Verslag NBW-themabijeenkomst Verleden, heden en toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag NBW-themabijeenkomst Verleden, heden en toekomst"

Transcriptie

1 Betreft: Datum overleg: 14 november 2013 Locatie Aanwezig Verslag NBW-themabijeenkomst Verleden, heden en toekomst De Observant, Amersfoort Verschillende leden van de themagroep NBW, adviseurs van NBWproducten, Stowa en Unie van Waterschappen Welkom door Michelle Talsma (Stowa) Michelle heet iedereen welkom namens de Unie van Waterschappen en Stowa. Zij geeft het woord aan André Oldenkamp, de dagvoorzitter. André neemt het programma door en merkt op dat, gezien het aantal presentaties, de borrel aan het eind van de dag echt verdiend moet worden. Programma 09:30 Welkom en toelichting programma André Oldenkamp 09:45 Verleden: de context waarbinnen normen tot stand kwamen Matthijs Kok 10:30 Discussie met de zaal over verleden 11:15 Koffiepauze 11:30 Heden: gerealiseerde instrumenten voor toetsing aan normen - Durk Klopstra 12:00 Heden: ervaringen met de Wateropgave in hoog Nederland Tom Grobbe 12:30 Lunch 13:15 Heden: ervaringen met de Wateropgave in laag Nederland Dolf Kern 13:45 Discussie met de zaal over heden 14:15 Toekomst: Schaderegelingen Robert van Kleef 14:45 Koffiepauze 15:00 Toekomst: Verzekeringen Matthijs Kok 15:30 Discussie met de zaal over toekomst 15:45 Gesprek met de zaal over vragen en wensen rondom de Wateropgave: hoe verder André Oldenkamp 16:15 Afsluiting en borrel

2 Verleden: de context waarbinnen normen tot stand kwamen Matthijs Kok (HKV Lijn in water) Matthijs blikt met ons terug op het ontstaan van de normen die we nu hanteren. Daarbij hebben we het over de normen die zijn opgenomen in de Provinciale verordeningen en die in grote lijnen overeen komen met de werknormen uit NBW 2003 en NBW-actueel In 1998 is de discussie over normen gestart vanwege de extreme neerslag in dat jaar. Voor die tijd waren er richtlijnen. Ook was er net een wet aangenomen voor schade waardoor Minister Zalm flink moest uitkeren. De schade liep op tot bijna 1 miljard gulden. Dit resulteerde in de vraag of de Waterschappen (WS) het watersysteem wel op orde hadden. De functie van de normen was expliciete communicatie over de inzet van de WS. Matthijs laat een filmpje zien van het neerslagverloop van september Vooral in Zeeland en Delfland bleef het maar regenen. Cumulatief viel op sommige plekken in 4 dagen meer dan 150 mm. Een maand later kregen Drenthe, Overijssel, Flevoland en een deel van Noord-Holland het flink voor de kiezen. Hierbij viel plaatselijk binnen een etmaal meer dan 75 mm. De eerder genoemde schade was vooral groot vanwege de aardappeloogst die verloren ging. Van de schade nam Rijksoverheid 75%, bedrijfsleven 20% en verzekeringsmaatschappijen 5% voor hun rekening. Vervolgens neemt Matthijs het tijdspad van doorlopen stappen met ons door: Eind 1998 wordt vastgesteld dat onduidelijk is aan welke eisen het waterbeheer moet voldoen. Stellen we dat vast met een regionale kosten-baten analyse (KBA) of met landelijke normen? In augustus 2000 geeft de Commissie Waterbeheer 21 ste eeuw (WB21) het advies tot het invoeren van een normenstelsel volgens landelijke systematiek. December 2000 komt de regering met het volgende standpunt: Voor het regionale systeem is niet vastgelegd welke mate van bescherming de regionale overheden aan de burger moeten bieden. Verkend zal worden op welke wijze

3 en met welke status normering van wateroverlast ingevoerd kan worden. Deze verkenning vindt plaats onder regie van de Unie van Waterschappen en in samenwerking met rijk, IPO, en VNG. Het kabinet wil hier uiterlijk in 2002 een besluit over nemen. In februari 2001 worden een drietal afspraken gemaakt met de Unie, WS en andere betrokken overheden. De wateropgave en watertoets komen hierbij ter sprake. De kerngroep Normering brengt in oktober 2001 een advies uit waarbij de kern is: Landelijke normen per type grondgebruik, met mogelijkheid om regionaal af te wijken (werknormen). De werknormen worden in juli 2003 opgenomen in NBW In juni 2008 worden zij gebiedsgericht gemaakt in NBW-actueel 2008 Tenslotte worden de normen vastgelegd in de Waterwet en Provinciale verordeningen in december Ook al heb je normen, soms gebeuren er dingen die je niet kunt voorzien: de extreme neerslag op 26 augustus De schade is, vooral in de Achterhoek, enorm. Wederom rijst de vraag: Wie gaat dat betalen? Bij de evaluatie van het watersysteem blijkt dat het maaibeheer heeft bijgedragen aan de wateroverlast door fors hogere waterstanden bij zware regenval. Het maaibeheer is niet getoetst aan de normen voor regionale wateroverlast. Ook blijkt ook het moment waarop hevige neerslag plaatsvindt deels te bepalen of er schade optreedt. Zo kan de grond wel of niet verzadigd zijn, of kunnen aardappels al gerooid zijn of nog niet. Matthijs stuurt ons de toekomst in met de vraag: Op basis van welke neerslagstatistiek moeten we ons met normen bezighouden: Stationswaarnemingen, gebeurtenissen (omvang en duur) of een optredende gebeurtenis ergens in Nederland?

4 Uit het publiek komt de vraag waarom het tijdselement niet is meegenomen in de discussie. Gras kan bijvoorbeeld dagenlang onder water staan. Ook komt de vraag ter sprake of er bij het vaststellen van de normen gekeken is naar gebieden waar eigenlijk helemaal geen probleem wordt ervaren. Dit is niet het geval, volgens Matthijs. Na verloop van tijd poneert iemand de stelling dat de normering nodeloze discussie op gang heeft gebracht in plaats van helderheid te creëren. Matthijs is het hier niet mee eens. Normering heeft geleid tot beter begrip van het watersysteem. Men moet naar knelpunten in het systeem kijken en bewust keuzes maken. Op de opmerking dat het hele proces doorlopen is om geen geld te hoeven uitkeren bij schade, zegt Matthijs dat er investeringen zijn gedaan waardoor de (kans op) schade minder is. Vervolgens wordt de vraag gesteld hoe anderen met Provincie en Gemeenten omgaan als zij beslissen te bouwen op plekken waar kans op overstroming is. Het systeem was op die pek op orde, maar nu ligt er een opgave. Uit reacties hierop blijkt dat in sommige gebieden in koopcontracten al melding wordt gemaakt van overstromingskansen. Ook investeren sommige WS in communicatie en samenwerking met genoemde overheidspartijen. Heden: gerealiseerde instrumenten voor toetsing aan normen Durk Klopstra (Stowa) In 2005 is voor het eerst de wateropgave bepaald. Hieruit werd onder meer geconcludeerd dat de WS-grenzen terug te zien zijn in de toetsing. Met het oog op uniformering heeft de NBW-themagroep instrumenten beschikbaar gesteld en ingezet op kennisdeling. Voor de diverse onderzoeken zijn begeleidingscommissies in het leven geroepen en er zijn NBW-themabijeenkomsten georganiseerd. Resultaten zijn: Inzicht in verschillen in Provinciale verordeningen Standaard werkwijze Neerslag- en verdampingsreeksen en statistiek (www.meteobase.nl) BOWA: GIS-applicatie om wateropgave en onzekerheden te kwantificeren Waterschadeschatter (WSS) voor KBA (www.waterschadeschatter.nl)

