Module 7 Antwoorden. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie



Vergelijkbare documenten
Module 10: docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Module 12: docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Module 13: docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Module 6: Geld; met klinkende munt

Module 11: docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Module 5: docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Domein D: markt (module 3) vwo 4

1 De bepaling van de optimale productiegrootte

OVER OMZET, KOSTEN EN WINST

Module 4: docentenhandreiking. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Domein D: markt (module 3) havo 5

Domein D: markt. 1) Nee, de prijs wordt op de markt bepaald door het geheel van vraag en aanbod.

Oefeningen Producentengedrag

3.1 De reis van een spijkerbroek. Willem-Jan van der Zanden

Economie Module 3 H1 & H2

1 Aanbodfunctie. 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie

Domein D: markt. 1) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 2) Groepeer de micro-economische productiefactoren bij de macroeconomische

LESBRIEF VERVOER. havo 4 blok 3

Samenvatting Economie Hoofdstuk 5: Produceren voor de markt

Samenvatting Economie Module 2, 3, 4

Samenvatting Economie Hoofdstuk 3/7 samenvatting

Economie Module 3. De marktstructuur is het geheel van kenmerken van de markt die het marktevenwicht beïnvloeden.

Module 7 Concept: De Markt Volledige mededinging

Domein D markt UITWERKINGEN. monopolie enzo. Zie steeds de eenvoud!! Frans Etman

Module 5: antwoorden. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Katern 2 Markten en welvaart

I. Vraag en aanbod. Grafisch denken over micro-economische onderwerpen 1 / 6. fig. 1a. fig. 1c. fig. 1b P 4 P 1 P 2 P 3. Q a Q 1 Q 2.

Domein Markt. Uitwerking. Zie steeds de eenvoud!! totale winst, elasticiteit. Frans Etman

Module 6. Concept: Ruilen over de tijd. De overheid. Antwoorden. Het nieuwe economieprogramma

Samenvatting Economie Lesbrief Vervoer

Domein D: Concept markt. Havo 5 Module 2 en 3

Domein Markt. Zie steeds de eenvoud!! uitwerking totale winst. Frans Etman

4.9. Samenvatting door K woorden 6 november keer beoordeeld Markt:

Onderzoeksvraag 3 Wat is de optimale productiegrootte op korte termijn?

7,5. Samenvatting door R woorden 24 juni keer beoordeeld. Hoofdstuk 1. De kledingmarkt. Omzet = prijs x afzet

1 Volledige of volkomen competitieve markten Om te spreken van volkomen concurrentie moeten er 4 voorwaarden vervuld zijn:

Extra opgaven hoofdstuk 12

Domein Markt. Zie steeds de eenvoud!! totale winst, elasticiteit. vwo Frans Etman

Product 1 Misconceptie Opbrengst = Winst

Samenvatting Economie Vraag en aanbod hoofdstukken 3, 4 & 5

Oefeningen op monopolie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 1

Evenwichtspri js MO WINST

Herhaling vwo 4. Module 1, 2 en 3. Herhaling vwo 4 module 1, 2, 3. Domeinen ruil, schaarste, markt.

Constante kosten - Kosten die niet afhangen van de productieomvang. Bv. Verzekeringskosten & afschrijvingskosten.

Samenvatting Economie Thema 4, Hoofdstuk 17, 18, 19

MARKT & OVERHEID. HAVO 4 Blok 4

Domein D markt. Opgaven. monopolie enzo. Zie steeds de eenvoud!! Frans Etman

Samenvatting Economie Module 2

Samenvatting Economie Vervoer

Een overzicht van de factoren die de omvang van de gevraagde hoeveelheid van een artikel bepalen.

