Roken...moet je ze dat ook nog afnemen?

Roken...moet je ze dat ook nog afnemen? 10jaarMANPCongres Donderdag 23 januari 2014 Doorn Ronald van Gool, Verpleegkundig specialist GGZ ingeest

Agenda Inleiding Het probleem Oorzaak en gevolgen Wat staat ons te doen? Resultaten van de pilot interventie

Mortaliteits onderzoek Tiihonen et al. (2009) Schizofrenie patiënten sterven 22,5 jaar eerder Gemiddelde levensverwachting algemene bevolking is 80 jaar. Voor patiënten met schizofrenie is dat ongeveer 57 jaar

Het probleem Mensen met schizofrenie en SMI leven 20 tot 25 jaar korter dan de algemene populatie (30%)

Het probleem Mensen met schizofrenie en SMI leven 20 tot 25 jaar korter dan de algemene populatie (30%) Oorzaken: Ongezonde leefstijl, mogelijk genetische overlap, bijwerkingen AP, suïcide en ongelukken

Burden of disease World Health Report, WHO 2001

Schizofrenie Positieve symptomen Sociaal Lichamelijke gezondheid Negatieve symptomen Cognitieve symptomen Arbeid Intieme relaties Zelfzorg Affectieve symptomen

Veel voorkomende somatische aandoeningen bij schizofrenie Obesitas Diabetes mellitus type 2 Metabool syndroom Hart- en vaatziekten Bewegingsstoornissen Seksuele functiestoornissen Marder et al, (2004) Physical health monitoring of patients with Schizophrenia.Am.J.Psychiatry

De multidisciplinaire richtlijn Schizofrenie (MRS) 2012 1. Vergroten van patiëntenparticipatie; CAN, actueel behandel- en begeleidingsplan 2. Verbeteren van somatische gezondheidstoestand; (vroeg)signalering, behandeling en preventie van somatische gezondheidsproblemen incl. bijwerkingen 3. Beschikbaar krijgen van effectieve interventies uit de richtlijn schizofrenie; CGT, Psychoeducatie, Lotgenotencontact, screening negatieve symptomen 4. Routinematig monitoren van uitkomsten; kwaliteit van leven, tevredenheid, symptomen en functioneren

Het probleem Mensen met schizofrenie en SMI leven 20 tot 25 jaar korter dan de algemene populatie (30%) Oorzaken: Ongezonde leefstijl, mogelijk genetische overlap, bijwerkingen AP, suicide en ongelukken 2/3 van vroegsterfte veroorzaakt door cardio-vasculaire aandoeningen

Het probleem Mensen met schizofrenie en SMI leven 20 tot 25 jaar korter dan de algemene populatie (30%) Oorzaken: Ongezonde leefstijl, mogelijk genetische overlap, bijwerkingen AP, suïcide en ongelukken 2/3 van vroegsterfte veroorzaakt door cardio-vasculaire aandoeningen Roken is de grootste enkelvoudige risicofactor voor vroegsterfte

Risicofactoren 1+1=3 Wilson et al. Circulation. 1998;97:1837. BMI = body mass index; TC = total cholesterol; DM = diabetes mellitus; HTN = hypertension Odds ratios 14 12 10 8 6 4 2 0 Single Risk Factors BMI >27 Smoking TC >220 DM HTN Multiple Risk Factors 2 Smoking + BMI 3 Smoking + BMI + TC >220 4 Smoking + BMI + TC >220 + DM 5 Smoking + BMI + TC >220 + DM + HTN

Nicotine afhankelijkheid Ambulante patiënten FACT (2009) n= 113 GGZinGeest Overgewicht/ obesitas 67% Roken 64% Metabool syndroom 52% MetS (ATPIII): Buikomvang (88/102) Bloeddruk (130/80) HDL (1,0/1,3) Triglyceriden (1,7) Glucose (6,1) 80% 40% 65% 41% 16%

Mortality Effects of Tobacco Smoking (US) Cause of 435,000 (18.1%) of all Deaths in US in 2000* *Mokdad, et al., JAMA 2004; Danaei, et al., PLoS Med 2009 (2003-2005)