5 Momenteel wordt ingezet op integratie van BOWA met WSS en een NBW-portaal met daarop alle producten. Durk geeft ook aan waarvoor (nog) geen uniforme werkwijze beschikbaar is. Denk daarbij aan modellering en statistische werkwijze. Stowa en UvW willen hier best energie in steken als er vraag is vanuit de WS. Uit de zaal komt de vraag of de WSS gebruikt wordt. Durk geeft aan dat dit een aantal keer per week is, door een relatief kleine club. Het gebruik wordt geïntensiveerd door een gebruikersgroep eromheen te zetten. Het instrument werkt niet in zandgebieden. De WSS berekent alleen schade door inundatie. Schade door hoge grondwaterstanden zit er niet in. De WSS kan, naar wens, doorontwikkeld worden. Momenteel speelt ook de update van de HELP-tabellen. Mogelijk kan die uitkomst bieden bij het bepalen van schade door grondwater. Heden: ervaringen met de Wateropgave in hoog Nederland Tom Grobbe (WS Velt en Vecht) Binnen Rijn-Oost waren de grenzen van de verschillende WS ook zichtbaar in de toetsing. In de uitkomst van de toetsing zaten grote verschillen, terwijl Provincies Drenthe en Overijssel een vergelijkbaar kader hebben. De fusie van WS Regge en Dinkel en WS Velt en Vecht was de katalysator voor de andere 3 WS om deel te nemen. Tom noemt 6 punten waarop de 5 partijen konden uniformeren: Begrippen en definities (wateropgave, maatregelenpakket, klimaatopgave) Normeringskaart Feitelijke toetsing (rekenkundige toetsing en beheerdersoordeel) Knelpuntenkaart Strategie aanpak knelpunten Feitelijke aanpak knelpunten Voor deze toetsingsronde richt de werkgroep zich vooral op eenzelfde look en feel

6 van de 2 kaarten en op één lijn zitten qua begrippen en definities. Voor de feitelijke beoordeling hebben de WS verschillende vertrekpunten wat model betreft. Er was geen behoefte om dat te synchroniseren. De werkgroep was ten tijde van deze presentatie 10 weken op weg en loopt tegen de volgende uitdagingen op: Rijn-oost heeft te maken met 3 verschillende provincies, waarbij Drenthe en Overijssel constructief en pro-actief meewerken, maar Gelderland helaas niet. Zij verwijst naar het Stowa-rapport. Mogelijk leidt dit tot een knelpunt als het plan (zonder medewerking van Provincie Gelderland) straks af is. Bovendien liggen er in Drenthe en Gelderland WS die niet in Rijn-Oost deelnemen. Grootste uitdaging is mogelijk nog wel dat uniformeren verandering inhoudt. Wil men nog uniformeren als men terug moet komen op reeds in gang gezette ontwikkelingen (geformuleerde doelen, bergingsopgaven, knelpunten, projecten)? Tot 2 keer toe heeft de werkgroep bot gevangen bij het DB toen zij consequenties van uniformering bij hen teruglegden. Planningstechnisch is e.e.a. moeilijk hard te maken vanwege de fusie van Regge en Dinkel en Velt en Vecht en verkiezingen. Uit vergelijking van vorige toetsing blijkt: Water- en klimaatopgave zijn nu met elkaar verweven en moeten uit elkaar. Valt tegen om één taal te spreken: m 3 of hectaren. Sommige knelpunten zijn deels weggeschreven. De Dinkel inundeert bijvoorbeeld regelmatig. Dit is een geaccepteerd gegeven. Maar als je naar heel Rijn-Oost kijkt, geldt dat misschien ook voor andere vergelijkbare beken/gebieden. Sterk verschillende schaalniveaus (normen landgebruik, maaiveldcriterium). Achter sommige keuzes zit heel veel historie. De komende tijd blijft de werkgroep contact houden met de portefeuillehouders en de provincie, worden de definities en het uniformeringsvoorstel verder uitgewerkt en consequenties in beeld gebracht.

7 Vanuit de zaal wordt de verbazing geuit dat sectorhoofden aangeven over definities na te denken terwijl het 5 voor 12 is. Er zouden doelmatige maatregelen moeten worden vastgesteld. Een ander vindt de door Rijn-Oost ingezette lijn juist een betere strategie. Tom voegt toe dat sommige maatregelen vooralsnog niet hardop genoemd worden vanwege gevoeligheid. Dit is een bestuurlijk charme-offensief. Vanuit de zaal wordt toegegeven dat het heel lastig ligt om op bestuurlijke beslissingen terug te komen. Toch wordt ook de vraag gesteld hoe de Rijn-Oost-WS straks praktisch aan de slag gaan. Tom geeft aan dat er globale GIS-exercities worden uitgevoerd, maar dat ook daarin niet alle WS even ver zijn. Heden: ervaringen met de Wateropgave in laag Nederland Dolf Kern (HHRS van Rijnland) Het resultaat van de toetsingsronde in 2005 was een enorme opgave voor West- Nederland. Dit zorgde voor een band tussen deze WS: samen zouden ze de lijn van de UvW bijsturen, want de doelen voor 2015 waren onbereikbaar. Een flinke wind in de rug was de uitkomst van het Bestuursakkoord Water in 2011: het moest goedkoper en doelmatiger. In de evaluatie van NBW 2011 was ook een verschuiving zichtbaar, namelijk van norm- naar doelgericht. Klap op de vuurpijl was de komst van een nieuw GS in Zuid-Holland, dat aangaf het proces belangrijker te vinden dan het resultaat. Dit was in het begin wennen, maar samenwerking met de Provincie is waardevol gebleken, omdat zij de wetgeving bepalen. Dus, hoe word je doelmatiger? Dolf geeft aan dit op 3 punten in te steken: Faseren Slimmer te werk gaan Norm aanpassen M.b.t het faseren laat Dolf een kaart zien met de gebieden die in 2015 niet op orde

