Handleiding Museumwijzer Met deze handleiding geven we u kort een toelichting op het gebruik van de Museumwijzer en de plek van dit instrument binnen het overkoepelende SIA -Raak project Museumkompas van de Hogeschool Utrecht. Kijk ook voor meer informatie en het gehele projectplan op www.museumkompas.nl Indeling Inleiding De Museumwijzer Waar staat het voor? De Museumwijzer Op welke manier invullen? Resultaten Begrippenlijst Inleiding Het project 'Museumkompas: een nieuwe richting voor crossmediale dienstverlening van musea' beoogt u als museumprofessional behulpzaam te zijn bij vragen over de inzet van crossmediale diensten. Binnen het project worden methoden en instrumenten ontwikkeld die de cyclus van missie, beleid, diensten en sturing helpen vorm te geven. Het eerste deel focust op de visie, missie, strategie en onderzoeksdoelen van musea, van hieruit worden in het tweede deel de instrumenten en activiteiten ontwikkeld, waarna vervolgens in het derde deel de resultaten van de diensten en het beleid van de geplande strategie beoordeeld worden. De drie delen hebben een sterke onderlinge samenhang.
De Museumwijzer Waar staat het voor? De Museumwijzer past in het eerste onderdeel van het project Museumkompas. Het deelproject onderzoekt de 'wezensvraag' van musea. Wezensvragen zijn concrete vragen als: Waartoe is ons museum op aarde? Welke noodzaak vervult dit museum? Hoe dienen wij met ons museum de gemeenschap? Welke functie heeft ons museum in de samenleving? De wezensvragen zijn bedoeld om te reflecteren op de functie en de toegevoegde waarde van uw eigen museum en geeft een aanzet tot een discussie over de (gewenste) maatschappelijke positionering. De Museumwijzer schept ruimte voor discussie over de gevolgde en te volgen koers. In een later stadium van het project zal met behulp van de Museumwijzer bepaald kunnen worden wat voor type crossmediale dienst bij kan dragen aan de positionering en geplande strategie van uw museum. De Museumwijzer Op welke manier invullen? We vragen u aan te geven bij welk museum u werkzaam bent. We vragen u welke functie en bij welke afdeling u werkzaam bent. Vergelijking van deze informatie kan verschillen en overeenkomsten binnen de organisatie tonen. Daarna vragen we u om te bedenken welk publieksonderdeel van uw organisatie u gebruikt als referentie. Dit om ervoor te zorgen dat u bij het invullen van de vragen een gelijke focus houdt. De vragenlijst wordt vanuit twee perspectieven ingevuld: vanuit de huidige situatie én vanuit het toekomstige wensbeeld van het museum. De vragen in de Museumwijzer gaan vanuit die twee perspectieven onder andere over hoe uw museum zich naar het publiek richt, hoe u wilt dat uw museum gezien wordt, welk publiek u wilt tre kken en welke rol het publiek voor uw museum heeft. Resultaten Aan de hand van de ingevulde vragen wordt het museum gepositioneerd in een kwadrant met vier Museumarchetypen. Een archetype is een oerbeeld, een symbolische voorstelling. De Museumarchetypen zijn gebaseerd op het concurrerend waardenmodel van Quinn (1999), een organisatiekundige theorie over de belangrijkste indicatoren van succesvolle organisaties. Deze archetypen zijn bedoeld als eerste aanzet tot reflectie en discussie van de visie, missie, strategie en organisatiedoelen. De archetypen zijn geen eindbeeld, maar een vertrekpunt van waaruit verder gewerkt wordt aan de realisatie van de gewenste toekomst.
De resultaten van de twee ingevulde perspectieven geven een beeld van de richting waarin een museum wil of kan transformeren. Deze resultaten worden in de nabije toekomst, als het tweede en derde deel van het project Museumkompas verder zijn ontwikkeld, gebruikt als eerste stap in de ontwikkeling en aanbeveling van de crossmediale inzet van diensten door musea. Het uiteindelijke doel van de Museumwijzer is daarom om met de resultaten aanbevelingen te geven welke diensten en organisatorische sturing past bij de gewenste toekomstige ontwikkeling van musea. Echter, op dit moment kunnen er alleen uitspraken worden gedaan over de positionering van uw museum. Die positionering moet gezien worden als een startpunt van de discussie. Veel succes!
