS, 19/11/

38 Resultaten: politisering Rabaey, DM, 24/11/2012 Kenis & Lievens, DWM, 06/12/

39 Wetenschapscommunicatie en/of democratisch debat? Hoe kan effectiever gecommuniceerd worden vanuit het perspectief van democratische politiek? Hoe kunnen we bijdragen aan het creëren van ruimte om conflict en meningsverschillen te registreren en uit te drukken? Verschuiving maken - Van communiceren van wetenschap - naar aanmoedigen van politiek conflict en democratische strijd Mensen deel maken van articuleren en vormgeven alternatieve toekomsten 38

RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN

RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN Wim Weymans RECHT EN SAMENLEVING ANDERS BEKEKEN Filosofische perspectieven Recht en samenleving anders bekeken Filosofische perspectieven Wim Weymans Acco Leuven / Den Haag Verantwoording 13 Inleiding 17

Nadere informatie

Technology Assessment: omgang met publieke zorgen

Technology Assessment: omgang met publieke zorgen Kivi-Niria Technology Assessment: omgang met publieke zorgen Geert Munnichs Opzet Algemene introductie Wat is/doet het Rathenau Instituut? Publieksonderzoek Status uitkomsten Implicaties voor besluitvorming

Nadere informatie

Een Europese democratie: utopie of noodzaak?

Een Europese democratie: utopie of noodzaak? Een Europese democratie: utopie of noodzaak? Prof. Stefan Rummens Hoger Instituut voor Wijsbegeerte 14 november 2016 Europa in crisis? Europa in crisis de EU verliest slagkracht de EU verliest legitimiteit

Nadere informatie

Politieke legitimiteit

Politieke legitimiteit Politieke legitimiteit Op het snijvlak van wetenschap en samenleving Geerten Waling De Responsieve Rechtsstaat, 22 september 2016 Bij ons leer je de wereld kennen 1 Routeplanner Even voorstellen Wat is

Nadere informatie

Kritische kanttekeningen bij het radicaliseringsparadigma. Nadia Fadil IMMRC Antropologie KU Leuven 20 September 2016

Kritische kanttekeningen bij het radicaliseringsparadigma. Nadia Fadil IMMRC Antropologie KU Leuven 20 September 2016 Kritische kanttekeningen bij het radicaliseringsparadigma Nadia Fadil IMMRC Antropologie KU Leuven 20 September 2016 Politieke Partij Radikalen (1968-1991) Radicalisering Procesmatig & lineair Subjectpositie

Nadere informatie

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief

Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief Religie, christendom en politiek vanuit filosofisch perspectief - Het christelijke belemmert de politiek niet, maar maakt haar juist mogelijk en waardevol - Pieter Jan Dijkman Vereniging voor Wijsbegeerte

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 10683 20 april 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 9 april 2015, nr. VO/741555,

Nadere informatie

Bart Van Bouchaute Docent Politicologie Opleiding Sociaal Werk Arteveldehogeschool

Bart Van Bouchaute Docent Politicologie Opleiding Sociaal Werk Arteveldehogeschool Bart Van Bouchaute Docent Politicologie Opleiding Sociaal Werk Arteveldehogeschool Sociaal werk onder druk Debat over maatschappelijke positie sociaal werk Context: crisis/herstructurering welvaartsstaat

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz

Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz Datum 15-04-2015 Dwarse verbanden: natuur en techniek, wereldoriëntatie, cultuuronderwijs, enz Barend van Heusden Marnix Academie Utrecht, 18 maart 2016 Datum 15-04-2015 2 Inleiding Een heel bekende tegenstelling:

Nadere informatie

Besluit Geen globale terugval in actieve lidmaatschappen, wel onderlinge verschuivingen tussen verenigingen

Besluit Geen globale terugval in actieve lidmaatschappen, wel onderlinge verschuivingen tussen verenigingen Verenigingen (evolutie 1996 tot 2015) Meer dan de helft van de Vlamingen minstens actief in 1 vereniging, een kwart is minstens in 2 verenigingen actief: stabiele cijfers > bevolking tussen 18 en 75 jaar:

Nadere informatie

WELKOM IN HET TIJDPERK VAN DE REFLEXIVITEIT

WELKOM IN HET TIJDPERK VAN DE REFLEXIVITEIT Gaston Meskens Gaston Meskens > context filosofische reflectie, vanuit onderzoek bij het Centrum voor Ethiek en Waardenonderzoek (Faculteit Filosofie, Universiteit Gent) gevoed door een aantal engagementen:

Nadere informatie

Wijsbegeerte? Een probleemstelling 11/02

Wijsbegeerte? Een probleemstelling 11/02 Wijsbegeerte? Een probleemstelling 11/02 Karel Vinck, oud-topman van Bekaert, Umicore en de NMBS, lid van de inrichtende overheid van de K.U. Leuven Dirk Wouters, oud-topman van Alcatel, Siemens, nu gedelegeerd

Nadere informatie

Inhoud Deel I Wat is sociologie? Sociologie, een eerste omschrijving Sociologie als wetenschap Weerstanden tegen sociologie

Inhoud Deel I Wat is sociologie? Sociologie, een eerste omschrijving Sociologie als wetenschap Weerstanden tegen sociologie Inhoud I Deel I 1 Wat is sociologie?.... 3 1.1 Sociologie, een eerste omschrijving.... 4 1.2 Sociologie als wetenschap... 6 1.3 Weerstanden tegen sociologie.... 8 1.4 Sociologie en verpleegkunde... 9 1.5

Nadere informatie

onderzoek in transitie?

onderzoek in transitie? Transitieonderzoek: onderzoek in transitie? Erik Paredis (UGent) Yves De Weerdt (VITO) Frank Nevens (VITO) Opstartworkshop INTRAP 31 mei 2012, Leuven www.steunpunttrado.be Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor

Nadere informatie

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing: Perspectief van de wetenschap Albert Meijer Universiteit Utrecht Politieacademie 11 september 2012 Even voorstellen

Nadere informatie

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding

Notitie burgerschapscompetenties in het MBO. Inleiding Notitie burgerschapscompetenties in het MBO Inleiding In juni 2009 kwam de MBO Raad op verzoek van staatssecretaris Van Bijsterveldt met een advies over Leren, Loopbaan en Burgerschap (LLB). Een herziene

Nadere informatie

Communicatie vaardigheden COVA

Communicatie vaardigheden COVA Communicatie vaardigheden COVA Yuri Santana (13026003) maart 2014, Delft Inhoudsopgave Inleiding... 5 1. Observatielijst voorzitter... 6 1.1 HS versus GS... 8 2. Opdracht behorende bij conflict hanteren...

Nadere informatie

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Deel I Kennis van de benaderingswijzen, het formele object Politiek-juridische concepten Kernvraag 1: Welke basisconcepten kent de politiek-juridische benaderingswijze?

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

Workshop discoursanalyse. Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016

Workshop discoursanalyse. Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016 Workshop discoursanalyse Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016 (Heel korte) Inleiding tot discoursanalyse Uitgangspunt: De relatie TAAL WERKELIJKHEID - Geen strikt onderscheid - Taal is niet (enkel)

Nadere informatie

Narrig burgerschap als basis voor zelfredzaamheid. Ira Helsloot Hoogleraar crisisbeheersing en fysieke veiligheid

Narrig burgerschap als basis voor zelfredzaamheid. Ira Helsloot Hoogleraar crisisbeheersing en fysieke veiligheid Narrig burgerschap als basis voor zelfredzaamheid Ira Helsloot Hoogleraar crisisbeheersing en fysieke veiligheid Mijn centrale stelling De overheid verzwakt de zelfredzaamheid van burgers door: veel te

Nadere informatie

Zo kijkt VVJ naar participatie 1

Zo kijkt VVJ naar participatie 1 Zo kijkt VVJ naar participatie Groeien naar meer participatief besturen Groeien naar, want kun je niet snel snel, en niet in je eentje Participatief besturen : is voor VVJ een voorwaarde voor goed beleid

Nadere informatie

Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor

Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor Religieuze Waarden, Onderwijs en Doel van deze workshop 1. 2. 3. Inzicht krijgen in religie als drijfveer voor sociaalmaatschappelijk handelen; Verkennen van morele

Nadere informatie

Examenprograma filosofie havo/vwo

Examenprograma filosofie havo/vwo Examenprograma filosofie havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Communicatie vaardigheden

