Zwemwaterprofiel plas Cattenbroek
1 Methode 1 1.1 Aanpak 1 2 Beschrijving van de zwemlocatie 3 2.1 Algemene omschrijving 3 2.2 Kenmerken van de locatie 3 2.3 Hydromorfologie en hydrologie 4 2.3 Risicobronnen 4 2.5 ZWEMPROF 4 3 Analyse historische waterkwaliteit 5 3.1 Meetlocatie en parameters 5 3.2 Bacteriologische waterkwaliteit 5 3.2.1 Escherichia coli en intestinale enterococcen 5 3.3 Eutrofiëringparameters 6 3.4 Blauwalgen (cyanobacteriën) 7 3.5 Overige gezondheidsrisisco s; zwemmersjeuk en botulisme 7 4 Conclusies 7
Voorwoord In 2006 is de Europese zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG) van kracht geworden. Het doel van de richtlijn is het beschermen van de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewateren. In de richtlijn worden bepalingen rgelegd met betrekking tot de monitoring en de indeling van de zwemwaterkwaliteit in kwaliteitsklassen, alsmede de verstrekking van informatie daarover aan het publiek en de Europese Commissie. Ten opzicht van de oude zwemwaterrichtlijn wordt bij de nieuwe richtlijn de nadruk verlegd van uitsluitend monitoring van de zwemwaterkwaliteit naar een meer proactief beheer. Mogelijke risico s en bedreigingen moeten in kaart worden gebracht in een zwemwaterprofiel en maatregelen moeten worden uitgevoerd om voor 2015 minimaal een aanvaardbare kwaliteit te kunnen bereiken. Het profiel bevat een beschrijving van de locatie en een analyse van (historische) meetdata. Daarnaast wordt ingeschat welke emissiebronnen via welke verspreidingsroutes de zwemwaterkwaliteit negatief kunnen beïnvloeden. Hierbij spelen de locatiespecifieke eigenschappen van het zwemwater een belangrijke rol. Een zwemwaterprofiel is in eerste instantie bedoeld om inzicht te krijgen in de fecale verontreinigingsbronnen en -routes en richt zich op de indicatoren voor fecale verontreinigingen (escherichia coli en intestinale enterococcen). Daarnaast worden in de zwemwaterprofielen andere gezondheidsrisico s, zoals cyanobacteriën (blauwalgen), zwemmersjeuk en botulisme in kaart gebracht. Alle bevindingen komen samen in het zwemwaterprofiel van de desbetreffende zwemwaterlocatie. Op basis hiervan kan de beheerder maatregelen nemen om de risico s voor de gezondheid van de zwemmer (verder) te reduceren. Het zwemwaterprofiel maakt het mogelijk om eventuele beheersmaatregelen goed te onderbouwen. Tevens kan het zwemwaterprofiel gebruikt worden voor communicatie over de kwaliteit van de zwemwater(locatie) en de genomen beheersmaatregelen naar het publiek. heeft in 2007 voor het eerst zwemwaterprofielen opgesteld. De richtlijn schrijft regelmatige actualisatie van de profielen voor wanr de beoordeling van de locatie goed, aanvaardbaar of slecht is of wanr er bij een eerder uitstekend beoordeelde locatie sprake is van achteruitgang. Ook bij een wijzigingen in de infrastructuur in of rond het zwemwater (bv uitgevoerde maatregelen) moet volgens de richtlijn het profiel geactualiseerd worden. Uiteraard moet ook voor nieuwe locaties een profiel opgesteld worden. Voor u ligt de eerste editie van het zwemwaterprofiel van de Plas Cattenbroek in Woerden
Zwemwaterprofiel Plas Cattenbroek Zwemwaterlocatie: Plas Cattenbroek in Woerden Datum beoordeling: juli 2012 Beoordelingsperiode: 3 badseizoenen, 2009-2011 Beoordeling zwemwaterkwaliteit volgens EU 2006/7/EG: escherichia coli (E-coli): goed intestinale enterococcen: uitstekend Risico voor gezondheid zwemmers: 1 Methode 1.1 Aanpak Bij het opstellen van dit zwemwaterprofiel is gebruik gemaakt van de Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (Grontmij, RWS-RIZA 21 juni 2005). Zoveel mogelijk zijn de stappen van de routekaart (fig. 1) uit de handreiking gevolgd. Op basis van reeds aanwezige kennis, informatie verstrekt door de locatiebeheerder en verzameld tijdens een veldbezoek is een locatiebeschrijving opgesteld. Aanvullend zijn de beschikbare historische waterkwaliteitsgegevens geanalyseerd en is een lijst van alle potentiële verontreinigingsbronnen en routes opgesteld. Na deze inventarisatie is met behulp van het spreadsheetmodel ZWEMPROF geschat in hoeverre bepaalde bronnen een bijdrage leveren aan fecale verontreiniging van het betreffende water. Figuur 1 Routekaart voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (bron: Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel (Grontmij, RWS-RIZA 21 juni 2005) 1