Begrippenlijst Archetype Een archetype is een oerbeeld, een symbolische voorstelling. Deze werkdefini tie is ontleend aan de meest gebruikte omschrijving van archetypen, die van de analytisch psycholoog Carl Gustav Jung: het zijn onbewuste, universele ideeënpatronen. Best practices Het verzamelen en evalueren van kennis, inzichten en kritische succesfacto ren, zodat organisaties/projecten/systemen in een vergelijkbare context hier gebruik van kunnen maken waardoor er minder problemen, minder onvoorziene complicaties ontstaan en betere eindresultaten behaald kunnen worden. Businesscase Een businesscase geeft aan of de opbrengsten van een activiteit opwegen tegen de investeringen. Een businesscase is een projectmanagementterm waarin de zakelijke afweging om een project of taak te beginnen beschreven wordt. Business model Een business model beschrijft de waarde die een organisatie biedt aan diverse afnemers en brengt de activiteiten en partners in beeld die benodigd zijn voor de realisatie, marketing en levering van deze waarde en de relatie met het kapitaal dat geïnvesteerd wordt met als doel om winstgevende en duurzame opbrengsten te genereren. Crossmedialiteit Crossmedialiteit is het gebruik van verschillende media kanalen, zoals televisie, radio, print, internet, theater, film,games, mobiele toepassingen en live -events voor het overbrengen van een communicatie boodschap. Het is dan vooral van belang om te letten op hun onderlinge kruisbestuiving, die de boodschap kan versterken of juist verzwakken. Een gerelateerd begrip is multimedialiteit waarbij binnen één kanaal verschillende media zoals tekst, beeld en geluid worden gebruikt. Crossmedialiteit gaat vaak samen met multimedialiteit zodat de begrippen vaak door elkaar worden gebruikt. Een crossmediale aanpak leidt vaak tot nieuwe samenwerkingsverbanden en veranderingen van de organisatie. Bijvoorbeeld kranten die binnen hun organisatie, naast een gedrukte krant, als additioneel kanaal een website met tekst en filmpjes beginnen. Televisieprogramma s kunnen in samenwerking worden gemaakt met een krant, een
internet afdeling van de omroep en een mobiele operator voor het afhandelen betaalde Sms jes, of een theatervoorstelling kan verder leven op een website. Dienstenvraag De extraverte rol van musea richting het publiek, met als centrale vraag welke crossmediale instrumenten en activiteiten kan ik het best vanuit mijn wezen ontwikkelen?. Identiteit De zelfpresentatie van een organisatie die zij uitdraagt via haar gedrag, communicatie en symbolen naar alle betrokkenen. Maatschappelijke waarde De betekenis en het belang dat de menselijke samenleving aan e en bepaalde waarde hecht. Missie Een missie definieert de bestaansgrond van een organisatie en geeft antwoord op de vraag Waarom doen we wat we doen?. Positionering De waargenomen plaats die je op basis van je onderscheidend vermogen inneemt in de beeldvorming -perceptie en associaties- van het publiek. Prestatie-indicator Variabelen om management doelstellingen te kwantificeren, zodat de uitvoering van de strategie en de prestaties van de organisatie gemeten kunnen worden. Sturingsvraag Het beoordelen van de prestaties (dienstenvraag) en geplande strategieën (wezensvraag) voor het succes van het museum, en ter verantwoording van de resultaten aan de opdrachtgever c.q. financiers van de musea. Strategie De manier waarop middelen worden ingezet om in de visie gestelde inzichten en doelstellingen te bereiken en een samenhangende reeks stappen te geven voor het handhaven van de continuïteit op langere termijn.
Typologie Een type of typologie geeft aan wat de samenhang is tussen doelen, diensten en resultaten. Visie Een visie is een consistente blik op de toekomst en geeft de gewenste situatie aan. Wezensvraag Een introspectieve vraag gericht op de zelfreflectie van de functie en toegevoegde waarde van het bestaan, met als centrale vraag waartoe ben je hier op aard?.