rbeidsrechtelijke beschertning PROEFSGHRIFT ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit Leiden, op gezag van de Rector Magnificus Dr. D.D. Breimer, hoogleraar in de faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen en die der Geneeskunde volgens besluit van het College voor Promoties te verdedigen op donderdag 27 januari 2005 klokke 16.15 uur door Gerrard Boot geboren te Dirksland in 1961
Deel 1 Algemeen 13 1 Vraagstelling 15 1.1 15 1.2 Vraagstelling: aanleiding, uitwerking en verantwoording 18 1.3 Opzet van dit boek 24 1.4 Zes groepen werkers 25 Deel 2 Arbeid in het burgerlijk wetboek 37 2 De arbeidsovereenkomst in de Wet op de Arbeidsovereenkomst 1907 39 2.1 39 2.2 De Wet op de arbeidsovereenkomst 1907: geschiedenis 40 2.3 Drie soorten overeenkomsten met betrekking tot het verrichten van arbeid 43 2.4 De wet op de arbeidsovereenkomst 1907: het bereik 44 2.5 In dienst/gezagsverhouding 48 2.6 Conclusie 49 3 De wetsgeschiedenis van boek 7 titel 10 51 3.1 51 3.2 Totstandkoming boek 7 titel 10 51 3.3 Handhaving definitie 53 3.4 Rechtsvermoeden van het bestaan van een arbeidsovereenkomst 56 3.5 Het rechtsvermoeden in de praktijk 58 3.6 Adviesaanvraag aan SER d.d. 1 december 2003 en SER-advies d.d. 18juni2004 61 3.7 Conclusie 63 4 De opdrachtovereenkomst 65 4.1 65 4.2 Geschiedenis van de opdrachtovereenkomst 67 4.3 Verschillende soorten opdrachtnemers: personen en vennootschappen 68 4.4 Definitie opdrachtovereenkomst 69 4.5 Aanwijzingsbevoegdheid en rekenschap geven 71 4.6 Met het oog op de persoon gesloten opdrachtovereenkomst 73 4.7 Agentuurovereenkomst 74 4.8 Conclusie 75
5 Positie Statutair Directeur 77 5.1 77 5.2 Wettelijke regeling statutair directeur 77 5.3 Waarom aparte regels? 79 5.4 Arbeidsovereenkomst of opdrachtovereenkomst 80 5.5 Gevolgen opdrachtovereenkomst 82 5.6 Aparte positie bestuurders beursgenoteerde vennootschappen? 85 5.7 Concept Code Corporate Governance 86 5.8 Reacties op concept Code 87 5.9 Definitieve Code 89 5.10 Beschouwingen over de Code Corporate Governance 90 5.11 Conclusie 91 6 De arbeidsovereenkomst en opdrachtovereenkomst volgens de Hoge Raad 93 6.1 93 6.2 Jurisprudentie in de eerste helft van de twintigste eeuw 93 6.3 Latere jurisprudentie: persoonlijk verrichten van arbeid en gezagsverhouding 94 6.4 Conclusie 105 7 Conclusies deel 2 109 Deel 3 De verzekerden in het sociale-zekerheidsrecht 115 8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 9 9.1 9.2 9.3 Mogelijkheden om sociale risico's te verzekeren Verzekerd risico Staatsregeling, verzekering of privé-risico's Kring van verzekerden Verplichte of vrijwillige verzekering Uitvoering Historisch overzicht sociale-verzekeringswetten Ongevallenwet 9.2.1 Algemeen 9.2.2 Ontstaan 9.2.3 Kring van verzekerden 9.2.4 Aanspraken en uitvoering 9.2.5 Tussenconclusie Ongevallenwet Ziektewet 117 117 117 118 119 120 122 122 125 125 127 127 128 129 131 132
9.4 9.5 9.3.1 Algemeen 9.3.2 Ontstaan 9.3.3 Kring van verzekerden 9.3.4 Aanspraak en uitvoering 9.3.5 Tussenconclusie Ziektewet Invaliditeitswet 9.4.1 Algemeen 9.4.2 Ontstaan 9.4.3 Kring van verzekerden 9.4.4 Aanspraak en uitvoering 9.4.5 Tussenconclusie Invaliditeitswet Werkloosheidswet 9.5.1 Algemeen 9.5.2 Ontstaan 9.5.3 Kring van verzekerden 9.5.4 Aanspraak en uitvoering 9.5.5 Tussenconclusie Werkloosheidswet 135 135 136 136 137 138 140 141 141 141 142 143 144 145 10 10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 11 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 Niet alleen werknemers Redenen om anderen dan werknemers onder socialezekerheidswetten te laten vallen Commissie Van Rhijn: voor- en nageschiedenis 10.2.1 Staatscommissie Van Bruggen 10.2.2 Installatie Commissie Van Rhijn 10.2.3 Rapport Commissie Van Rhijn 1945 10.2.4 Na het rapport Pensioenen: AOW Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen voor niet-werknemers 10.4.1 AAW 10.4.2 WAZ Conclusie De arbeidsovereenkomst volgens de Centrale Raad van Beroep Verzekerdenbegrip Criteria Andere aspecten dan de partij-afspraak Conclusie 148 148 149 150 152 152 152 154 157 157 159 160 161 169 12 De statutair directeur in de sociale verzekeringswetgeving 171