Wat is de omvang van het probleem? Prevalentie roken bij schizofrenie is ruim 3x verhoogd vergeleken met normale bevolking (25%) Onder patiënten met schizofrenie rookt 60% tot 90% Onder klinische verblijvende patiënten 80% tot 90% Patiënten roken meer sigaretten en inhaleren dieper

Prevalentie roken per diagnose (variatie in onderzoek en setting) Schizophrenia 45-88% Bipolar disorder 51-70% Major depression 36-80% Anxiety disorder 32-60% Post-traumatic stress disorder 45-60% Attention deficit/hyperactivity disorder 38-42% Alcohol abuse 34-80% Other drug abuse 49-98% Beckham et al., 1995; De Leon et al., 1995; Farnam 1999; Grant et al., 2004; Hughes et al., 1996; Lasser et al., 2000; Morris et al., 2006; Pomerleaue et al., 1995; Stark & Campbell, 1993; Ziedonis et al., 1994

Waarom rookt men zoveel? Vele hypothesen Verveling Omgaan met stress en negatieve emoties Zelfmedicatie Compensatie cognitief functioneren Vermindering negatieve symptomen/depressie Reductie van bijwerkingen Genetische aanleg

Wat zijn de gevolgen? Afname van de levensverwachting met 5-15 jaar (roken belangrijkste enkelvoudige risicofactor voor CVZ, longaandoeningen en vroegsterfte) Verminderd de werkzaamheid van AP waardoor doseringen onnodig hoog zijn Negatieve beïnvloeding van gezondheid niet-rokers Hoge kosten. Armoede draagt belangrijk bij aan sociale exclusie, onwelbevinden en afname kwaliteit van leven. 1/3 van inkomen gaat in rook op.

Wat hebben wij (GGZ) bijgedragen aan het probleem? Niet gesignaleerd als verslaving en problematiek Bagatelliseren van probleem medeleven conflictvermijding Slecht voorbeeld geven door zelf veel en vaak te roken Sigaretten als beloning voor gewenst gedrag of behandeltrouw Geen aanbod ontwikkeld door behandelpessimisme Gebrek aan dagactiviteiten; Dagstructuur is opgebouwd uit aaneenschakeling van rookmomenten en verveling

Beliefs Mental Health Nurses 35% - 42 % of the Mental Health nurses have nicotine dependency Smoking is of value in creating therapeutic relationship (42% nonsmokers and 70% smokers) Removing access to cigarettes leads to less calm patients en condition worsen (92%). Only 8% don t expect a change in situation Nurses have a important role to suppport patients to quit (87%) Mental Health Nurses beliefs about smoking. M. Connelly et al, 2013, Int. Journal of Mental Health Nursing

Vooronderzoek (Roozen & van Gool, 2011) 23 patiënten en 16 medewerkers Patiënten: Alle patiënten roken. Ruim 60% is gestart met roken voor 20 e levensjaar en rookt al meer dan 20 jaar 80 % rookt meer dan 40 sigaretten per dag 70% van is al eens eerder gestopt 52% denkt erover om te stoppen en 65% om te minderen 52% heeft interesse in de cursus maar laag vertrouwen in succes Medewerkers: De helft van de medewerkers rookt en 70% daarvan rookt op werk 87% van de medewerkers geeft aan te willen stoppen met roken 60 % van de patiënten en 75% van de medewerkers is voor een rookverbod in de nieuwbouw indien er een alternatieve ruimte wordt geboden

Prevalentie roken professionals GGz 30% - 35% of mental health providers smoke as compared to- Primary Care Physicians 1.7% Emergency Physicians 5.7% Registered Nurses 13.1% Dentists 5.8% Dental Hygienists 5.4% Pharmacists 4.5% Strouse, Hall, Kovac, 2004

Wat kunnen en moeten we doen? Roken als verslaving erkennen en behandelen Ontmoedigen van roken door beperkende maatregelen Ontwikkelen en aanbieden van ondersteuning stoppen met roken in samenhang met andere leefstijlinterventies (bewegen en voeding) Motiveren van patiënten en medewerkers Niet-rokers vrijwaren van meeroken Onderzoek naar effectiviteit van interventies

