INFORMATIEBLAD Arbo In 2010 en 2011 zijn veel arbobeleidsregels vervallen. Deze beleidsregels gaven invulling aan de doelvoorschriften uit de arbowetgeving. Arbocatalogi kunnen deze middelvoorschriften vervangen. In een Arbo maken sociale partners bindende afspraken over de invulling van de doelvoorschriften voor een beperkt aantal (prioritaire) risico s. In opdracht van het A&Ofonds Waterschappen is voor de sector waterschappen voor de belangrijkste brancherisico s de Arbo opgesteld. Voor wie is de Arbo bestemd? De Arbo sector waterschappen is van toepassing op: 1 Alle organisatieonderdelen conform de Waterschaps Informatie Architectuur De Arbo van de is van toepassing op alle organisatieonderdelen die voorkomen in de sector, zoals beschreven in de Waterschaps Informatie Architectuur (WIA) BESTURING RELATIEBEHEER INNOVATIE Totstandkoming van de De is tot stand gekomen dankzij een groot draagvlak binnen de sector waterschappen. Een begeleidingscommissie waarin vertegenwoordigers van de waterschappen en het A&Ofonds Waterschappen zijn opgenomen, heeft het gehele project begeleid. De prioritaire risico s zijn gekozen op basis van de expertisebeoordeling door de begeleidingscommissie en KAMfunctionarissen, analyse van ernstige ongevallen en het rapport van de Arbeidsinspectie Inspecties Buitendienst Overheden A866. Arbo De Arbo bestaat momenteel uit vijf delen: deel 0 Hoofdrapport deel 1 Agressie en Geweld deel 2 Besloten ruimte deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen deel 4 Knellen, pletten en snijden (verschijnt 1 e kwartaal 2012) deel 5 Biologische agentia PLANVORMING REGELGEVING VERGUNNINGVERLENING HANDHAVING WATERKERINGENBEHEER WATERSYSTEEMBEHEER AFVALWATERZUIVERING WEGENBEHEER BELASTINGHEFFING & INVORDERING Schema conform eindrapportage deel 2: Processen, Objecten en Interactie, versie 1.0, 27 februari 2006, m.m.v. Unie van Waterschappen en Stowa 2 Alle werken in beheer van de waterschapsorganisaties 3 Voor Agressie en Geweld: ook op locaties die niet in het beheer zijn van de waterschappen Overzicht taken, functies en locaties Het overzicht Toepassingsgebied: Taken, functies en locaties bevat taken, functies en locaties waarin werknemers te maken kunnen krijgen met één van de prioritaire risico s. Hierbij wordt aangemerkt dat de Arbo ook van toepassing is op werknemers (bijvoorbeeld aannemers) die werkzaamheden verrichten namens een waterschapsorganisatie. CALAMITEITENZORG EXTERNE VERANTWOORDING Pagina 1 van 15
Prioritair risico Agressie en Geweld Besloten ruimte Struikelen, uitglijden, vallen Biologische agentia Definitie Het welbewust of onbewust, verbaal of non verbaal uiten, gebruiken van fysieke kracht of macht, dan wel het dreigen daarmee, gericht tegen een werknemer, onder omstandigheden die rechtstreeks verband houden met het verrichten van de publieke taak, wat resulteert of waarschijnlijk zal resulteren in een gevoel van bedreiging, psychische schade, materiële schade, letsel of de dood tengevolge hebbende. Een gesloten of deels open omgeving met een al dan niet vernauwde toegang, die niet ontworpen is voor het verblijf van personen, waar een gevaarlijke atmosfeer aanwezig kan zijn. Het ongewild verliezen van evenwicht door een gering hoogteverschil of obstakel in de ondergrond. Het ongewild verliezen van evenwicht door een gladde ondergrond. Het ongewild verliezen van evenwicht waarbij een verticale afstand wordt afgelegd. Microorganismen, celculturen en menselijke endoparasieten, al dan niet genetisch gemodificeerd, die een infectie, allergie of toxiciteit kunnen veroorzaken. Prioritair risico Agressie en Geweld Besloten ruimte Struikelen, uitglijden en vallen Biologische agentia Arbowet Artikelnummer Arbobesluit afdeling 4 PSA [1], artikel 2.15 lid 1 Arbo besluit, art. 3.5g Arbobesluit art. 3.2 Arbobesluit art. 3.10 Arbobesluit art. 3.11 Arbobesluit art. 3.15 Arbobesluit art. 3.16 Arbobesluit 8.1 Arbobesluit 8.2 Arbobesluit 8.3 Arbobesluit 4.84 Arbobesluit 4.85 Arbobesluit 4.86 Arbobesluit 4.87 Arbobesluit 4.87a Arbobesluit 4.87b Arbobesluit 4.88 Arbobesluit 4.89 Arbobesluit 4.90 Arbobesluit 4.91 Arbobesluit 4.92 Arbobesluit 4.93 Arbobesluit 