MARKTMONITOR 2007 SNIJBLOEMEN EN POTPLANTEN SPANJE Rapportnummer: PT 2007-57
i
Auteur: Annette Meeder Mariëlle van Leeuwen Laura Willemsens Afdeling Marktonderzoek Areamanager Juli, 2007 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van de uitgever of auteur., Schipholweg 1, 2316 XB LEIDEN, telefoon 071-5659565, e-mail: info@flowercouncil.org of internetsite: www.flowercouncil.org, Postbus 280, 2700 AG ZOETERMEER, telefoon 079-3470707, e-mail: info@tuinbouw.nl internetsite: www.tuinbouw.nl ii
iii
INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING... 6 1. INLEIDING... 9 2. ALGEMEEN... 10 2.1 Demografische gegevens... 11 2.1.1 Prognose en ontwikkeling aantal inwoners... 11 2.1.3 Belangrijkste steden... 12 2.1.4 Beroepsbevolking... 13 2.2 Culturele Maatschappelijke ontwikkelingen... 15 2.3 Economische aspecten... 17 2.4 Politieke situatie... 21 2.4.1 Geschiedenis... 21 2.4.2 Binnenlandse politiek... 21 3. MARKTOMVANG... 23 3.1 Totale marktomvang snijbloemen en potplanten... 23 3.2 Consumptie per hoofd van de bevolking ( )... 24 4. DE SPAANSE CONSUMENT... 25 4.1 Betekenis bloemen en planten... 25 4.2 Ontwikkeling aantal kopende huishoudens... 26 4.3 Bestedingen... 27 4.4 Prijsontwikkeling... 28 4.5 Koopfrequentie... 29 4.6 Assortiment snijbloemen en potplanten... 30 4.7 Aankoopgelegenheid... 34 4.8 Leeftijd... 36 4.9 Regionale verschillen... 37 5. BEDRIJVENMARKT... 38 6. DETAILHANDEL... 39 6.1 Algemene marktaandelen... 39 6.1.1 Visie... 40 6.2 Bloemist... 40 6.3 Grootwinkelbedrijf... 41 6.4 Tuincentra... 43 7. GROOTHANDEL... 45 8. IMPORT EN EXPORT... 49 8.1 Import van Spanje... 49 iv
8.2 Export van Spanje... 52 9. LOKALE PRODUCTIE... 54 9.1 Productiewaarde... 54 9.2 Areaal en assortiment sierteeltproducten... 55 9.3 Productieregio s... 56 9.4 Milieu... 56 BIJLAGE 1 ZAKELIJKE GEDRAGSCODE... 59 BIJLAGE 2 FYTOSANITAIRE VOORSCHRIFTEN... 60 BIJLAGE 3 - INVOERBEPALINGEN EN BTW... 61 BIJLAGE 4 BELANGRIJKE FEEST- EN BLOEMENDAGEN... 63 BIJLAGE 5 BEURZEN... 64 BIJLAGE 6 VAKBLADEN... 65 BIJLAGE 7 INTERESSANTE ADRESSEN... 66 BIJLAGE 8 ONDERZOEKEN... 70 v
SAMENVATTING Inleiding In de Marktmonitor Spanje wordt een zo compleet mogelijk beeld gegeven van de ontwikkelingen binnen de productie en afzet van sierteeltproducten in dit land. De Marktmonitor Spanje is een gezamenlijke uitgave van en het. Demografie De bevolking van Spanje telt zo n 45 miljoen inwoners. De bevolking is de afgelopen jaren gestaag gegroeid en dit zal ook in de komende jaren verder doorzetten. Het aantal huishoudens in Spanje lag in 2006 rond de 15,4 miljoen en dit aantal neemt verder toe. Bloemen en planten De markt voor snijbloemen en kamerplanten kwam in 2006 naar schatting uit op een waarde van bijna 1.541 miljoen euro. Hiervan kwam 64% voor rekening van snijbloemen en 36% van kamerplanten. Ten opzichte van 2005 zou deze marktomvang een stijging betekenen van 4%. In 2004 kocht ruim 42% van de huishoudens in ieder geval eens snijbloemen. De penetratiegraad bij de snijbloemen is in 2004 licht gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Consument Bloemen en planten voor eigen gebruik worden vooral gekocht om het huis te decoreren en om sfeer in het huis aan te brengen. Bloemen worden vaker uit gewoonte gekocht dan planten. Kamerplanten noemt men vaker mooi dan snijbloemen. Bedrijvenmarkt Circa 56% van de Spaanse bedrijven beschikt in 2003 regelmatig over bloemen en planten binnen het bedrijf. De penetratiegraad van groene planten ligt een factor drie boven die van bloeiende planten. Echte snijbloemen komen niet vaak voor, 14% van alle ondervraagde bedrijven gaf aan regelmatig echte snijbloemen aan te schaffen. 6
Detailhandel Het belangrijkste aankoopkanaal van bloemen en planten is duidelijk de bloemist. Met een marktaandeel van 81% in 2006 1 worden hier verreweg de meeste bestedingen gedaan. Het aandeel nam tot 2004 toe, echter in 2006 staat het marktaandeel weer onder druk. Op de tweede plaats staat de markten straathandel met een marktaandeel van 11% in 2006. Bij kamerplanten speelt in 2006 naast de bloemist, het tuincentrum (20%) een belangrijke rol. Deze wordt gevolgd door de markt- en straathandel (14%). Groothandel Het distributiesysteem is van oudsher slecht ontwikkeld in Spanje. Kenmerkend voor de bloemen- en plantendistributie is de versnipperde afzetstructuur, ondoorzichtigheid van de markt, relatief weinig verkooppunten en een gebrek aan marktgericht werken. De groothandel in Spanje bestaat uit drie verschillende schakels, op de eerste plaats zijn er de groothandelsmarkten, dan zijn er de individuele groothandelsbedrijven en zijn er agrarische coöperaties die eveneens voor afzet van de lokaal geproduceerde producten zorgen. Import en export De import van snijbloemen in Spanje lag in 2006 op ruim 64 miljoen en deze import neemt jaarlijks toe. Nederland vormt de belangrijkste importeur van snijbloemen met een importaandeel van bijna 50%, gevolgd door Colombia en Ecuador. De import van potplanten lag in 2006 op ongeveer 63 miljoen. Nederland is hier ook met zelfs 68% veruit de belangrijkste leverancier van potplanten op de Spaanse markt, gevolgd door Italië. Denemarken en België zijn kleinere leveranciers. De export van zowel snijbloemen als potplanten is in de afgelopen jaren steeds verder afgenomen. Belangrijke afzetlanden voor snijbloemen zijn Nederland en het Verenigd Koninkrijk, waarbij vooral de export naar het Verenigd Koninkrijk flink is afgenomen. Bij de potplanten worden de belangrijkste afzetmarkten gevormd door Frankrijk en Duitsland, die gezamenlijk meer dan de helft van de Spaanse potplantenexport afnemen. Productie De lokale snijbloemenproductie is in Spanje van oudsher geconcentreerd in zes productiegebieden verspreid over het zuiden en noordwesten van Spanje. De productie is over het algemeen eenzijdig en 1 Cijfers met betrekking tot 2006 zijn een inschatting van de areamanager BBH 7
wordt gedomineerd door de anjer op afstand gevolgd door de roos. Daarnaast worden er onder andere ook gladiolen, chrysanten, gerbera s, lelies, irissen en snijgroen geproduceerd. De Spaanse telers hebben sinds 2000 te kampen met dalende anjerprijzen en slechte winters en hete zomers. Tevens is de vraag vanuit de consumptie verschoven naar andere snijbloemen, waardoor de totale waarde en productie onder druk staat. De potplantenproductie is in Spanje sterk in ontwikkeling, dit betreft vooral groene planten en tuinplanten. In tuinplanten ziet Spanje een succesvol exportproduct. In de regio Catalonië zie je dat steeds meer snijbloemenkwekers overstappen op tuinplanten omdat de afzetkansen en het rendement hoger zijn. Het assortiment is redelijk breed, maar het ontbreekt Spanje nog aan volume. 8
1. INLEIDING Actuele informatie over afzetmarkten is van groot belang bij het bepalen van een afzetvisie en een strategie voor de toekomst. In de Marktmonitor Spanje wordt een zo compleet mogelijk beeld gegeven van ontwikkelingen binnen de productie en afzet van sierteeltproducten in dit land. De Marktmonitor Spanje is een gezamenlijke uitgave van en het. Voor het in kaart brengen van de ontwikkelingen op de Spaanse markt is gebruik gemaakt van verschillende bronnen. Helaas leiden verschillende bronnen vaak tot verschillende gegevens. In de Marktmonitor zijn op basis van de expertise en kennis van de Spaanse markt bij het Bloemenbureau Holland en het hierin keuzes gemaakt. Als u vragen of opmerkingen heeft over de Marktmonitor kunt u contact opnemen met de areamanager Spanje bij het of de afdeling Marktonderzoek van het. Mariëlle van Leeuwen Annette Meeder Schipholweg 1 Postbus 280 2316 XB Leiden 2700 AG Zoetermeer T +31 (0) 71-565 95 65 T +31 (0) 79 34 707 07 F +31 (0) 71-565 95 55 F +31 (0) 79 34 704 04 m.van.leeuwen@flowercouncil.org a.meeder@tuinbouw.nl www.flowercouncil.org www.tuinbouw.nl www.oficinadeflores.org Op het extranet van of de website van het kunt u de belangrijkste informatie uit deze en andere marktmonitoren nog eens nalezen. 9
2. ALGEMEEN Met een oppervlakte van 504.880 km 2 neemt Spanje meer dan viervijfde van het Iberische schiereiland in beslag. In het westen grenst het aan Portugal en in het noorden aan Frankrijk en Andorra. Het Koninkrijk Spanje omvat ook de Balearen in de Middellandse Zee, de Canarische Eilanden in de Atlantische Oceaan en de twee enclaves Ceuta en Melila in Noord-Afrika. Spanje maakt aanspraak op Gibraltar. Figuur 2.1 Landkaart Spanje Bron: CIA Het vasteland van Spanje bestaat voor tweederde uit een centrale hoogvlakte met een gemiddelde hoogte van 610 meter boven de zeespiegel en verder voornamelijk imposante gebergten. Belangrijke rivieren zijn de Duero, de Taag en de Ebro. De Balearen bestaan uit diverse eilanden, waaronder de bekende vakantiebestemmingen Mallorca, Menorca, Ibiza en Formentera. De zeven Canarische eilanden zijn van vulkanische oorsprong. Bekende eilanden zijn van west naar oost La Palma, Gomera, Tenerife, Gran Canaria, Fuerteventura en Lanzarote. De Pico de Teide is met 3718 meter de hoogste berg van Spanje. Het klimaat in Spanje varieert per regio. In het binnenland heerst een typisch landklimaat met droge, warme zomers en strenge winters. Galicië en het noordelijk kustgebied aan de Golf van Biskaje hebben 10
een vochtig zeeklimaat, dat in veel opzichten niet veel afwijkt van dat van Nederland. Juli is de warmste maand met temperaturen die variëren tussen 16 en 32 graden Celsius. Januari is de koudste maand met temperaturen tussen de 0 en 8 graden Celsius. In het noorden valt voldoende regen, maar in het zuiden (vooral in het zuidoostelijk gebied van de fruitteelt) is de regenval minimaal. Juli is de droogste maand met een gemiddelde neerslag van 11 millimeter. Oktober is de natste met een gemiddelde neerslag van 53 millimeter. De Balearen en de kuststrook langs de Middellandse Zee hebben zachte winters en warme, droge zomers. De Canarische Eilanden hebben daarentegen een constanter klimaat met temperaturen van 27 graden Celsius in de zomer en 22 graden Celsius gedurende de rest van het jaar. Bron: EVD 2.1 Demografische gegevens 2.1.1 Prognose en ontwikkeling aantal inwoners Het aantal inwoners in Spanje groeide de afgelopen jaren gestaag waardoor er in 2006 in totaal 45,1 miljoen mensen in Spanje woonden. De bevolking groeide vanaf 2000 gemiddeld met 0,87% per jaar. Verwacht wordt dat de groei van de bevolking de komende jaren nog wel door zal zetten. Tabel 2.1.1.1 Prognose en ontwikkeling van het aantal inwoners 2002 2003 2004 2005 2006* 2007* 2008* 2009* 2010* Aantal inwoners (mln.) 41,0 41,8 42,7 44,1 45,1 45,4 45,8 46,2 46,6 Bron: EIU Februari 2007 * prognose De groei van het aantal inwoners is veroorzaakt door een aantal factoren, zoals de economische boom van 1998-2000 en het liberale immigratiebeleid in 2000-2001. Momenteel zijn er 1,5 miljoen buitenlanders woonachtig in Spanje. Om dreigende vergrijzing tegen te gaan, is het noodzakelijk dat het geboortecijfer toeneemt. Tabel 2.1.1.2 Aantal huishoudens (x 1000) 2003 2004 2005 2006 2007* 2008* 2009* Aantal huishoudens 14.816 15.040 15.234 15.410 15.440 15.520 15.570 Bron: Euromonitor 2007 * prognose Het aantal huishoudens is de afgelopen jaren steeds toegenomen. Dit kan verklaard worden door het al jaren licht dalende aantal personen per huishouden. In combinatie met het stijgende aantal inwoners zorgt dit er voor dat het aantal huishoudens toeneemt. 11