Communicatie vaardigheden Communicatie vaardigheden Yuri Santana (13026003) Februari 2014, Delft Inhoudsopgave Inleiding... 5 Observatielijst voorzitter... 6 HS versus GS... 8 Opdracht behorende bij conflict hanteren... 9 Herkennen

Nadere informatie

Pluralisme en Vlaamse nieuwsmedia

Pluralisme en Vlaamse nieuwsmedia 401 Pieter Maeseele, Laurens Van der Steen, Daniëlle Raeijmaekers, Robin Reul & Steve Paulussen* Pluralisme en Vlaamse nieuwsmedia De (hete) aardappel van de toekomst Inleiding Op 4 mei 2011 start onder

Nadere informatie

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg een populair recept een maatschappelijk probleem add some learning opgelost! deze bijdrage een perspectief

Nadere informatie

From the Press to Politics and Back. When do Media set the Political Agenda and when do Parties set the Media Agenda? D.J.

From the Press to Politics and Back. When do Media set the Political Agenda and when do Parties set the Media Agenda? D.J. From the Press to Politics and Back. When do Media set the Political Agenda and when do Parties set the Media Agenda? D.J. van der Pas Waarom staan sommige onderwerpen hoog op de agenda van de politiek,

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

SAMENVATTING. EU-beleid, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie. Bij resultaten gaat het er om

SAMENVATTING. EU-beleid, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie. Bij resultaten gaat het er om 0 SAMENVATTING De afwijzing van het Europees Grondwettelijk Verdrag door de Nederlandse bevolking in het referendum van juni 2005 was volgens velen de uitdrukking van een dieper liggend Nederlands onbehagen

Nadere informatie

Cultuur als motor voor transitie Pulse Transitienetwerk Cultuur - Juni 2016

Cultuur als motor voor transitie Pulse Transitienetwerk Cultuur - Juni 2016 Cultuur als motor voor transitie Pulse Transitienetwerk Cultuur - Juni 2016 In 1972 berekende de Club van Rome dat we zonder wijzigingen aan onze manier van leven tegen 2050 afstevenen op een ecologische

Nadere informatie

Communiceren over wetenschap. Geert Vanpaemel KU Leuven

Communiceren over wetenschap. Geert Vanpaemel KU Leuven Communiceren over wetenschap Geert Vanpaemel KU Leuven 1. Inleiding 2. Algemene aanpak 3. Tips & Tricks Negatieve berichtgeving Naamgeving pesticiden, herbiciden, insecticiden, biociden Onvoorziene ecologische

Nadere informatie

De rol van de politie in onze samenleving Prof. E. Enhus

De rol van de politie in onze samenleving Prof. E. Enhus De rol van de politie in onze samenleving Prof. E. Enhus Onderzoeksgroep Crime and society (CRiS) Veiligheid, preventie and policing 8/02/2013 pag. 1 Structuur lezing 1. Rol van de politie: empirische

Nadere informatie

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28

1.3.1. De samenleving is organisch 26 1.3.2. De nationalistische correctie van het sociaal contract 28 Inhoud Over deze analyse 13 De structuur van dit onderzoek 14 De bronnen en citaten 16 Referenties 17 Dankwoord 17 1. Inleiding. De Wever en de schaduw van Burke 19 1.1. Edmund Burke, een moderne held?

Nadere informatie

MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens. Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie. Peter kroes

Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie. Peter kroes Techniekfilosofie in de Dual Nature traditie Peter kroes Traditionele techniekfilosofie Techniek als geheel en de invloed van techniek op de samenleving Normatief standpunt Focus op morele kwesties Joseph

Nadere informatie

Werkgevers Ondernemers. In gesprek over de inhoud van het onderwijs

Werkgevers Ondernemers. In gesprek over de inhoud van het onderwijs Werkgevers Ondernemers In gesprek over de inhoud van het onderwijs 1 Algemeen Doe mee en praat mee! Antwoord of reactie op deze vraag? Dé landelijke dialoog over ons onderwijs en de toekomst. Deel gedachten,

Nadere informatie

Basiscursus Natuur- en Milieueducatie NME in een wereld in verandering

Basiscursus Natuur- en Milieueducatie NME in een wereld in verandering Basiscursus Natuur- en Milieueducatie NME in een wereld in verandering Opdracht Neem 10 minuten de tijd om, samen met je tafelgenoten, na te denken over je eigen beroepspraktijk. Welke belangrijke maatschappelijke