8 zijn. Hiermee creëert hij transparantie. De normoverschreiding was moeilijk uit te leggen en dit heeft ook geleid tot een soort gevecht met Provincie over de kaderstelling en uitvoering. Wat ligt bij Provincie en wat bij WS? Uiteindelijk is daar op een constructieve manier inhoud aan gegeven. Dolf is slimmer te werk gegaan door coalities aan te gaan. Daarbij is afgesproken op het huidige klimaat te toetsen. Ook is onderzoek gedaan naar de winst van operationeel beheer (voorbemalen). De Schadeschatter is veel gebruikt om maatregelen te vergelijken. Ook bleek uit onderzoek dat een schaderegeling kan, maar bestuurlijk stevige consequenties heeft. Dolf blijft wat langer stilstaan bij normaanpassing. In verschillende cases hebben ze in een gebiedsproces naar een nieuwe gebiedsnorm toegewerkt. Boskoop is daar een mooi voorbeeld van. Ook is generiek gekeken naar de norm voor veenweide, samen met enkele omliggende WS. Na een KBA voor de Papenwegsepolder is de veenweidenorm getoetst per seizoen. Hieruit bleek dat gras alleen schade leidt in het groeiseizoen, waardoor de norm van 1:10 verantwoord aangepast kan worden naar 1:10 in het groeiseizoen. Bij de laatste sheet concludeert Dolf het volgende: Je hebt de Provincie nodig Communicatie over normaanpassing is bestuurlijk complex Aanpassing van verordening vergt juristen Meenemen van de eigen achterban (o.a. rekenaars) vraagt aandacht Het is en blijft mensenwerk De discussie die volgt, opent André met de vraag of we met de normen te ambitieus zijn geweest. Is er ooit gevraagd om het serviceniveau dat we willen gaan leveren? Dolf is van mening dat het opstellen van normen een goede zet is geweest. Door ermee te werken, loop je tegen dingen aan die beter of verstandiger kunnen. Uit het publiek komt de vraag waarom het zo moeilijk te communiceren is dat grasland van de norm 1:10 naar 1:10 in het groeiseizoen kan. Dolf geeft aan

9 dat de Provincie het best begrijpt als je het uitlegt, maar dan moet de afgevaardigde gaan communiceren over versoepeling van een norm die is vastgesteld voor bescherming van haar inwoners. Dat is gevoelsmatig lastig. Toekomst: Schaderegelingen Robert van Kleef (Sterk Consulting) De titel van Roberts presentatie is Schade door wateroverlast: voorkomen, afkopen of vergoeden? Hoe doelmatig om te gaan met de schadevraag? Robert begint met een illustratie en vraagt ons wat wij zouden doen: Schade accepteren of er (vrijwel) alles aan doen om schade te voorkomen? Wij lijken in eerste instantie toch wel moeite te hebben om er niet alles aan te doen om schade te voorkomen, bijna tot in een buitenproportionele hoeveelheid geld en tijd. Robert schetst de ruimte voor doelmatigheidsafweging binnen de NBW-normen: Inspanningsplicht (Prov. Friesland en Noord-Brabant) i.p.v. resultaatsverplichting Naast technische compensatie ook schaderegeling denkbaar; zorgvuldige belangenafweging vereist Ondoelmatig is potentiële schade door wateroverlast voorkomen met onevenredig hoge kosten Onevenredigheid opheffen door het treffen van een schaderegeling De alternatieven voor het omgaan met schade door wateroverlast zijn: Normaanpassing (valt buiten het onderwerp van deze presentatie) Schade voorkomen / technisch mitigeren Schade vooraf regelen (uitkopen eigenaar of contractuele schadevergoeding) Niets (extra) doen en schade achteraf vergoeden Sterk Consulting heeft bij zes WS onderzoek gedaan naar de ervaringen met schaderegelingen. Conclusies aangaande het vooraf regelen van schade zijn: Een afzonderlijke schadevergoedingsregeling voor schade als gevolg van NIET gestuurde wateroverlast is niet doelmatig. De systeemkosten zijn relatief hoog, het aantal en de omvang van de claims zijn beperkt en het kan claims uitlokken.

10 Bij uitkopen zijn de systeem- en uitkoopkosten disproportioneel hoog. Bij vergoeden is het aangaan van individuele overeenkomsten af te raden. Er is een wanverhouding tussen systeemkosten (wederom erg hoog) en de kosten van de uiteindelijke schade-uitkeringen (erg laag). Daarbij is er het risico van niet tekenen en alsnog claims achteraf. Conclusies t.a.v. schaderegelingen achteraf: Meest doelmatig is het afhandelen van de ontvangen schadeclaims (Waterwet). Afhandeling via Adviescommissie schade: kostbaar (> 10 K euro per zaak), maar wenselijk bij (juridisch) complexere claims op ad hoc basis en mogelijk in samenwerking met andere WS Afhandeling zelf doen: doelmatig bij relatief eenvoudige en financieel lage claims, bijv. met vergoedingsnormentabel Tenslotte noemt Robert de KBW (Kosten Baten Waterbeheer): Een uniforme en breed gedragen werkwijze die het mogelijk maakt keuzes in projecten en beleid tegen elkaar af te wegen via een analyse van financiën en (maatschappelijke) effecten. De eerste vraag die gesteld wordt in de discussie is: Hoe scheidt je rechtmatige claims van onrechtmatige? Vooraf goed communiceren van goed onderbouwd en gedocumenteerd beleid is hierbij de crux, volgens Robert. Je kunt schadeclaims afwijzen als je als waterschap aan de inspanningsverplichting hebt voldaan. Toekomst: Verzekeringen Matthijs Kok (HKV Lijn in water) Verzekeren is gebaseerd op solidariteit: een groep mensen loopt een risico. Op voorhand staat niet vast wie van hen getroffen wordt. Om financiële gevolgen van het verwezenlijken van het risico af te wenden, sluit men een verzekering. Met de ingelegde premie worden diegenen schadeloos gesteld die daadwerkelijk getroffen zijn.

11 Er zijn 6 typen waterschade: 1. In huis (CV, 3. Riolering 6. Primaire keringen waterbed) 4. Oppervlakte water 7. Doorbraak (in 2. Grondwater 5. Regionale keringen buitendijks gebied) Met de opstal/inboedelverzekering kunnen alleen 1, 3 en 4 worden verzekerd. Agrarische schade door neerslag is verzekerbaar via aparte verzekering. Tot 2009 waren er 2 verzekeraars voor agrarische schade. Momenteel is dat er één: Agriver. Bij hen is een regenwateroverlastverzekering af te sluiten die de getaxeerde schade volledig uitkeert na een eigen risico van 25 % en bij bepaalde extreme neerslag. Daarnaast bieden ze een brede weersverzekering aan waarin 25 % van de schade als gevolg van bijv. droogte, vorst, hagel, erosie, blikseminslag wordt opgevangen, na een eigen risico van 30 %. Schade bij doorbraak van primaire of regionale kering, valt onder de WTS (wet tegemoetkoming schade bij rampen) als sprake is van een nationale ramp. Bij Wilnis was dat het geval. Sinds 1 september 2012 biedt EigenHuis/Neerlandse BV ook een verzekering aan, waarbij de premie afhankelijk is van risico en dekking. Overstromingsschade is ook te verzekeren via EigenHuis/Neerlandse BV. De premie is hierbij afhankelijk van overstromingsdiepte en kans. Eén van de eerste vragen die gesteld wordt, is Wat kunnen WS met deze kennis? Matthijs geeft aan dat bij waterschade altijd de vraag speelt of verzekeraars dat niet kunnen vergoeden. Wanneer gevraagd wordt of WS zich moeten verzekeren, zegt Matthijs dat WS niets te vrezen hebben als ze hun systeem op orde hebben. Je bent als WS verantwoordelijk voor de afspraken die je maakt. Gesprek met de zaal over vragen en wensen rondom de NBW opgave: hoe verder? André Oldenkamp Op de vraag wat Stowa en UvW de komende tijd kunnen doen of wat de WS nodig hebben, worden de volgende opmerkingen geplaatst: Heldere aanbevelingen uit rapport uniformering uitvoeren.