2.1.2 Leeftijdsopbouw In Spanje is net als in veel andere Europese landen sprake van een toenemende vergrijzing. In totaal was 17% van de bevolking 65 jaar of ouder in 2006. Dit percentage is vanaf 1999 tot 2003 toegenomen, maar is licht afgenomen in 2006 ten gunste van de leeftijdsgroep 15-64 jaar. Figuur 2.1.2.1 Leeftijdsopbouw in Spanje op 1 januari 2006 65+ 17% 0 t/m 14 jaar 15% 55 t/m 64 jaar 11% 15 t/m 24 jaar 12% 45 t/m 54 jaar 13% 25 t/m 34 jaar 16% 35 t/m 44 jaar 16% Bron: Euromonitor 2007 2.1.3 Belangrijkste steden Het gebied rond de hoofdstad Madrid is verreweg het dichtstbevolkte gebied van Spanje met 625 inwoners per km 2. In Madrid woonden in 2006 ruim 3 miljoen inwoners, hiermee is de hoofdstad van Spanje ook verreweg de grootste stad van het land. In Barcelona wonen ruim 1,6 miljoen inwoners, wat ongeveer de helft van Madrid is. Tabel 2.1.3.1 Aantal inwoners belangrijke steden 2006 Stad Aantal inwoners Madrid 3.128.600 Barcelona 1.605.602 Valencia 805.304 Sevilla 704.440 Zaragoza 649.181 Málaga 560.631 Murcia 426.996 Bron: INE 2007 12
2.1.4 Beroepsbevolking De Spaanse beroepsbevolking is ten opzichte van 1998 met 3,8 miljoen gegroeid naar bijna 21 miljoen personen. Het aantal werkenden is in dezelfde periode met 5 miljoen personen gestegen, wat betekent dat 90% van de beroepsbevolking een baan heeft. Dit is circa 47% van de totale bevolking. In vergelijking met Nederland ligt het percentage werkenden meer dan 6 procentpunten lager. Tabel 2.1.4.1 Beroepsbevolking Beroepsbevolkin g x 1.000 Aantal werkende mensen % van beroeps bevolking % van totale bevolking % van totale bevolking in Nederland 1998 17.100 13.923 81,1 43,3 49,6 1999 17.408 14.686 84,4 43,9 50,2 2000 18.084 15.506 85,7 44,4 50,7 2001 18.570 16.146 86,9 46,1 50,8 2002 18.786 16.630 88,5 45,8 51,3 2003 19.538 17.296 88,5 47,6 51,6 2004 20.185 17.971 89,0 50,1 51,6 2005 20.886 18.973 90,8 47,4 52,1 Bron: World in figures (Finland statistics) 13
2.1.5 Besteedbaar inkomen De groei van het besteedbaar inkomen in Spanje lag de afgelopen jaren rond de 3%. In 2005 was de groei ruim 4%, waarna in 2006 het percentage kelderde en negatief uitkwam. De verwachting is dat de komende jaren het percentage rond de 2,5% zal liggen. Figuur 2.1.5.1 Groei besteedbaar inkomen (%) 5,0 4,0 4,2 3,0 3,4 2,9 3,1 3,1 2,0 2,5 2,3 2,4 2,4 1,0 0,0-0,1 2002 2003 2004 2005 2006* 2007* 2008* 2009* 2010* 2011* -1,0 Bron: EIU Februari 2007 *prognose 14
2.1.6 Uitgavenpatroon Binnen het uitgavenpatroon van de Spanjaarden wordt het meeste uitgegeven aan hotels en catering, maar liefst 19% van de consumptieve uitgaven in Spanje komt bij deze productgroep terecht. Op de tweede plaats staan voedsel en frisdrank met 15%. In Nederland geven we het meest uit aan huisvesting, in Spanje daarentegen staat vertier buiten de deur bovenaan. Ook in Spanje zullen de kosten voor huisvesting waarschijnlijk verder gaan toenemen. Tabel 2.1.6.1 Uitgaven 2005 per huishouden Spanje Nederland Voedsel & frisdranken 16% 12% Alcoholische dranken & tabak 3% 3% Kleding & schoenen 6% 5% Huisvesting 14% 22% Huishoudelijke goederen 6% 6% Medische producten & service 3% 5% Transport 12% 11% Communicatie 3% 5% Vrije tijd 8% 10% Studie 2% 1% Horeca 19% 5% Overige 7% 15% Totaal 100% 100% Bron: Euromonitor 2007 2.2 Culturele Maatschappelijke ontwikkelingen Op basis van Geert Hofstede s cultuurdimensies kunnen cultuurverschillen tussen landen weergegeven en verklaard worden. Er zijn vier verschillende cultuurdimensies te onderscheiden: 1. machtsafstand, 2. collectivisme, 3. feminiteit en 4. onzekerheidsvermijding. Spanje verschilt met name van Nederland op het gebied van machtsafstand/collectivisme en onzekerheidsvermijding door de Romeinse achtergrond van het land. Deze verschillen liggen in het verleden en hebben te maken met de dictatuur waar het land mee te maken gehad heeft. Spanjaarden hechten hierdoor veel waarde aan zekerheid en alles wat bekend is. 15
Ze proberen zoveel mogelijk onzekere situaties te vermijden, zijn vrij conservatief en vertrouwen grotendeels op hun eigen mensen en cultuur. Vertrouwen winnen en goede relaties opbouwen is dus erg belangrijk in deze markt. Hoge onzekerheidsvermijding heeft onder andere tot resultaat gehad dat de markt tot nu toe nog slecht ontwikkeld is. Dat wil zeggen dat er weinig vernieuwing gezocht wordt en dat deskundige vakmensen, bloemisten en tuincentra, de markt sterk domineren. Ook de detailhandel koopt alleen datgene in wat hij/zij zeker gaat verkopen, ook al betekent dit dat ze soms twee keer per dag naar de groothandel moeten gaan om bij te kopen. Deze cultuurdimensie belemmert dus in bepaalde mate de ontwikkeling van de markt. Naast onzekerheidsvermijding is er nog een dimensie die tekenend is voor de Spaanse markt. Spanje heeft namelijk van oudsher een hoge machtsafstand. Dit heeft als gevolg dat respect tonen voor bepaalde groepen (bijv. ouderen) of mensen in bepaalde functies (directeuren) heel groot is. Machtsafstand komt ook tot uiting in de Spaanse samenleving door de behoefte van Spanjaarden om te laten zien wat ze hebben. Er goed uitzien is heel belangrijk, een mooi huis hebben, sieraden etc.. Hierdoor laat je zien dat je belangrijk bent en dwing je respect af. Dit betekent dat voor het decoreren van het interieur Spanjaarden graag planten gebruiken. Deze showing-off geldt bijvoorbeeld ook voor trouwerijen en doopfeesten, waar kosten nog moeite gespaard worden om een goede indruk te maken. Bloemen worden dus vaak gebruikt om respect af te dwingen en respect te tonen zowel in privé als in zakelijke sfeer. Het heeft echter niet alleen met machtsafstand te maken, maar komt ook doordat er in zekere zin sprake is van een plattelandssamenleving met kleinburgerlijke opvattingen. Goed gekleed met sieraden en bontjas de straat op gaan is niet alleen om te laten zien hoe belangrijk je bent, maar wordt ook gedaan om koste wat het kost te vermijden dat je er armoedig uit ziet. Voor de toekomst zal met de toenemende koopkracht en groeiende economie het een en ander veranderen in de Spaanse cultuur. Net als in Nederland is gebeurd zal het individualisme in Spanje ook geleidelijk toenemen. Dit betekent dat mensen meer aandacht zullen besteden aan hun individuele behoeftes. Voor bloemen en planten zou dit kunnen betekenen dat het eigen gebruik van bloemen en planten belangrijker wordt. 16
2.3 Economische aspecten 2.3.1 Consumentenvertrouwen Sinds de devaluatie van de peseta in 1995/1996 is het vertrouwen in de economie toegenomen, maar na 2000 is het vertrouwen weer afgenomen. Factoren die hierin een rol spelen zijn de politieke/economische situatie in Spanje en de komst van de euro, waardoor het leven in Spanje fors duurder is geworden. Vanaf 2003 stabiliseert het consumentenvertrouwen op 12. In 2006 is het consumentenvertrouwen iets gedaald ten opzichte van 2005. Figuur 2.3.1.1 Consumentenvertrouwen in Spanje 4 0-4 2 2 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006-3 -4-8 -12-13 -9-11,6-13,6-11 -11-12 -16-16 -20 Bron: Rabobank 17
2.3.2 Bruto Nationaal Product De omvang van het BNP in Spanje neemt jaarlijks toe. De groei van het BNP nam tot 2006 ook toe, met gemiddeld 3 tot 3,5%, maar zal daarna naar verwachting afnemen tot rond de 2%. Tabel 2.3.2.1 Bruto nationaal product (in mld euro s) 2003 2004 2005 2006* 2007* 2008* 2009* 2010* 2011* BNP 691,2 713,8 739,0 764,6 782,9 800,2 815,8 831,9 848,6 Bron: EIU maart 2007 *prognose Figuur 2.3.2.2 Groei van het BNP in % 4,0 3,5 3,0 3,0 3,3 3,5 3,5 2,5 2,0 2,4 2,2 1,9 2,0 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 2003 2004 2005 2006* 2007* 2008* 2009* 2010* 2011* 18
2.3.3 Particuliere consumptie De gezinsconsumptie in Spanje blijft steeds verder toenemen, toch vlakt de groei enigszins af. In 2002-2003 lag de groei van de particuliere consumptie nog op 2,8% en groeide in 2003 naar ruim 4%. Na een aantal jaren rond de 4% geschommeld te hebben, daalt in 2006 de groei van de particuliere consumptie naar 3,6%. In de jaren daarna nam de groei af tot rond de 2,5%. Dit is ook de prognose voor de komende jaren. De Spaanse overheid heeft de afgelopen jaren de groei van de consumptie gestimuleerd door onder andere belastingverlagingen door te voeren. Anderzijds zorgt ook de dalende werkeloosheid er voor dat er meer consumenten zijn die meer te besteden hebben. Figuur 2.3.3.1 Groei van de particuliere consumptie % 5,0 4,5 4,3 4,0 4,2 3,5 3,6 3,0 2,8 2,8 2,5 2,5 2,4 2,4 2,2 2,4 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 2002 2003 2004 2005 2006* 2007* 2008* 2009* 2010* 2011* Bron: EIU februari 2007 *Prognose 19
2.3.4 Inflatie Inflatie en werkloosheid zijn de traditionele zorgenkindjes van de Spaanse economie. De afgelopen jaren schommelde de inflatie tussen de 3,0% en de 3,5%. Voor de komende jaren wordt een lagere inflatie verwacht en zal de inflatie op 2,5% uitkomen. Figuur 2.3.4.1 Inflatie 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 3,5 3,5 3,4 3,0 3,0 2,7 2,5 2002 2003 2004 2005 2006 2007* 2008* Bron: EIU februari 2007 *Prognose 2.3.5 Werkloosheid Samen met een hoge inflatie vormde de hoge werkloosheid voor een achtergebleven economische situatie die toetreding tot de EU bemoeilijkte. Zeker in de afgelopen jaren lijkt de Spaanse regering aardig in staat het werkloosheidspercentage naar beneden te drukken. De werkloosheid is na 2002 afgenomen van 11,5% naar 8,5% in 2006. De verwachting bestaat dat de werkloosheid verder afneemt tot 7,6% in 2008. Figuur 2.3.5.1 Werkloosheid 14 12 10 8 6 4 2 0 11,5 11,5 11,0 9,2 8,5 8,1 7,6 2002 2003 2004 2005 2006 2007* 2008* Bron: EIU februari 2007 *Prognose 20