Samenvatting Economie Consument en Producent

Lesbrief Vraag en Aanbod 1 e druk

2 Constante en variabele kosten

Samenvatting Economie Consument en producent

Samenvatting Economie Consument en producent

Module 4: Antwoorden vwo. nieuwe economie

Kaarten module 4 derde klas

Domein markt: volkomen concurrentie

UIT doelstellingen en grafieken

Samenvatting Economie Consument & Producent

1 Markt en marktvormen

Domein D markt. Zie steeds de eenvoud!! Grafieken en rekenen Uitwerkingen. Frans Etman

economie havo 2018-II

Module 6. Docentenhandleiding. Concept: Ruilen over de tijd De Overheid. Het nieuwe economieprogramma

Samenvatting Economie Rekonomie

Domein D markt UITWERKINGEN. monopolie enzo. Zie steeds de eenvoud!! Frans Etman

Concrete markt: vragers, aanbieders, product op een bepaalde plaats. Abstracte markt: vraag en aanbod bepalen de prijs (denkmodel)

Hoofdstuk 2: Wat produceert een onderneming?

2 Katern Consumenten en producenten

Remediëringstaak: Vraag en aanbod

Economie Pincode klas 4 vmbo-gt 6 e editie Samenvatting Hoofdstuk 3: We gaan voor de winst Exameneenheid: Arbeid en productie

Vraag Antwoord Scores

Prijsvorming bij monopolie

LESBRIEF VERVOER. havo 4 blok 3

Economie Module 2 & Module 3 H1

Extra opgaven hoofdstuk 11

SPD Bedrijfsadministratie. Correctiemodel ALGEMENE ECONOMIE 22 JUNI UUR UUR

Grafieken Economie Hoofdstuk 7

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

H3 Hoe werken markten

EXAMENVRAGEN Bedrijfseconomie Januari 2018

Module 7 Concept Markt Docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Module 16: docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I

Op zoek naar een spijkerbroek

Samenvatting Economie Micro-economie

Eindexamen economie 1-2 vwo I

Onderzoeksvraag 2 Hoe verlopen de kosten naarmate de productie stijgt?

Samenvatting Economie Consument en producent

samenvatting micro economie. Onderdeel perfect werkende markt

ALGEMENE ECONOMIE /06

Hoofdstuk 2: Prijsvorming door vraag en aanbod

Markt en overheid - uitwerkingen bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6

5,5. Samenvatting door een scholier 2992 woorden 20 oktober keer beoordeeld

Samenvatting Economie Consument en producent

Bestedingscategorieën: categorie waaraan geld bested kan worden, als alcohol, belastingen en vervoer.

VWO oefenopgave busonderneming ABV in problemen AM v1.1

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I

Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8

Transcriptie:

Module 7 Antwoorden Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Verantwoording 2010, Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Het auteursrecht op de modules voor Economie berust bij SLO. Voor deze module geldt een Creative Commons Naamsvermelding-Niet-Commercieel- Gelijk delen 3.0 Nederland licentie (http://creativecommons.org/licenses/by-ncsa/3.0/nl/) Aangepaste versies van deze modules mogen alleen verspreid worden indien het colofon vermeld wordt dat het een aangepaste versie betreft, onder vermelding van de naam van de auteur van de wijzingen. Gebruiker mag geen wijziging aanbrengen in de auteursrechtvermelding. SLO en door SLO ingehuurde auteurs hebben bij de ontwikkeling van de modules gebruik gemaakt van materiaal van derden. Bij het verkrijgen van toestemming, het achterhalen en voldoen van de rechten op teksten, illustraties, enz. is de grootst mogelijke zorgvuldigheid betracht. Mochten er desondanks personen of instanties zijn die rechten menen te kunnen doen gelden op tekstgedeeltes, illustraties, enz. van een module, dan worden zij verzocht zich in verbinding te stellen met SLO. De modules zijn met zorg samengesteld en getest. SLO aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor onjuistheden en/of onvolledigheden in de module. Ook aanvaardt SLO geen enkele aansprakelijkheid voor enige schade, voortkomend uit (het gebruik van) deze module. Informatie SLO, VO tweede fase Postbus 2041, 7500 CA Enschede Telefoon (053) 4840 421 Internet: www.economie.slo.nl