4.94 Arbobesluit 4.95 Arbobesluit 4.96 Arbobesluit 4.99, Lid 2 Arbobesluit 102 Arbobesluit 105 Arbobesluit 109 [1] PSA: Psychosociale Arbeidsbelasting Doelvoorschrift Indien medewerkers worden blootgesteld aan PSA stelt de werkgever maatregelen vast om PSA te voorkomen en/of te beperken. Gevaar voor verstikking, bedwelming, vergiftiging of brand Toegang tot arbeidsplaatsen Redden van drenkelingen Vloeren, muren en plafonds van arbeidsplaatsen. Markering gevaarlijke plaatsen Voorkomen van valgevaar. Algemene vereisten persoonlijk beschermingsmiddel Keuze persoonlijk beschermingsmiddel Beschikbaarheid en gebruik persoonlijk beschermingsmiddel Biologische agentia, celculturen en microorganismen: definitie; categorieindeling Nadere voorschriften risicoinventarisatie en evaluatie Gevolgen van de categorieindeling Vervangen van biologische agentia Voorkomen of beperken van blootstelling Voorkomen en beperken van Legionella Veiligheidssignalering Hygiënische beschermingsmaatregelen Registratie Onderzoek en vaccins Informatie in verband met een ongeval of incident: contact met de ondernemingsraad Overige informatie Kennisgeving Ongevallen en incidenten Kennisgeving Werken met biologische agentia in laboratoria Voorlichting en onderricht Arbeidsverboden voor gevaarlijke stoffen en biologische agentia Arbeidsverboden enkele biologische agentia De Arbo is niet van toepassing op bezoekers of burgers. Wel is het is van belang dat het waterschap in het kader van de zorgplicht ook ten behoeve van deze groepen maatregelen neemt. De definitie van de prioritaire risico s In bovenstaande tabel zijn de definities van de prioritaire risico s opgenomen zoals die voor deze Arbo gelden. Wetgeving De Arbo geeft concrete oplossingen voor doelvoorschriften uit de Arbowetgeving. De Arbo omvat een beperkt aantal prioritaire risico s. Oplossingen die in de worden genoemd hebben tot doel de risico s tot minimaal het wettelijke niveau terug te dringen. Toepassing van de is niet vrijblijvend. In onderstaande tabel is voor elk deel (prioritair risico) weergegeven aan welke doelvoorschriften door middel van de invulling is gegeven. Opbouw van de Arbo Elk deel van de Arbo bestaat uit: Hoofdstuk 1 Definitie, wetgeving en aanpak Hoofdstuk 2 Oplossingenboek. Daarnaast kan verwezen worden naar relevante literatuur, websites, bijlagen en formats. Integrale aanpak per prioritair risico In hoofdstuk 1. Definitie, wetgeving en aanpak is in paragraaf 1.4 opgenomen of een maatregel verplicht of geadviseerd wordt. Afwijken van verplichte maatregelen is mogelijk indien aantoonbaar een minimaal vergelijkbaar beschermingsniveau wordt bereikt waarbij nog steeds voldaan wordt aan de doelvoorschriften. Oplossingenboek In het oplossingenboek is de aanpak uitgewerkt in concrete maatregelen. De aanpak voor alle risico s volgt de arbeidshygiënische strategie. Dit betekent dat eerst wordt onderzocht welke bronmaatregelen kunnen worden getroffen. Pagina 2 van 15
Als bronmaatregelen niet mogelijk zijn, worden collectieve maatregelen genomen om de risico s te verminderen. Indien collectieve maatregelen onvoldoende oplossing bieden, zullen individuele maatregelen worden genomen. Als laatste mogelijkheid kunnen persoonlijke beschermingsmiddelen verstrekt worden. Mocht er toch een incident plaatsvinden dan dienen maatregelen en voorzieningen er voor te zorgen dat het letsel geminimaliseerd wordt. Deel 1 Agressie en Geweld Agressie en Geweld (door derden) komt breed binnen de sector waterschappen voor. Vrijwel alle werknemers met publieke functies kunnen hier te maken mee krijgen. In het deel Agressie en Geweld zijn onder meer voorbeelden opgenomen van een beleidsvisie, huis en gedragsregels, onderdelen van training Omgaan met Agressie, onderwerpen voor teamafspraken (agressieprotocol) en incidentformulieren. De integrale aanpak Agressie en Geweld maakt onderscheid in beleid, voorzorgsmaatregelen, maatregelen om adequaat te kunnen reageren op agressie en voor afhandeling van incidenten. Alle functies in de waterschappen met publiekscontacten en met een risico op agressie horen aan de orde te komen. Deel 2 Besloten ruimte Elk waterschap heeft