PROEVE VAN BEKWAAMHEID CE 1:ONDERSTEUNEN BIJ HUISHOUDEN EN WONEN Handleiding voor deelnemer en beoordelaar Afdeling Opleiding Gezondheidszorg Verzorgende niveau 3, BOL/BBL; facultatief voor BOL niveau 4 Cohort 2009-2012// 2010-2013 Versie November 2010 1
Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Algemene gegevens... 4 Instructie voor de student... 5 Instructie voor de beoordelaar... 9 Beoordelingsformulier... 11 Bijlage: De START-methode... 15 Bijlage: werkprocessen en competenties... 16 2
Voorwoord Het eerste jaar van de opleiding verzorgende sluit de student het opleidingsdeel huishouden en wonen af met een proeve. Deze proeve is een examenonderdeel en telt mee voor het diploma. In deze proeve toont de student aan dat zij de werkzaamheden kan verrichten die horen bij een verzorgende als het gaat om: ondersteunen bij wonen en huishouden. De proeve voert de student uit op de BPVplek.. Om zich voor te bereiden op de proeve maakt de student een opdracht die nabesproken en beoordeeld wordt door school en de praktijk. Tijdens de uitvoering van de proeve laat de student zien dat zij de gevraagde kerntaken, werkprocessen met betrekking tot huishouden en wonen en bijbehorende competenties beheerst op het niveau van een beginnend beroepsbeoefenaar. Ten slotte legt de student in een criteriumgericht interview zijn/ haar gevolgde handelwijze uit. De student is zelf verantwoordelijk voor het verzamelen en bewaren van de gemaakte producten en de ingevulde beoordelingsformulieren. Deze proeve sluit aan bij het kwalificatiedossier 2009-2010 van Calibris We wensen de deelnemer veel succes met de proeve! Docententeam Zorg 3
Algemene gegevens Toetsvorm Proeve van bekwaamheid Titel Ondersteunen bij huishouden en wonen Link met kwalificatiedossier Certificeerbare Eenheid 1 niveau 3 Kerntaak 1 WP 1.1; 1.2 ;1.4 comp d,f,h j k,l, m, r,t Kerntaak 2 WP 2.1 ;2.3 comp c, d, g, r Kerntaak 3 WP 3.3 ;3.4 comp b,d, e, j,m,q, u,v Tijdsduur Voorbereiding: opdracht is gemaakt, besproken en beoordeeld. Uitvoering : 6 uur in totaal, verdeeld in drie blokken van 2 uur, over maximaal vijf dagen Evaluatie : 45 min Afnameperiode Jaar 1, voor de BOL gedurende de laatste BPV periode Beoordelaar De beoordelaar is een werkbegeleider/praktijkopleider, bij voorkeur iemand die de deelnemer niet heeft begeleid. Resultaat Onvoldoende, voldoende 4
Instructie voor de student Lees eerst de instructie door, voordat je gaat beginnen aan de proeve Situatiebeschrijving Je loopt stage op een afdeling in een zorginstelling waar zorgvragers voor langere tijd wonen. In de zorg houd jij je onder andere bezig met ondersteunen bij het leven van alledag. Er wordt van jou verwacht dat je oog hebt voor de behoefte van de bewoners aan huiselijkheid, veiligheid en de mogelijkheid om zich terug te trekken. Kortom als verzorgende bied je ondersteuning op het gebied van wonen en huishouden. Wat regel je vooraf? Bespreek met de werkbegeleider/praktijkopleider de proeve. De praktijkbegeleider zal in overleg met de BPV afdeling een beoordelaar afspreken. Bij voorkeur is deze beoordelaar niet jouw vaste werkbegeleider. Maak vervolgens een afspraak met de verantwoordelijke van zorg over: Het vastleggen van een datum voor de afname van de proeve Wie de proeve zal beoordelen Bespreek met de werkbegeleider/praktijkopleider mogelijke aanpassingen in de werkplanning Voorbereiding Het maken van de schriftelijke opdracht ( zie project 1 en 2). Deze is besproken en beoordeeld door school en door de werkbegeleider. Inleveren van de schriftelijke opdracht: minimaal twee weken voor de uiteindelijke uitvoering van de proeve. Uitvoering 6 uur in totaal, verdeeld over maximaal 5 dagen in drie blokken van 2 uur Afronding Criterium gericht interview van maximaal 45 minuten 5
