Armoede, schulden en schaarste

Transcriptie

1 Armoede, schulden en schaarste Effecten in de praktijk Roeland van Geuns Lector armoede en participatie, Hogeschool van Amsterdam

2 INHOUD 1. Armoede en schulden: en paar cijfers? 1. Effecten armoede 2. Uitval: effect van armoede of gebrek aan motivatie? 3. Wat werkt niet en wel bij hulp/ondersteuning? 1. Conclusies

3 Wat is arm in Nederland? Basisbehoeftenbudget in Nederland in 2013 (SCP): 969 p/m voor alleenstaande (excl. huurtoeslag) p/m voor gezin met twee kinderen (excl. huurtoeslag) Nederlanders op of onder lage-inkomensgrens: 10,3% (2013) 4 jaar of langer in armoede: 3% huishoudens (was in ,4%) 3

4 Schulden in Nederland? Problematische schulden: mensen Risico op problematische schulden: 1,5-1,9 miljoen mensen Beroep op schuldhulpverlening: (2014) Gemiddeld schuldbedrag bij SHV: Toegelaten tot een schuldregeling: Succesvol afgesloten schuldregelingen: Aandeel niet-regelbare schulden:

5 Samenstelling schulden Uitkomsten Mesis -screenings in tweede helft 2014 in enkele tientallen gemeenten bij schuldhulpverlening (n=7.638) 90 Mate van voorkomen diverse schulden , , ,8 45, ,6 36,1 35, ,8 13,1 0 3

6 Effect armoede: nieuwe inzichten Langdurige schaarste aan geld leidt tot andere denkpatronen: Sterke focus en grote efficiency Gericht op oplossing probleem van nu Geen aandacht voor bijzaken Grote mate van efficiency ten aanzien van actuele probleem

7 Effect armoede: nieuwe inzichten Maar die focus graaft zijn eigen kuil: Een tunnelvisie die leidt tot Korte termijn focus Alle aandacht naar hier en nu Schaarste aan geld vermindert bandbreedte Op termijn zelfs lager IQ (met punten) Gevolg: domme of onverstandige keuzes

8 Armoede wordt dominant Schaarste in één onderdeel van het leven betekent: minder aandacht voor overige aspecten van het leven Aandacht verschuift naar overleven Geen aandacht meer voor andere zaken zoals: Op orde houden administratie Bewegen / afvallen / stoppen met roken / etc. Afspraken bij sociale dienst, schuldhulpverlening, e.d. Volhouden goede plannen en voornemens Maar er is natuurlijk meer dan het schaarste-effect!

9 Andere effecten van armoede Armoede gaat vaak samen met: Schaamte voor de eigen situatie Krimp van het eigen netwerk Onverstandig gedrag Minder goede gezondheid(sbeleving) Armoede komt vaker voor bij: Mensen met een verstandelijke beperking en/of (zeer) lage opleiding Mensen met een (zeer) zwakke arbeidsmarktpositie Mensen die zelf zijn opgegroeid in armoede

10 Feiten over uitval in Amsterdam Aanmeldingen SHV: Uitstroom/uitval voor stabilisatie: > ( 50%) succes niet-succesvol Stabilisatie : (52%) Gemeentelijke kredietbank: (60%) WSNP (43%) Totaal succesvol uitstroom 30%

11 Redenen uitval eerste fase Onderzoek onder 53 uitvallers (diepte-interviews) Waarom heeft u uw (hulp)vraag niet doorgezet? Voorwaarden aan schuldhulpverlening 64% Te veel in gedachten bezig met andere dingen 35% Onmogelijk budgetcursus te volgen ivm werk, zorg, e.d. 27% Negatieve verhalen over schuldhulpverlening 19% Eerst zelf oplossing zoeken 17% Overige redenen 35%

12 Effect uitval + vervolgactie op schuld Wat is er met de schuld gebeurd? Schulden zijn groter geworden 62% Schulden zijn verminderd 17% Schulden zijn gelijk gebleven 12% Schulden zijn (bijna) afgelost 6% Geen idee 3%

13 Vervolgacties na uitval Wat heeft u na uw eerste contact met schuldhulp gedaan? Zelf (al dan niet succesvol) actie ondernomen 65% Beroep gedaan op hulp netwerk 57% Collega of werkgever ondersteunt 14% Anders 24%

14 Uitval is zelden uiting van gebrekkige motivatie Conclusies uit uitval-onderzoek Uitval gaat in de meeste gevallen samen met toename schuldenproblematiek Klein deel uitvallers lost schulden op (alleen of met netwerk) Uitval vooral gevolg van opzet schuldhulpverlening, gestelde voorwaarden en beleving daarvan door de burger Veel uitval-redenen lijken te koppelen aan effecten van schaarste Voorwaarden te zwaar of te ingewikkeld Aandacht vooral voor andere zaken Uitvallers hebben een laag opleidingsniveau

15 Gevolgen voor beleid en uitvoering Bandbreedte moet bij arme mensen niet belast worden; er is al geen speelruimte. Dus Geen verplichte budgettrainingen Zo min mogelijk administratieve verplichtingen Flexibele momenten van dienstverlening Aansluiten bij leerdoelen van de doelgroep Aansluiten bij verstandelijk niveau en leerbaarheid doelgroep Eerst stabiliseren en ruimte geven, dan pas eisen stellen

16 Gevolgen voor beleid: wat wel! Nudges (steuntjes in de rug) werken veel beter Voorbeeld van hoe anderen het doen (energiebesparing) Herinneringen (tandarts en ziekenhuis) Standaardkeuzes aanpassen (DUO, orgaandonaties)

17 Gevolgen voor beleid Nudges (steuntjes in de rug) werken veel beter Voorbeeld van hoe anderen het doen (energiebesparing) Herinneringen (tandarts en ziekenhuis) Standaardkeuzes aanpassen (DUO, orgaandonaties)

18 Alvast enkele conclusies Systeem en gedrag liggen aan basis armoede Armoede heeft vergaande gevolgen Zelfs IQ daalt als gevolg van langdurige armoede Psychologie van de schaarste helpt bij het ontwikkelen nieuwe aanpakken Zelfredzaamheid en armoede gaan niet altijd samen Rekening houden met bandbreedte is cruciaal en helpen of overnemen is soms nodig

19 Dank u voor uw aandacht! Roeland van Geuns [email protected]