besloten ruimten. Besloten ruimten zijn in deze gedefinieerd als een gesloten of deels open omgeving met een al dan niet vernauwde toegang, die niet ontworpen is voor het verblijf van personen, waar een gevaarlijke atmosfeer aanwezig kan zijn. spersoneel, technici en operators zijn voorbeelden van functies die met deze besloten ruimten te maken kunnen krijgen. In het deel Besloten ruimte zijn onder meer voorbeelden opgenomen van een overzicht van besloten ruimte met installatierisico s, een taakrisicoanalyse, een laatste minuut risico analyse, een werkvergunning, en een noodplan. De integrale aanpak besloten ruimte maakt onderscheid in preventieve en repressieve maatregelen. Deel 0 Hoofdrapport Deel 1 Agressie en geweld Deel 2 Besloten ruimten Deel 0 Hoofdrapport Deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen Deel 4 Werken met machines Deel 5 Biologische agentia Arbo Deel 1 Agressie en geweld Deel 1 Agressie en geweld Deel 2 Besloten ruimten Deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen Deel 4 Werken met machines Deel 5 Biologische agentia Arbo Deel 2 Besloten ruimten Arbo Deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen Deel 0 Hoofdrapport Deel 1 Agressie en geweld Deel 2 Besloten ruimten Deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen Deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen Op elke waterschapslocatie bestaat voor vrijwel alle waterschapsfuncties het risico op struikelen, uitglijden en vallen. Het waterschap dient maatregelen te nemen om struikelen, uitglijden en vallen te voorkomen. In het deel Struikelen, uitglijden en vallen zijn onder meer voorbeelden opgenomen van een RI&E checklist voor diverse installaties, een verwijzingstabel voor eisen aan bordessen, trappen en ladders en een instructie voor het betreden van een schuin talud. De integrale aanpak Struikelen, uitglijden en vallen maakt onderscheid in preventieve en repressieve maatregelen. Deel 0 Hoofdrapport Deel 4 Werken met machines Deel 5 Biologische agentia Arbo Deel 5 Biologisch agentia Deel 1 Agressie en geweld Deel 4 Knellen, pletten en snijden Bij het werken met arbeidsmiddelen bestaat het gevaar op knellen, pletten en snijden. Elke waterschapslocatie heeft machines die door bijvoorbeeld onderhoudspersoneel, beheerders, schoonmakers, worden bediend. Deel 2 Besloten ruimten Deel 3 Struikelen, uitglijden en vallen Deel 4 Knellen, pletten en snijden Deel 5 Biologische agentia Pagina 3 van 15
In het deel Knellen, pletten en snijden zijn onder meer voorbeelden opgenomen van gevaarbronnen, risicobeoordelingen, overzichten van veiligheidsafstanden, eisen voor afscherming. De integrale aanpak Knellen, pletten en snijden maakt onderscheid in preventieve en repressieve maatregelen. Dit deel verschijnt in het 1 e kwartaal van 2012. Deel 5 Biologische agentia Biologische agentia komt ondere voor bij waterzuiveringen maar ook bij buitenwerkzaamheden zoals werken in het groen, werken met dode / zieke dieren of werken in / nabij het oppervlaktewater. In de Arbo is onder meer een voorbeeld risicoinventarisatie opgenomen. Verder worden er ook oplossingen aangedragen voor een hygiëneprotocol, het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen, instructie en te nemen maatregelen in geval van een incident. De integrale aanpak Biologische agentia maakt onderscheid in preventieve en repressieve maatregelen. en beheer van de Arbo Het aantal prioritaire risico s kan in de loop der tijd worden uitgebreid. De Arbo wordt in opdracht van het A&Ofonds Waterschappen in samenwerking met de waterschapsorganisaties onderhouden op basis van nieuwe regelgeving en inzichten. Meer informatie Voor vragen over de Arbo kunt u contact opnemen met de preventiemedewerker van uw organisatie. De Arbo sector Waterschappen is te downloaden op de website van het A&Ofonds Waterschappen www.aenowaterschappen.nl Colofon Opdrachtgever Stichting A&Ofonds Waterschappen Secretaris/projectmanager Emma van Vliet Eindredactie Emma van Vliet Met dank aan De leden van de begeleidingscommissie Arbo Uitgave Stichting Arbeidsmarkt en Ontwikkelingsfonds Waterschappen Concept, tekst en realisatie DHV en A&Ofonds