De interventie Ontwikkeling interventie Pakje Kans+ met STIVORO en mede gefinancierd door Fonds Psychische gezondheid Gezamenlijk aanbod voor rokende patiënten en medewerkers Interventie eerst is aangeboden op klinische setting in Bennebroek Niet eerder vertoonde poging met deze klinische patiëntenpopulatie i.c.m. medewerkers (gedeelde ervaring als kracht benutten) Startbijeenkomst voor patiënten en medewerkers

Focus op leefstijl Multidisciplinaire ondersteuning Psychiater: monitoren patiënten o.a. bloedspiegels voorgeschreven medicatie m.n. Clozapine Afdelingen/team: deelnemers begeleiden, enthousiasmeren nicotinepleisters uitgifte en controle, niet roken buiten de rookruimtes Activiteitenbegeleiding: aanbieden activiteiten gezonde leefstijl (supportgroep) Dietist en bewegingsagoog: aandacht voor gezonde voeding en bewegen in het algemeen en in supportgroep

De deelnemers 22 deelnemers 15 patiënten 13 klinisch langdurend opgenomen 2 ambulante patiënten FACT 7 medewerkers 5 V&V 2 ondersteunende diensten Gestart met twee groepen en wekelijkse bijeenkomsten van 11/2 uur Weinig tot geen exclusiecriteria

De resultaten 15 patiënten 6 deelnemers zijn binnen 6 bijeenkomsten gestopt met de interventie Van de 9 completers zijn er: 2 deelnemers geheel gestopt met roken 4 deelnemers hebben hun gebruik minimaal gehalveerd 3 deelnemers hebben hun oude rookgedrag gehandhaafd

ook minderen is zinvol!

De resultaten 7 medewerkers 2 deelnemers zijn gestopt met de interventie 2 deelnemers zijn uiteindelijk gestopt met roken (3 hebben terugval gehad) In kielzog zijn nog twee medewerkers gestopt met roken (waarvan 1 heeft terugval gehad)

Totaal zijn van de 22 deelnemers er 4 geheel gestopt met roken (18%) van de patiënten (13%) en de medewerkers (28%).

Resultaten Bewustzijn en urgentiebesef is toegenomen Vertrouwen in succes is gegroeid Verlaging van dosering AP Gezondheid als geheel meer in belangstelling Bijdrage aan de-stigmatisering Borging en verspreiding binnen GGZ ingeest en landelijk

Lessen geleerd Deelnemende medewerkers kunnen soms moeilijk steun geven Uitstel van interventie bij instabiele patiënten Meer investeren in alle medewerkers om een steunend klimaat te realiseren Interventie nog meer opnemen binnen integraal aanbod leefstijlinterventies i.s.m. voeding; bewegen en middelengebruik

Uitspraken deelnemende patiënten ik rook nu niet meer ieder kwartier een sigaret, maar het lukt me om het om het half uur te doen van niet roken voel ik me gelukkiger ik ben trots op mezelf ik rook de helft minder en heb het minder benauwd zonder de groep was het me nooit gelukt mijn koolmonoxide is gedaald

Aanbevelingen 1. Organiseer je eigen support voor de interventie bij psychiater, management en team(s)! 2. Multidisciplinaire aanpak met focus op leefstijl met diëtist, sportbegeleider etc. 3. Wees positief en verspreid hoop! 4. Schrik niet van terugval, terugval is onderdeel van stoppen! 5. Gun iedereen zijn/haar eigen weg van stoppen! 6. Ontmoedig het roken met beleid! 7. Vier succes en verspreid je initiatief!

Voel je Vrij! Motiveer patiënten en medewerkers om te stoppen.

Naar een rookvrije GGz Train de trainer 6 x 15 trainers 4 vrijdagen in Amersfoort Vanaf januari 2013 www.fondspsychischegezondheid.nl h.heuvelman@fondspsychischegezondheid.nl

Dank voor de aandacht! r.vangool@ggzingeest.nl