2.4 Politieke situatie 2.4.1 Geschiedenis Voordat de Moren het Iberische schiereiland bezetten in het begin van de achtste eeuw, was Spanje in handen van de Visigoten. De bezetting van de Moren duurde bijna 7 eeuwen. Zij voerde de islam in en er ontwikkelde zich een Moors-Spaanse cultuur van hoog niveau. De herovering (Spaans: Reconquista) door de christenen was een langdurig proces dat eindigde met de val van Granada in 1492. Deze datum wordt beschouwd als de eigenlijke vereniging van Spanje. Spanje werd vanaf dan een wereldmacht onder de Habsburgers (1504-1700) en de Bourbons (1700-1868). Het Spaanse rijk strekte zich over de hele wereld uit. Van 1701 tot 1714 woedde de Spaanse successieoorlog. Deze resulteerde in een gecentraliseerde staat met aan het hoofd het huis van Bourbon. In de tweede helft van de 19 e eeuw leidde de Spaans-Amerikaanse oorlog tot het verlies in 1898 van de laatste koloniën op het westelijk halfrond (Cuba, Puerto Rico, Filippijnen). In 1931 werd Spanje een republiek (Spaanse republiek), nadat koning Alfonso XIII gedwongen werd af te treden. Voortdurende politieke instabiliteit leidde uiteindelijk tot de Spaanse burgeroorlog (1936-1939.) Die begon als een nationalistische opstand tegen de wettige republikeinse regering, maar was, met alle buitenlandse bemoeienissen, feitelijk een conflict tussen de democratie en het fascisme. Generaal Franco, leider van de nationalisten, kreeg steun van Duitsland en Italië, terwijl de regering werd geholpen door de toenmalige Sovjetunie. De nationalisten overwonnen en generaal Franco bleef als dictator aan de macht tot zijn dood in 1975. Na de dood van Franco werd de monarchie hersteld. Juan Carlos, kleinzoon van Alfonso XIII, werd de nieuwe koning. In 1978 kwam een democratische grondwet tot stand die de sterk gecentraliseerde staatsvorm onder Franco wijzigde in een gedecentraliseerde structuur met autonome regio s. In 1986 treed Spanje tegelijk met Portugal toe tot de toenmalige E.G. (huidige Europese Unie) 2.4.2 Binnenlandse politiek De centrale regering in Madrid heeft de uitvoerende macht. De Cortes Generales, het parlement, beschikt over de wetgevende macht. Het Spaanse parlement bestaat net als Nederland uit twee kamers: het congres van afgevaardigden (Congreso de los Diputados) dat 350 leden telt en vergelijkbaar is met de Nederlandse Tweede Kamer en de senaat (Senado) die uit 256 leden bestaat. De verkiezingen voor 21
beide kamers vinden om de vier jaar plaats. De congresafgevaardigden en de 208 senatoren worden rechtstreeks gekozen. De resterende 48 senaatsleden worden door de autonome deelregeringen benoemd. De voorzitter van het Congres draagt een minister-president voor. Dat is diegene op wie het grootste aantal stemmen is uitgebracht aan de hand van een kandidatenlijst. Spanje bestaat uit zeventien zelfstandige regio s, Comunidades Autónomas en uit de enclaves Ceuta en Melilla aan de kust van Noord-Afrika, die sinds 1995 een beperkte vorm van zelfbestuur kennen. Regionale regeringen nemen nu meer 33 procent van de publieke uitgaven voor hun rekening. De zeventien regio s hebben elk hun eigen rechtstreeks gekozen parlement en regering. De zelfstandige deelregeringen hebben op hun beurt centrale autonome rechtbanken. Qua macht zijn de verschillende Spaanse regio s niet gelijk. De artikelen 143 en 151 van de grondwet beschrijven twee vormen van decentralisatie, waarvan artikel 151 het meest verregaand is. Baskenland, Catalonië en Galicië kregen het eerst de artikel-151 status, gevolgd door Andalusië, Valencia en de Canarische eilanden. Het nationale bewustzijn is het sterkst ontwikkeld in Baskenland en Catalonië, wat heeft geresulteerd in vergaande verzelfstandiging. Deze beide regio s hebben naast een eigen scholings en gezondheidszorgsysteem, wat gebruikelijk is in artikel-151 regio s, zelfs hun eigen politiekorps. Het Baskenland kent bovendien een eigen belastingsysteem, evenals de regio Navarra, die al onder Franco speciale privileges genoot. Navarra en het Baskenland vormen één land in de ogen van de Baskische nationalisten. Er zijn in Spanje drie politieke partijen op nationaal niveau en een handvol regionale partijen. Nationale partijen zijn de centrumlinkse PSOE, de centrumrechtse PP en de communistische coalitiepartij IU. De twee belangrijkste regionale partijen zijn de centrumrechtse Catalaanse partij CiU, de centrumrechtse PNV. 22
3. MARKTOMVANG 3.1 Totale marktomvang snijbloemen en potplanten De markt voor snijbloemen en kamerplanten laat de afgelopen jaren een constante groei zien. De totaalmarkt voor snijbloemen groeide de afgelopen jaren ongeveer tussen de 20 en 50 miljoen Euro. De potplantenmarkt die iets kleiner van omvang is, groeit met ongeveer eenzelfde waarde. De verwachting bestaat dat deze groei zich ook richting 2007 doorzet. Hierdoor wordt er in 2007 voor meer dan een miljard aan snijbloemen verkocht, terwijl de potplantenmarkt aardig richting de 600 miljoen gaat. Dit betekent dat in 2007 Spanje een grotere consumptiemarkt is van bloemen en planten dan onze thuismarkt Nederland. Tabel 3.1.1 Marktomvang consumptiewaarde (x 1 miljoen) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Snijbloemen 741 772 814 920 916 958 990 Potplanten 357 384 418 446 472 528 551 Bron: BBH 3.1.1 Visie Er zit groei in de export naar meerdere gebieden, in 2004 waren er 29 provincies met een exportomzet van meer dan half miljoen euro, in 2006 zijn dit er 33. Nederland neemt op de Spaanse markt een aanvullende positie in, het huidig marktaandeel ligt rond de 20%. De lokale productie blijft belangrijk in Spanje, verschuiving vindt plaats van de bloemen naar de plantenteelt. Het assortiment van Nederland ontwikkelt zich in de breedte en diepte, dit wordt zowel door exporteurs als marktonderzoeken beaamd. Daarnaast gaat de kwaliteit een grotere rol spelen. Door de jaarrond leveringen en het logistieke netwerk krijgt Nederland een steeds prominentere rol op de Spaanse markt en zijn de Nederlandse producten bijna overal terug te vinden. Potplanten Ook de export van potplanten maakt de laatste jaren een stijging door. Nederland heeft haar positie versterkt en zit nu op een marktaandeel van 32%. De belangrijkste regio s zijn hetzelfde als voor snijbloemen. Phalaenopsis is de topper van de Nederlandse export. België en Denemarken zijn stabiele leveranciers en groeien met de markt mee. Productie van groene planten neemt langzaam toe, daarnaast is er een stijgende vraag naar bloeiende planten. Ook voor potplanten is Spanje de grootste concurrent. Het Spaanse aanbod is in ontwikkeling. Met name in het gebied Almería, Malaga en Granada stijgt de productie van groene planten. Daarnaast 23
worden er in Valencia en Barcelona ook steeds meer eenjarige zomerbloeiers en tuinplanten geteeld, bedoeld voor de export. 3.2 Consumptie per hoofd van de bevolking ( ) Ook de consumptie laat een stabiel beeld zien, de consumptie van zowel de snijbloemen als de kamerplanten groeit ieder jaar licht. Gaven de Spanjaarden in 1997 nog ruim 22,- uit, in 2006 was dit 34,20, alhoewel de gemiddelde consumptie per hoofd wel minder hard stijgt. Tabel 3.2.1 Consumptie per hoofd van de bevolking, in. Snijbloemen Potplanten Totaal 1997 15,00 7,30 22,30 1998 16,80 8,10 24,90 1999 17,20 8,60 27,86 2000 18,80 9,06 26,70 2001 19,36 9,63 28,99 2002 20,11 10,32 30,43 2003 22,57 10,93 33,50 2004 22,28 11,49 33,77 2005 22,01 12,15 34,16 2006 21,97 12,23 34,20 Bron: BBH 24
4. DE SPAANSE CONSUMENT De ontwikkeling van de consumentenmarkt is grotendeels gebaseerd op de ontwikkelingen die worden weergegeven door het huishoudpanel van TNS (GfK) Spanje, aangevuld met marktonderzoeken en ervaringen van en het. 4.1 Betekenis bloemen en planten Het kopen van bloemen roept op VREDE LENTE SCHOONHEID PERSOONLIJKHEID ONTSPANNING PLEZIER LEVEN PUURHEID DOOD PERFECTIE DEUGD VERGANKELIJKHEID PERSOONLIJK VROUWELIJK BALANS JEUGD Het kopen van snijbloemen wordt vaak als een erg persoonlijke gebeurtenis gezien, die sterk gerelateerd is aan plezier. Voor de Spaanse vrouw is het kopen van een bosje bloemen een gebeurtenis waarbij je jezelf verwent. Het kopen van producten is voor veel mensen een plezierige activiteit, het begint en eindigt niet op het moment dat er werkelijk tot aankoop wordt overgegaan: het koopproces start vaak op het moment van het plannen of de impuls en eindigt op het moment dat een product wordt weggedaan. Het aankoopproces van bloemen vertoont een sterke gelijkenis met het kopen van luxe producten: verlangen, persoonlijke belangen, het zoeken naar schoonheid, presentatie en het belang van service zijn aspecten die worden meegenomen in het proces. (bron boekettest 2006) Kamerplanten De penetratiegraad van potplanten is t.o.v. van 2004 met zo n 11% gestegen, de groene en bloeiende planten gaan qua groei aardig gelijk met elkaar op. Bloeiende planten zijn qua aankoop veruit favoriet, de bloemist is voor de planten een belangrijk aankoopkanaal. Planten worden meer gekocht voor eigen gebruik, in de beleving van de Spaanse consument ligt de scheidingslijn tussen potplanten en tuinplanten minder strak. 25
4.2 Ontwikkeling aantal kopende huishoudens Snijbloemen In 2004 kocht ruim 42% van de huishoudens in ieder geval eens snijbloemen. De penetratiegraad bij de snijbloemen is in 2004 licht gestegen ten opzicht van het jaar ervoor. In 2006 hebben we het 3 e en 4 e kwartaal. Als we deze kwartalen naast die van 2004 zetten dan wordt duidelijk dat de penetratiegraad (dus het percentage kopers) zich stabiel heeft verhouden. In het 4 e kwartaal van 2006 zien we een lichte daling van de penetratiegraad in vergelijking met hetzelfde kwartaal in 2004. In 1998 lag de penetratiegraad echter een stuk hoger, met name het percentage kopende huishoudens van monobossen is in de tussenliggende periode fors gedaald. Tabel 4.2.1 Percentage kopende huishoudens van snijbloemen (%) 1998 2002 2003 2004 2006-03 * 2006-04 * 2007-01 * Gemengd boeket Monobos Arrangement Enkele bloem 20,2 34,6 10,4 15,9 16,8 26,3 7,4 10,4 17,0 25,9 7,0 10,3 17,8 26,4 8,1 12,1 6,6 7,7 3,6 3,3 9,2 13,6 4,7 4,3 5,4 7,5 2,0 4,0 Totaal 51,6 41,9 39,8 42,2 15,7 24,1 15,0 Bron:TNS/GfK/PT * Meest recente cijfers (geen jaarcijfers, aangezien het panel in juli is begonnen) 26
Kamerplanten Het percentage kopende huishoudens van kamerplanten heeft na een daling van een aantal jaren zijn herstel weer gevonden. Dit zorgt ervoor dat het percentage kopende huishoudens in 2004 uitkwam op bijna 49%. Het 3 e en 4 e kwartaal van 2006 verloopt relatief stabiel in vergelijking met dezelfde kwartalen van 2004. Tabel 4.2.2 Percentage kopende huishoudens van kamerplanten (%) 1998 2002 2003 2004 2006-03 * 2006-04 * 2007-01 * Bloeiende kamerplanten Groene kamerplanten Compositie 33,5 25,6 2,0 34,4 22,5 2,1 31,1 19,9 2,9 36,9 24,8 2,6 10,9 13,5 0,4 25,1 9,1 1,5 11,3 9,0 0,4 Totaal 46,3 44,7 41,1 48,8 21,1 31,.3 18,5 Bron: TNS/GfK/PT 4.3 Bestedingen Hoewel het percentage kopende huishoudens bij zowel de snijbloemen als de kamerplanten daalde, laat tabel 4.3.1 zien dat de jaarlijkse bestedingen per koper in de afgelopen jaren gegroeid zijn. T.o.v. 1998 zijn de bestedingen in 2004 van snijbloemen, bloeiende- en groene kamerplanten met respectievelijk 12, 6,- en 7,- gegroeid. Tabel 4.3.1 Jaarlijkse bestedingen aan snijbloemen en kamerplanten per koper 1998 2002 2003 2004 2006-03 * 2006-04 * 2007-01 * Snijbloemen 51 45 56 63 46 45 38 Groene kamerplanten 16 21 21 22 16 14 15 Bloeiende kamerplanten 14 17 18 21 16 14 14 * 1 Meest recente cijfers (geen jaarcijfers, aangezien het panel in juli is begonnen) 27