Voorbereiding (tijd: 15 minuten als voorbereiding van de uiteindelijke proeve. De proeve opdracht is eerder afgerond en beoordeeld) Organisatie voorbereiding De proeve wordt afgenomen op jouw initiatief. In overleg met de werkbegeleider worden drie zorgvragers uitgekozen. Aan de zorgvragers of diens wettelijke vertegenwoordiger is toestemming gevraagd. Je voert de werkzaamheden zelfstandig uit terwijl je wordt geobserveerd door de beoordelaar. Voordat je met de opdracht begint, lees je de zorgplannen van de zorgvragers en bespreek je dit met je werkbegeleiders. Opdracht In overleg met je werkbegeleider heb je drie zorgvragers uitgezocht. Je hebt je verdiept in de mogelijkheden van deze drie zorgvragers. Bij deze drie zorgvragers ga je ondersteuning bieden bij de dagelijkse activiteiten. Je hebt je verdiept in: - wensen van de zorgvrager zowel individueel als in groepsverband met betrekking tot de woon en leefomgeving - de lichamelijke en uiterlijke verzorging - het geven van ondersteuning bij het vinden van een evenwichtig dagnachtritme en een zinvolle invulling van de dag. Bij de drie zorgvragers ga je ook ondersteuning bieden bij de activiteiten die te maken hebben met huishouden, wonen en leven. Zoek uit en beschrijf hoe de zorg is met betrekking tot: - bij (klaarmaken van ) de maaltijd, - voedingsadviezen, - schoonmaken van de woon,-leefruimte, - gezellig maken van de leefruimte. - Je laat zien in de gegeven zorg voorschriften toe te kunnen passen door hygiënisch, veilig, ergonomisch verantwoord, milieu- en kostenbewust te werken. Verder laat je in je verslag zien: - het zorgplan van deze zorgvragers gelezen te hebben - in de gegeven zorg de voorschriften toe te kunnen passen door hygiënisch, veilig, ergonomisch verantwoord, milieu- en kostenbewust te werken - van welke bestaande protocollen je gebruik hebt gemaakt - welke visie de instelling hanteert - privacy van de zorgvragers te respecteren Resultaat voorbereiding - het verslag is goedgekeurd en besproken en voorzien van schriftelijke feedback van de werkbegeleider - mogelijke afspraken met de zorgvragers en de beoordelaar zijn vastgelegd 6
Uitvoering (tijd: drie blokken van 2 uur, verdeeld over maximaal 5 dagen) Organisatie uitvoering Je voert de werkzaamheden zelfstandig en zonder te overleggen met de werkbegeleider uit terwijl je wordt geobserveerd door de beoordelaar. De beoordelaar grijpt in als de situatie rond de zorgvrager en jou dit noodzakelijk maakt. De proeve kan op dat moment niet beoordeeld en afgerond worden Opdracht In overleg met je werkbegeleider heb je drie zorgvragers uitgezocht. Je hebt je verdiept in de reden waarom deze drie zorgvragers wonen in je BPV instelling. Bij deze drie zorgvragers bied je ondersteuning bij huishouden en wonen en de ADL. Je laat zien dat je: - rekening houdt met wensen van de zorgvrager zowel individueel als in groepsverband met betrekking tot de woon en leefomgeving - bezig bent met de lichamelijke en uiterlijke verzorging - ondersteuning geeft bij het vinden van een evenwichtig dagnachtritme en een zinvolle invulling van de dag. Ook toon je dat je: - ondersteuning biedt bij huishoudelijke taken. - de maaltijd afstemt op de wensen en behoeften van de zorgvrager(s). De maaltijd maak je indien mogelijk samen met de zorgvrager(s) klaar en ondersteunt de zorgvrager(s) zo nodig bij