Nadere informatie

NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE

NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE ProDemos Collegereeks Gezond Wantrouwen: Motor van de democratie? NAAR EEN MODERNE(RE) DEMOCRATIE om van der Meer Universiteit van Amsterdam - tukroodvlees.nl Aanpak van vertrouwen Een volwassen democratie

Nadere informatie

Vluchtelingen en burgers zijn geen mensen Vrijzinnige antwoorden op politieke uitdagingen

Vluchtelingen en burgers zijn geen mensen Vrijzinnige antwoorden op politieke uitdagingen Vluchtelingen en burgers zijn geen mensen Vrijzinnige antwoorden op politieke uitdagingen 1 2 Vluchtelingen en burgers zijn geen mensen Jeroen Zandberg 3 Schrijver: Jeroen Zandberg ISBN: 9789463188043

Nadere informatie

2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden

2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden 2.1 Exploreren, verkennen en integreren van waarden Opmerking:dit procesdoel zal normaal gezien bij elke les terugkomen. Het belang ervan is dat leerlingen beseffen dat heel veel keuzes in het leven waardegeladen

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU Commissie politieke zaken 5.3.2009 AP/100.506/AM1-24 AMENDEMENTEN 1-24 Ontwerpverslag (AP/100.460) Co-rapporteurs: Ruth Magau (Zuid-Afrika) en Filip Kaczmarek

Nadere informatie

Verbeelding van de samenleving

Verbeelding van de samenleving Verbeelding van de samenleving denken, dromen en doen na de verzorgingsstaat 11. extra bijeenkomst: vragen & discussie http://zorgenparticipatie.wordpress.com/ Verbeelding van de samenleving in 10 colleges

Nadere informatie

Toezicht en moraliteit.

Toezicht en moraliteit. Toezicht en moraliteit. Over professionele waarden in de zorgsector Gabriël van den Brink Congres-NVTZ 10-11-2016 1 Moral sentiments in modern society Adam Smith (1723-1790) The Wealth of Nations (1776)

Nadere informatie

interface en stakeholder participatie

interface en stakeholder participatie science-policy interface en stakeholder participatie Pieter Leroy Kennis voor klimaat Driebergen, 2 juli 2008 Hoe kom ik aan dit thema? Voorzitter stuurgroep MIRA: : productie van beleidsrelevante kennis,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 39364 13 juli 2017 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 5 juli 2017, nr. VO/1188661,

Nadere informatie

Community arts en cultuureducatie. Gudrun Beckmann, Amsterdam 6 februari 2013

Community arts en cultuureducatie. Gudrun Beckmann, Amsterdam 6 februari 2013 Community arts en cultuureducatie Gudrun Beckmann, Amsterdam 6 februari 2013 Hoe kunnen cultuureducatie en community arts elkaar versterken, specifiek bij gemeenschappen in transitie Aanleiding: Onderzoeksarena

Nadere informatie

Democratie zonder secularisme: een pragmatistische kritiek op Habermas.

Democratie zonder secularisme: een pragmatistische kritiek op Habermas. Samenvatting Democratie zonder secularisme: een pragmatistische kritiek op Habermas. Deze dissertatie is een onderzoek naar de plaats van religieuze taal in publieke discussies. De consensuspositie is

Nadere informatie

Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende tw... twijfel rond klimaatverandering

Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende tw... twijfel rond klimaatverandering 1 van 5 23-9-2016 09:35 mo.be Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende twijfel rond klimaatverandering De topwetenschappers ergeren zich aan het feit dat de klimaatverandering nog

Nadere informatie

Maatschappelijke dilemma s in o.a. de biologieles

Maatschappelijke dilemma s in o.a. de biologieles Faculty of Science Freudenthal Institute for Science and Mathematics Education Maatschappelijke dilemma s in o.a. de biologieles Marie-Christine Knippels & Roald Verhoeff Biologiedidactici Freudenthal

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Van afwijkend naar verrijkend?