4.4 Prijsontwikkeling De gemiddelde betaalde prijs binnen de verschillende productgroepen laat een stijgende lijn zien. Voor een gemengd boeket werd in 2004 per stuk 21 betaald. In het laatste halfjaar van 2006 lagen de gemiddelde prijs van de gemengde boeketten, monobossen en arrangementen soms beduidend hoger dan de gemiddelde jaarcijfers. Ook ten opzichte van het laatste halfjaar van 2004 liggen de gemiddelde prijzen in 2006 aanmerkelijk hoger. De gemiddelde uitgaven aan kamerplaten zijn door de jaren heen sterk gestegen. Waren de gemiddelde uitgaven van bloeiende kamerplanten (per stuk) in 1998 nog 5 euro, in 2004 was dit gestegen naar 8 euro. Ook bij groene kamerplanten is zo n stijging zichtbaar. Tabel 4.4.1 Gemiddelde prijs per stuk ( ) 1998 2002 2003 2004 2006-03 * 2006-04 * 2007-01 * Snijbloemen Gemengd boeket Monobos Arrangement Kamerplanten Bloeiende planten Groene planten 15 9 45 5 6 19 10 38 7 9 22 11 50 7 8 21 12 57 8 9 24 15 69 9 9 24 21 58 10 10 29 15 62 8 10 Bron: TNS/GfK/PT * Meest recente cijfers (geen jaarcijfers, aangezien het panel in juli is begonnen) 28
4.5 Koopfrequentie De (afgeronde) aankoopfrequentie van snijbloemen is door de jaren heen gelijk gebleven, in totaal doen kopende Spaanse gezinnen drie aankopen per jaar. De aankoopfrequentie van monobossen is in 2004 licht gestegen. De kwartaalcijfers van 2006 zijn ook weergegeven, echter liggen zoals verwacht lager. Tabel 4.5.1 Aankoopfrequentie snijbloemen per jaar per huishouden 1998 2002 2003 2004 2006-03 * 2006-04 * 2007-01 * Gemengd boeket Monobos Arrangement Enkele bloem 2 3 2 2 2 3 1 2 2 2 1 2 2 3 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Totaal 3 3 3 3 1 1 1 Bron: TNS/GfK/PT Kopers van kamerplanten kopen ongeveer tweemaal per jaar een groene of bloeiende kamerplant. Door de jaren heen is de koopfrequentie van de kamerplanten redelijk constant gebleven. Ook de koopfrequentie bij de composities is nagenoeg gelijk gebleven, echter in 2004 is deze van gemiddeld 1x per jaar naar 2x per jaar gestegen. Tabel 4.5.2 Aankoopfrequentie kamerplanten per jaar 1998 2002 2003 2004 2006-03 * 2006-04 * 2007-01 * Bloeiende kamerplanten Groene kamerplanten Compositie 2 2 1 2 2 1 2 2 1 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Totaal 3 3 3 3 1 1 1 Bron: TNS/GfK/PT * Meest recente cijfers (geen jaarcijfers, aangezien het panel in juli is begonnen) 29
4.6 Assortiment snijbloemen en potplanten In onderstaande grafiek zijn de aandelen van monobossen, gemengde boeketten, arrangementen en enkele bloemen binnen de totale consumentenbestedingen aan snijbloemen weergegeven. Tot 2003 is het belang van de gemengde boeketten toegenomen, echter in 2004 hebben arrangementen aan aandeel gewonnen en dit lijkt ten koste van het gemengd boeket te zijn gegaan. Figuur 4.6.1 Assortiment snijbloemen (basis: bestedingen) 100% 90% 80% 70% 28% 6% 19% 7% 22% 6% 27% 5% 40% 29% 4% 26% 7% 60% 50% 40% 40% 41% 38% 39% 5% 25% 40% 29% arrangementen enkele bloem monobos gemengd boeket 30% 20% 10% 26% 32% 34% 29% 31% 26% 38% 0% 1998 2002 2003 2004 Q3 2006 Q4 2006 Q1 2007 Bron: TNS/GfK/PT 30
In de top tien van belangrijkste snijbloemen op basis van bestedingen staat de roos, na een aantal jaren op plaats 2 te hebben gestaan, weer op nummer 1 (gevolgd door de anjer). Het betreft hier de bestedingen aan monobossen van de genoemde snijbloemen. De anjer had in 2003 nog het grootste aandeel (42%), maar heeft terrein verloren. Een ander product dat gegroeid is, is de chrysant, echter dit aandeel daalt licht in 2004 ten opzichte van 2003. Het laatste halfjaar van 2006 staat ook weergegeven, echter is zeker geen voorbode voor het jaarcijfer. Tabel 4.6.2 Top 10 producten snijbloemen op basis van bestedingen Top 10 1998 2002 2003 2004 2006-03 2 2006-04 2007-01 producten Roos 42% 36% 37% 42% 54% 38% 57% Anjer 38% 38% 42% 36% 25% 23% 18% Chrysant 8% 9% 11% 10% Lelie 1% 1% 3% 1% 2% 2% 3% Tulp 1% 1% 2% 2% Gerbera 1% 1% 1% 2% Gladiool 2% 3% 1% 1% 2% 3% - Zantedeschia 0% 1% 1% 1% Overige 8% 10% 3% 5% Totaal 100% 100% 100% 100% Bron: TNS/GfK/PT 2 Daar waar mogelijk ingevuld en meest recente cijfers (geen jaarcijfers, aangezien het panel in juli is begonnen) 31
In de volgende grafiek zijn de aandelen van bloeiende kamerplanten, groene kamerplanten, composities binnen de totale consumentenbestedingen aan kamerplanten weergegeven. Aangezien er nog geen jaarcijfers van 2006-2007 zijn, worden deze hier nog niet gegeven. Het aandeel van bloeiende kamerplanten is licht stijgend door de jaren heen en komt op een percentage van 53%. Het aandeel van groene kamerplanten daarentegen daalt door de jaren heen, ten gunste van composities (plantenbakken) en in mindere mate ten gunste van bloeiende planten. Figuur 4.6.3 Assortiment kamerplanten op basis van bestedingen 100% 90% 24% 80% 70% 44% 42% 40% 38% 54% 43% 60% 50% 40% 30% 20% 50% 53% 52% 53% 43% 70% 52% groene kamerplanten bloeiende kamerplanten composities 10% 0% 6% 4% 8% 9% 3% 6% 5% 1998 2002 2003 2004 2006-03 2006-04 2007-01 Bron: TNS/GfK/PT 32
De top-10 van bloeiende kamerplanten waar het meest aan besteed wordt, wordt aangevoerd door de euphorbia die goed is voor 29% van de totale consumentenbestedingen. Wat in de top-10 opvalt is dat de orchidee in de afgelopen jaren sterk in populariteit gegroeid is, echter in 2004 is het aandeel fors gedaald tot 6%. De azalea is met een aandeel van 7% licht gestegen ten opzichte van 2003, maar is minder belangrijk geworden dan de eerdere jaren toen dit product nog een aandeel van 13% had. Tabel 4.6.4 Top 10 producten bloeiende kamerplanten op basis van bestedingen 1998 2002 2003 2004 Q3 2006 3 Q4 2006 Q1 2007 Euphorbia 34% 34% 33% 29% 0% 49% 12% Hortensia 23% 23% 16% 11% Anthurium 2% 5% 5% 8% 16% 7% 9% Azalea 13% 13% 5% 7% 15% 3% 11% Begonia 8% 5% 5% 7% 8% 3% 4% Cyclamen 8% 9% 5% 6% 10% 11% 8% Saint Paulia 6% 5% 4% 6% 2% 2% 3% Orchidee 2% 5% 15% 6% 21% 10% 24% Tulpen 1% 2% 1% 6% Kalanchoe 2% 3% 3% 4% 6% 3% 5% Bron: TNS/GfK/PT Een product wat de afgelopen jaren duidelijk in belang is toegenomen bij de Spaanse consument is de palm. De dracaena heeft de nummer één positie moeten inleveren. De epipremnum heeft zich de afgelopen jaren stabiel verhouden. De laatste kwartalen van 2006 en het eerste kwartaal van 2007 zijn ook weergegeven. Tabel 4.6.5 Top 10 producten groene kamerplanten op basis van bestedingen (%) 1998 2002 2003 2004 Q3 2006 4 Q4 2006 Q1 2007 Palm 21% 19% 17% 24% 19% 16% 18% Dracaena 14% 17% 22% 17% 13% 15% 19% Epipremnum 18% 15% 15% 15% 16% 11% 15% Ficus 16% 14% 14% 12% 17% 19% 10% Cactus 9% 11% 8% 12% 13% 12% 12% Yucca 6% 8% 7% 5% 5% 4% 10% Varen 6% 4% 4% 4% 4% 5% 5% Dieffenbachia 6% 8% 6% 3% 4% 6% 4% Sansevieria 2% 1% 1% 3% 4% 2% 3% Croton 3% 2% 5% 3% 5% 9% 3% Bron: TNS/GfK/PT 3 Daar waar mogelijk ingevuld en meest recente cijfers (geen jaarcijfers, aangezien het panel in juli is begonnen) 4 Daar waar mogelijk ingevuld en meest recente cijfers (geen jaarcijfers, aangezien het panel in juli is begonnen) 33
4.7 Aankoopgelegenheid Bijna tweederde van de consumentenbestedingen aan snijbloemen in 2004 is bestemd om cadeau te doen aan iemand buiten het huishouden. Ongeveer 28% blijft binnen het eigen huishouden, wat een aanzienlijke daling is ten opzichte van 2003 (36%). Hiervan is ook het grootste deel bestemd om cadeau te doen aan iemand binnen het huishouden. Het belang van eigen gebruik, dat de afgelopen jaren is gestegen, nam in 2004 weer af. Figuur 4.7.1 Aankoopgelegenheid snijbloemen vanaf 1998 100% 90% 14% 10% 11% 12% 11% 28% 10% 80% 70% 60% 50% 40% 50% 55% 55% 62% 54% 43% 43% Weet niet cadeau buiten huishouden cadeau binnen huishouden Eigen gebruik 30% 20% 29% 26% 24% 19% 22% 23% 40% 10% 0% 8% 9% 12% 14% 9% 6% 6% 1998 2002 2003 2004 Q3 2006 Q4 2006 Q1 2007 Bron: TNS/GfK/PT 34
Waar bij de snijbloemen cadeau de belangrijkste gelegenheid is, kopen de Spaanse consumenten vaker kamerplanten voor eigen gebruik. In 2004 was het aandeel van de aankopen voor eigen gebruik 55%. Het aandeel eigen gebruik stijgt voor het eerst sinds 1998. Het belang van cadeau buiten huishouden is daarentegen gedaald in 2004. Figuur 4.7.2 Aankoopgelegenheid kamerplanten vanaf 1998 (%) 100% 3% 2% 3% 5% 9% 6% 12% 80% 26% 31% 34% 28% 17% 30% 24% 60% 15% 14% 14% 16% 14% 10% 12% weet niet cadeau buiten huishouden 40% cadeau binnen huishouden eigen gebruik 20% 59% 56% 53% 55% 60% 54% 53% 0% 1998 2002 2003 2004 Q3 2006 Q4 2006 Q1 2007 Bron: TNS/GfK/PT 35
4.8 Leeftijd In figuur 4.8.1 staat een overzicht van de belangen die de verschillende kopersgroepen in de totale bestedingen hebben. De leeftijdsgroepen staan voor de leeftijd van de huisvrouw uit het huishouden. Huishoudens met een huisvrouw tussen de 50 t/m 64 jaar besteden in verhouding meer aan snijbloemen en kamerplanten. In verhouding met het jaar voorafgaande aan 2004 is het aandeel t/m 34 jaar nog redelijk vertegenwoordigt, in 2004 is dit beeld niet meer zichtbaar. Figuur 4.8.1 Leeftijdsverdeling kopers 2004 100% 80% 21% 22% 26% 29% 60% 40% 20% 27% 30% 33% 28% 29% 25% 32% 27% ouder dan 65 jaar 50 t/m 64 jaar van 35 t/m 49 jaar t/m 34 jaar 0% 22% 21% 16% 12% snijbloemen 2003 snijbloemen 2004 kamerplanten 2003 kamerplanten 2004 Bron: TNS/GfK/PT 36
4.9 Regionale verschillen De totaalpenetratie van zowel snijbloemen als kamerplanten is in de afgelopen jaren licht gestegen, na een aantal jaren in een daling te hebben verkeerd. Bij snijbloemen is de penetratie in de verschillende regio s in 2004 gestegen. Het noorden blijft op het gebied van snijbloemen iets achter en het percentage kopers daalde. Bij kamerplanten is het aantal kopers in 2004 (vergeleken met 2004) in alle regio s gestegen. Het percentage kopers dat in 2004 een kamerplant gekocht had, was 49%, 8 procentpunten hoger dan in 2003. Barcelona Noordoost Oost Zuid Madrid Midden Noord Tabel 4.9.1 Noordwest Percentage kopers naar regio Snijbloemen 2002 2003 2004 2006-03 * 2006-04 * 2007-52 48 45 36 41 31 33 51 45 39 39 43 42 27 38 43 50 47 39 44 41 38 31 46 17 19 13 16 10 11 15 27 19 24 26 21 22 25 26 32 Kamerplanten 01 * 03 * 04 * 01 * 2002 2003 2004 2006-2006- 2007- Totaal 42 40 42 16 24 15 45 41 49 21 31 19 Bron: TNS/GfK/PT 9 20 20 13 14 11 15 18 62 61 43 44 37 38 38 36 50 48 44 41 46 38 27 32 52 58 49 51 47 42 42 46 26 30 28 21 13 15 11 21 39 35 35 31 26 25 31 28 18 22 21 22 17 13 14 18 * Meest recente cijfers (geen jaarcijfers, aangezien het panel in juli is begonnen) 37