12 Misschien kunnen we nog een uniformeringsslag slaan in schaderegelingen? Ervaringen delen in het nemen van doelmatige maatregelen. Onzekerheden BOWA meer benutten. Dit is ingewikkelde materie, dus hierin gezamenlijk optrekken. Momenteel kijken we vrij sectoraal naar wateroverlast. Meer de samenhang zoeken met bijv. inundatie vanuit regionale keringen, grondwater, droogte; het geheel vereenvoudigen. Er komt een korte discussie op gang over het nadrukkelijk zoeken van samenwerking met RO om water als leidend principe te krijgen. De politieke/bestuurlijke discussie is de verantwoordelijkheid van WS zelf: zoek naar maatwerk met Provincie en Gemeenten. Stowa en UvW kunnen echter de strategische boodschap uitdragen: hoe droog zijn de voeten in 2015? André vraagt Durk en Mark wat hen uit deze dag is opgevallen en wat zij eruit halen. Durk geeft aan dat er veel progressie is geboekt. Er zijn nog wat losse eindjes, maar hij ervaart niet de roep naar nieuwe ontwikkelingen. Mark geeft aan dat nu het instrumentarium om uniformering te brengen in de toetsing goed op de rails staat vooral voor de meer beleidsmatige integratie van NBW met andere beleidsterreinen (waterveiligheid, zoetwater, droogte, natuur, KRW) aandacht moet komen. Die taak ligt meer bij de Unie dan bij Stowa. Mark heeft nog 2 vragen: 1. Is het voorjaar een goed moment om in beeld te brengen hoe het watersysteem van Nederland ervoor staat? De meeste WS geven aan dit te kunnen, omdat ze naar 2015 toe werken. Een enkel WS kan in plaats daarvan aangeven welke maatregelen geformuleerd zijn om doelen te halen. 2. Volgend jaar weer bij elkaar komen of moet het vaker? Het heeft zeker meerwaarde om jaarlijks bij elkaar te komen. Volgende keer kunnen we bespreken wat de situatie zal zijn in 2015 en hoe we verder moeten. Verzoek uit de zaal is dan minder op inhoud te focussen en meer tijd te nemen om elkaar te spreken.

Schade door wateroverlast Voorkomen, afkopen of vergoeden?

Schade door wateroverlast Voorkomen, afkopen of vergoeden? Schade door wateroverlast Voorkomen, afkopen of vergoeden? Amersfoort, 14 november 2013 Wat is doelmatig omgaan met de schadevraag? Robert van Cleef Copyright 2007 by Sterk Consulting. Private for the

Nadere informatie

Toekomst: Verzekeringen

Toekomst: Verzekeringen Toekomst: Verzekeringen Prof.dr.ir. Matthijs Kok Wat is verzekeren? Verzekeren is gebaseerd op solidariteit: een groep mensen loopt het risico dat hen iets overkomt. Op voorhand staat niet vast wie van

Nadere informatie

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten Waterschap De Dommel Waterberging De visie tot 2050 op hoofdpunten Inhoud 2 De waterbergingsvisie van Waterschap De Dommel; doel, kader en status 4 Werknormen wat zijn dat? 5 Waterschap De Dommel kan niet

Nadere informatie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie

Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie 24 Resultaten peiling Samenvatting leerpunten uit online-enquête werksessie De 32 auteurs en redactieleden die aan dit boek hebben meegewerkt, hadden als voorbereiding op de werksessie van 7 november 2013

Nadere informatie

VERZEKERBAARHEID VAN OVERSTROMINGEN EN WATEROVERLAST IN NEDERLAND

VERZEKERBAARHEID VAN OVERSTROMINGEN EN WATEROVERLAST IN NEDERLAND AcW-2011/95004.01 VERZEKERBAARHEID VAN OVERSTROMINGEN EN WATEROVERLAST IN NEDERLAND 1. Voorgeschiedenis De Adviescommissie Water (AcW) heeft in 2004 een advies uitgebracht inzake verzekeren van wateroverlast.

Nadere informatie

Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond?

Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond? Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond? Het risico-oordeel richt zich op primaire en regionale waterkeringen. Primaire waterkeringen beschermen tegen een overstroming uit zee, de grote meren

Nadere informatie

Water in Bebouwd gebied

Water in Bebouwd gebied Presentatie 20-06 - 2007 1 Water in Bebouwd gebied (relatie gemeente en waterschap) Judith Calmeyer Meijburg-Van Reekum Wat wil ik u vertellen? 2 Status Quo Aa en Maas De stip op de horizon Voorbeeld Geerpark

Nadere informatie

Methode berekenen onzekerheid in wateropgave nu beschikbaar

Methode berekenen onzekerheid in wateropgave nu beschikbaar Methode berekenen onzekerheid in wateropgave nu beschikbaar Hans Hakvoort 1, Joost Heijkers 2, Kees Peerdeman 3 en Michelle Talsma 4 Samenvatting In opdracht van de STOWA heeft HKV lijn in water een methode

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Blad 2 van 6 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Huidige situatie; wat is er al bereikt?... 4

Nadere informatie

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Plan van Aanpak POV Auteur: Datum: Versie: POV Macrostabiliteit Pagina 1 van 7 Definitief 1 Inleiding Op 16 november hebben wij van u

Nadere informatie

Verzekeren van regenschade

Verzekeren van regenschade gepubliceerd in: Het Waterschap nummer 17, pag. 803-807, september 2000 Auteurs: M. Kok H.F. Dooper I.B.M. Lammers ISBN 90-77051-07-4 nummer 7 april 2002 Dr.ir. M. Kok, drs. H.F. Dooper en drs. I.B.M.

Nadere informatie

Waarom is het plan dat de Unie van Waterschappen nu voorlegt aan de staatssecretaris een deugdelijk en goed plan voor het toekomstig waterbeheer?

Waarom is het plan dat de Unie van Waterschappen nu voorlegt aan de staatssecretaris een deugdelijk en goed plan voor het toekomstig waterbeheer? Nederland waterland, Nederland waterschapsland Kernboodschap De waterschappen zijn gericht op de toekomst. Daarom hebben zij in het licht van de klimaatverandering en de economische crisis een plan gemaakt

Nadere informatie

Assetmanagement bij waterkeringen

Assetmanagement bij waterkeringen Assetmanagement bij waterkeringen Frank den Heijer NVRB symposium Assetmanagement in de publieke sector Assetmanagement bij waterkeringen Historie en context Toetsproces waterkeringen Cases: toetsronden

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. Relevante kaders - Waterwet - Verordening voor de Fysieke Leefomgeving Flevoland (VFL) Lelystad, 21 maart 2013

ALGEMENE VERGADERING. Relevante kaders - Waterwet - Verordening voor de Fysieke Leefomgeving Flevoland (VFL) Lelystad, 21 maart 2013 VERGADERDATUM 23 april 2013 SSO SECTOR/AFDELING STUKDATUM NAAM STELLER 3 april 2013 R.J.E. Peeters ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT 12 Voorstel Kennisnemen van het projectplan voor Waterbeheerplan 3 waarin

Nadere informatie

Parafering besluit PFO Ber 03-06-2013 B Conform Geparafeerd door: Dragt, J. D&H 11-06-2013 H Conform Geparafeerd door: Dragt, J.