Geachte gebruiker U heeft zojuist een bestand geopend met experimenteel lesmateriaal dat is gebruikt in de pilot voor het nieuwe economieprogramma. Dit lesmateriaal kunt u naast uw lesmethode gebruiken om opgaven (of series van opgaven) in te zetten of bijvoorbeeld als toetsmateriaal te gebruiken. Dit materiaal is "in ontwikkeling", dat wil zeggen dat hier aan wordt gewerkt zodat we onze leerlingen beter kunnen bedienen en/of de mogelijkheden van ons programma optimaler kunnen benutten. Wij stellen het dan ook zeer op prijs indien u uw ervaringen met ons zou willen delen. Verbeteringen, aanvullingen, onvolkomenheden, noem maar op. U doet ons en uw collega's in het land hier een groot plezier mee. Vanzelfsprekend stellen wij het ook zeer op prijs indien u ons uw ideeën, toetsen, PTA's, experimenten etc. laat zien. Op de website http://economie.slo.nl treft u meer informatie

Inhoud Antwoorden module 7 Opdrachten 1 t/m 15 blz. 5 t/m 12 Contextopdracht blz. 13, 14 Bijlage blz. 15 t/m 17 4

Antwoorden module 7 Opdracht 1 a. Door aanbieder vastgesteld (1,2 en 5), via de vraag (3) en via vraag en aanbod (4). b. Enigszins met (4). Collectieve vraag en aanbod bepalen de prijs. c. Veel vragers en aanbieders: ( 4, soms 3,) Homogene goederen: (1, 2, 4 en 5) Markt is transparant: (1?, 4) Vrije toe- en uittreding: (als aanbieder 3; als vrager 1, 2, 3 en 5) Opdracht 2 a. Prijs van een concurrerend goed (bijvoorbeeld rijst of pasta) is gestegen, voorkeur vrager(s) is toegenomen doordat aardappel heel gezond blijkt. b. Mogelijk grotere afzet omdat de prijs is gestegen. c. Als de subsidie per kilo vervalt, ervaart Knol dat als een stijging van de kosten. Hij zal dan een zelfde hoeveelheid alleen willen aanbieden bij een hogere verkoopprijs. De aanbodcurve verschuift dus omhoog en de marktprijs zal stijgen. d. Van de eerste drie criteria voldoet deze markt redelijk. (De homogeniteit geldt binnen bepaalde aardappelrassen.) Vrije toetreding (d.w.z. een aardappelenproductiebedrijf beginnen) is in Nederland nauwelijks mogelijk. Opdracht 3 a. TO = 15q ( prijs x hoeveelheid = omzet = totale opbrengst). b. Er is nog niets bekend over zijn productiekosten en hij kan dus niet vaststellen of hij wel gaat produceren en zo ja, hoeveel. Opdracht 4 Bron 2 Bron 3 Bron 4 Bron 5 Bron 6 Kosten die geleidelijk stijgen duurdere grondstof (hout) Kosten die met sprongen veranderen aankoop machines extra landingsrechten aankoop vliegtuigen aankoop inventaris Opdracht 5 a. Je vergelijkt de extra (loon)kosten et de extra opbrengst en besluit dat het de moeite niet loont, omdat het meer kost dan het oplevert. b. Nee, de winst (niet de omzet!) die je op twee klanten maakt zal waarschijnlijk kleiner zijn dan de extra loonkosten. c. Ja, dit is winstgevend omdat de verkoopprijs nu boven de kostprijs ligt. d. Hangt er van af of er voldoende bezoekers komen om winst te maken. e. Hangt er van af of de extra productiekosten (loon, verlichting, verwarming) opwegen tegen de extra inkomsten (niet de omzet). f. Ja, het levert extra inkomsten op en kost niets. g. Ja, idem of Nee, vanwege de hoge veiligheidseisen. h. Extra kosten (o.a. lonen, energie) vergelijken met extra opbrengsten. (Omdat er hier geen inkoopkosten zijn per klant ligt een vergelijking van de totale extra kosten en opbrengsten voor de hand.) 5