Van afwijkend naar verrijkend? Van afwijkend naar verrijkend? Onderzoek naar genuanceerde en correcte beeldvorming van personen met een beperking in 10 jaar Vlaamse media Tina Goethals Vakgroep Orthopedagogiek Universiteit Gent Departement

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Mediation en conflictoplossing

Mediation en conflictoplossing Mediation en conflictoplossing Een onderzoek in opdracht van de VGM Laurens Bakker Instituut voor Rechtssociologie Instituut voor Culturele Antropologie en Ontwikkelingsstudies Radboud Universiteit Nijmegen

Nadere informatie

27/01/2016. Identiteit en radicaliteit en de opdracht van de school. Het verhaal van Walid. Sint-Niklaas 27 januari 2016

27/01/2016. Identiteit en radicaliteit en de opdracht van de school. Het verhaal van Walid. Sint-Niklaas 27 januari 2016 Identiteit en radicaliteit en de opdracht van de school Sint-Niklaas 27 januari 2016 Een verhaal van kaders in een perspectief van verbondenheid. 2 Het verhaal van Walid Walidpubert. Heeft het financieel

Nadere informatie

Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck

Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck 1 Een beeld dat ons gevangen houdt. Over de epistemische status van de metafysica in het vertoog van Guido Vanheeswijck Emanuel Rutten Het essay van Vanheeswijck laat zich lezen als een boeiend en gepassioneerd

Nadere informatie

Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden

Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden Sommige doelen zijn universeel en van alle tijden Een voorstel voor Provinciale Staten van Gelderland en de Raden van de Gelderse gemeenten 7 juli 2015 Ramon Barends http://www.psp92.nl/gelderland/ Deze

Nadere informatie

Een kwantitatief model van rationaliteit. Een hedendaagse versie van Plato s meetkunst

Een kwantitatief model van rationaliteit. Een hedendaagse versie van Plato s meetkunst Een kwantitatief model van rationaliteit Een hedendaagse versie van Plato s meetkunst FEIT: Triomf van wetenschap technologie FEIT: Maatschappelijke problemen FEIT: verleiding van de technologische fix

Nadere informatie

Genetisch gemodificeerde (GG) gewassen: maatschappelijke betekenis en regelgeving

Genetisch gemodificeerde (GG) gewassen: maatschappelijke betekenis en regelgeving Genetisch gemodificeerde (GG) gewassen: maatschappelijke betekenis en regelgeving Presentatie voor Commissie Fysiek Domein gemeente Stichtse Vecht Dirk Stemerding 16 juni 2015 www.rathenau.nl info@rathenau.nl

Nadere informatie

Optimaliseren van Impact door

Optimaliseren van Impact door Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen Wifi: CongresAlfaGamma Wachtwoord: Impact2016 Optimaliseren van

Nadere informatie

Examen VWO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)

Examen VWO. Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 18 juni 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 93 punten te

Nadere informatie

Hoger Onderwijs: van elitair naar massa-onderwijs Jef C. Verhoeven Centrum voor Onderwijssociologie KU Leuven

Hoger Onderwijs: van elitair naar massa-onderwijs Jef C. Verhoeven Centrum voor Onderwijssociologie KU Leuven Hoger Onderwijs: van elitair naar massa-onderwijs Jef C. Verhoeven Centrum voor Onderwijssociologie KU Leuven Lezing aan de Arteveldehogeschool 16 mei 2002 9 mei 2002 Hoger Onderwijs 1 - Beschrijving geven

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16 Dit is een gecombineerd PTA voor twee vakken: voor maatschappijleer 1 (basis, behorend tot het gemeenschappelijk deel van het vakkenpakket) en voor maatschappijleer 2 (verdieping, behorend tot de sectorvakken

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES Bijzondere procesdoelen 4.1 Verantwoordelijkheid tegenover zichzelf 4.2 Eerbied voor de anderen 4.3 Zorg voor de anderen 4.4 Eerbied

Nadere informatie

Risicoperceptie en -communicatie. Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum

Risicoperceptie en -communicatie. Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum Risicoperceptie en -communicatie Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum Inhoud I Belang van risicocommunicatie II Risicoperceptie III Rollen en context IV Risicocommunicatie 28 april 2005 NVvA

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R

R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E T I L B U R G C O B B E N H A G E N C E N T E R 1 R E L I G I O U S J O U R N A L I S M C O M M U N I T Y O F P R A C T I C E