Zwemwaterprofiel Plas Cattenbroek 2
Zwemwaterprofiel Plas Cattenbroek 2 Beschrijving van de zwemlocatie 2.1 Algemene omschrijving Plas Cattenbroek ligt aan de oostkant van Woerden langs de A12 en bestaat uit twee gescheiden delen. De gemeente Woerden is beheerder van de plas. Het zuidelijke deel van de plas is bedoeld voor waterrecreatie. De plas is ontstaan door zandwinning. Vanaf 2009 heeft de gemeente een kleine tijdelijke zwemlocatie ingericht. Vanwege de oeverafwerking is het overige deel van de plas nog niet vrijgegeven voor waterrecreatie. Het zwemgedeelte, voorzien van een hoefijzervormig zandstrand, ligt in de zuidwest hoek van de zuidplas. De zwemzone is afgebakend met een drijflijn waarbinnen de maximale diepte 1,40 meter is. Het terrein is vrij toegankelijk en er is geen toezicht. Er zijn geen douches maar wel mobiele toiletten. Op het recreatieterrein zijn voldoende prullenbakken. Op het gehele terrein geldt een hondenverbod. Het terrein is in 2009 als zwemlocatie in gebruik genomen. Figuur 2 Plas Cattenbroek bij Woerden. De pijl geeft aan waar het tijdelijke strand is aangelegd. Vlak er naast is het zandwinterrein duidelijk herkenbaar 2.2 Kenmerken van de locatie In de onderstaande tabellen worden de belangrijkste kenmerken van de locatie samengevat. Algemeen Locatiebeheerder Waterkwaliteitsbeheerder Provincie Gemeente Woerden Utrecht KRW waterlichaam Wateroppervlakte Oppervlakte badzone Diepte Lengte strand ca. 45 ha. ca. 0,2 ha. max. 36 m 150 m. Bezoekersaantallen Aantal per badseizoen Aantal op een topdag onbekend onbekend 3
Zwemwaterprofiel Plas Cattenbroek Voorzieningen Strand ja Ligweide ja Drijflijnen ja, maximale diepte binnen de lijnen 1,40 m. Kiosk Kleedhokken Toiletten ja, mobiel Douches Vuilnisbakken ja Speeltoestellen Steigers Toezicht Bijzonderheden Algemene indruk Meldingen/klachten sobere inrichting geen 2.3 Hydromorfologie en hydrologie De plas bestaat uit twee delen die via het watersysteem van de wijk Snel en Polanen met elkaar in verbinding staan. De plassen zijn ontstaan door zandwinning. De zuidelijke plas is ongeveer 1000 m. lang en 400 m. breed. De noordplas is veel kleiner, ca 500 m. lang en 400 m. breed. Ze hebben samen een oppervlakte van ruim 80 ha. Op het strand na zijn de oevers niet ingericht. 2.3 Risicobronnen Risicobronnen Wateraanvoer RWZI's Riooloverstorten Ongerioleerde lozingen Regenwaterlozingen Afstromend wegwater Dieren Watervogels Agrarisch achterland Beroepsvaart Recreatievaart Bladval Menselijke belasting Milieugevaarlijke stoffen De plas staat in open verbinding met het watersysteem van de wijk Snel en Polanen Ja Ja Badgasten 2.5 ZWEMPROF De Handreiking voor het opstellen van een zwemwaterprofiel geeft de mogelijkheid gebruik te maken van het spreadsheetmodel ZWEMPROF waarmee ingeschat kan worden hoe groot de impact is op de bacteriologische waterkwaliteit van de locatie. Uit het model volgt dat op drukke dagen het aantal badgasten invloed op de bacteriologische waterkwaliteit heeft gering is. 4
Zwemwaterprofiel Plas Cattenbroek 3 Analyse historische waterkwaliteit 3.1 Meetlocatie en parameters In de Plas Cattenbroek wordt tijdens het badseizoen tweewekelijks de waterkwaliteit bepaald. Het water wordt vanaf het strand bemonsterd. Meetpunt waterkwaliteit code x-coordinaat y-coordinaat omschrijving z05 Plas Cattenbroek 20314 122758 454751 bemonsteren vanaf het strand Op de voorlopige zwemlocatie in de plas worden vanaf 2009 de parameters doorzicht, geur, kleur, de zuurgraad, zuurstof, temperatuur, chlorofyl-a, de stikstof- en fosforparameters en de bacteriologische parameters escherichia coli (E-coli) en intestinale enterococcen (IE) gemeten. 