1.1 Hoe vrijblijvend is de Arbowet?

Transcriptie

1 1 Arbo 17

2 de meest gestelde vragen in de schoonmaak 1 Arbo Arbeidsomstandigheden hebben de laatste decennia veel aandacht gekregen, en terecht. Vaak is al gebleken dat met soms eenvoudige werkplekaanpassingen, zoals een goede bureaustoel, en tafels en bureaus op de juiste werkhoogte afgesteld, veel ongemak kan worden voorkomen. Uiteraard bestaan er ook veel onduidelijkheden op dit terrein, en de meest voorkomende vragen daarover worden in dit hoofdstuk beantwoord. 1.1 Hoe vrijblijvend is de Arbowet? De Arbeidsomstandighedenwet heeft ten doel de veiligheid en gezondheid van werknemers zo veel mogelijk te beschermen en het welzijn van de werknemers zo veel mogelijk te bevorderen. Het uitgangspunt is hierbij dat die zorg voor veiligheid, gezondheid en welzijn een gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers is. De kosten, verbonden aan het naleven van de Arbowet of de daarop gebaseerde besluiten, mogen echter niet ten laste van de werknemer komen. De Arbowet is een zogenoemde raamwet, hetgeen wil zeggen dat de algemene verplichtingen van werknemers en werkgevers hierin worden geregeld. Op grond van deze wet kunnen nadere regels worden vastgesteld, waarin concrete verplichtingen voor bepaalde doelgroepen in bepaalde situaties worden vastgelegd. De Arbowet is dus verre van vrijblijvend; in deze wet en de genoemde besluiten wordt dwingend voorgeschreven welke maatregelen in welke situaties voor welke doelgroepen moeten worden genomen. 18

3 1. arbo 1.2 Op wie is de Arbowet van toepassing? Het toepassingsgebied van de Arbowet is zeer ruim. De wet geldt voor alle arbeidsorganisaties in Nederland. Van doorslaggevend belang is dat de arbeid in Nederland wordt verricht, de nationaliteit van bedrijf, werkgever of werknemer doet er niet toe. Het begrip werkgever is in de zin van de wet de natuurlijke persoon of de rechtspersoon die op grond van een arbeidsovereenkomst of van een publiekrechtelijke aanstelling een ander in dienst heeft. Ook wanneer iemand een thuiswerker arbeid laat verrichten of een uitzendkracht inhuurt, is hij werkgever. Zelfs degene die een ander onder zijn gezag arbeid laat verrichten zonder dat daaraan een contract ten grondslag ligt, wordt als werkgever aangemerkt (zoals bijvoorbeeld het geval is bij vrijwilligerswerk, waarbij de vrijwilliger de instructies van de organisatie waar hij werkt, moet opvolgen). Een werknemer is altijd degene die arbeid verricht voor degene die als werkgever is aangemerkt. In principe is de Arbowet niet van toepassing op mensen die alleen als zelfstandige werken, maar de wet kent wel de mogelijkheid om van dit beginsel af te wijken (bijvoorbeeld voor werken met asbest, gelet op de grote gevaren verbonden aan dit product). 1.3 Welke verplichtingen heeft de werkgever zoal? Om in een onderneming aan de wettelijke verplichtingen te voldoen moet de werkgever in zijn beleid zorgen voor systematische en preventieve aandacht voor de arbeidsomstandigheden. Bij het organiseren van de arbeid, het inrichten van de werkplekken en het bepalen van de productie- en werkmethoden neemt de werkgever de volgende beginselen in acht: 19

4 de meest gestelde vragen in de schoonmaak De arbeid is zodanig ingericht dat de veiligheid en gezondheid van de werknemers niet wordt benadeeld. Gevaarbestrijding moet plaatsvinden bij de bron. Gevaarlijke machines en stoffen zijn zo veel mogelijk vervangen door ongevaarlijke of minder gevaarlijke machines respectievelijk stoffen. Vluchtwegen zijn aanwezig of worden gecreëerd. De werkplek is op ergonomisch verantwoorde wijze aan de werknemer aangepast. De werkmethoden en de middelen zijn aan de mogelijkheden van de werknemer aangepast. De werknemer is geïnformeerd over het doel en het resultaat van het werk. De werknemers zijn zo veel mogelijk beschermd tegen seksuele intimidatie en agressie en geweld, en tegen nadelige gevolgen daarvan. De werkgever is verplicht om, in overleg met de werknemers, één of meer werknemers aan te wijzen voor uitvoering van bedrijfshulpverlening. De werkgever moet zich bij het uitvoeren van een aantal in de Arbowet genoemde taken laten ondersteunen door interne of externe deskundigen, al dan niet georganiseerd in een dienst. Deze taken zijn: de risico-inventarisatie en -evaluatie; het verlenen van bijstand aan en begeleiding van werknemers die door ziekte niet in staat zijn hun werk te verrichten; het uitvoeren van vrijwillig periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek van werknemers; het houden van een arbeidsgezondheidskundig spreekuur; indien hij een aanstellingskeuring laat verrichten: de aanstellingskeuring; adviseren aan en nauw samenwerken met de werkgever en ondernemingsraad inzake te nemen en genomen arbeidsbeschermende maatregelen; 20