Nadere informatie

nr / Troebel Water

nr / Troebel Water nr.11 2013/ Troebel Water Momenten over het politieke van participatie aan cultuur, jeugd en sport Participatie van kansengroepen stond nog nooit zo hoog op de agenda. Geloof jij nog in een meer politieke

Nadere informatie

De werking van de democratie

De werking van de democratie De werking van de democratie Naar: Kompas Leeftijd: 9-12 jaar Duur: 45 minuten Doelen Samenwerking aanmoedigen Nadenken over omstreden aspecten binnen een democratische samenleving Luistervaardigheid,

Nadere informatie

Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS

Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS Perspectives and Key Arguments in the Food - Fuel Debate BIOFUELS Master Thesis by Anouke de Jong VU supervisor B.J. Regeer Introductie Biobrandstoffen; brandstoffen gemaakt van biomassa 1 ste generatie

Nadere informatie

Risico s, risicobeleving en crisiscommunicatie bij asbestincidenten

Risico s, risicobeleving en crisiscommunicatie bij asbestincidenten Risico s, risicobeleving en crisiscommunicatie bij asbestincidenten Rik van de Weerdt Arts M&G, profiel MMK Toxicoloog & GAGS GGD en Overijssel en Gelderland Verloren vertrouwen Cie Jansen Conclusies:

Nadere informatie

PTA maatschappijleer 2 KBL Bohemen cohort

PTA maatschappijleer 2 KBL Bohemen cohort Exameneenheden KBL maatschappijleer 2 (sectorvak zorg & welzijn) ML2/K/1 Oriëntatie op leren en werken: De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en het belang van maatschappijleer verwoorden.

Nadere informatie

Vooraf. Strategisch OmgevingsManagement. Stelling

Vooraf. Strategisch OmgevingsManagement. Stelling Vooraf Strategisch OmgevingsManagement Voor het oplossen van problemen én het bouwen van een duurzame dialoog Innoveren door middel van samenwerking Almere, 5 juni 2014 Congres Duurzame strategische keuzes

Nadere informatie

Wat zijn identiteiten?

Wat zijn identiteiten? Identiteit in tijden van globalisering en migratie Pieter-Paul Verhaeghe PhD student Sociologie Universiteit Gent Redactielid Poliargus 1 Wat zijn identiteiten? 2 Identiteiten = sociale constructies Product

Nadere informatie

De economische situatie

De economische situatie 1. In hoeverre bent u tevreden over uw huidige persoonlijke leefsituatie? U kunt uw tevredenheid uitdrukken door middel van een cijfer van 1 tot en met 100. (100 is zeer tevreden, 50 is neutraal en 1 is

Nadere informatie

Should I be Worried? Citizens Experiences and the Risk Politics of Cell Site Deployment M.B. de Graaff

Should I be Worried? Citizens Experiences and the Risk Politics of Cell Site Deployment M.B. de Graaff Should I be Worried? Citizens Experiences and the Risk Politics of Cell Site Deployment M.B. de Graaff Moet ik mij zorgen maken? De beleving van burgers en de risicopolitiek van de plaatsing van zendmasten

Nadere informatie

Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media? Dr Bart Verheggen Amsterdam University College Klimaat Onderzoek & Communicatie

Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media? Dr Bart Verheggen Amsterdam University College Klimaat Onderzoek & Communicatie Wordt de klimaatwetenschap goed weergegeven in de media? Dr Bart Verheggen Amsterdam University College Klimaat Onderzoek & Communicatie http://klimaatverandering.wordpress.com/ @KlimaatVeranda http://ourchangingclimate.wordpress.com/

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Kwaliteit en Toekomst. Verkenning van Duurzaamheid

Kwaliteit en Toekomst. Verkenning van Duurzaamheid Kwaliteit en Toekomst. Verkenning van Duurzaamheid Het RIVM heeft in 2004 een Duurzaamheidsverkenning ( Kwaliteit en Toekomst. Verkenning van Duurzaamheid, RIVM 2004) uitgevoerd. Een deze verkenning hebben

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

The Governance of Adaptation to Climate Change

The Governance of Adaptation to Climate Change The Governance of Adaptation to Climate Change Consortium governance of climate adaptation Samenstelling consortium Wageningen Universiteit Vrije Universiteit Erasmus Universiteit Universiteit Utrecht