Opdracht 6 Kostensoorten variabele kosten constante kosten aardbeiplanten tuinaarde aardgas verlichting kassen onderhoud kassen loon van de boekhouder * loon aardbeiplukkers (uitzendkrachten) telefoonkosten glasverzekering kassen brandstof vrachtauto ** afschrijving (waardevermindering) kassen a. Zie tabel b. *Als we er van uitgaan dat de boekhouder in vaste dienst is, is het redelijk te veronderstellen dat het loon van de boekhouder behoort bij de constante kosten. Deze productiefactor is op korte termijn constant. ** Als slechts een deel van de productiecapaciteit (van de kassen) wordt gebruikt, zou een kleinere productie van aardbeien ook kunnen leiden tot minder transport en dus minder brandstofkosten. Dit geldt eventueel ook voor het gebruik van aardgas. c. Een bepaalde winst bij een zo groot mogelijke omzet. Een bepaalde winst bij een zo klein mogelijke omzet. Een zo groot mogelijke omzet. Opdracht 7 Aantal werknemers Productie per dag Toename in % Totale productie Meerproductie Toename in % 1-100 100-2 100% 400 300 300% 3 50% 800 400 100% 4 33,3% 1.400 600 75% 5 + 25% 1.700 300 + 21,4% 6 20% 1.900 200 11,8% 7 16,7% 1.960 60 3,2% 8 14,3% 2.000 40 2,0% a. Zie tabel b. Zie Bijlage c. De productie stijgt eerst meer dan evenredig, daarna minder dan evenredig. d. De productie stijgt meer dan evenredig tot en met werknemer 4, de werknemers 5 tot en met 8 voegen in verhouding minder aan de productie toe. 6

Opdracht 8 totale constante kosten TCK aantal werknemers totale variabele kosten TVK 500 1 160 660 500 2 320 820 500 3 480 980 500 4 640 1140 500 5 800 1300 500 6 960 1460 500 7 1120 1620 500 8 1280 1780 a. Zie tabel b. Zie Bijlage totale kosten TK Opdracht 9 productie (Q ) TCK GCK TVK GVK TK GTK MK p.b. 100 500 5,00 160 1,60 660 6,60 1,60 400 500 1,25 320 0,80 820 2,05 0,53 800 500 0,63 480 0,60 980 1,23 0,40 1.400 500 0,36 640 0,46 1140 0,81* 0,27 1.700 500 0,29 800 0,47 1300 0,76 0,53 1.900 500 0,26 960 0,51 1460 0,77 0,80 1.960 500 0,26 1.120 0,57 1620 0,83 2,67 2.000 500 0,25 1280 0,64 1780 0,89 4,00 * Door afronding niet gelijk aan GCK + GVK a. Zie tabel b. Naarmate de productieomvang toeneemt, dalen de GCK, maar de grafiek van de GCK snijdt de Q-as niet. c. Zie Bijlage d. De MK-curve snijdt de GTK-curve en de GVK-curve (bij benadering) in het laagste punt. Naarmate de productieomvang toeneemt wordt de afstand tussen de GTK-curve en de GVK-curve kleiner. Opdracht 10 a. Supermarkten, groenteman b. Zie film c. De markt is niet meer transparant en de goederen zijn niet noodzakelijk meer homogeen. 7

Afzet in Q Totale Omzet (TO) in euro s Gemiddelde Opbrengst (GO) in euro s Marginale Opbrengst (MO) in euro s 100 250 2,50 2,50 400 1.000 2,50 2,50 800 2.000 2,50 2,50 1.400 3.500 2,50 2,50 1.700 4.250 2,50 2,50 1.900 4.750 2,50 2,50 1.960 4.900 2,50 2,50 2.000 5.000 2,50 2,50 d. Zie tabel e. Zie Bijlage f. Zie Bijlage g. De grootste hoeveelheid waarbij GO-curve en GTK-curve elkaar snijden. h. De hoeveelheid waarbij de MO-curve en de MK-curve elkaar snijden. i. Uit grafiek 2 blijkt dat de TO-curve en de TK-curve elkaar snijden bij dezelfde hoeveelheid als bij vraag g. Uit dezelfde grafiek blijkt ook dat de hoeveelheid van vraag h. overeenkomt met de hoeveelheid waarbij het verschil tussen de TO-curve en de TK-curve het grootst is. 8