het eten. - hulp biedt bij schoonmaakwerkzaamheden en bij het verzorgen van de was - hulp biedt bij wensen ten aanzien van activiteiten op de woon-leefplek. - voorschriften toe kunt passen door hygiënisch, veilig, ergonomisch verantwoord, milieu- en kostenbewust te werken. Je laat ook zien dat je: - het zorgplan van deze zorgvragers hebt gelezen - gebruik hebt gemaakt van bestaande protocollen en voorschriften - bevindingen rapporteert en nabespreekt - privacy en leefstijl van de zorgvragers respecteert. Resultaat uitvoering - de zorgvragers zijn tevreden over de uitgevoerde zorg. - de zorg is volgens de richtlijnen en protocollen van de instelling uitgevoerd. - de werkbegeleider/ beoordelaar heeft niet ingegrepen in de gegeven zorg. 7
Afronding (tijd: 30 minuten) Organisatie afronding Bij voorkeur zal de afronding gelijk na de uitvoering van de werkzaamheden plaatsvinden. Indien mogelijk zijn hier bij aanwezig: de beoordelaar van de instelling en de docent van de school. Zo niet dan zal binnen veertien dagen na afname van de proeve het criteriumgericht interview zijn met jou, de beoordelaar en de contactpersoon van de instelling. Bij de afronding is het observatieformulier uitgangspunt van het gesprek. Opdracht Als je 6 uur in de zorg hebt besteed aan het ondersteunen bij huishouden en wonen kan de proeve afgerond gaan worden. Het laatste onderdeel van je proeve is een criteriumgericht interview. In dit interview zal de beoordelaar jou vragen stellen over wat jij hebt laten zien tijdens de proeve. De beoordelaar gebruikt daarvoor de START-methode (deze ken je al). Resultaat afronding - de proeve van bekwaamheid is met een voldoende afgesloten - je kunt de gemaakte keuzes voldoende verantwoorden in een criterium gericht interview Beoordeling (tijd: 10 minuten beoordelen + 10 minuten toelichten aan deelnemer) Na de voorbereiding, uitvoering en de afronding (het CGI) zit je proeve erop! Je kunt beoordeeld worden. Je beoordelaar vult ( indien aanwezig met een tweede beoordelaar) het beoordelingsformulier in, dit doen zij direct na het criteriumgericht interview. De beoordelaar beoordeelt je tijdens de uitvoering van de proeve en zal ook je producten bekijken. Hij gebruikt hierbij het beoordelingsformulier zoals het opgenomen is in de proeve vanaf pagina 12 Alle beoordelingscriteria moeten met een voldoende beoordeeld worden. Als een beoordelingscriterium onvoldoende is, geeft de beoordelaar een toelichting in de kolom opmerkingen. De proeve is dan niet behaald. Uiteindelijk krijg je voor de hele proeve een voldoende of een onvoldoende beoordeling. Nadat de beoordelaar en docent/contactpersoon overlegd hebben, krijg je de uitslag te horen, die wordt besproken aan de hand van het beoordelingsformulier. Na de bespreking wordt het formulier door jou,de beoordelaar en de docent ondertekend. Jij maakt een kopie, het originele exemplaar ontvang jij. Je levert het origineel in bij je loopbaanbegeleider en bewaart een kopie voor je eigen portfolio. De voorlopige uitslag ontvang je direct na het gesprek. Herkansing Als je een onvoldoende eindbeoordeling hebt kan de proeve herkanst worden. Het herkansingsmoment vindt in het 2 e leerjaar plaats vóór de herfstvakantie Het herkansingsmoment wordt gepland in overleg met werkbegeleider/praktijkopleider. Zie voor verdere afspraken en meerdere herkansingsmomenten het examenregelement. Calamiteiten Indien zich onvoorziene situaties voordoen, bepaalt de beoordelaar de voortgang van de proeve. 8