Waterschappen Vormgeving RUURD Grafisch Ontwerp en advies, Rotterdam Fotografie Chris Pennarts, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Oplage 150 exemplaren en webdocument Stichting Arbeidsmarkt en Ontwikkelingsfonds Waterschappen, Den Haag, november 2011. Stichting A&Ofonds Waterschappen bevordert en ondersteunt vernieuwende activiteiten op het gebied van arbeidsmarkt en HRM beleid. Actuele informatie over de verschillende projecten treft u aan op www.aenowaterschappen.nl Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enigerwijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de Stichting A&Ofonds Waterschappen. Hoewel aan deze uitgave de grootst mogelijke zorg is besteed, kunnen de samenstellers niet aansprakelijk gesteld worden voor eventuele onjuistheden, noch kunnen aan de inhoud rechten worden ontleend. Pagina 4 van 15
BIJLAGE 0 BIJ INFORMATIEBLAD Arbo Arbo Toepassingsgebied: Taken, functies en locaties In onderstaande tabellen is per prioritair risico een niet limitatief overzicht gegeven van taken, functies en locaties waarvoor de Arbo geldt. Deel 1. Agressie en geweld Taken Functies Locatie Juridische taken Invordertaken Beheer en onderhoudtaken Communicatie, representatieen spreekkamertaken Voorlichtingstaken Handhavers Toezichthouders Controleurs Inspecteurs Grondverwervers Monsternemers Invorderaars Deurwaarders Sluis en brugwachters Storingsdienstmedewerkers Muskusrattenbestrijders Helpdeskmedewerkers Receptionisten Medewerkers fiscale afdeling Voorlichters Medewerkers educatie Projectleiders Bij burgers en bedrijven Bij burgers en bedrijven Waterschapslocatie Bij burgers of bedrijven Publieke locaties Waterschapslocatie Waterschapslocatie Bij burgers of bedrijven Publieke locaties Overige functies BHV ers en EHBO ers Waterschapslocatie Bij burgers of bedrijven Publieke locaties Deel 2. Besloten ruimten Taken Functies Locatie Inspectie Reiniging Renovatie Zuiveringtechnicus Klaarmeester Operator Rayon(beheerder) Projectleider monteur monteur monteur Medewerker staal en schilderbedrijf Lasser en fitters Tanks (Pomp)putten (Pomp)kelders Bassins Leidingwerken Waterstaatkundige werken waar kathodische bescherming is toegepast Pagina 5 van 15
Deel 3. Struikelen, uitglijden en vallen Struikelgevaar Type gevaar Taken Functies Locatie Struikelen over lage obstakels in de looproute Struikelen over losse / verzakte tegels op paden Vrijwel alle waterschapstaken Vrijwel alle waterschapstaken Vrijwel alle waterschapsfuncties Vrijwel alle waterschapsfuncties Installaties (binnen en buiten) Looppaden op riool / afvalwaterzuiveringsinstallaties, gemalen, stuwen en andere kunstwerken Uitglijdgevaar Type gevaar Taken Functies Locatie Uitglijden op schuin talud Uitglijden door polymeer Uitglijden op houten steigers, vlonders, roosters en stoeptegels Valgevaar Beheer Beheer Schoonmaak Beheer Medewerkers waterbeheer Monsternemer Dijkwachter Muskusrattenbestrijder Medewerker buitendienst Zuiveringstechnicus smedewerker Zuiveringstechnicus smedewerker Procestechnicus Monsternemer Schoonmaak personeel smedewerker Medewerker zuiveringsbeheer / waterbeheer Dijk Kant watergang Terrein riool / afvalwaterzuiveringsinstallaties Rwzi / awzi Slibontwaterinstallatie (SOI) Aanmaakruimte polymeer Zuivering Gemaal Stuw Kunstwerken Type gevaar Taken Functies Locatie Vallen in / van installaties Vallen in / van stuwen Vallen in / van sluiscomplexen Vallen in putten Beheer Beheer Beheer Beheer Beheerder Zuiveringstechnicus smedewerker Procestechnicus Monsternemer Beheerder smedewerker Beheerder smedewerker Sluiswachter Beheerder Zuiveringstechnicus smedewerker Procestechnicus Handhavers bij bedrijven Alle waterschapslocaties Op en rond stuwen Op en rond sluiscomplexen Zuiveringen, gemalen, rioolputten of dijkdoorlaten Pagina 6 van 15