Opdracht 11 a. Zie Q prijs prijs, kosten Markt Individuele producent V1 V2 A MK P2 P1 P2 V3 go2 = mo2 go1 = mo1 go3 = mo2 hoeveelheid (markt) Q hoeveelheid (producent) b. De afzetlijn verschuift naar go2 = mo2. De ondernemer kan nu zijn productie uitbreiden (zie blauwe pijl) omdat de marginale kosten nu onder de marginale opbrengsten liggen. c. Op de markt leidt de verschuiving van de vraaglijn naar V2 ook tot een groter aanbod. Dit extra aanbod wordt geleverd door de individuele producenten die vanwege de hogere prijs hun productie opvoeren. d. Het aanbod neemt nu af (aangegeven door de paarse pijl). 9

Opdracht 12 Figuur 3 prijs gtk mk gvk go 1 = mo 1 go 2 = mo 2 go 3 = mo 3 Q3 Q2 productieomvang a. Bij een prijs van go2 wordt Q2 aangeboden. Daarbij is de kostprijs (gtk) groter dan de verkoopprijs (go2). Het verlies per eenheid product is de rode dubbele pijl. b. DE verkoopprijs (go2) ligt bij Q2 boven het niveau van de gvk. Het groene deel van de gtk, aangegeven via de groene pijl, wordt dus nog goedgemaakt. Het verlies (de rode dubbele pijl) is het deel van de gtk dat niet wordt terugverdiend. c. Stoppen met de productie betekent dat het verlies groter is omdat alle constante kosten blijven bestaan. Nu wordt nog een deel terugverdiend. d. Het kleinste verlies ontstaat bij een productie van Q3, maar de producent maakt nu zelfs zijn gvk niet meer goed, want de verkoopprijs (go3) ligt bij Q3 onder de gvk. Hij kan dus beter de productie direct stoppen. (Te vergelijken met een situatie waarin de inkoopprijs van een product groter is dan de verkoopprijs). Opdracht 13 a. 19 b. 33 c. 1 + 1 + 4 + 5 = 11 d. Bij een gemiddelde prijs wordt de ruilwinst gelijk verdeeld tussen koper en verkoper. De verdeling heeft echter geen invloed op de totale ruilwinst. e. Paard kopen van K 1. Er is een ruilwinst van 3 te verdelen. f. - g. - 10

Opdracht 14 Figuur 6 prijs V P1 CS P O Q1 Q hoeveelheid a. Voor de vragers met een hogere betalingsbereidheid dan P1. Dit betreft de vraag weergegeven door O-Q1. b. De vragers die bereid zijn een prijs te betalen tussen p en P1. Deze vraag wordt weergegeven door Q1-Q. c. In theorie de vragers rechts van Q. Zij zijn niet bereid P te betalen (of kopen minder dan bij een lagere prijs). d. Zij willen geen ruil waarop ze moeten toeleggen. Ze winkelen wel maar kopen niet (of minder), want ze vinden het product te duur. 11

Opdracht 15 Figuur 7 prijs V A P2 P P1 S PS S Q1 Q hoeveelheid a. De aanbieders links van Q 1. Hun marginale kosten liggen nog lager. b. Ja, de aanbieders tussen Q 1 en Q. De prijs ligt nog steeds boven de marginale kosten. c. In theorie de aanbieders rechts van Q. Hun marginale kosten liggen boven de prijs. d. Zij produceren niet of minder en bieden dus ook niet of minder aan. 12