Instructie voor de beoordelaar Deze pagina bevat alleen instructie voor de beoordelaar. Informatie over de opdrachten en verloop van de proeve kun je vinden bij de instructie van de student binnen deze handleiding. Tijdens de uitvoering Je maakt gebruik van de beoordelingsformulieren opgenomen in deze handleiding. Je beoordeelt de student aan de hand van de beoordelingscriteria. Je bent als beoordelaar bekend met: o protocollen van de zorginstelling o het door de deelnemer aan te tonen niveau zoals dat terug te vinden is in het kwalificatiedossier Als er bijzondere omstandigheden zijn waardoor de beoordelingscriteria niet gescoord kunnen worden (door afwijkende situatie), vermeld dat dan onder opmerkingen/bijzondere omstandigheden. Er kan dan geen eindoordeel plaatsvinden Om de student de proeve met goed gevolg te laten afleggen, moeten alle beoordelingscriteria met een voldoende beoordeeld te worden. Als een beoordelingscriterium onvoldoende scoort, dien je in de kolom opmerkingen toe te lichten op basis waarvan je de onvoldoende hebt gegeven, dit is feedback voor de student en onderbouwt de beoordeling. Wees zo concreet mogelijk. Omdat het criterium gerichte interview onderdeel is van de proeve legt de beoordelaar het eindoordeel vast na afloop van het afrondingsgesprek met de student. Als de uitvoering van de proeve met een onvoldoende wordt beoordeeld moet de hele proeve herkanst worden. Instructie voor het criteriumgericht interview (30 minuten): Stel de student gerust en licht kort toe wat er gaat gebeuren Aan de hand van de START-methode (zie pagina 17) bespreek je met de student een aantal situaties. De student licht zijn gemaakte keuzes toe (waarom heeft zij dat op die wijze uitgevoerd). Voor het CGI gebruik je het beoordelingsformulier op pagina 13, 14 en 15 Als je voldoende informatie hebt om de beoordeling af te ronden, trek je je terug met de docent/contactpersoon en stel je de eindbeoordeling op. Neem hiervoor 10 minuten. Indien er geen eindoordeel kan plaatsvinden vanwege bijzondere omstandigheden wordt dit toetsmoment ongeldig verklaard. Je dient dit de student te melden. De student heeft dan nog 2 toetsmomenten. Instructie voor het beoordelingsgesprek (10 minuten): Ter inleiding: vraag de student wat hij er van vond, wat waren positieve/negatieve ervaringen tijdens de voorbereiding en uitvoering? Hoe denkt zij het zelf gedaan te hebben? Vertel de student welke beoordeling hij heeft gekregen en licht dit toe aan de hand van het beoordelingsformulier. Indien een student een onvoldoende heeft, kan je haar vertellen dat zij de proeve éénmaal kan herkansen. Het herkansingsmoment wordt in overleg met betrokkenen afgesproken, uiterlijk voor de herfstvakantie in het 2e leerjaar. Dit zou kunnen betekenen dat deze herkansing op een nieuwe (stage-) afdeling/ instelling afgenomen wordt. 9
De student, beoordelaar en de docent ondertekenen het beoordelingsformulier De student maakt een kopie van het beoordelingsformulier en geeft dit aan de beoordelaar en de werk- of praktijkbegeleider van de student. Deze bewaart de beoordeling tot de BPV-periode van de student is afgelopen. De student levert het originele beoordelingsformulier in bij de loopbaanbegeleider van de school en bewaart een kopie voor zijn eigen portfolio. 10
Beoordelingsformulier Proeve van bekwaamheid CE 1: ondersteunen bij huishouden en wonen Opleiding Verzorgende Naam deelnemer BPV-instelling Naam en functie beoordelaar van de instelling Naam begeleider school (indien mogelijk aanwezig bij criteriumgericht interview) Datum/data uitvoering proeve van bekwaamheid 11