Bijlage 1 bij informatieblad Arbo Arbo deel 1 Een integrale aanpak van agressie en geweld In deze beschrijven we een integrale aanpak gebaseerd op de Arbowet, goede praktijken en inzichten van deskundigen. Deze integrale aanpak maakt onderscheid in beleid, voorzorgsmaatregelen, maatregelen om adequaat te kunnen reageren op agressie en voor afhandeling van incidenten. Alle functies in de waterschappen met publiekscontacten en met een risico op agressie horen aan de orde te komen. Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Verplicht Aanbevolen Uitwerking in paragraaf Beleidsmatig Inbedden 1 Visie op aanpak agressie en geweld formuleren 2 Beleidscyclus opstellen 3 Taken en verantwoordelijkheden vastleggen 4 Toezien op de implementatie en naleving van het beleid 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 Voorkomen van agressie 5 Risico s inventariseren 6 Huisregels opstellen 7 Gedragsregels en instructies voor werknemers opstellen 8 creëren van veilige werkplekken, werkomgeving en objecten 9 creëren van veilige werkprocessen 10 Personeel voorlichten, trainen en instrueren 11 Teamafspraken door middel van een agressieprotocol 12 Samenwerken met andere organisaties bij de aanpak van agressie en geweld 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6 2.2.7 2.2.8 Beperken van Agressie 13 Agressiehantering & deescalatietechnieken kunnen inzetten 14 Alarm slaan 15 collegiale steun verlenen 16 Eerste opvang verlenen 17 nazorg bieden 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 Afhandelen 18 Melden en registreren incidenten 19 Sancties opleggen 20 Aangifte doen 21 Schade verhalen 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.4.4 Tabel 1: Integrale aanpak van agressie en geweld [Deels overgenomen uit Sjabloon Arbo Agressie & Geweld, Programma Veilig Publieke Taak, 2008]. Pagina 7 van 15
Bijlage 2 bij informatieblad Arbo Arbo deel 2 Een integrale aanpak van besloten ruimten In deze beschrijven we een integrale aanpak gebaseerd op de Arbowet, goede praktijken en inzichten van deskundigen. Deze integrale aanpak maakt onderscheid in preventieve en repressieve maatregelen. Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Verplicht Aanbevolen Uitwerking in paragraaf Preventieve maatregelen 1 Inventariseer de installatierisico s, maak een overzicht van besloten ruimten en markeer deze ruimten. 2 Voorkom het ontstaan van besloten ruimten en minimaliseer risico s door een goed ontwerp 3 Leg de activiteitgebonden risico s en beheersmaatregelen vast in een TRA of procedure 4 Maak duidelijke werkafspraken 5 Meet de atmosfeer en toets deze aan vooraf vastgestelde criteria 6 Zorg voor een veilige en beheerste atmosfeer 7 Realiseer een goed toegankelijk werkgebied 8 Stel voorzieningen veilig 9 Zorg voor een veilige opstelling en gebruik van apparatuur 10 Geef voorlichting en instructie 11 Gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6 2.1.7 2.1.8 2.1.9 2.1.10 2.1.11 Repressieve maatregelen 12 Houd toezicht 13 Pas geschikte blusmiddelen toe 14 Stel een noodprocedure op 2.2.1 2.2.2 2.2.3 Pagina 8 van 15
Bijlage 3 bij informatieblad Arbo Arbo deel 3 Een integrale aanpak van struikelen, uitglijden en vallen In deze beschrijven we een integrale aanpak gebaseerd op de Arbowet, goede praktijken en inzichten van deskundigen. Deze integrale aanpak maakt onderscheid in preventieve en repressieve maatregelen. Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Preventieve maatregelen Repressieve maatregelen 1 Risicoinventarisatie: inventariseer de gevaren 2 V&G ontwerp: voorkom het gevaar en minimaliseer de risico s 3 Zorg voor veilige toegang 4 m collectieve maatregelen 5 Voorkomen uitglijden door preventief onderhoud 6 Zorg voor goede voorlichting, training en instructie 7 Gebruik de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen Verplicht Aanbevolen Uitwerking in paragraaf 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 8 Voorkom verdrinking en onderkoeling 2.2.1 2.1.6 2.1.7 Pagina 9 van 15