5. BEDRIJVENMARKT Bedrijven in Spanje beschikken regelmatig over bloemen en planten en worden geleverd door allerlei toeleveranciers, zoals de bloemist, groothandels en tuincentra. Alle segmenten geven groei aan, te weten: bloemisten geven aan dat ze 25% van hun verkopen uit de bedrijvenmarkt halen. De verwachting van de bedrijvenmarkt is erg positief, 36 % van de bloemisten denkt dat de bedrijvenmarkt een kansrijk segment is voor de toekomst (bron BAM 2006) Ruim de helft van de tuincentra geeft aan dat ze producten aan bedrijven leveren. Opvallend hier is dat het percentage in het Noordwesten en Oosten van Spanje aanzienlijk hoger ligt (80%) dan in het Noordoosten (14%) en het Zuiden (38%). Levert een tuincentrum aan bedrijven, bestaat een aanzienlijk deel van de omzet hieruit, rond de 38%. De verhouding levering van binnenproduct is 40% t.o.v. buitenproduct wat 60% is. 63% van de Spaanse bedrijven beschikt regelmatig over bloemen en planten. Vooral de grotere bedrijven hebben vaker de beschikking over snijbloemen en planten; de totale besteding ligt jaarlijks rond de 100 miljoen euro en dit is naar de mening van de bedrijven meer dan een aantal jaren geleden. Groene planten hebben een aandeel van 35%, snijbloemen 32%, bloeiende planten 21% en kunst 12%. Ruim een derde van de Spaanse bedrijven geeft aan de eigen medewerkers wel eens een cadeau. Van deze bedrijven geeft iets meer dan de helft van de bedrijven wel eens een bosje bloemen. Planten worden zelden gegeven (5%). Als cadeau voor het personeel is het kerstpakket het meest favoriet, gevolgd door snijbloemen en alcoholische dranken. Bloemen en planten worden vooral geschonken op traditionele momenten zoals geboorten, verjaardagen en begrafenissen. Een ruime meerderheid van de bedrijven is van mening dat de aanwezigheid van bloemen en planten het werkklimaat binnen het bedrijf verbetert. De houding ten aanzien van kunstplanten en bloemen is daarentegen niet heel negatief (geen negatief effect op imago van het bedrijf). Als belangrijkste aankoopmotief wordt decoratie genoemd. (bron: bedrijvenmarktonderzoek, 2003). 38
6. DETAILHANDEL 6.1 Algemene marktaandelen Het belangrijkste aankoopkanaal van bloemen en planten is duidelijk de bloemist. Met een marktaandeel van 84% in 2004 worden hier verreweg de meeste bestedingen gedaan. Het aandeel neemt sinds een aantal jaren weer licht toe. Op de tweede plaats staat de markt- en straathandel met een marktaandeel van 8%. Een kanaal dat in belang, tot 2004, is toegenomen is het tuincentrum /kweker, niettemin is het aandeel in 2004 weer gedaald tot 2%. Aangezien op het moment dat dit rapport geschreven is, de jaarcijfers van het panel nog niet bekend waren, is er een inschatting gemaakt van je afzetkanalen voor 2006. De verwachting is dat het aandeel van de bloemist iets terugloopt, ten gunste van de markt- en straathandel, tuincentrum en de hyper-/supermarkt. Tabel 6.1.1 Marktaandelen verkoopkanalen snijbloemen 1998 2002 2003 2004 2006 5 Bloemist Markt en straathandel Tuincentrum/kweker Kiosk Hyper-/Supermarkt Overige 82% 7% 2% 3% 1% 7% 81% 8% 3% 3% 1% 4% 80% 8% 4% 2% 1% 5% 84% 8% 2% 2% 1% 3% 81% 11% 3% - 2% 3% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% Bron: TNS/GfK/PT 5 Inschatting areamanager BBH 39
Ook bij de planten heeft de bloemist het grootste marktaandeel wat al jaren rond de 50% schommelt, echter in 2004 is het marktaandeel van de bloemist gedaald naar 46%. De markt- en straathandel trekt, bij de verkopen van kamerplanten, voor het eerst sinds de afgelopen jaren weer aan. Bij snijbloemen speelt de hyper- en supermarkt slechts een beperkte rol, dit in tegenstelling tot planten, waar dit verkoopkanaal reeds een aandeel van 12% heeft bemachtigd. Evenals voor snijbloemen is er voor de kamerplanten ook een inschatting gemaakt voor 2006. Ook bij kamerplanten staat het marktaandeel van de bloemist onder druk, evenals als het marktaandeel van de markt- en straathandel. Het marktaandeel van het tuincentrum/de kweker zal naar verwachting groeien. Tabel 6.1.2 Marktaandelen verkoopkanalen kamerplanten 1998 2002 2003 2004 2006 6 Bloemist Markt en straathandel Tuincentrum/kweker Kiosk Hyper-/Supermarkt Overige 51% 19% 13% 2% 10% 5% 50% 16% 16% 2% 11% 5% 52% 15% 16% 2% 12% 3% 46% 17% 21% 2% 12% 3% 44% 14% 25% 11% 6% Totaal 100% 100% 100% 100% 100% Bron: TNS/GfK/PT 6.1.1 Visie De bloemist blijft een belangrijke rol spelen als afzetkanaal. De supermarkten zullen op de lange termijn een rol gaan spelen, met name in de verkoop van planten, bloemen worden meer actiematig verkocht. De tuincentra spelen een voortrekkersrol op de Spaanse markt, in de ogen van de consument worden ze gezien als specialist en met name de toenemende aandacht voor eigenhuis en interieur is een belangrijke kans voor de Tuincentra. 6.2 Bloemist Spanje kent een laag aantal verkooppunten, in totaal zijn er ca. 8.000 verkooppunten voor snijbloemen, waarvan er 6.000 als bloemenspeciaalzaak gekenmerkt kunnen worden. In paragraaf 6.1 werd al duidelijk dat de bloemist zeker bij snijbloemen een groot marktaandeel in handen heeft, de positie van dit kanaal lijkt voorlopig onaantastbaar. Onderzoek onder bloemisten 7 toont aan dat voor de Spaanse 6 Inschatting areamanager BBH 7 Bloemistenstructuuronderzoek Spanje 2004 () 40
bloemist de cadeaumarkt voor snijbloemen en kamerplanten de belangrijkste omzetgenerator is. Respectievelijk wordt 43%, 45% en 40% van de omzet snijbloemen, bloeiende- en groene kamerplanten verkocht om cadeau te doen. Toch nam het belang van de cadeaumarkt tussen 1999 en 2004 licht af. Ook het aandeel van het eigen gebruik stond in de tussenliggende periode onder druk. Dit betekent niet dat de absolute bestedingen in deze segmenten gedaald zijn, maar betekent dat de nadruk meer op andere marktsegmenten is komen te liggen. De absolute omzet van bijvoorbeeld de cadeaumarkt kan wel gestegen zijn, alleen zijn de bestedingen voor uitvaart/begraafplaats, bedrijvenmarkt en bruiloften in verhouding meer gestegen. Gemengde boeketten zijn voor de bloemist een belangrijke productgroep met een omzetaandeel van 45% in de snijbloemenverkopen. Dit aandeel neemt een licht af ten koste van de monobossen (23%) en de arrangementen (32%). Snijbloemen die belangrijk zijn voor de Spaanse bloemist zijn: rozen, chrysanten, anjers, lelie en de gerbera. De top vijf bloeiende kamerplanten bestaat uit: azalea, kalanchoë, geranium, anthurium en begonia en bij de groene kamerplanten worden de cactus, ficus, ficus benjamina, calathea en kentia genoemd. Als concurrent worden vooral de supermarkten, andere bloemisten en de markt gezien. Spaanse bloemisten proberen zich van de concurrentie te onderscheiden door vriendelijk personeel in te zetten en verder zien ze een goede prijs-kwaliteitverhouding, het leveren van betere kwaliteit, klantenservice en het aangaan van een relatie met de klanten als belangrijke aspecten om zich van de concurrentie te onderscheiden. Bloemisten kopen veelal in bij de groothandelaar op de groothandelsmarkt. Direct inkopen bij een Nederlandse exporteur wordt door circa 15% van de bloemisten gedaan. Bloemisten kiezen meestal voor een leverancier om de kwaliteit die hij levert, daar staat wel tegenover dat de producten tegen een eerlijke/lage prijs moeten worden gekocht. Daarnaast moet hij verse producten en een breed assortiment aan kunnen bieden. Hoewel de Nederlandse exporteur als directe leverancier maar door een circa 15% wordt gebruikt, komt 36% van de snijbloemen, bloeiende kamerplanten en 33% van de groene kamerplanten uit Nederland. Dit aandeel is tussen 1999 en 2004 steeds verder toegenomen. 6.3 Grootwinkelbedrijf Het aantal verkooppunten dat snijbloemen en potplanten verkoopt stijgt. Met name gemak en prijs spelen een rol in het aankoopproces. Toch zijn de investeringen in de categorie nog beperkt. De kwaliteit, locatie en presentatie van de categorie laten te wensen over. Daarbij heeft het personeel weinig groene kennis in huis. Het aandeel van Nederland binnen deze categorie is klein (snijbloemen: 41
1%, potplanten: 12%) aangezien er nog steeds veel lokaal samengewerkt wordt met kwekers en groothandelaren. De invloed van de Franse ketens is duidelijk merkbaar. Ook IKEA heeft zich in Spanje gevestigd. Het Spaanse GWB kan met name een stimulerend effect realiseren op het eigen gebruik van de Spaanse consument. De verwachting is dat wanneer het Spaanse grootwinkelbedrijf de categorie conceptmatiger gaat aanpakken, de rol van Nederland groter wordt. Spanje zelf is niet in staat om jaarrond een kwalitatief breed assortiment te leveren. Figuur 6.3.1 Algemene marktaandelen top 10 retailers (%) 2002 2003 2006 1. El Corte Inglés 24,0 23,9 20,6 2. Carrefour 3. Mercadona 4. Eroski 5. Auchan 6. Unide 7. Caprabo 8. Ahold 9. Metro Group 10. Schwarz Group 11. Overig 18,8 9,5 9,4 6,3 4,2 3,3 3,6 2,2 2,1 16,6 18,2 10,9 8,6 6,3 4,0 3,6 3,5 2,2 2,1 18,8 15,2 13,0 7,9 5,3 1,6 2,6-3,2 1,9 28,7 Totaal retailomzet Spanje (x mln) 60.708 66.475 93.702 Bron: M+M Planet Retail Ltd 2006 42
6.4 Tuincentra Het tuincentrum is met name voor planten een gangbaar aankoopkanaal, het aantal tuincentra is in de afgelopen jaren ook sterk gegroeid tot ongeveer 225. Deze groei wordt geïnitieerd door de komst van Franse ketens zoals Jardiland, die inspelen op de toenemende koopkracht en interesse van de Spaanse consument voor interieur en tuin. De meeste tuincentra liggen rond de grote steden en verschillen sterk in omvang. Van de totale oppervlakte is gemiddeld 22% voor kamerplanten, 60% voor buitengoed en 18% voor de andere producten bestemd. Typisch voor de Spaanse tuincentra is dat 60% ook zelf produceert en hiermee éénvijfde van de omzet realiseert. Dit betreft vooral vaste planten en eenjarige zomerbloeiers. Het belang van de Spaanse markt voor Nederlandse bloemen en planten is groeiende. Het Productschap Tuinbouw heeft eind 2006 een tuincentrumstructuuronderzoek uitgevoerd in Spanje, waarvan de resultaten hieronder zijn opgenomen. Nederland heeft positie verbeterd De meeste tuincentra (84%) verkopen Nederlandse producten. Het gaat dan met name om groene en bloeiende kamerplanten. Hier heeft Nederland een omzetaandeel van circa 30%. Dit aandeel is in 2006 met 10% toegenomen ten opzichte van 2000. Het omzetaandeel van Nederland bij tuinplanten ligt rond de 7%. Er is een toename van eenjarige buitenplanten die in Spaanse tuincentra verkocht worden. Bij de inkoopkanalen blijkt de groothandel op de groothandelsmarkt steeds belangrijker te worden. De directe inkoop bij locale producenten laat een afname zien. De directe inkoop bij een Nederlandse exporteur is toegenomen in vergelijking tot zes jaar geleden. Nederlandse groene kamerplanten matig beoordeeld Leveranciers worden door Spaanse tuincentra voornamelijk beoordeeld op het leveren van een goede kwaliteit en het hanteren van een eerlijke/lage prijs. Aan de landen van inkoop is een rapportcijfer tussen de 1 en 10 gegeven. Nederland scoort bij bloeiende kamerplanten en snijbloemen beter dan het locale product. Bij de groene kamerplanten wordt het Spaanse product echter beter beoordeeld. Redenen hiervoor zijn dat het locale product als verser en sterker wordt gezien. Populaire producten De scheiding tussen kamerplant en buitenplant is in Spanje minder duidelijk dan in Nederland. Zo worden Cyclamen, Azalea en Begonia zowel veel als binnenplant als veel als buitenplant verkocht. Bij de bloeiende kamerplanten is Kalanchoë het meest populair. Bij de groene kamerplanten blijken Ficus en palmen gewilde producten. Verder worden viooltjes veel verkocht, alsmede Cyperussen. 43