Contextopdracht: Zeldzame aardmetalen 1. Nee. Sinds de jaren 70 is de productie bijna geheel in handen gekomen van China. Van een markt met veel aanbieders is dus geen sprake. Voor zover een land over deze zeldzame metalen beschikt, is het de vraag of het op redelijk korte termijn als aanbieder kan toetreden tot de markt. 2. - 3. Door dat China het aanbod op de wereldmarkt sterk uitbreidde nam het totaal aanbod toe van A tot A. Bij de oorspronkelijke evenwichtsprijs was exploitatie bij Mountain Pass nog winstgevend omdat de prijs bij Q 1 boven de gtk lag. Bij de nieuwe evenwichtsprijs ligt de prijs bij Q 2 zelfs onder de gvk waardoor het beter was om de mijn te sluiten. Markt voor aardmetalen prijs, kosten in $ prijs, kosten in $ wereldmarkt (1a) Mountain Pass (1b) V A A mk gtk gvk hoeveelheid Q 2 Q 1 hoeveelheid 4. De productie in de VS en Canada is vanwege milieueisen (en dus hogere kosten) ingekrompen en tenslotte beëindigd. De productie in China (tegen lage lonen, zie Krugman), waarbij de milieueisen veel minder streng zijn, had zo een belangrijk concurrentievoordeel. 5. De vraag naar / consumptie van aardmetalen is sterk toegenomen waardoor de vraagcurve naar rechts verschoof. 6. Door de verschuiving van de vraagcurve naar rechts (groene lijn) is de prijs in figuur 1a weer gestegen Hierdoor komt ook de afzetlijn (via groene stippellijn) in figuur 1b hoger te liggen en zal de productie worden uitgebreid van Q 2 naar Q 3. Zie hieronder. 13

Markt voor aardmetalen prijs, kosten in $ prijs, kosten in $ wereldmarkt (1a) Mountain Pass (1b) V V A A mk gtk gvk hoeveelheid Q 2 Q 1 hoeveelheid Q3 7. China beperkt zijn export en daarmee het aanbod op de wereldmarkt. Dit leidt (in combinatie met de gestegen vraag) tot een sterke prijsstijging. 8. Nu de prijzen weer gestegen zijn, is het rendabel om Mountain Pass weer te gaan exploiteren. In de figuur is af te lezen dat de gestegen marktprijs (niveau groene stippellijn) tot gevolg heeft dat de marginale opbrengst (hier de marktprijs) de productie mogelijk maakt tot Q3 omdat tot die productieomvang de marginale opbrengst boven de marginale kosten ligt (terwijl er ook gemiddeld winst wordt gemaakt). 9. De verwachte ontwikkeling van het totale aanbod loopt in de pas met de verwachte ontwikkeling van de totale vraag. Op grond daarvan is een sterke prijsstijging niet te verwachten. Dit geldt, tenzij China een deel van haar productie niet op de wereldmarkt aanbiedt, want de vraag in de rest van de wereld groeit wel veel sneller dan het aanbod in de rest van de wereld. 14

Bijlage Grafiek 1 (opdracht 7) Verband tussen aantal werknemers en de totale productie totale productie (Q) 2500 2000 1500 1000 500 0 1 2 3 4 5 6 7 8 aantal werknemers 15

Grafiek 2 (opdracht 8 en 10) Totale opbrengsten en kosten per dag van Van Buren TO, TK, TVK, TCK 4000 3600 TO 3200 2800 2400 2000 1600 1200 800 400 0 TK TVK TCK 0 250 500 750 1000 1250 1500 1750 2000 geproduceerde en verkochte hoeveelheid 16

Grafiek 3 (opdracht 9 en 10) Gemiddelde en marginale opbrengsten en kosten Van Buren GVK, GTK, MK, GO, MO 4,50 4,- 3,50 3,- 2,50 2,- 1,50 1,- MO=GO MK GTK 0,50 GVK 0 0 250 500 750 1000 1250 1500 1750 2000 hoeveelheid (Q) 17