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen Hoofdstuk 3 Geloof, waarden, ervaringen Kennis en geloof Kennis is descriptief Heeft betrekking op feiten Is te rechtvaardigen Geloof is normatief Heeft betrekking op voorschriften Is subjectief Geldt

Nadere informatie

2.2 Ontdekken van morele problemen

2.2 Ontdekken van morele problemen 2.2 Ontdekken van morele problemen 1 ste leerjaar 2 de leerjaar als we kiezen tussen - goed of slecht - rechtvaardig of onrechtvaardig - eerlijk of oneerlijk - solidair of niet solidair als waarden een

Nadere informatie

Bouwstenen voor verandering in de lokale driehoek

Bouwstenen voor verandering in de lokale driehoek Bouwstenen voor verandering in de lokale driehoek Proces Typologie & Belangen & Samenspel Middelen Verandering Competenties formele rollen Typologie & Belangen & Proces Samenspel Middelen Verwarring Competenties

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II Opgave 2 De digitale stedeling 9 maximumscore 2 aangeven dat het gebruik van sociale media mogelijk is door nieuwe communicatietechnieken 1 aangeven dat nieuwe communicatietechnieken voorbeeld zijn van

Nadere informatie

De estafette: Klimaatverandering

De estafette: Klimaatverandering De estafette: Klimaatverandering door Sander Voerman WP nr. 4/2011 Afgelopen jaar is in Nederland de aandacht voor het probleem van de klimaatverandering volstrekt verstomd. Internationaal vormt ons land

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I

Eindexamen filosofie vwo 2009 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Religieuze ervaring 1 maximumscore 5 een bruikbare definitie van religie 1 drie problemen die zich kunnen voordoen bij het definiëren van religie 3 meerdere religieuze tradities;

Nadere informatie

Ontpolderen langs de Westerschelde

Ontpolderen langs de Westerschelde Ontpolderen langs de Westerschelde Invloed van lokale en regionale actoren en legitimiteitsproblemen in het beleidsproces (2005-2009) Judith Floor Inhoud Onderzoeksvragen Context Begrippen Beleidsronden

Nadere informatie

Mediation. als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties

Mediation. als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties Mediation als mogelijke uitweg bij spanningsvolle relaties Inhoud 1. Wat is mediation? 2. Belang van mediation 3. Visie en concept 4. Hoe werkt het? 5. Integreren in de praktijk 2 1. WAT IS MEDIATION?

Nadere informatie

Onzichtbare voice-over in beeld

Onzichtbare voice-over in beeld Onzichtbare voice-over in beeld Een explorerend onderzoek naar de vormgeving van de documentaire in afstemming op het publiek met betrekking tot de onzichtbare voice-over in tekst en beeld Masterscriptie

Nadere informatie

Proeftoets E2 havo

Proeftoets E2 havo Proeftoets E2 havo 5 2016 1. Een verdachte kan te maken krijgen met een aantal personen en instanties. Wat is de juiste volgorde? A. 1. de politie 2. de rechter 3. de officier van justitie. B. 1. de officier

Nadere informatie

Maarten van t Hof & Marie Deserno

Maarten van t Hof & Marie Deserno Maarten van t Hof & Marie Deserno Wat is REACH-AUT? Missie: REseArCH network AUTism Het duurzaam verbinden van kennis over autisme (ASS) uit praktijk en wetenschap Verhoogde kwaliteit van leven van mensen

Nadere informatie

Voor de definitie van een superpromoter van overheidsbeleid sluiten we zoveel mogelijk aan bij de definitie van Vogelaar:

Voor de definitie van een superpromoter van overheidsbeleid sluiten we zoveel mogelijk aan bij de definitie van Vogelaar: Samenvatting literatuuronderzoek superpromoters Aanleiding en definitie De overheid zoekt naar nieuwe manieren om haar boodschap zo overtuigend mogelijk over het voetlicht te krijgen. Dit geldt in het

Nadere informatie

International workshop National Nano Debates LESSEN TREKKEN UIT DE NANODIALOOG

International workshop National Nano Debates LESSEN TREKKEN UIT DE NANODIALOOG International workshop National Nano Debates LESSEN TREKKEN UIT DE NANODIALOOG Op initiatief van de Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie (CieMDN) kwamen op 17 september verschillende internationale

Nadere informatie