Nog weinig ketenvorming in Spanje De meeste Spaanse tuincentra (80%) zijn zelfstandig en zijn werkzaam op één locatie. Maar liefst 70% is niet aangesloten bij een organisatie (AECJ, Interflora en Teleflora). De verwachting dat er meer ketenvorming zou plaatsvinden, lijkt dan ook nog niet te zijn uitgekomen. Positieve verwachtingen voor de verkoop van kamerplanten en buitenplanten Binnen de tuincentra vormen de éénjarige en meerjarige buitenplanten de belangrijkste productgroepen (50% omzetaandeel), gevolgd door groene en bloeiende kamerplanten (25% omzetaandeel). Wanneer de tuincentra naar de toekomst kijken, (de komende drie jaar) dan zijn zij positief over de verkoop van kamerplanten en buitenplanten. Op dit moment verwacht meer dan de helft van de tuincentra voor deze productgroepen een toenemende verkoop. In 2000 waren de tuincentra nog optimistischer; toen voorzag driekwart een toename. 44
7. GROOTHANDEL Spanje vormt één van de landen waar een groeiende stroom Nederlandse snijbloemen en potplanten naartoe geëxporteerd worden. Een belangrijke schakel hierin vormen de Spaanse importeurs die de groeiende hoeveelheid product afnemen. Om inzicht te krijgen in het keuze- en besluitvormingsproces bij de Spaanse importeurs is in 2007 een importeursonderzoek uitgevoerd, dat een herhaling betrof van het onderzoek uit 2003. Het grootste deel van de ondervraagde bedrijven kan getypeerd worden als groothandelsbedrijf. Met name groothandelsbedrijven op de groothandelsmarkt is een veelgenoemde typering. Verder ziet een deel van de steekproef zichzelf als bezorgende groothandel. De snijbloemenimporteurs uit het onderzoek bestaan gemiddeld 18 jaar, voor de potplantenimporteurs is dit 19 jaar. De distributie van Spanje is met name geconcentreerd in het oosten en het zuiden van Spanje waar zich ook de productie bevindt. De distributie geschiedt via de groothandelsmarkten, de individuele groothandel en de agrarische coöperaties. De traditionele groothandel speelt een belangrijke rol in de afzet; 80% van de snijbloemen en 65% van de potplanten vindt zijn weg via dit kanaal. In Spanje stijgt de groep professionele groothandelaren. De groothandel investeert in aanbod, service en kwaliteit; ook bij enkele groothandelsmarkten is sprake van vernieuwing; de groothandelsmarkt in Barcelona verhuist in 2006 naar een nieuwe locatie en in Zaragoza wordt gesproken over de opzet van een geheel nieuwe groothandelmarkt. Nederlandse leveranciers De Nederlandse exporteur is voor een groot deel van de bedrijven een belangrijke leverancier. Het is dan ook niet verwonderlijk dat gemiddeld 31% van de inkopen aan snijbloemen en 29% van de inkopen aan potplanten bij de Nederlandse exporteur vandaan komt. Hierna zijn de Spaanse kweker en de groothandelaar op de groothandelsmarkt de belangrijkste inkoopkanalen. Belangrijkste argumenten om voor de Nederlandse leverancier te kiezen zijn de goede kwaliteit, prijs en de goede service. Dit zijn overigens ook aspecten die bij de niet-nederlandse (veelal Spaanse) leveranciers als belangrijkste keuzecriteria gezien worden. Wel wordt de niet-nederlandse leverancier vaker gekozen om de prijs in het algemeen. De grootste Nederlandse leverancier van snijbloemen wordt over het algemeen positiever beoordeeld dan de grootste niet-nederlandse leverancier. Met een overall oordeel van 78 punten op een 100-45
puntsschaal, scoort de Nederlandse leverancier ruim voldoende. De grootste niet-nederlandse leverancier wordt in dit onderzoek gewaardeerd met 70 punten. De grootste Nederlandse leverancier van potplanten krijgt gemiddeld 72 punten, dit is iets lager dan de grootste niet-nederlandse leverancier met 74 punten. Samen met Spanje is Nederland de belangrijkste leverancier van snijbloemen en potplanten in Spanje. Gemiddeld komt bijna 79% van omzet van de snijbloemenimporteurs uit deze beide landen. Nederland vormt met een omzetaandeel van 42% het belangrijkste herkomstland van snijbloemen. Voor potplanten is 83% van de omzet van Nederlandse of Spaanse herkomst. Hier is Spanje echter met 45% het belangrijkste herkomstland. Als productieland wordt Nederland hoger gewaardeerd dan Spanje. Aspecten waarop Nederland zich als productieland positief onderscheid ten opzichte van andere landen zijn een breed assortiment, de kwaliteit, service en de organisatie. Negatief onderscheid Nederland zich vooral door de hogere prijzen. Importeurs hebben overigens maar beperkt het idee dat herkomstland voor hun afnemers ook een belangrijk gegeven vormt. Slechts 39% van de ondervraagde snijbloemenimporteurs en 19% van de potplantenimporteurs geeft aan dat hun klanten het herkomstland belangrijk vindt. Gevraagd assortiment Spaanse importeurs Circa 68% van de snijbloemen- en 58% van de potplantenimporteurs geeft aan dat het aantal soorten binnen het assortiment de afgelopen vijf jaar is gegroeid. Als belangrijkste reden hiervoor geven de importeurs met name dat de klant vraagt om meer keuze en innovatie. Voor de komende drie jaar verwacht 64% van de snijbloemen- en 60% van de potplantenimporteurs een verdere stijging van het aanstal soorten binnen het assortiment. Voor het aantal variëteiten binnen het assortiment en de verwachting voor de komende drie jaar wordt een vergelijkbaar beeld geschetst. Belangrijke producten die de Spaanse groothandel liever in Nederland koopt zijn: anthurium, zantedeschia, chrysant, orchidee en tulp. Voor potplanten zijn dit dieffenbachia, dracaena en ficus. De producten die de Spaanse groothandel bij voorkeur uit eigen land haalt zijn voor snijbloemen de roos, gladiool en anjer. Voor potplanten zijn dit de sanseveria, varen, crotons en palm. Belangrijkste informatiebronnen voor zowel de snijbloemen- als de potplantenimporteurs zijn leveranciers en klanten. De meeste behoefte hebben de importeurs aan informatie over nieuwe producten en variëteiten. Het aantal importeurs dat zegt voldoende informatie te krijgen is gestegen ten opzichte van 2003. 46
47
Afnemers Spaanse importeurs De belangrijkste afnemers van de Spaanse importeurs zijn bloemisten, gemiddeld komt 38% van omzet van de snijbloemenimporteurs en bijna 27% van de potplantenimporteurs bij de bloemist vandaan. Circa 48% van de snijbloemenimporteurs en 43% van de potplantenimporteurs verwacht een toename van de consumentenmarkt in de komende drie jaar. Respectievelijk 43% en 52% verwacht dat de consumentenmarkt stabiel zal blijven. Slechts weinig importeurs verwachten een daling van de consumentenmarkt. De verwachtingen voor het Nederlandse aandeel in de consumentenmarkt zijn ongeveer gelijk. Gemiddeld worden de Spaanse importeurs zo n 2x per week beleverd door de Nederlandse leveranciers als het gaat om snijbloemen. Voor wat betreft de niet-nederlandse ligt dit gemiddelde op bijna 3x per week. Voor kamerplanten ligt dit gemiddelde op 1,6x per week voor de Nederlandse leverancier en 2x per week voor de niet-nederlandse leverancier. De gemiddelde duur van de relatie met hun grootste Nederlandse leverancier ligt rond de 10 jaar. Er is geen onderscheid te herkennen in potplanten- of snijbloemenimporteurs. Relaties zijn erg belangrijk in Spanje en het is dan ook aan de Nederlandse exporteur dit te blijven onderhouden. 48
8. IMPORT EN EXPORT 8.1 Import van Spanje De import van snijbloemen in Spanje lag in 2006 op ruim 64 miljoen. In 2000 bedroeg de totale Spaanse import bijna 40 miljoen, door de jaren heen is de Spaanse import van snijbloemen steeds verder gegroeid. Nederland vormt al jaren de belangrijkste exporteur van snijbloemen met een aandeel van bijna 50%. De laatste drie jaar is weer een toename te zien van de import uit Colombia, hetgeen vooral ten koste gaat van het Nederlands marktaandeel. Figuur 8.1.1 Spaanse import van snijbloemen (%) 100% 90% 80% 70% 9% 8% 10% 15% 16% 18% 5% 4% 5% 5% 17% 19% 18% 19% 60% 50% 40% 30% 20% 33% 34% 43% 42% 31% 41% 27% 24% 26% 28% 50% 52% 51% 48% Overige landen Ecuador Colombia Nederland 10% 0% 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bron: Eurostat 49
Rozen en anjers zijn de belangrijkste productgroepen in de importen van Spanje. In 2006 bestond 34% van de importwaarde uit rozen en 21% uit anjers. Het aandeel van de rozen schommelt en ligt nu weer op een hoog aandeel. Het aandeel van de anjer is de laatste drie jaar redelijk stabiel. De gladiool is met 10% de derde importsnijbloem en deze neemt iets in belang af. Figuur 8.1.2 Assortimentsverdeling geïmporteerde snijbloemen (%) 100% 90% 80% 30% 29% 29% 34% 31% 32% 32% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 3% 3% 3% 10% 10% 9% 32% 33% 32% 25% 25% 27% 3% 3% 3% 3% 12% 12% 11% 10% 30% 32% 32% 34% 21% 21% 22% 21% Orchidee Chrysant Gladiool Roos Anjer 0% 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bron: Eurostat 50
De import van potplanten lag in 2006 op ongeveer 63 miljoen, terwijl de totale importwaarde in 2000 nog maar 43 miljoen bedroeg. Het aandeel van Nederland in de import van potplanten schommelt jaarlijks een paar procentpunten, maar Nederland is met 68% veruit de belangrijkste leverancier van potplanten op de Spaanse markt. Op de tweede plaats volgt Italië dat met een importaandeel van 12% een stabiele positie heeft verworven. Denemarken en België zijn kleinere leveranciers. Figuur 8.1.3 Herkomst van geïmporteerde van potplanten (%) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 22% 24% 30% 6% 4% 4% 8% 5% 13% 4% 13% 12% 23% 5% 4% 13% 19% 20% 4% 3% 4% 4% 11% 14% 16% 4% 4% 12% Overige Belgie 40% 30% 63% 59% 60% 63% 67% 65% 68% Denemarken Italie Nederland 20% 10% 0% 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bron: Eurostat 51
8.2 Export van Spanje In de ontwikkeling van de export van bloemkwekerijproducten vanuit Spanje valt op dat de export van zowel snijbloemen als potplanten in de afgelopen jaren steeds verder is afgenomen. Belangrijk afzetlanden voor snijbloemen zijn Nederland en het Verenigd Koninkrijk, waarbij vooral de export naar het Verenigd Koninkrijk flink IS afgenomen. Bij de potplanten worden de belangrijkste afzetmarkten gevormd door Frankrijk en Duitsland die gezamenlijk meer dan de helft van de Spaanse potplantenexport afnemen. Tabel 8.2.1 Export snijbloemen en potplanten vanuit Spanje (x 1000) Snijbloemen Potplanten 2004 2005 2006* 2004 2005 2006* Ver.Koninkrijk 29.145 17.705 12.943 1.644 1.217 1.349 Nederland 16.226 17.006 15.179 9.940 8.230 6.780 Frankrijk 6.918 5.876 3.976 21.716 18.452 19.132 Portugal 2.429 2.688 2.304 5.231 4.979 4.429 Duitsland 2.387 978 781 16.649 13.656 11.243 Italië 833 641 363 7.783 7.880 7.636 België 295 300 311 2.303 1.934 1.760 Zweden 210 234 182 310 226 161 Ierland 133 296 153 - - - Letland 228 155 110 - - - Denemarken 443 262 74 - - - Overige landen 1.368 426 438 5.235 4.619 5.006 Totaal 60.615 46.567 36.814 70.811 62.350 57.496 Bron: Eurostat 2006*: voorlopig cijfer De export van snijbloemen vanuit Spanje bestaat voor 75% uit anjers, dit is verreweg de belangrijkste productgroep. Vrijwel alle producten hebben de afgelopen jaren te maken met teruglopende exportwaarden, de enige producten die zich hieraan weten te onttrekken zijn loof en de verschillende mossen, waarvan de waarde al een aantal jaren op rij toeneemt. De potplantenexport bestaat vooral uit perkplanten (42%), groene kamerplanten (32%) en stekken (20%). Vooral de export van perkgoed is de afgelopen jaren flink gegroeid en met wel 60% toegenomen sinds 2000. 52