Beoordelingsformulier Proeve jaar 1 ondersteunen bij huishouden en wonen In de bijlage staat een beschrijving van de werkprocessen en de bijbehorende competenties. Dit kun je gebruiken om een beeld te vormen van wat er van de deelnemer verwacht wordt. De criteria zijn op deze werkprocessen en competenties gebaseerd, zoals je kunt zien in de kolom link met kd (kd= kwalificatiedossier) Beoordelingscriteria Link met kd 0/ V opmerkingen Voorbereiding wp comp - bespreekt de planning en de uitvoering van de zorg met de zorgvrager/ werkbegeleider/praktijkopleider - neemt tijdig contact met de afdelingen 3.3 B E Q Uitvoering van de zorg Brengt de zorgbehoefte en ondersteuning bij wonen en huishouden in beeld Gaat uit van de persoonlijke wensen van de zorgvrager. Werkt volgens een werkplan gebruik makend van de afspraken binnen de afdeling en de instelling 1.2 K 1.4 J Q 2.1 C D 1.1 H J K R Voert de handelingen en/of werkzaamheden zorgvuldig uit en stelt prioriteiten bij de uitvoering Gebruikt de hulpmiddelen op de juiste manier en hanteert de juiste volgorde Past de voorschriften toe door: hygiënisch, veilig, ergonomisch verantwoord, milieu- en kostenbewust te werken Geeft de gewenste huishoudelijke ondersteuning volgens richtlijnen van de instelling Overlegt en werkt samen met de zorgvrager, mantelzorger en diens naasten Toont respect voor de zorgvrager, de mantelzorger en diens naasten Licht handelingen toe als daar naar gevraagd wordt 1.1 1.2 1.4 1.2 1.4 1.2 1.4 1.1 1.4 3.3 3.4 2.1 2.3 H K K L K K E F K Q C D 12
Uitvoering van de zorg Link met kd 0/ V opmerkingen 1.1 D H J M R Stelt zich op de hoogte van de situatie van de zorgvrager door na te gaan: - welk gezondheidsprobleem de zorgvrager heeft - welke mogelijkheden de zorgvrager heeft om een actieve rol te hebben bij de persoonlijke verzorging en de zorg voor hishouden en wonen - wat de wensen van de zorgvrager zijn Biedt op een verantwoorde manier, volgens de richtlijnen van het zorgplan, hulp bij de persoonlijke verzorging Oriënteert zich zorgvuldig en volledig op mogelijke oorzaken en gevolgen van problemen bij voeding en vochtopname 1.2 J Q 1.1 1.2 D J Biedt op verantwoorde wijze hulp bij het geven van ondersteuning bij eten en drinken Biedt op een correcte manier, volgens de richtlijnen van het zorgplan, hulp bij de uitscheiding Ondersteunt de zorgvrager bij het vinden van een zinvolle dagbesteding en ondersteunt zo nodig bij de uitvoering van activeringsdoelen van andere disciplines Houdt rekening met levensfase, privacy, beleving, rechten en plichten van de zorgvrager Luistert door vragen te stellen actief naar de zorgvrager en creëert een open gesprekssituatie Werkt samen en stemt werk af met zorgvrager, collega s en andere disciplines Rapporteert regelmatig over de voortgang van de verleende zorg 1.1 1.2 1.1 1.2 2.3 3.3 1.2 1.4 2.1 2.3 3.3 3.3 3.4 3.3 3.4 D H K D H M R F J K C D R G F, J R,Q C D G R B,E F, K N,U V E Q U V Schakelt collega s, andere disciplines of leidinggevende in als de situatie daar om vraagt 3.4 E K N Afronding van de proeve Beantwoordt de (kennis)vragen die na afloop van de proeve gesteld worden Nvt Nvt 13
Algemene opmerkingen/bijzondere omstandigheden: Eindoordeel* : O onvoldoende O voldoende Naam en handtekening: Beoordelaar: Deelnemer: Docent of contactpersoon school: * aankruisen Plaats en datum: 14