Bijlage 4 bij informatieblad Arbo Arbo deel 5 Een integrale aanpak van biologische agentia In deze beschrijven we een integrale aanpak gebaseerd op de Arbowet, goede praktijken en inzichten van deskundigen. Deze integrale aanpak maakt onderscheid in preventieve en repressieve maatregelen. Algemene aspecten Aanpak Aspect Verplicht Arbowet RI&E Jeugdigen en zwangeren Gezondheidskundig onderzoek Hygiëneprotocol Vaccinatiebeleid Voorlichting en instructie 1 Besteed specifiek aandacht aan biologische agentia. 2 Behandel onderstaande aspecten: risicovolle werkzaamheden; inschatting van initieel risico; getroffen beheersmaatregelen restrisico 3 Stel een functiegevarenmatrix op 4 Ga na of er in de omgeving activiteiten worden ontplooid die tot een verhoogd risico op biologische agentia kunnen leiden. 5 Besteed in het V&Gplan specifiek aandacht aan biologische agentia. 6 neem in het jeugdigen en zwangerschapsbeleid biologische agentia op. 7 Licht jeugdigen en zwangerschappen actief voor de risico s en restricties ten aanzien van hun werkzaamheden 8 Besteed in het periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek specifiek aandacht aan biologische agentia. 9 Bied een lymetest aan bij medewerkers op basis van het totaalbeeld van blootstelling aan teken, symptomen, klachten en uitslagen van bloedtests. 10 Stel een hygiëneprotocol op en communiceer dit naar de werknemers. 11 Stel een beleid op in overleg met een arbeids hygiënist en/of arboarts. 12 Bied Hepatitus en Tetanus vaccinaties aan voor risicogroepen. 13 Voor een aanvullende risicoanalyse uit voor werknemers die zich niet willen laten vaccineren. 14 Geef voorlichting en instructie over: de risico s van blootstellingen, de voorzorgsmaatregelen, de noodmaatregelen en het gebruik van PBM s. 15 Informeer werknemers over de besmettingsrisico s voor hun omgeving Verplicht Aanbevolen Uitwerking in paragraaf 2.1 2.2 2.2 2.3 2.3 2.4 2.5 2.6 Pagina 10 van 15
Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Verplicht Aanbevolen Uitwerking in paragraaf Persoonlijke beschermingsmiddelen 16 Stel een PBM beleid op. 17 Stel vervangingscriteria vast voor elk PBM 18 Gebruik onafhankelijke adembescherming bij > 50x de grenswaarde. 19 Geef instructie over het uitrekken / uitdoen van PBM s 2.7 Eerste hulp en Incidenten 20 Stel ongewenste gebeurtenissen vast en leg de beheersmaatregelen vast. 21 Geef duidelijk aan wat een waterschap zelf doet en wanneer wordt doorverwezen naar een hulpdienst. 22 Registreer alle incidenten met biologische agentia. 2.8 Tabel 1 2 Integrale aanpak van biologische agentia: algemene aspecten Pagina 11 van 15
Buitenwerkzaamheden Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Werken met zieke dieren of kadavers RI&E Organisatorische maatregelen Handelingen met zieke dieren en kadavers 1 neem handelingen, vervoer en overslag en opslag van zieke dieren of kadavers op in de RI&E. 2 Besteed bij het ontwerp van kunstwerken aandacht aan het voorkomen van het te water of verstrikt raken van dieren. 3 Stel criteria vast voor het ruimen van zieke dieren of kadavers. 4 Gebruik handschoenen en indien nodig wegwerpoveralls en adembescherming. 5 Gebruik wegwerpverpakkingen. 6 Scheid het schone en het vuile gedeelte van een voertuig bij het transport van kadavers of zieke dieren. 7 Kadavers worden opgeslagen in speciale gekoelde opslagvoorzieningen. Verplicht Aanbevolen 3.1.1 Werken in het groen 3.2 RI&E Organisatorische maatregelen Persoonlijke beschermingsmaatregelen 1 Gebruik een vragenlijst om meer inzicht te krijgen in de blootstelling aan Lyme. 2 Houd bij de inrichting van de werkzaamheden rekening met de seizoenen. 3 Geef instructie over tekenbeten 4 Gebruik lange en sluitende kleding. 5 Stel hulpmiddelen beschikbaar voor het verwijderen van teken. 6 Wees voorzichtig met het gebruik van Deet. Uitwerking in paragraaf 3.1.2 3.1.2 3.1.3 3.1.3 3.1.3 3.1.3 3.1.1 Werken in het oppervlaktewater 3.3 RI&E Ontwerp Communicatie Incidenten 1 Besteed in de RI&E aandacht aan de meest voorkomende biologische agentia. 2 Betrek incidenten bij het dimensioneren van kunstwerken. 3 Werk samen met gemeenten en Rijkswaterstaat bij het ontwerpen van rioleringssystemen 4 Stel een communicatieplan op om snel medewerkers te informeren bij een overstort of nooduitlaat. 5 Raadpleeg de Arboarts of huisarts als iemand in het verdacht water terecht komt. 6 Beoordeel of uitklimvoorzieningen nodig zijn (Arbo deel 3) Tabel 1 3 Integrale aanpak van biologische agentia: buitenwerkzaamheden 3.2.2 3.2.2 3.2.3 3.2.3 3.2.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4 Pagina 12 van 15