8.3 Nederlandse export naar Spanje De Nederlandse export van bloemen en potplanten naar Spanje loopt de afgelopen jaren ongeveer gelijk aan elkaar en maakt ook nog eens dezelfde ontwikkeling door. In 2006 werd er een iets hogere waarde aan potplanten ( 59 miljoen) naar Spanje geëxporteerd dan snijbloemen ( 57 miljoen). De export naar Spanje ontwikkelt zich de afgelopen jaren voorspoedig, de totale export van bloemen en planten is tussen 2002 en 2006 ongeveer verdubbeld. Ook voor de toekomst wordt verwacht dat de groei zal doorzetten. Enerzijds door de ontwikkelingen in de consumptie en distributie en anderzijds door het imago van Nederland en het Nederlands product. Zoals aangegeven is Nederland voor de Spaanse importeur nog steeds de voorkeursleverancier. Belangrijk is dat Nederland zijn onderscheidende positie blijven behouden door een betrouwbare leverancier te blijven van een breed en kwalitatief assortiment. Ook logistiek gezien zullen we ons moeten blijven bewijzen. De lokale productie blijft voor snijbloemen en potplanten de grootste concurrent. De strijd om de kritischer wordende consument wordt een belangrijk item in de komende jaren. Figuur 8.3.1 Nederlandse export naar Spanje per jaar (x 1.000) 60000 50000 40000 30000 snijbloemen potplanten 20000 10000 0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bron: HBAG * prognose Het aantal Nederlandse exporteurs dat op de Spaanse markt opereert is de afgelopen jaren flink toegenomen. Voor snijbloemen nam het aantal exporteurs toe van 63 in 2002 naar 72 in 2006, voor potplanten was dit van 57 naar zelfs 85 in 2006. 53
9. LOKALE PRODUCTIE De lokale snijbloemenproductie is van oudsher geconcentreerd in zes productiegebieden verspreid over het zuiden en noordwesten van Spanje. De productie is over het algemeen eenzijdig en wordt gedomineerd door de anjer (45%) en roos (13%). Daarnaast worden er onder anderen ook gladiolen, chrysanten, gerbera s, lelies, irissen en snijgroen geproduceerd. Het gros van de producenten betreft familiebedrijven die kleinschalig opereren, met verouderde technologie en machines. Zij hebben niet de middelen om structureel te investeren in hun bedrijf. Door de versnipperde markt is er een gebrek aan organisatie en marktgericht opereren. Dit heeft ertoe geleid dat anjerproducenten grote problemen hebben door de verzadiging van de markt en het resulterende overaanbod. Hierdoor zijn de marktprijzen sterk gedaald en kunnen een groot aantal producenten niet meer rendabel opereren. De grotere bedrijven, die zich veelal in Catalonië en Valencia bevinden, hebben hier minder mee te maken omdat ze beter uitgerust zijn qua technologie en een breder assortiment telen. Om de organisatie van de sector te verbeteren wordt er gewerkt aan het opzetten van agrarische coöperaties en markten met betere technologieën, verschillende teelten om zodoende naast de lokale markt ook richting het buitenland een belangrijke leverancier te blijven. Nederland ondervindt met name concurrentie van het Spaanse product gedurende de wintermaanden wanneer de prijs/kwaliteitsverhouding van het Spaanse product gunstiger wordt ervaren dan het Nederlandse. De afzet van de Spaanse kwekers komt voor zeker 80% op de lokale markt terecht en verloopt voornamelijk via groothandelaren, kleine coöperaties of groothandelsmarkten. Het afzetsysteem in Spanje is sterk versnipperd en is een belemmering voor de Spaanse handel. Het belangrijkste distributiekanaal voor kwekers zijn de individuele groothandelaren. 9.1 Productiewaarde De Spaanse snijbloemenproductiewaarde heeft in de jaren negentig een sterke stijging in waarde ondergaan. Zoals hierboven beschreven hebben kwekers vanaf 2000 te kampen gekregen met dalende anjerprijzen en slechte winters en hete zomers. Tevens is de vraag vanuit de consumptie verschoven naar andere snijbloemen, waardoor de totale waarde onder druk staat. De potplantenproductie neemt sinds 2000 jaarlijks toe. 54
Tabel 9.1.1 Productiewaarde miljoen euro 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Snijbloemen 322 322 323 324 307 292 277 Potplanten 100 107 112 117 123 129 135 Bron: BBH 9.2 Areaal en assortiment sierteeltproducten In 2003 kwam het totale areaal snijbloemen volgens het Spaanse ministerie uit op 2.745 hectare; hiervan was 45% bestemd voor anjers. Ter vergelijking, in 1990 bedroeg het totale snijbloemenareaal nog ruim 3660 hectare en was het anjerareaal 56%. Het plantenareaal in Spanje maakt volgens de cijfers van het Spaanse ministerie een stabiele groei door. In 2003 wordt er bijna 3.000 hectare aan planten geteeld, dit zijn zowel kamerplanten als buitengoed. Inmiddels is in Spanje het plantenareaal groter dan het bloemenareaal. Belangrijkste oorzaken van het dalende snijbloemenareaal zijn het negatieve imago van de Spaanse anjer en de slechte kwaliteit van het Spaanse product. In Spanje werd heel veel uitgangsmateriaal voor de anjerteelt illegaal vermeerderd door zelf te stekken omdat het goedkoper was dan van vermeerderaars. Het nadeel van het zelfstekken is dat het een slechte kwaliteit anjer oplevert. Het zelfstekken werd in de hand gewerkt door lage prijzen van Engelse supermarktketens die niet voor kwaliteit wilde betalen. Sinds Spanje lid is van de UPOV zijn enkele veredelaars van anjers in de weer om het illegaal vermeerderen terug te dringen. Inmiddels worden in Spanje op veel plaatsen weer kwalitatief goede anjers geteeld, maar is het beeld, vooral bij de Spanjaarden zelf, van de Spaanse anjers nog steeds negatief. Niet alleen de anjer staat in Spanje onder druk, maar de totale bloementeelt. De Spaanse sierteelt kenmerkt zich door verschuivingen die plaatsvinden in teeltgebieden en geteelde producten. Een belangrijke ontwikkeling is de overstap die kwekers maken van groente- en fruitteelt naar bloemen- en plantenteelt en met name voor het buitengoed. Assortiment Het bloemenareaal in Spanje bestaat voor 45% uit anjers, 13% uit rozen 42% is overig (Spaans ministerie, 2003). Het lokale snijbloemenareaal wordt in Spanje steeds breder. Er wordt door de Spaanse telers steeds meer afgestapt van het traditionele assortiment om over te gaan op teelten met een hoger rendement. 55
Tevens wordt meer aandacht besteed aan de kwaliteit. Grotere anjertelers bijvoorbeeld stappen over op de chrysantenteelt. De Nederlandse export van uitgangsmateriaal naar Spanje laat sinds 2001 een stijgende lijn zien en bedroeg in 2006 circa 7,5 miljoen euro. Het anjerassortiment is nog vrij behoudend en is ca. eenderde rood van kleur, ruim een kwart wit en circa 15% is roze. In Spanje wordt steeds meer perkgoed geteeld. Zeker voor de lokale markt is het perkgoed een goede handel, het wordt jaarrond verkocht en de concurrentie uit andere landen (voornamelijk Frankrijk en Italië) is niet zo groot. Voor de potplantenproductie geldt dat er in toenemende mate geïnvesteerd wordt in productietechnologie, infrastructuur en productkwaliteit. Naar verwachting zal de afzet van groene kamerplanten verder stijgen. Het betreft dan met name de schefflera, ficus, scindapsus, dracaena, yucca, dieffenbachia, euphorbia, hydrangea, pelargonium, rosa en hibiscus. 9.3 Productieregio s De belangrijkste productiegebieden van sierteeltproducten zijn Catalonië, Andalusië, Valencia, Galicië, Murcia en de Canarische Eilanden. Het traditionele productiegebied Catalonië (Barcelona) neemt in belang af door de dure grond en de schaarste aan personeel. De productie op de Canarische Eilanden is redelijk stabiel. Tabel 9.3.1 Verdeling van areaal snijbloemen en planten 2003 (in hectare) Snijbloemen Planten Totaal ANDALUCÍA 929 371 1.300 CANARIAS 322 262 584 CATALUÑA 238 441 679 C. VALENCINANA 194 1.155 1.349 GALICIA 548 207 755 R. DE MURCIA 271 176 447 OVERIG 244 368 611 ESPANIA 2.745 2.979 5.724 Bron: Ministery of Agriculture 9.4 Milieu Milieu is niet een thema dat een constante uitmaakt van de politiek, zoals dat in het noorden van de EU wel het geval is. Bij omzetting van EU-regelgeving naar Spaanse regelgeving is Spanje de beste leerling van de klas, maar implementatie en controle laat nog te wensen over. Het belangrijkste thema dat 56
eveneens onder de zorg van het ministerie valt is de waterhuishouding van Spanje. Spanje kampt met een chronisch tekort aan water in grote delen van het land. In Spanje is de CO2-uitstoot redelijk hoog, niet in de laatste plaats omdat Spanje de laatste vier jaar, van 1998 tot 2002, een sterke economische groei heeft doorgemaakt. Wel is Spanje bijzonder actief in de opwekking van groene energie. Er is traditioneel al veel waterkracht, en de laatste jaren worden grote windmolenparken aangelegd. MPS De coördinatie van de implementatie van het programma ligt bij Fepex ( Spaanse federatie van snijbloemen en potplantenproducenten) MPS is sinds een aantal jaren geïntroduceerd op de Spaanse markt, op dit moment werken er zo n 44 kwekers met het programma. De ontwikkeling lijkt even stabiel, verwacht wordt dat het aantal kwekers zal toenemen vanwege de toenemende interesse voor het milieu. Holland Imago Nederland staat bekend om zijn brede assortiment, kwaliteit en betrouwbare leveringen. Bij de groothandel, tuincentra en bloemisten krijgt Nederland een hoge beoordeling, het merendeel van de waarderingen ligt hoger dan de Spaanse leverancier. De promotieactiviteiten van BBH worden hoog gewaardeerd door de bloemisten, maar liefst 46% geeft aan door de promotieactiviteiten van Bloemenbureau de omzet te kunnen vergroten. (in 2002 was dit 21%) 57
10. BIJLAGEN BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3 BIJLAGE 4 BIJLAGE 5 BIJLAGE 6 BIJLAGE 7 BIJLAGE 8 BIJLAGE 9 ZAKELIJKE GEDRAGSCODE FYTOSANITAIRE VOORSCHRIFTEN INVOERBEPALINGEN EN BTW BELANGRIJKE FEEST- EN BLOEMENDAGEN BEURZEN VAKBLADEN INTERESSANTE ADRESSEN INTERESSANTE WEBSITES ONDERZOEKEN 58