Parafering besluit PFO Ber 03-06-2013 B Conform Geparafeerd door: Dragt, J. D&H 11-06-2013 H Conform Geparafeerd door: Dragt, J. agendapunt 3.b.1 1069670 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden WIJZIGINGSOVEREENKOMST NIEUWE DRIEMANSPOLDER Portefeuillehouder Berg, A. van den Datum 11 juni 2013 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming

Nadere informatie

Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13

Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13 Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13 Voorstelnr. : R 6837 Onderwerp : Gemeentelijk Rioleringsplan 2010-2015 Stadskanaal, 1 juni 2011 Beslispunten 1. Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2010-2015

Nadere informatie

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks

Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid. Waterveiligheid buitendijks Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering en Veiligheid Waterveiligheid buitendijks In ons land wonen ruim 100.000 mensen buitendijks langs de rivieren, de grote meren en de kust. Zij wonen aan de waterzijde

Nadere informatie

I. 647.325,13 ten laste van de exploitatie te brengen, dit is reeds verwerkt bij de eerste bestuursrapportage (BURAP 1) 2012.

I. 647.325,13 ten laste van de exploitatie te brengen, dit is reeds verwerkt bij de eerste bestuursrapportage (BURAP 1) 2012. agendapunt H.10 1008366 Aan Verenigde Vergadering AFSLUITEN INVESTERINGSPLAN EN KREDIET AANVOERTRACÉ BERGING DRIEMANSPOLDER Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-6-2012 1. het investeringsplan en krediet

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Verslag. Bijeenkomst verzekeren en wateroverlast. 24 november 2005 10-12 uur

Verslag. Bijeenkomst verzekeren en wateroverlast. 24 november 2005 10-12 uur Verslag Verslag van Bijeenkomst verzekeren en wateroverlast Datum bespreking Tijd 24 november 2005 10-12 uur Plaats Den Haag Kenmerk AcW-2006/004 Inleiding Op 24 november kwamen vertegenwoordigers van

Nadere informatie

Inventarisatie van de verzekerbaarheid van schade als gevolg van extreme regenval en wateroverlast

Inventarisatie van de verzekerbaarheid van schade als gevolg van extreme regenval en wateroverlast abcdefgh Inventarisatie van de verzekerbaarheid van schade als gevolg van extreme regenval en wateroverlast Bij particulieren: inboedel en opstal (woonhuis) Bij bedrijven: inventaris/goederen en opstal/gebouwen

Nadere informatie

agendapunt 06.06 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER

agendapunt 06.06 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER agendapunt 06.06 1008936 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 25-09-2014 Kennis te nemen van de evaluatie van de beleidsnota grondwaterbeheer.

Nadere informatie

BEANTWOORDING VAN VRAGEN OVER DE EVALUATIE WATEROVERLAST

BEANTWOORDING VAN VRAGEN OVER DE EVALUATIE WATEROVERLAST DATUM 12 maart 2014 VAN College van D&H AAN Verenigde Vergadering AFSCHRIFT AAN Evaluatie Wateroverlast BETREFT MEMO BEANTWOORDING VAN VRAGEN OVER DE EVALUATIE WATEROVERLAST 1 AANLEIDING In het Evaluatierapport

Nadere informatie

WATERSCHAPSBLAD 2012, NUMMER 23 BIJL.: 1 Agendapunt: 6

WATERSCHAPSBLAD 2012, NUMMER 23 BIJL.: 1 Agendapunt: 6 AB 25-09-2012 WATERSCHAPSBLAD 2012, NUMMER 23 BIJL.: 1 Agendapunt: 6 Sittard, 11 september 2012 AAN HET ALGEMEEN BESTUUR Onderwerp: Heroverweging kwijtscheldingsbeleid Voorstel 1. het huidige kwijtscheldingsbeleid

Nadere informatie

Zolang situaties voor primaire keringen nog niet op orde zijn een pakket beheermaatregelen opstellen voor situaties met hoogwater.

Zolang situaties voor primaire keringen nog niet op orde zijn een pakket beheermaatregelen opstellen voor situaties met hoogwater. WBP programma WBP Maatregelen 2016-2021 Veiligheid Uitvoeren en beheren: Toetsen van primaire keringen en kunstwerken; vanaf 2017 toetsen op basis van nieuwe risiconormen en met gebruik van nieuw wettelijk

Nadere informatie

Zorgverzekeringen 2015

Zorgverzekeringen 2015 Q1 We beginnen met vier stellingen over zorgverzekeringen in algemene zin. Hiervoor heeft u niet uw nieuwe polisvoorwaarden nodig. Waar of niet waar? Als ik dezelfde zorgverzekering bij dezelfde zorgverzekeraar

Nadere informatie

Parafering besluit PFO Hae 06-07-2015 B Conform Geparafeerd door: Brandt, M.H.J. D&H 04-08-2015 H Conform Geparafeerd door: Maden, B.P.

Parafering besluit PFO Hae 06-07-2015 B Conform Geparafeerd door: Brandt, M.H.J. D&H 04-08-2015 H Conform Geparafeerd door: Maden, B.P. agendapunt 3.b.5 1201818 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden ARCHIEFRAPPORTAGE DELFLAND (KPI) Portefeuillehouder Haersma Buma, M.A.P. van Datum 4 augustus 2015 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Zorgverzekeringen 2015

Zorgverzekeringen 2015 Q1 We beginnen met vier stellingen over zorgverzekeringen in algemene zin. Hiervoor heeft u niet uw nieuwe polisvoorwaarden nodig. Waar of niet waar? Als ik dezelfde zorgverzekering bij dezelfde zorgverzekeraar

Nadere informatie

Resultaten enquête gemeenten en openbare oplaadpunten

Resultaten enquête gemeenten en openbare oplaadpunten Resultaten enquête gemeenten en openbare oplaadpunten Uitgevoerd door: 1 Colofon Uitgave Programma Elektrisch rijden Natuur&Milieu Postbus 1578 3500 BN Utrecht Hamburgerstraat 28a 3512 NS Utrecht Uitgevoerd

Nadere informatie

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 BEOORDELINGSGRONDSLAG VOOR AFVALWATERSYSTEMEN Hans Korving Witteveen+Bos Waar gaan we het over hebben? Motivatie Context Aanpak Zelf aan de slag Uitwerking grondslag

Nadere informatie

IBRAHYM: de digitale waterpartner in Limburg

IBRAHYM: de digitale waterpartner in Limburg IBRAHYM: de digitale waterpartner in Limburg Samenwerken in de waterketen 17 juni 2015 Nila Taminiau Senior hydroloog Waterschap Peel en Maasvallei IBRAHYM (concreet) Statisch: Afmetingen beek Locatie

Nadere informatie

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW.