Afvalwater Aanpak Aspect Verplicht Arbowet Risicoanalyse V&Gontwerp Werkzaamheden met hoge blootstelling 1 Toets de blootstellingsmetingen of schattingen aan de normering uit deze arbo. 2 Leg risico s en beheersmaatregelen voor werkzaamheden aan objecten met biologische agentia vast in procedures of voer een aanvullende risicoanalyse (bijvoorbeeld TRA) uit. 3 Stel calamiteitenscenario s op met betrekking tot grootschalige blootstelling aan biologische agentia. 4 Voorkom aerosolvorming en minimaliseer voetgangersbewegingen langs bronnen van biologische agentia. Schoonmaakwerkzaamheden 5 Minimaliseer het risico door: Slib bij voorkeur droog te verwijderen. Bij voorkeur geen hoge druk te gebruiken voor verwijdering van slib. Verplicht Aanbevolen Uitwerking in paragraaf 4.1 4.2 4.3 Gebruik van watervernevelende apparatuur 6 Minimaliseer het risico door: Ontwerpmaatregelen: ontwerp van ventilatiesystemen en voorkomen van installatieonderdelen waar watertemperatuur > 25 C. Organisatorische maatregelen: beperking van de aanwezigheid, aparte schoonmaakprocedures collectieve maatregelen: compartimenteringen, omkastingen, camera s, besturing op afstand. 4.3 Nemen van monsters 7 Minimaliseer het risico door: Goed ontwerp van het monsternamepunt. Goede ventilatie Minimale hoeveelheid slib in aerosolen. Beperkte duur van de monstername. 4.3 Werkzaamheden in slibontwaterings en roostergebouw 8 Minimaliseer het risico door: Beperkte aanwezigheid. Goede ventilatie. Schone werkomgeving en voldoende pauze. Adembescherming (afhankelijk van de blootstelling) 4.3 Tabel 1 4 Integrale aanpak van biologische agentia: afvalwater Pagina 13 van 15
toelichtingen bij het informatieblad Arbo Arbo Stappenplan implementatie Arbo De Arbo is gereed en goedgekeurd door de sociale partners. Dit betekent dat de van toepassing is op uw organisatie binnen het waterschap. Waarschijnlijk voldoet u nog niet helemaal aan alle eisen uit de Arbo. Dit voorbeeldstappenplan kan u helpen bij de implementatie van de Arbo. Het stappenplan is gebaseerd op de Deming cirkel (Plan do check act). Onderstaande stappen kunt u nemen om de Arbo te implementeren: 1 Inventarisatie: In hoeverre voldoet de organisatie aan de Arbo? 2 Ontwikkel plannen: Hoe kan de organisatie aan de Arbo gaan voldoen? 3. Vaststellen van de plannen: Hoe besluit de organisatie de Arbo te gaan implementeren? 4 Uitvoer van de plannen: De plannen worden gerealiseerd. 5 Evaluatie van de plannen: Is de Arbo daadwerkelijk geïmplementeerd, moeten plannen aangepast worden, kan de verbeterd worden? PLAN ACT Figuur 1 Kwaliteitscirkel van Deming DO CHECK Verdeling van verantwoordelijkheden bij de implementatie: directie: algehele eindverantwoordelijkheid; lijnverantwoordelijken: invoer van de plannen, voorbeeldgedrag ondernemingsraad: bewaken of de is geïmplementeerd; preventiemedewerker/ KAMcoordinator: onder de aandacht brengen van de organisatie, inventariseren van de impact van de Arbo, opstellen en bewaken van een plan van aanpak. Stap 1 Inventarisatie Het doel van deze stap is om inzicht te verkrijgen in de Arbo en de impact van de voor uw organisatie. Bij de inventarisatie kunt u per prioritair risico onderstaande deelstappen nemen: 1 lees de arbo door; 2 stel op basis van de paragrafen Toepassingsgebied en Taken en functies vast voor welk gedeelte van uw organisatie (afdeling, taken en functies) de Arbo van toepassing is. 3 ga na welke voorschriften nu worden gehanteerd voor het beheersen van het risico uit de Arbo. Maak hierbij gebruik van bijvoorbeeld beleidsstukken, RI&E s, procedures, werkinstructies en ongeschreven regels. 4 vergelijk het oplossingenboek met de bestaande voorschriften. Ga hierbij in op de volgende aspecten: a Voldoet uw organisatie aan de voorschriften uit de arbo? b Zo nee, waarom niet? Welke andere maatregelen worden genomen om aan het gewenste beschermingsniveau te voldoen? c Welke best practices zijn goed bruikbaar voor uw organisatie? 5 conclusies: geef aan op welke gebieden u aanpassingen dient te maken in bijvoorbeeld het beleid, de organisatie, procedures, werkmethoden, etc. Stap 2 Ontwikkel plannen In deze stap maakt u plannen zodat u in de nabije toekomst voldoet aan de eisen van de Arbo. U kunt in deze fase onderstaande werkvolgorde hanteren: 1 is een wijziging van het arbobeleid noodzakelijk (bijv. beleidsverklaring Agressie en Geweld)? 