3.2 Bacteriologische waterkwaliteit 3.2.1 Escherichia coli en intestinale enterococcen De Europese zwemwaterrichtlijn 2006/7/EG beoordeelt vanaf 2008 de zwemlocatie op basis van twee bacteriologische parameters te weten: escherichia coli en intestinale enterococcen. De indeling in vier verschillende kwaliteitscategorieën vindt plaats op basis van de gegevensreeksen van de vier voorgaande badseizoenen. De vier klassen zijn uitstekend, goed, aanvaardbaar en slecht. Parameter Uitstekend* Goed* Aanvaardbaar** Slecht** Intestinale enterococcen (kve/100ml) 200 400 330 >330 Eschcherichia coli (kve/100ml) 500 1000 900 >900 * = gebaseerd op de beoordeling van 95-percentiel ** = gebaseerd op de beoordeling van 90 percentiel Figuur 3 Kwaliteitsklassen en normen Locaties die niet minimaal aan de aanvaardbare kwaliteit voldoen vallen in de klasse slecht. Voor elk als slecht ingedeeld zwemwater worden met ingang van het badseizoen volgend op dat van de indeling, passende beheersmaatregelen genomen. Dit kunnen o.a. het instellen van een zwemverbod of negatief zwemadvies zijn om blootsteling aan de verontreiniging te voorkomen. Passende maatregelen behelzen ook het opsporen van de oorzaak van de verontreiniging en het nemen van realistische en evenredige maatregelen om de oorzaak van de verontreiniging te voorkomen, te verkleinen of weg te nemen. Indien een zwemwater vijf opvolgende jaren als slecht ingedeeld is wordt een permanent zwemverbod ingesteld. Als echter het oordeel is dat de verwezenlijking van de kwaliteit aanvaardbaar onhaalbaar of onevenredig duur is kan al vóór het einde van de periode van vijf jaar een permanent verbod worden ingesteld. Voor zwemwater dat als goed, aanvaardbaar of slecht is ingedeeld, wordt het profiel regelmatig beoordeeld om na te gaan of er aspecten zijn die intussen zijn gewijzigd. Indien nodig moet het profiel worden aangepast. Voor de beoordeling van de bacteriologische kwaliteit tijdens het badseizoen worden de resultaten van escherichia coli gebruikt. Voor deze bacteriëngroep heeft VROM in 2009 een norm vastgesteld. Deze is gelijk gesteld aan de norm die tot dan gold voor de thermotolerante bacteriën te weten: 2000 kve/100ml. Voor intestinale enterococcen is voorlopig geen norm voor actuele beoordeling vastgesteld. In het Interprovinciaal Overleg is afgesproken om bij een waarde van > 400 kve/100ml een waarschuwing af te geven. 5
Zwemwaterprofiel Plas Cattenbroek escherichia-coli (E-coli) Zwemplas Cattenbroek intestinale enterococcen Zwemplas Cattenbroek 2500 1500 kve/100ml 2000 1500 1000 500 kve/100ml 1250 1000 750 500 250 0 0 1-4-09 1-10-09 1-4-10 1-10-10 1-4-11 1-4-09 1-10-09 1-4-10 1-10-10 1-4-11 Figuur 4 De bacteriëngroepen escherichia coli en intestinale enterococcen in de periode 2009-2011. De rode lijn geeft de norm voor E-coli tijdens het badseizoen aan en de blauwe lijn de waarschuwingsgrens voor IE. De grafieken in figuur 4 laten zien dat er in de afgelopen drie seizoen geen sprake geweest is van een overschrijding. Op de zwemlocatie in plas Cattenbroek wordt pas vanaf 2009 gemeten. Beoordeling op basis van 4 badseizoenen kan dus pas in 2013 op een correcte manier plaatsvinden. Een beoordeling op basis van 3 meetjaren (figuur 5) levert een voorlopig eindoordeel goed op. beoordeling 2009-2011 bacteriëngroep beoordeling z05 Zwemplas Cattenbroek E-coli goed Enterococcen uitstekend Figuur 5 Europese beoordeling van escherichia coli en intestinale enterococcen over de periode 2009-2011 in de Plas Cattenbroek 3.3 Eutrofiëringparameters Vanaf 2009 zijn in de plas de nutriënten stikstof (totaal-n) en fosfor (totaal-p) gemeten. De concentratie totaal-n was in de periode gemiddeld 3,9 mg/l en de totaal-p concentratie gemiddeld 0,03 mg/l. Voor totaal-p is dit gemiddeld ruim onder de norm van 0,15 mg/l maar het stikstofgehalte is te hoog. De norm van 2,2 mg/l wordt constant overschreden. Onduidelijk is wat hiervan de reden is, wellicht heeft de zandwinning die tot 2012 plaatsvond er mee te maken. totaal-n z05 Zwemplas Cattenbroek totaal-p z05 Zwemplas Cattenbroek mg/l 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 apr-09 apr-10 apr-11 mg/l 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0 apr-09 apr-10 apr-11 Figuur 6 Meetresultaten totaal-n en totaal-p in de Plas Cattenbroek De rode lijn geeft de norm aan. 6
Zwemwaterprofiel Plas Cattenbroek 3.4 Blauwalgen (cyanobacteriën) Er zijn in Plas Cattenbroek geen meldingen van blauwalgen bekend. 3.5 Overige gezondheidsrisisco s; zwemmersjeuk en botulisme Zwemmersjeuk Er zijn in plas geen meldingen van zwemmersjeuk bekend. Botulisme Er zijn in plas geen meldingen van botulisme bekend. 4 Conclusies Bacteriologisch goed Een voorlopige conclusie op basis van drie badseizoenen is dat de bacteriologische toestand van de plas goed is. 7