13 De 'nieuwe werknemer': een nadere precisering van het bereik van de werknemersverzekeringswetten 173 13.1 173 13.2 Algemeen 174 13.3 Brancheafspraken 179 13.4 Artikel 3.156 IB en wetsvoorstel 27 686 182 13.5 Het begrip arbeidsovereenkomst volgens de WAZ 182 13.6 Opting-in en opting-out 184 13.7 Beleidsregels Fiscus en UWV 4 december 2002 186 13.7.1 186 13.7.2 Uitwerking 187 13.7.3 Criteria van 'redelijkerwijs duidelijk moeten zijn' 188 13.8 Brief Minister SZW17 december 2002 191 13.9 Wijziging Beleidsregels 22 juli 2003 192 13.10 Wetsvoorstel juli 2004 (29 677) 193 13.11 Conclusie 194 14 Conclusies deel 3 197 Deel 4 Vijf specifieke onderwerpen 201 15 203 16 Loon 207 16.1 207 16.2 Loon in de arbeidsovereenkomst 207 16.3 Loon in de opdrachtovereenkomst 213 16.4 Loon voor de agent 217 16.5 Conclusie 218 17 Ontslagbescherming 221 17.1 221 17.2 BBA 222 17.2.1 222 17.2.2 De afhankelijke werknemer 224 17.2.3 De 'gewone' werknemer 225 17.2.4 De hoog betaalde werknemer 230 17.2.5 De statutair directeur 230 17.2.6 De afhankelijke opdrachtnemer 230 17.2.7 De onafhankelijke opdrachtnemer 233 17.3 Toetsingscriterium 234 17.4 Civiel ontslagrecht voor de werknemer: algemeen 235 17.5 Einde opdrachtovereenkomst 237 17.6 Einde agentuurovereenkomst 241 10
18 Het waarom van de ontslagbescherming van werknemers 245 18.1 Causaal stelsel 245 18.2 De grondslag van ontslagvergoedingen: algemeen 248 18.3 De grondslag van de kennelijk-onredelijk-ontslagvergoeding 250 18.4 De grondslag van de ontbindingsvergoeding 252 18.5 Wel of niet redelijke ontslaggrond 256 18.6 Rol Sociale Verzekeringen 258 18.7 Zeven mogelijke gronden voor ontslagvergoeding 259 18.8 Conclusie 272 19 Arbeidsomstandigheden 279 19.1 279 19.2 Veiligheidsvoorschriften en arbeidsomstandigheden 279 19.3 Invoering Ongevallenwet, art. 1638x BW en Veiligheidswet 1934 280 19.4 Arbowet 1980 283 19.5 Niet-werknemers onder Arbowet 1980 285 19.6 Aanpassing regelgeving 289 19.7 Conclusie 291 20 Schade en aansprakelijkheid 293 20.1 293 20.2 Kwalitatieve aansprakelijkheid: algemeen 293 20.3 Artikel 6:170 BW: reikwijdte en omvang aansprakelijkheid 297 20.4 Artikel 6:171 BW: aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikten 299 20.5 Link tussen kwalitatieve aansprakelijkheid en artikel 7:658 BW 301 20.6 Werkgeversaansprakelijkheid voor bedrijfsongevallen en beroepsziekten 302 20.6.1 Algemeen 302 20.6.2 Zorgplicht werkgever 304 20.6.3 Beperkt eigen schuld verweer 305 20.6.4 Reikwijdte: personenkring en omvang aansprakelijkheid 305 20.6.5 Art. 7:658 lid 4 BW 310 20.6.6 Gelijke behandeling werknemers en afhankelijke opdrachtnemers 312 20.6.7 Aparte positie statutair directeur 312 20.7 Conclusie 314 21 Arbeidstijden en vakantie 319 21.1 319 21.2 Arbeidstijdenwet 1996 319 21.3 Conclusie Arbeidstijdenwet 322 21.4 Vakantieregeling 323 21.5 Vakantie voor niet-werknemers 332 11
21.6 Conclusie 334 Deel 5 Conclusies 337 22 Conclusies 339 22.1 Vraagstelling 339 22.2 Definitie arbeidsovereenkomst 339 22.2.1 Gezagsverhouding 340 22.2.2 Persoonlijk verrichten van arbeid 340 22.2.3 Loonniveau 341 22.2.4 Economische afhankelijkheid 343 22.2.5 Aard werkzaamheden 344 22.2.6 Financieel risico 345 22.2.7 Andere criteria 345 22.2.8 Toepassing 345 22.2.9 Verdere rol rechtsvermoedens? 349 22.2.10 Omvang werkzaamheden 349 22.2.11 Nieuwe definitie arbeidsovereenkomst 349 22.3 Toepassing op de zes categorieén werkers 350 22.4 Eindconclusies 361 Bijlagel Onderzochte CAO's 365 Bijlage 2 Onderzochte uitspraken Centrale Raad van Beroep 375 Summary 377 Literatuurlijst 385 Curriculum Vitae 401 Register 403 12