BIJLAGE 1 ZAKELIJKE GEDRAGSCODE De Spaanse mentaliteit en handelwijze verschillen per deelstaat. Catalanen, Basken, Asturiërs en Galiciërs zijn volledig anders dan Andalusiërs, de inwoners van Extremadura of die op de Canarische Eilanden. Catalanen stellen onderhandelingen in een zakelijke stijl op prijs en zullen het aanbod van grote kortingen al gauw als 'niet serieus' bestempelen. De Galiciër geldt als een prijsbewuste, harde werker, terwijl de Asturiër een spontane en levendige indruk maakt. In Catalonië kunnen zakelijke betrekkingen uitmonden in vriendschap, terwijl het in de buurt van Valencia omgekeerd is. In Andalusië kan men zijn gesprekspartner het best benaderen met ouderwetse hoffelijkheid en aanspreken als 'señor'; het aanbod van bijzondere kortingen wordt hier op prijs gesteld. In het kort gezegd: het noorden is serieus, ingetogen en gedisciplineerd. Het zuiden is over het algemeen informeler, vrolijker, minder halsstarrig en meer toegankelijk. De Catalanen, de inwoners van Aragon en de Basken hebben meer affiniteit met Frankrijk. De Basken in het westelijk deel van Baskenland en de inwoners van Cantabrië hebben van oudsher banden met het Verenigd Koninkrijk. De twee Castiliës (Castilla Leon en Castilla La Mancha) hebben zich voor een groot deel altijd van de buitenwereld afgezonderd. Daarentegen heeft het oosten van Spanje een Middellandse-Zeecultuur. Algemeen beschouwd zijn Spanjaarden hartelijk en gastvrij, maar ook trots. Als eenmaal vriendschappelijke betrekkingen zijn gegroeid, nodigt de Spanjaard zijn gasten graag uit om het weekend door te brengen in zijn buitenhuis, inclusief jacht of een rondje golf. In de omgang met buitenlanders trachten Spanjaarden vaak hun eventuele tekortkomingen te verbergen achter een zekere arrogantie. Het is daarom onverstandig om u als wederpartij overheersend, onbuigzaam of ongeduldig op te stellen. Uit respect voor zijn gasten heeft de Spanjaard de neiging zich in positieve, optimistische zin te uiten. Hij zal niet zo gauw 'nee' verkopen, maar hieruit mag niet te snel worden opgemaakt dat succes verzekerd is. In de omgang is beheersing van het Spaans vrij belangrijk; beheerst men de taal niet, dan kunt u zich het beste via een tolk verstaanbaar maken. In de regel is men alleen in de grote steden ook het Engels of Frans machtig. Het is verstandig steeds vooraf een afspraak te maken en na een zakelijke ontmoeting een in het Spaans, Engels of Frans gesteld memorandum bij de Spaanse gesprekspartner achter te laten. De Spanjaard besteedt doorgaans veel aandacht aan het uiterlijk, is meestal klassiek en formeel gekleed tijdens het werk en verwacht dat ook van zakelijke gesprekspartners. Daarentegen is stiptheid niet de sterkste kant van Spanjaarden, hoewel ook hier regionale verschillen bestaan. Bron: EVD 59
BIJLAGE 2 FYTOSANITAIRE VOORSCHRIFTEN Algemene eisen Geen Invoervergunning Niet van toepassing Export certificaat Niet van toepassing Re-export certificaat Niet van toepassing Plantenpaspoort vereist voor Planten, plantaardige producten en ander materiaal, bij vervoer binnen de Unie, ongeacht de herkomst en inclusief materiaal bestemd voor de eindverbruiker. Bijschrijving Geen Voor nadere informatie kunt u zich wenden tot: Plantenziektenkundige Dienst Geertjesweg 15 Postbus 9102 6700 HC Wageningen Tel: 0317-496911 Fax: 0317-421701 Bron: PD 60
BIJLAGE 3 - INVOERBEPALINGEN EN BTW Als lid van de Europese Unie past Spanje het importregime van de EU toe. Voor ondernemers uit de EU-lidstaten zijn uitsluitend voor strategische goederen, zoals wapens en militair materieel, vergunningen vereist. Informatie over douanezaken is verkrijgbaar bij: Direccion General de Aduanas, C/Guzmán el Bueno 137, 28003 Madrid Telefoon: 00-34-91-5543200 Fax: 00-34-91-5335242. Internet: www.aeat.es (Aduanas e Especiales) Intracommunautaire transacties Goederen die vanuit een EU-land in Spanje worden ingevoerd zijn niet onderworpen aan grenscontroles. Het zenden van een factuur aan de afnemer is voldoende. Meer informatie over intracommunautaire transacties staat op de website van de Nederlandse belastingdienst, www.belastingdienst.nl. Andere heffingen: Voor import van sierteeltproducten geldt een BTW-percentage van 7% Factuur Sinds de oprichting van de interne markt op 1 januari 1993 zijn leveringen van communautaire goederen aan afnemers in Spanje niet meer onderworpen aan grenscontroles. Het zenden van een factuur aan de afnemer is voldoende. Op de factuur moet het BTW-identificatienummer van leverancier en afnemers worden vermeld. Als tijdens het vervoer van goederen vanuit een EU-land naar Spanje een derde land (land buiten de EU) wordt aangedaan, moet men gebruikmaken van het Enig Document (EDE) of een ander vervoersdocument met daarin de aantekening T2L. Hiermee wordt de communautaire oorsprong van de goederen aangeduid. Het Enig Document is in Nederland aan te vragen bij SDU Uitgevers, Postbus 20014, 2500 EA Den Haag, tel. 070-3789880, fax 070-3789783, sdu@sdu.nl, www.sdu.nl 61
Vrachtbrief Afhankelijk van het gekozen vervoermiddel worden de volgende soorten vrachtbrieven gebruikt: internationale vrachtbrief CMR internationale spoorwegvrachtbrief CIM luchtvrachtbrief/airway-bill (A/B); connossement (zeevrachtbrief) Sanitair certificaat Voor een aantal gebruiks- en consumptiegoederen moet bij inklaring in Spanje vanuit derde landen een sanitair certificaat worden overlegd. Meer informatie over de vereiste documenten en de procedure bij invoer is te vinden op de site van Market Access Database (http://mkaccdb.eu.int). Op laatstgenoemde site zijn ook voorbeelden weergegeven van de verlangde documenten. Om deze informatie te vinden dient u wel te beschikken over een HS-code (op te vragen bij het CBS in Heerlen, telefoon (045) 570 79 31). 62
BIJLAGE 4 BELANGRIJKE FEEST- EN BLOEMENDAGEN 2007 2008 Nieuwjaarsdag 1 januari 1 januari Drie koningen 6 januari 6 januari Valentijnsdag 14 februari 14 februari Carnaval 20 februari 5 februari Vrouwendag 8 maart 8 maart San Jose (vaderdag) 19 maart 19 maart Palmzondag 1 april 16 maart Witte donderdag 5 april 20 maart Goede vrijdag 6 april 21 maart Pasen 8-9 april 23-24 maart San Jordi 23 april 23 april Dag van de arbeid 1 mei 1 mei Moederdag 6 mei 4 mei Pinksteren 27-28 mei 11-12 mei Maria Hemelvaart 15 augustus 15 augustus Nationale feestdag 12 oktober 12 oktober Allerheiligen 1 november 1 november Dag van de Spaanse grondwet 6 september 6 september Kerstdag 25-26 december 25-26 december Oudjaar 31 december 31 december 63
BIJLAGE 5 BEURZEN Beurs Datum Locatie Omschrijving Contact Iberflora 17 okt 19 okt 2007 Valencia Sierteelt tuinbouw beurs gericht op kwekers Feria Valencia Avenida de las Ferias E 46035 Valencia Spanje T 34 963 861 100 F 34 963 636 111 feriavalencia@feriavalencia.com Bron: BBH 64
BIJLAGE 6 VAKBLADEN -Plantflor Cultivo & Comercio -Extra Floristeria & Garden Ctra de los Motores 121 04720 Aguadulce (ALMERIA) tel 00 34 95 034 74 74 fax 00 34 95 034 74 76 e-mail : verdiland@net-way.net - Interflora - Jardinal Avda. Manoteras 44 CP 28050 MADRID tel 0034 912 972 000 fax 0034 912 972 152 CLIP C/Yecla 24 Bajo izquierda 46021 VALENCIA tel 00 34 96 372 71 57 fax 00 34 96 355 28 11 e-mail: clip@revistaclip.com Ediciones de Horticultura Paseo Misericordia, 161 Apdo.48 43205 REUS (Tarragona) Sector Verde Paseo de la Castellana, 232 28046 Madrid tel 00 34 91 732 10 10 fax 00 34 91 732 04 55 Technogarden Masque s de Sentmenat, 26-Entlo. 2a y 4a 08014 Barcelona tel 00 34 93 490 20 10 fax 00 34 93 490 50 87 e-mail: tecnogarden@goodman.com Aral (supermarkt) C/ Mare de Deu Coll, 14-1a pta 08023 Barcelona tel 00 34 93-415 4023 fax 00 34 93-415 3745 Flormarket Editorial Verdimedia, S.L. Apartado 88 08130 Argentona (Barcelona) Tel.: 93 754 03 36 + 629 780 985 Fax: 93 754 03 37 E-mail: verdimedia@worldonline.es 65
BIJLAGE 7 INTERESSANTE ADRESSEN Adressen van instanties, die u behulpzaam kunnen zijn bij het exporteren naar Spanje zijn: In Spanje: Ambassade Koninkrijk der Nederlanden Bureau van de Landbouwraad Avenida del Comandante Franco, 32 28016 Madrid tel.: 00-34-91-3590914 fax: 00-34-91-3592150 Ministerie van Economische Zaken en Financiën Direccion General de Transacciones Exteriores Paseo de la Castellana 162 28071 Madrid tel.: 00-34-91-4588664 Associación de Floristas de Madrid Arrieta 7 28013 MADRID tel.: 00-34-91-4600038 Asociacion de Producción y Comercialización de Flores y Plantas de Barcelona (Vereniging van producenten en handelaren van bloemen en planten) Mercat de la Flor y Planta Ornamental Box nr. 41 08340 Vilassar de Mar (Barcelona) tel.: 00-34-93-7501698 fax: 00-34-93-7501704 66
Corma S.C.C.L. (producenten coöperatie) Camí del Mig 20 08338 Premià de Dalt (Barcelona) tel.: 00 34 93 754 90 00 fax.: 00 34 93 752 31 78 email: corma@corma.es website: www.corma.es Groothandelsmarkten: Mercat de Flor I Planta Ornamental de Catalunya Carretera n-11 p.q. 639'500 08340 Vitassar de Mar (Barcelona) tel.: 00-34-93-7594800, 7594652 fax: 00-34-93-7501198 Mercabarna Mercat Central de la Flor Centre Directiu Zona Franca - Sector C. 08040 Barcelona tel.: 00-34-93-3355300 fax: 00-34-93-3352940 Mercaflor Ctra d'en Corts 231 46013 Valencia tel.: 00-34-96-3675150 fax: 00-34-96-3677566 Landelijke organisaties voor de sierteeltsector: Sociedad Española de Horticultura c/ Arrieta 7, 5 28013 Madrid tel.: 00-34-91-5483124, 5426649 fax: 00-34-91-5475556 67
Fepex (Federation Española de Asociaciones de Productores Exportadores de Frutas y Hortalizes) Miguel Angel no. 13 28010 Madrid tel.: 00-34-91-3191050 fax: 00-34-91-3103812 In Nederland: Hoofdbedrijfschap voor de Agrarische Groothandel Postbus 1012 Bezoekadres: Turfstekerstraat 63 1430 BA Aalsmeer De Legakker 1431 GD Aalsmeer tel.: 0297-380090 fax.: 0297-380099 Spaanse Ambassade Lange Voorhout 50 2514 EG Den Haag tel.: 070-3643814/17, 3451523 Handelsafdeling Spaanse Ambassade Burgemeester Patijnlaan 67 2585 BJ Den Haag tel.: 070-3643166, 3451313 Exportbevorderings - en Voorlichtingsdienst (EVD) Postbus 20105 Bezoekadres: Bezuidenhoutseweg 181 2500 EC Den Haag 2594 AH Den Haag tel.: 070-3798933 fax: 070-3797878 website: http://www.evd.nl Ministerie van Economische Zaken Directoraat Generaal voor Buitenlandse Economische Betrekkingen Postbus 20101 Bezoekadres: Bezuidenhoutseweg 30 2500 EC Den Haag 2594 AV Den Haag tel.: 070-3798911 fax: 070-3474081 68
Nederlands Centrum voor Handelsbevordering (NCH) Postbus 10 Bezoekadres: Bezuidenhoutseweg 181 2501 CA Den Haag 2594 AV Den Haag tel.: 070-3478234 fax.: 070-3853531 Plantenziektenkundige Dienst Postbus 9102 Bezoekadres: Mansholtlaan 15 6700 HC Wageningen 6708 PA Wageningen tel.: 0317-496911 fax: 0317-421701 (PT) Postbus 280 Bezoekadres: Louis Pasteurlaan 6 2700 AG Zoetermeer 2719 EE Zoetermeer tel.: 079-3470707 fax.: 079-3470404 website: www.tuinbouw.nl email: info@tuinbouw.nl Voor specifieke landinformatie en het bestellen van promotiemateriaal kunt u terecht bij: Areamanager Spanje Schipholweg 1 2316 XB Leiden tel: 071-5659565 fax: 071-5659555 email: m.van.leeuwen@flowercouncil.org 69
BIJLAGE 8 ONDERZOEKEN Tuincentra in Spanje anno 2000 (PT 2001-54) Bedrijvenmarkt onderzoek Spanje (PT 2003-76) Importeursonderzoek Spanje, 2003 (PT 2003-84) Bloemistenstructuuronderzoek Spanje 2004 (PT 2004-87) Aankoopbeleving snijbloemen, 2004 (PT 2004-88) Aankoopbeleving groene kamerplanten, 2004 (PT 2004-89) Aankoopbeleving bloeiende kamerplanten, 2004 (PT 2004-98) Boekettest Spanje, 2006 (PT 2006-45) Spaanse tuincentra in beeld (PT 2006 / 80) Importeursonderzoek Spanje 2007 Deze, maar ook andere onderzoeken kunnen opgevraagd worden bij: (PT) Postbus 280 Bezoekadres: Louis Pasteurlaan 6 2700 AG Zoetermeer 2719 EE Zoetermeer Tel.: 079-3470707 Fax.: 079-3470404 E-mail: info@tuinbouw.nl 70