Ombouwen van formules Als je in de natuurkunde bij een berekenin een formule toepast, is het een oede ewoonte om deze formule (in letters) zelf ook op te schrijven. Stel bijvoorbeeld dat je op je fiets edurende 0 seconde een afstand van 60 meter aflet. De berekenin van de emiddelde snelheid kun je dan als volt noteren. Δs 60 m v em = = = 3,0 m/s. Δt 0 s De berekenin schrijf je in één reel op. De reel beint met het symbool voor de emiddelde snelheid (v em ) en eindit met de uitkomst hiervan (3,0 m/s). Neem ook het volende voorbeeld. Een blokje hant aan een touwtje en slinert heen en weer. Het verband tussen de slinertijd T en de slinerlente wordt door de volende formule eeven. T = π. In deze formule is de ravitatieversnellin. Op Aarde eldt: = 9,8 m/s. Stel bijvoorbeeld dat de touwlente 65 centimeter is. Het berekenen van de slinertijd kun je dan als volt noteren. = 0,65 m T π = π,6 s 9,8 m/s = Soms moet je een formule ombouwen tot een andere formule. Stel dat je bij een slinerproef de slinerlente en de trillinstijd T hebt emeten en dat je hieruit de ravitatieversnellin wilt berekenen. Je moet de laatste formule dan omvormen tot een formule die beint met =. Dat kun je doen door het linkerlid en rechterlid van de formule een aantal keer te bewerken totdat er aan één kant van het =teken alleen maar staat. Hoe dat in zijn werk aat, zie je hieronder. Het uitanspunt is de reeds eerder eeven formule. T = π Je aat het linker- en rechterlid kwadrateren. Je krijt dan: T =. Je aat het linker- en rechterlid vermenivuldien met. Je krijt dan: T = Je aat het linker- en rechterlid delen door T. Je krijt dan: =. T Dit is de ezochte formule! Stel dat je bij een slinerproef =, m en T =, s meet, dan schrijf je de berekenin van zo op., = = = 9,8 m/s. T,
Opave ρ Voor de weerstand van een metaaldraad eldt: R =. A Bouw deze formule om tot een formule die beint met A =. Vol hierbij de volende stappen. : vermenivuldi het linker- en rechterlid met A. Stap : deel het linker- en rechterlid door R. Opave ρ Voor de weerstand van een metaaldraad eldt: R =. A Bouw deze formule om tot een formule die beint met ρ =. Vol hierbij de volende stappen. : vermenivuldi het linker- en rechterlid met A. Stap : deel het linker- en rechterlid door. : verwissel het linker- en rechterlid. Opave 3 Bij een eenpari versnelde bewein vanuit stilstand eldt: Bouw deze formule om tot een formule die beint met a =. Vol hierbij de volende stappen. : vermenivuldi het linker- en rechterlid met. s = a t. Stap : deel het linker- en rechterlid door t. : verwissel het linker- en rechterlid.
Opave 4 Bij een eenpari versnelde bewein vanuit stilstand eldt: Bouw deze formule om tot een formule die beint met t =. Vol hierbij de volende stappen. : vermenivuldi het linker- en rechterlid met. s = a t. Stap : deel het linker- en rechterlid door a. : trek links en rechts van het =teken de wortel. : verwissel het linker- en rechterlid. Opave 5 Voor de kinetische enerie van een voorwerp eldt: E K = m v Bouw deze formule om tot een formule die beint met v =. Opave 6 Voor een sliner eldt: T = π. Bouw deze formule om tot een formule die beint met =. 3
Opave 7 IZ + m d Voor een fysische sliner eldt: T = π md Bouw deze formule om tot een formule die beint met I Z =. 4
Uitwerkinen Opave R A = ρ Stap ρ A = R Opave R A = ρ Stap R A = ρ R A ρ = Opave 3 s = a t Stap s = a t s a = t Opave 4 s = a t Stap s = t a s = t a s t = a 5
Opave 5 E K = m v Stap E K = v m E K = v m EK v = m Opave 6 T = Stap T = 4 π T = T = Opave 7 IZ + m d T = md Stap T IZ + m d = md md T = I m d Z + md T m d = Stap 5 md T I Z = m d I Z 6