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW. Notitie over de bijdragen van Vechtstromen aan het Bestuursakkoord Water en de samenwerkingopgave in de regio s Wateropgave De komende jaren komen er grote wateropgaven op de samenleving af die vragen

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT

HUISHOUDELIJK REGLEMENT HUISHOUDELIJK REGLEMENT Artikel 1 Artikel 2 Artikel 3 Artikel 4 Artikel 5 Artikel 6 Artikel 7 Artikel 8 Artikel 9 Artikel 10 Artikel 11 Artikel 12 Artikel 13 Artikel 14 Artikel 15 Lidmaatschap, toelating

Nadere informatie

: Nieuw belastingstelsel

: Nieuw belastingstelsel A L G E M E E N B E S T U U R Vergadering d.d. : 7 september 2011 Agendapunt: 7 Onderwerp : Nieuw belastingstelsel KORTE SAMENVATTING: In het Bestuursakkoord Water is overeengekomen dat de waterschappen

Nadere informatie

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007

K a n s e n. voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t. Onderzoeksrapport. Mei 2007 K a n s e n voor particulier natuurbeheer i n B r a b a n t Onderzoeksrapport Mei 2007 Opdrachtgever: Uitvoerenden: In samenwerking met: Provincie Noord-Brabant Brabants Landschap Brabants Particulier

Nadere informatie

Het Waterschapshuis, Amersfoort

Het Waterschapshuis, Amersfoort Betreft: Verslag bijeenkomst Data-integratie voor beter zoetwaterbeheer door ESA, STOWA, SAT-water en het Waterschapshuis Datum overleg: 24 januari 2013 Locatie Aanwezig Het Waterschapshuis, Amersfoort

Nadere informatie

Zwarte Piet of niet? Enquête Onderwijsblad november 2015 Tabellen

Zwarte Piet of niet? Enquête Onderwijsblad november 2015 Tabellen Zwarte Piet of niet? Enquête Onderwijsblad november 2015 Tabellen 1 Verantwoording Begin november hield het Onderwijsblad een korte enquête over Zwarte Piet onder de leden in het basisonderwijs waarvan

Nadere informatie

Provincies, natuurlijk doen! Aanvulling BBL-oud-grond

Provincies, natuurlijk doen! Aanvulling BBL-oud-grond Provincies, natuurlijk doen! Aanvulling BBL-oud-grond Aanvullend advies aan het Interprovinciaal Overleg over de verdelingsvraagstukken samenhangend met de BBL-oud-grond Juni 2013 Inhoud 1 Inleiding 2

Nadere informatie

Parafering besluit PFO Bom 03-11-2014 Gewijzigd akkoord Geparafeerd D&H 11-11-2014 (Geen) Geparafeerd door: Werf, R. van der

Parafering besluit PFO Bom 03-11-2014 Gewijzigd akkoord Geparafeerd D&H 11-11-2014 (Geen) Geparafeerd door: Werf, R. van der agendapunt 3.a.2 1163311 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden OPHEFFEN VAN C.Q. UITTREDEN UIT DE GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING BEHEER GRONDWATERONTTREKKING DELFT-NOORD Portefeuillehouder Bom - Lemstra,

Nadere informatie

Code Interbestuurlijke Verhoudingen

Code Interbestuurlijke Verhoudingen CODE > Code Interbestuurlijke Verhoudingen Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen dragen samen de verantwoordelijkheid voor een goed bestuur van Nederland. De medeoverheden erkennen dat zij daarin

Nadere informatie

Behoort bij schrijven no. 689.865

Behoort bij schrijven no. 689.865 Behoort bij schrijven no. 689.865 Ex. no.,2-c VERKIEZING TWEEDE KAMER 1963 - PSP Bij de ruim 70,000, door de PSP in maart 1962 gewonnen t.o.v. 1959» voegden zich op 15 mei jl. die van nog bijna 8.000 kiezers.

Nadere informatie

Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Inhoudsopgave

Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Inhoudsopgave 74OF86 RWD rapporten.indd 1 23-10-2007 14:23:15 74OF86 RWD rapporten.indd 2 23-10-2007 14:23:21 Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 Het watersysteem...

Nadere informatie

Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid

Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid Ruimteconferentie Workshop 11 21-05-2013 Jeannette Beck, Lia van den Broek, Olav-Jan van 1 Inhoud presentatie Context Kennis en decentralisatie

Nadere informatie

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid BESLUITENLIJST Voorronde Open Huis Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid Aanwezig: Voorzitter: dhr. J. Buzepol Locogriffier: mw. A. van Wees (locogriffier) Leden:

Nadere informatie

Onderzoek naar. Eigen Risico 2010

Onderzoek naar. Eigen Risico 2010 Onderzoek naar Eigen Risico 2010 2 Aanleiding: Het viel de Vereniging Auto van de Zaak op dat werkgevers verschillende maatstaven hanteren bij het al dan niet doorberekenen van het Eigen Risico bij schade

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013

Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013 Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013 Aan de deelnemers van de bijeenkomst is gevraagd aan te geven wat de gewenste rol is van de publieke partijen (Rijk, Provincie

Nadere informatie

STOWA dag Operationele Sturing

STOWA dag Operationele Sturing STOWA dag Operationele Sturing 30 september 2014 Resultaten sessie 2: wensput, klaagmuur, ideeënboom A. De Wensput: 1. Beter waterbeheer Een doel: juist peilbeheer in alle omstandigheden (Wim V.) Flexibel

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Resultaten enquête vakbekwaamheid

Resultaten enquête vakbekwaamheid Resultaten enquête vakbekwaamheid In hoeverre bent u het eens met onderstaande stellingen? De nieuwe vakbekwaamheideisen hebben geen gevolgen voor mijn werkzaamheden. 1. Helemaal oneens 307 36,08% 2. Oneens

Nadere informatie

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd Een overzicht van de spreiding van huursegmenten per provincie en voor een aantal steden Staf Depla, Lid Tweede Kamer

Nadere informatie

3 jaar later, effecten en ervaringen

3 jaar later, effecten en ervaringen Samen werken aan water Wateragenda Zuid-Holland 2012-2015 3 jaar later, effecten en ervaringen Een gezamenlijk document van de provincie Zuid-Holland en de Zuid-Hollandse waterschappen: Hoogheemraadschap

Nadere informatie

Verklaring van Hoog & Droog

Verklaring van Hoog & Droog Verklaring van Hoog & Droog Aangenomen bij acclamatie op woensdag 6 juni bij Burgers Zoo te Arnhem Over de andere kant van de Delta Verklaring van Hoog & Droog Conclusies en adviezen geformuleerd tijdens

Nadere informatie

WaterWijzer Landbouw: wat is het en wat kun je ermee?