2 neem de Arbo op in het Arbo jaarplan; 3 pas RI&E s, procedures en instructies aan; 4 maak een actieplan, geef hierbij aan: a wie verantwoordelijk is voor de uitvoer; b wat de planning is; c welk budget en middelen benodigd zijn; 5 bespreek het actieplan met de directie; 6 neem het actieplan op in het plan van aanpak van de RI&E. In deze stap is het van belang dat een groot draagvlak gecreëerd wordt binnen de organisatie. Dit kan plaatsvinden door: het betrekken van werknemers. Vraag waar zij behoefte aan hebben en wat hun wensen zijn. Behandel niet alleen onderwerpen die voortkomen uit de Arbo maar ook onderwerpen die zij aandragen. Betrek zowel leidinggevenden, mensen op de werkvloer als de ondernemingsraad. onderdeel voor onderdeel aan te pakken. m hierbij ook maatregelen die tot snel resultaat leiden. Iedereen weet dan dat de waterschapsorganisatie de Arbo serieus neemt. laat de resultaten zien aan de werknemers en evalueer de veranderingen. Stap 3 Stel plannen vast Het doel van deze stap is het borgen dat het actieplan daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Om dit te bereiken is het verstandig om: 1 de directie sterk bij de plannen te betrekken. a naast de formele goedkeuring van de plannen moeten zij binnen de organisatie laten zien dat zij serieus bezig is met de Arbo. Dit kan door bijvoorbeeld het onderwerp te Pagina 14 van 15
toelichtingen bij het informatieblad Arbo agenderen in een directie / afdelingsvergadering, aandacht in het bedrijfsblad, een lunchpresentatie, etc. b maak duidelijke afspraken met de directie over het bewaken van het plan. Geef hierbij duidelijk aan wie de voortgang bewaakt, hoe vaak dit wordt gedaan en aan wie wordt teruggekoppeld. 2 duidelijk aan de lijnfuncties (clustermanagers, afdelingsmanagers, teamleiders, etc.) aan te geven wat van hun wordt verwacht. 3 de ondernemingsraad bij de besluitvorming te betrekken. De ondernemingsraad heeft vaak veel draagkracht binnen de organisatie. Naast de verplichting (vanuit de Wet op de Ondernemingsraden) om de ondernemingsraad bij deze plannen te betrekken is het dus ook verstandig. Stap 4 Uitvoer van het plan De lijn is verantwoordelijk voor uitvoer van de plannen. De organisatie dient zorg te dragen voor ruimte en ondersteuning zodat er een omgeving is waarin de plannen daadwerkelijk uitgevoerd kunnen worden. Tips hiervoor zijn: geef door middel van een presentatie aan de medewerkers aan wat en waarom iets gaat veranderen. Het is verstandig deze presentatie te laten uitvoeren door een leidinggevende. inventariseer vooraf welke training (toolboxen), persoonlijke beschermingsmiddelen en andere voorzieningen nodig zijn om de plannen uit te voeren. houd de werknemers op de hoogte van de uitvoer van de werkzaamheden. Stap 5 Evaluatie van het plan In deze stap gaat u na of het plan is uitgevoerd en of de resultaten naar wens zijn. Hierbij kunt u onderstaande deelstappen nemen: bespreek het uitgevoerde plan met de werknemers. Zij geven aan hoe de maatregelen uit de Arbo in de praktijk worden ervaren. bespreek de voortgang met de directie. bespreek de voortgang met de ondernemingsraad. Bij de evaluatie kunnen drie situaties worden onderscheiden: het plan wordt goed uitgevoerd. Laat in dit geval duidelijk binnen de organisatie zien wat is bereikt, bijvoorbeeld door memo s, agendapunt in een afdelingsoverleg, nieuwsbrief, etc. Het laten zien van geslaagde projecten stimuleert de organisatie. er zijn knelpunten in het plan. Probeer in overleg met de belanghebbenden (directie, OR, leidinggevenden en werknemers) de knelpunten op te lossen. Pas indien nodig het plan aan. het plan wordt helemaal niet uitgevoerd. Onderzoek wat de reden van het mislukken is. Ga na of er voldoende draagkracht is en kies een nieuwe strategie of plan. Indien uit de evaluatie blijkt dat oplossingen uit de Arbo niet haalbaar zijn, u betere oplossingen of andere aanbevelingen heeft, bespreek dit dan in het branchebrede KAMplatform of informeer de begeleidingscommissie. Pagina 15 van 15