5 1. arbo het uitvoering geven aan de maatregelen in het kader van het arbobeleid dan wel het meewerken aan de uitvoering daarvan. De werkgever heeft een meldingsplicht ten aanzien van registratie van ongevallen en beroepsziekten; werkgevers met meer dan honderd werknemers in dienst zijn niet alleen verplicht een jaarplan op te stellen, maar moeten tevens een jaarverslag samenstellen. Het jaarverslag moet worden gezonden aan: de arbeidsinspectie; de betrokken arbodienst; de ondernemingsraad. 1.4 Wat zijn de verplichtingen van de werknemer? De verplichtingen van de werknemer worden niet specifiek in de wet genoemd. Uiteraard zijn er wel spelregels waaraan de werknemer zich moet houden. Bij het inventariseren van de te nemen maatregelen heeft de werkgever goede informatie nodig. Die informatie moet voor een groot gedeelte van de werknemer komen. Een goede, open samenwerking tussen werkgever en werknemer is cruciaal bij het opstellen van de te nemen maatregelen, voor zover die al niet in de wet of in één van de besluiten zijn vastgelegd. De werknemer heeft uiteraard de plicht getroffen beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld aangaande het opvolgen van veiligheidsvoorschriften of het dragen van hem ter beschikking gestelde beschermende c.q. beveiligende artikelen, op te volgen. De werkgever en de werknemers werken samen bij de zorg voor veiligheid, de gezondheid en het welzijn binnen het bedrijf. Bij de uitvoering van een goed arbobeleid is samenwerking van uitermate groot belang, gelet ook op de medeverantwoordelijkheid van beide partijen. Meer infor- 21

6 de meest gestelde vragen in de schoonmaak matie over arbo is te vinden op de volgende websites: en Wat is er sinds 1 januari 2007 veranderd in de Arbowet? De Tweede Kamer heeft op 26 september 2006 ingestemd met het wetsvoorstel voor een herziene Arbowet. Per 1 januari 2007 is dit wetsvoorstel van kracht geworden. Deze herziene Arbowet geeft werknemers en werkgevers meer mogelijkheden en verantwoordelijkheid bij het invullen van het arbeidsomstandighedenbeleid in de onderneming of sector. In het verleden werd door steeds meer regels en voorschriften het uitvoeren van dat beleid in de praktijk steeds moeilijker. Er zal een onderscheid gemaakt worden tussen de publieke sector en de private sector. In de publieke sector zorgt de overheid voor een helder wettelijk kader met zo min mogelijk overbodige regels en zo weinig mogelijk administratieve lasten. In de private sector maken werkgevers en werknemers samen afspraken over de wijze waarop zij aan de door de overheid vastgestelde voorschriften willen voldoen. Deze afspraken kunnen zij vastleggen in zogenoemde arbocatalogi. Doordat er minder regels zijn, en er meer ruimte voor maatwerk is, zal het arbobeleid effectiever zijn. Dit zal leiden tot meer draagvlak en daarmee tot verbetering van de veiligheid en gezondheid op de werkvloer. 1.6 Wat zijn arbocatalogi? De overheid gaat ervan uit dat werkgevers en werknemers heel goed in staat zijn een professionele arbocatalogus op te stellen. Daarom worden de catalogi niet uitgebreid getoetst. Wel wordt bekeken of de totstandkoming goed ver- 22

7 1. arbo lopen is en of de catalogus adequaat is. Samengevat wordt het volgende getoetst: Is beschreven voor welk werkgebied (branche / groep bedrijven) de catalogus bedoeld is? Vertegenwoordigen de opstellers de werkgevers en werknemers in dit werkgebied? Is de catalogus beschikbaar en bekend voor werkgevers en werknemers? Wordt bij navolging van de catalogus voldaan aan de doelvoorschriften? Dit punt wordt getoetst met een zogenaamde quickscan: is de catalogus begrijpelijk, logisch en niet in strijd met de wet? Catalogi die deze toets doorstaan, vormen nadat ze in een beleidsregel zijn opgenomen, een uitgangspunt voor de handhaving door de arbeidsinspectie. 1.7 Hoe is de handhaving geregeld? De arbeidsinspectie controleert of bedrijven zich aan de wettelijke regels houden. Zodra een getoetste arbocatalogus is opgesteld, vormt die het uitgangspunt voor de inspectie. Werkgevers die werk maken van de arbocatalogus kunnen rekenen op een soepele opstelling van de arbeidsinspectie. In sectoren met grote risico s waar een arbocatalogus ontbreekt, zal de arbeidsinspectie vaker inspecteren. In een arbocatalogus staan de verschillende manieren beschreven waarop werkgevers kunnen voldoen aan de doelvoorschriften die de overheid stelt. Bijvoorbeeld: beschrijvingen van technieken en methoden, goede praktijken, normen en praktische handleidingen. De verantwoordelijkheid voor de arbocatalogi ligt volledig bij de werkgevers en werknemers (of organisaties van werkgevers en werknemers, bijvoorbeeld binnen een bepaalde sector). 23

8 de meest gestelde vragen in de schoonmaak 1.8 Wat betekent het Arboconvenant Schoonmaak, en hoe vrijblijvend is het? Het in het voorjaar van 2003 gesloten Arboconvenant, overeengekomen tussen het Ministerie van Sociale Zaken enerzijds en OSB, FNV Bondgenoten en CNV Bondgenoten anderzijds, heeft betrekking op fysieke belasting, werkdruk, arbobeleid, verzuimbegeleiding en reïntegratie in de schoonmaakbranche. De rol van de RAS (Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak en Glazenwassersbranche) en de arbeidsinspectie wordt hierin beschreven, terwijl duidelijk wordt gemaakt dat de afspraken geenszins een vrijblijvend karakter hebben, maar dat bij niet naleven sancties zullen worden opgelegd. Bijzonderheden betreffende het Arboconvenant zijn te vinden op de website van RAS: 24