WaterWijzer Landbouw: wat is het en wat kun je ermee? WaterWijzer Landbouw: wat is het en wat kun je ermee? Mirjam Hack namens consortium 26 juni 2014 www.waterwijzer.nl WaterWijzer Landbouw: wat is het en wat kun je ermee? Wat is het? Waarom actualisatie

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Verzekeraars en klimaatverandering. Timo Brinkman 20 april 2016

Verzekeraars en klimaatverandering. Timo Brinkman 20 april 2016 Verzekeraars en klimaatverandering Timo Brinkman 20 april 2016 Agenda Wat doen het Verbond en de verzekeraars? Welke schades zien verzekeraars? Climate Two Degrees Gezamenlijk risicomanagement: Techniek

Nadere informatie

3 november 2014. Inleiding

3 november 2014. Inleiding 3 november 2014 Inleiding In 2006 publiceerde het KNMI vier mogelijke scenario s voor toekomstige veranderingen in het klimaat. Het Verbond van Verzekeraars heeft vervolgens doorgerekend wat de verwachte

Nadere informatie

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s Ondergrondse opslag Kansen en dilemma s Nut en noodzaak? 2 Historisch perspectief Aanname alles is optimaal geregeld, water volgt functie; Nu voldoende water door externe aanvoer; Weinig urgentie voor

Nadere informatie

Financiële verhouding tussen waterschappen en rijk

Financiële verhouding tussen waterschappen en rijk 58 Financiële verhouding tussen waterschappen en rijk C. Hoeben* Samenvatting Waterschappen zijn decentrale overheden die van oudsher de regionale wateren beheren en de werkzaamheden bekostigen uit belastingopbrengsten.

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL VOORSTEL AAN DE RAAD VAN DE GEMEENTE CRANENDONCK

RAADSVOORSTEL VOORSTEL AAN DE RAAD VAN DE GEMEENTE CRANENDONCK VOORSTEL AAN DE RAAD VAN DE GEMEENTE CRANENDONCK Registratienummer Datum raadsvergadering 21 september 2010 Datum B&W besluit 10 augustus 2010 Portefeuillehouder Frans Strik Behandelend ambtenaar Lilian

Nadere informatie

KRW- doelen voor de overige wateren in Noord- Brabant: een pragma:sche uitwerking

KRW- doelen voor de overige wateren in Noord- Brabant: een pragma:sche uitwerking KRWdoelen voor de overige wateren in NoordBrabant: een pragma:sche uitwerking Frank van Herpen (Royal HaskoningDHV), Marco Beers (waterschap Brabantse Delta), Ma>hijs ten Harkel en Doesjka Ertsen (provincie

Nadere informatie

ons kenmerk ECFE/U201401021 Lbr. 14/036

ons kenmerk ECFE/U201401021 Lbr. 14/036 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Rapport Vernieuwing van de begroting en verantwoording van gemeenten Samenvatting uw kenmerk ons kenmerk ECFE/U201401021

Nadere informatie

SCHADEREGELING DE RONDE HOEP

SCHADEREGELING DE RONDE HOEP INLEIDING WAT TE DOEN BIJ SCHADE VERZOEK SCHADE VERGOEDING VERKORTE PROCEDURE VOORSCHOT SCHADEVORMEN b SCHADEREGELING DE RONDE HOEP De Ronde Hoep is aangewezen als calamiteitenberging. Als bewoner van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1994 1995 24 071 Wateroverlast in Nederland Nr. 21 HERDRUK 2 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland

Provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland Gedeputeerde Staten Provinciale Staten van Noord-Holland Provincip Noord-F~oharid luw contactpersoon door tussenkomst van de Statengriffier,_t~ujjJvLJrijbur..,Qj.~L....._~ Florapark

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

De uitkomsten van het onderzoek van TAUW en de toetsing aan het huidige beleid, zijn in deze memo samengevat.

De uitkomsten van het onderzoek van TAUW en de toetsing aan het huidige beleid, zijn in deze memo samengevat. MEMO Datum : 24 mei 2016 Aan Van : Stadsdeelcommissie Noord : Hans van Agteren Onderwerp : Grondwateroverlast Enschede Noord Inleiding In het Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP) zijn zeven gebieden benoemd

Nadere informatie

PUNT NR. 9 VAN DE AGENDA VAN DE VERGADERING VAN HET ALGEMEEN BESTUUR D.D. 19 december 2013.

PUNT NR. 9 VAN DE AGENDA VAN DE VERGADERING VAN HET ALGEMEEN BESTUUR D.D. 19 december 2013. PUNT NR. 9 VAN DE AGENDA VAN DE VERGADERING VAN HET ALGEMEEN BESTUUR D.D. 19 december 2013. Zwolle, 20 november 2013 Nr. Bestuur-4232 Aan het algemeen bestuur Onderwerp: HWBP Plannen van Aanpak Verkenningsfase

Nadere informatie

agendapunt 3.b.6 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden SAMENWERKINGSOVEREENKOMST WATER RIJSWIJK-ZUID Datum 7 november 2011

agendapunt 3.b.6 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden SAMENWERKINGSOVEREENKOMST WATER RIJSWIJK-ZUID Datum 7 november 2011 agendapunt 3.b.6 971464 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden SAMENWERKINGSOVEREENKOMST WATER RIJSWIJK-ZUID Portefeuillehouder Berg, A. van den Datum 7 november 2011 Aard bespreking Besluitvormend

Nadere informatie

Stedelijke Wateropgave

Stedelijke Wateropgave Stedelijke Wateropgave Vergelijking normen voor water op straat en inundatie Stichting RIONED Voorwoord Er is een norm voor het optreden van water op straat in relatie tot de capaciteit van de riolering

Nadere informatie

De mening van de Nederlandse burger over TTIP

De mening van de Nederlandse burger over TTIP De mening van de Nederlandse burger over TTIP Dit onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau Multiscope in opdracht van: Wat is uw geslacht? Wat is uw leeftijd? 25,5% 49,6% 50,4% 43% 31,5% Mannen Vrouw

Nadere informatie

Voorstel Kennis te nemen van de communicatiestrategie van de gezamenlijke waterschappen en de ontwikkelde middelen corporate story en woordmerk.

Voorstel Kennis te nemen van de communicatiestrategie van de gezamenlijke waterschappen en de ontwikkelde middelen corporate story en woordmerk. Aan het dagelijks bestuur Datum: 11-02-2014 Onderwerp: Landelijke communicatiestrategie waterschappen Voorstel Kennis te nemen van de communicatiestrategie van de gezamenlijke waterschappen en de ontwikkelde

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

PROJECT 322-09. Constructief Groot Onderhoud N322 / N267. actueel op www.brabant.nl / N322

PROJECT 322-09. Constructief Groot Onderhoud N322 / N267. actueel op www.brabant.nl / N322 PROJECT 322-09 Constructief Groot Onderhoud N322 / N267 actueel op www.brabant.nl / N322 Doel presentatie U zo goed mogelijk informeren over wat, hoe en wanneer van het onderhoudswerk aan de N322 Uw vragen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

DB-vergadering 26-06-2012 Agendapunt 5

DB-vergadering 26-06-2012 Agendapunt 5 DB-vergadering 26-06-2012 Agendapunt 5 Onderwerp Vaststelling woordmerk in combinatie met logo WRO Portefeuillehouder(s) J.J. Schrijen Afdeling Bestuur en Communicatie Bestuursprogramma Niet van toepassing.