Bijlage: De START-methode Bij veel onderwerpen die in het criteriumgericht interview aan bod komen, zullen de beoordelaars de zogenaamde START-methode volgen. Dat betekent dat ze beginnen met een concrete situatie die voorgevallen is tijdens het praktijkdeel van de proeve van bekwaamheid. Die situatie nemen ze als vertrekpunt voor vervolgvragen. Het schema geeft toelichting op de START-methode. STAR(T) Mogelijke vragen 1. Situatie Benoem een concrete situatie uit het praktijkdeel van de proeve. De beoordelaars kunnen tijdens de uitvoering van het praktijkdeel zelf zo n concrete situatie gezien hebben. Ze kunnen jou ook vragen zo n situatie te benoemen, bijvoorbeeld door je te vragen: Wanneer vond je het spannend worden? Wanneer liep het anders dan je had verwacht? Maar ook: Wanneer liep het juist beter dan je had verwacht? 2. Taak Wat was jouw taak in deze situatie? Andere vragen die de beoordelaars hierbij kunnen stellen: Waarom was het belangrijk om deze taak uit te voeren? Was er (g)een reden om je taak te wijzigen? Wat was de taak van andere betrokkenen (collega s)? 3. Actie Welke actie heb je in deze situatie ondernomen om je taak uit te voeren? Andere vragen die de beoordelaars hierbij kunnen stellen: 4. Resultaat en Reflectie Waarom heb je die acties uitgevoerd? En waarom in die volgorde? Hoe heb je onverwachte zaken aangepakt en waarom op die manier? Hoe reageerden anderen op jouw actie? En hoe ben je hiermee omgegaan? Wat was het resultaat van jouw acties in deze situatie? Andere vragen die de beoordelaars hierbij kunnen stellen: Waarom was dit het resultaat? Op welke wijze had het resultaat verbeterd kunnen worden? Hoe kijk je terug op wat er in deze situatie is voorgevallen? Op welke andere manier had je de situatie kunnen aanpakken? Wat vond je van de rol van je collega s in deze situatie? 5. Transfer Transfervragen zijn er om te achterhalen of je met nieuwe, onverwachte situaties kunt omgaan. Bij die vragen wordt vaak de volgorde van STAR gevolgd (nieuwe situatie, jouw taak, welke acties, wat is dan het resultaat) Stel je voor (de alternatieve situatie) Wat zou je dan doen? En waarom? Waarin verschilt (alternatieve situatie) van de situatie zoals die in je proeve voorkwam? 15
Bijlage: kerntaken,werkprocessen en competenties bij de proeve huishouden en wonen. De volgende kerntaken maken deel uit van kwalificatiedossier ( 2009-2010): Kerntaken voor niveau 3 verzorgende: 1. bieden van zorg en ondersteuning op basis van het zorgplan ( niveau 3) 2. begeleiden van zorgvrager( s) op basis van het zorgplan ( niveau 3) 3. uitvoeren van organisatie-en professiegebonden taken De volgende werkprocessen worden in deze proeve getoetst: Werkprocessen voor niveau 3: 1.1 stelt het zorgplan op ( Nota bene: voor deze proeve vooral met betrekking tot huishouden en wonen) 1.2. ondersteunt bij persoonlijke basiszorg 1.4. ondersteunt bij huishouden en wonen 2.1 begeleidt een zorgvrager bij de zelfredzaamheid 2.3 begeleidt een zorgvrager op sociaal-maatschappelijk gebied 3.3 stemt de zorgverlening af 3.4 evalueert de zorgverlening De volgende competenties worden getoetst: Competenties voor niveau 3 verzorgende: B. aansturen C. begeleiden D. aandacht en begrip tonen E. samenwerken en overleggen F. ethisch en integer handelen G. relaties bouwen en netwerken H. overtuigen en beïnvloeden I. presenteren J. formuleren en rapporteren K. vakdeskundigheid toepassen L. materialen en middelen inzetten M. analyseren N. onderzoeken Q. plannen en organiseren R. op de behoeften en verwachtingen van de klant richten T. instructies en procedures opvolgen. U. omgaan met verandering en aanpassen V. met druk en tegenslag omgaan. Zie voor verdere uitwerking van de kerntaken, de werkprocessen en de competenties: www.calibris.nl kwalificatiedossier 2009-2010 16