Nadere informatie

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Plan van aanpak Rekenkamer Maastricht februari 2007 1 1. Achtergrond en aanleiding 1 De gemeente Maastricht wil maatschappelijke doelen bereiken.

Nadere informatie

Geen schadevergoeding na overlast door rioleringwerkzaamheden Gemeente Almere Stadsbeheer

Geen schadevergoeding na overlast door rioleringwerkzaamheden Gemeente Almere Stadsbeheer Rapport Gemeentelijke Ombudsman Geen schadevergoeding na overlast door rioleringwerkzaamheden Gemeente Almere Stadsbeheer Samenvatting 26 februari 2014 RA140329 Een inwoner van Almere ondervindt in april

Nadere informatie

AGENDAPUNT 4.5.A/B. Onderwerp: aanpak wateroverlast Kockengen en bemalingsgebied De Tol Nummer: 868550-v2. Voorstel

AGENDAPUNT 4.5.A/B. Onderwerp: aanpak wateroverlast Kockengen en bemalingsgebied De Tol Nummer: 868550-v2. Voorstel VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 4.5.A/B Onderwerp: aanpak wateroverlast Kockengen en bemalingsgebied De Tol Nummer: 868550-v2 In D&H: 30-09-2014 / 14-10-2014 Stellers: Cor Vos / Roel Bronda

Nadere informatie

Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen. Kenniscoaches: wie, wat en hoe?

Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen. Kenniscoaches: wie, wat en hoe? Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen Kenniscoaches: wie, wat en hoe? Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen Kenniscoaches: wie, wat en hoe? In het Bestuursakkoord Water

Nadere informatie

Denk mee met Rijnland

Denk mee met Rijnland Denk mee met Rijnland weergave conferentie 2 juni ten behoeve van waterbeheerplan 5 IJMUIDEN AMSTERDAM WEST WASSENAAR GOUDA Droge voeten, schoon water Inhoudsopgave: Inleiding 3 Een nieuw waterbeheerplan

Nadere informatie

Inzicht in kostentoerekening. VNG belastingconferentie 2014. Van den Bosch & partners

Inzicht in kostentoerekening. VNG belastingconferentie 2014. Van den Bosch & partners Inzicht in kostentoerekening VNG belastingconferentie 2014 Van den Bosch & partners Inzicht in kostentoerekening Programma Inleiding en actualiteiten Wat kom je tegen in een procedure Stellingen Ervaringen

Nadere informatie

Hydraulische randvoorwaarden categorie c-keringen Achtergrondrapport Wieringermeerdijk (dijkring 13)

Hydraulische randvoorwaarden categorie c-keringen Achtergrondrapport Wieringermeerdijk (dijkring 13) Opdrachtgever: Ministerie van Verkeer en Waterstaat Hydraulische randvoorwaarden categorie c-keringen Achtergrondrapport Wieringermeerdijk (dijkring 13) Auteur: Nadine Slootjes PR1322 november 2008 november

Nadere informatie

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID

agendapunt B.04 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID agendapunt B.04 851617 Aan Verenigde Vergadering BELEIDSKADER DUURZAAMHEID Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 28-10-2010 In te stemmen met de beleidsuitgangspunten, genoemd in hoofdstuk 5 van het Beleidskader

Nadere informatie

Bouwend Nederland. Jan Bijker, voorzitter

Bouwend Nederland. Jan Bijker, voorzitter Bouwend Nederland Vakgroep Ondergrondse Netwerken en Grondwaterbeheer Jan Bijker, voorzitter Onderwerp Bond van Verzekeraars Verzekerbaarheid van bronbemalingen als aanleiding voor de BRL SIKB 12000 1

Nadere informatie

agendapunt 3.a.7 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015

agendapunt 3.a.7 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015 agendapunt 3.a.7 1198541 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming Bijlagen 1

Nadere informatie

Water en Natuur: Een mooi koppel!

Water en Natuur: Een mooi koppel! Water en Natuur: Een mooi koppel! Onderzoek naar de succesfactoren, belemmeringen en kansen voor het meekoppelen van water en natuur Tim van Hattum (Alterra Wageningen UR) Aanleiding Deltaprogramma gaat

Nadere informatie

Kwijtscheldingsbeleid (incl. aanpassing Kwijtscheldingsregeling Delfland 2012)

Kwijtscheldingsbeleid (incl. aanpassing Kwijtscheldingsregeling Delfland 2012) Kwijtscheldingsbeleid (incl. aanpassing Kwijtscheldingsregeling Delfland 2012) Hoogheemraadschap van Delfland Kenmerk VV: 998641 Vergaderdatum: 29 november 2012 Beleidsveld: Ondersteunend organisatie Agendapunt:

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL 10.0116. Rv. nr..: 10.0116 B&W-besluit d.d.: 5-10-2010 B&W-besluit nr.: 10.1042

RAADSVOORSTEL 10.0116. Rv. nr..: 10.0116 B&W-besluit d.d.: 5-10-2010 B&W-besluit nr.: 10.1042 RAADSVOORSTEL 10.0116 Rv. nr..: 10.0116 B&W-besluit d.d.: 5-10-2010 B&W-besluit nr.: 10.1042 Naam programma +onderdeel: Bereikbaarheid Onderwerp: Besluitvorming ten aanzien van het advies Sleutel tot een

Nadere informatie

Water. Goed voor elkaar! Model Profielschets Waterschapsbestuurders ChristenUnie

Water. Goed voor elkaar! Model Profielschets Waterschapsbestuurders ChristenUnie Model Profielschets Waterschapsbestuurders ChristenUnie Dit is een model profielschets voor ChristenUnie-kandidaten voor het algemeen en dagelijks bestuur van waterschappen. 1 Het model is opgesteld door

Nadere informatie

Per vaarweg komen deze partijen elkaar steeds tegen bij de afstemming van werkzaamheden aan oever of bodem.

Per vaarweg komen deze partijen elkaar steeds tegen bij de afstemming van werkzaamheden aan oever of bodem. Inleiding De afgelopen jaren is er door de overheden veel geld gestoken in het opwaarderen van de Friese vaarwegen. Ook de komende jaren wordt er nog veel geïnvesteerd. De uitdaging is om dit prachtige

Nadere informatie

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rapportage Alphen-Chaam 02 juni 2009 R A P P O R T A G E E F F

Nadere informatie

Thema: Problemen voor V&D. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen

Thema: Problemen voor V&D. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau AA Thema: Problemen voor V&D Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. Benodigd

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Parafering besluit PFO Hae 18-05-2015 Conform Geparafeerd door: Buisman, A.J. D&H 09-06-2015 H Conform Geparafeerd door: Buisman, A.J.

Parafering besluit PFO Hae 18-05-2015 Conform Geparafeerd door: Buisman, A.J. D&H 09-06-2015 H Conform Geparafeerd door: Buisman, A.J. agendapunt 3.b.7 1194009 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden BELEIDSREGEL NADEELCOMPENSATIE KABELS EN LEIDINGEN Portefeuillehouder Haersma Buma, M.A.P. van Datum 9 juni 2015 Aard bespreking Opiniërend

Nadere informatie