Softwarerecht. Bescherming en gebruik van computerprogrammatuur onder auteursrecht en octrooirecht

Transcriptie

1 Softwarerecht Bescherming en gebruik van computerprogrammatuur onder auteursrecht en octrooirecht mr. H. Struik advocaat te Utrecht, raadsheer-plaatsvervanger in het Gerechtshof 's-hertogenbosch mr. P.C. van Schelven juridisch adviseur te Woerden en mr. W.A.J. Hoorneman advocaat te Utrecht TWEEDE, GEHEEL HERZIENE DRUK Kluwer - Deventer

2 LUST VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN XV LIJST VERKORT AANGEHAALDE LITERATUUR EN DOCUMENTEN XLX INLEIDING XXVII HOOFDSTUKKEN AUTEURSRECHT HOOFDSTUK 1. SOFTWARERICHTLIJN: WORDING EN WERKING Inleiding Wetsvoorstel Groenboek Voorstel Softwarerichtlijn Verdere totstandkomingsgeschiedenis Harmonisatie Implementatietermijn Uitleg en doorwerking Softwarerichtlijn Europese Economische Ruimte De evaluatie van de Softwarerichtlijn 19 HOOFDSTUK 2. PROGRAMMATUUR ALS OBJECT VAN BESCHERMING Soorten van programmatuur Broncode en objectcode Duurzaamheid van de vastlegging Vormgeving en functionaliteit Definitie computerprogramma Standaard- en maatwerksoftware Data en databestanden Ingebouwde software Software-interfaces als object van bescherming Voorbereidend ontwerpmateriaal 49 V

3 2.11 Software: een letterkundig werk? Echtheidscertificaten voor software Open source software 56 HOOFDSTUK 3. BESCHERMINGSMAATSTAF Eén criterium Nederlandse situatie Software als auteursrechtelijk werk Tweeërlei beschermingsmaatstaf? Niet-oorspronkelijke geschriften Voorbereidend materiaal Bewijs Toepassing beschermingsmaatstaf in de rechtspraak Beschermingsmaatstaf en beschermingsomvang 89 HOOFDSTUK 4. MAKERSCHAP Feitelijke en fictieve makers Maken onder leiding Maken in dienstverband Detacheringsverhoudingen Opdrachtgever/rechtspersoon als maker Programmatuur maken met programmatuur Gezamenlijk makerschap Wie kan een beroep doen op bescherming? Overdracht van auteursrecht op software 104 HOOFDSTUK 5. INHOUD VAN HET RECHT Softwarerichtlijn: exclusieve rechten Het recht van reproductie Het recht van vertaling, bewerking en modificatie Beoordeling verveelvoudiging in gewijzigde vorm Rechtspraak over verveelvoudiging in gewijzigde vorm Het recht van openbaarmaking Recht van verhuur en uitleen Persoonlijkheidsrecht Beschermingsduur 137 VI

4 HOOFDSTUK 6. UITPUTTING Beginsel Exemplaren Inhoud van de uitputtingsregel Leasing en uitputting Europese uitputting Richtlijn Verhuur- en Leenrecht HOOFDSTUK 7. GEBRUIKERSBEVOEGDHEDEN Gebruik Toegestaan gebruik Rechtmatige verkrijger Exemplaar Online verkrijging Exemplaar: geen illegale kopie Overdracht gebruiksrecht 'Tenzij anders overeengekomen' Welke personen mogen gebruiken? Beoogd gebruik Invulling beoogd gebruik Reservekopie Observeren, bestuderen en testen Converteren, porteren Overige gebraikersbevoegdheden Overige beperkingen auteursrecht HOOFDSTUK 8. ONDERHOUD VAN PROGRAMMATUUR Wat is onderhoud? Onderhoud, eigen gebruik en persoonlijkheidsrechten Auteursrechtelijke aspecten van onderhoud van software Wat zijn softwarefouten? Contractuele aspecten van softwarefouten Afgifte en gebruik van de broncode voor softwareonderhoud Onderhoud van open source software 208

5 HOOFDSTUK 9. INTEROPERABILITEIT EN REVERSE ENGINEERING Ontstaansgeschiedenis Wat is reverse engineering? Interoperabiliteit Voorwaarden voor reverse engineering Beschikbaarheid van interface-specificatie Artikel 9 Berner Conventie Europese Commissie versus Microsoft 229 HOOFDSTUK 10. CONSEQUENTIES VOOR CONTRACTEN; OVERGANGSRECHT Regelend en dwingend recht Contract en wettelijke gebruikersbevoegdheden Nietig of vernietigbaar? Nadere condities bij wettelijke gebruikersbevoegdheden Contract en overige bevoegdheden Overgangsrecht 241 HOOFDSTUK 11. OPTREDEN TEGEN INBREUK Auteursrecht verbodsrecht Handhaving en Softwarerichtlijn Richtlijn Handhaving F act finding vooraf Verbod en dwangsom Auteursrechtelijk beslag, sequestratie Declaratoir Schadevergoeding en winstafdracht Nevenvorderingen 254 a. Afgifte, vernietiging 255 b. Recall en afgifte controlelijst 255 c. Rectificatie en publicatie vonnis 256 d. Informatie over de inbreuk Handhaving en informatiediensten Proceskosten Voorlopige maatregelen en bodemprocedure Alternatieve geschillenbeslechting 260 vin

6 HOOFDSTUK 12. STRAFRECHTELIJKE HANDHAVING VAN AUTEURSRECHT OP SOFTWARE Inleiding Software en het commune strafrecht Strafbepalingen in de Auteurswet De anti-kraakbepaling Criminele organisaties en softwarepiraterij Strafrechtelijk beslag Ontneming van voordeel 280 HOOFDSTUK 13. TECHNISCHE BESCHERMINGSVOORZIENINGEN Technische bescherming, betrokken belangen Strafrechtelijk regime WIPO Copyright Treaty Richtlijn Auteursrecht toepasselijk? Softwarerichtlijn 'onverlet' Implementatie: artikel 29a Aw Doeltreffende technische voorzieningen Object van de technische bescherming: een werk Software en de wettelijke bescherming van technische voorzieningen Omzeilen Omzeilingsverbod en consument Wetenschap en voorbereidingshandelingen Productie en exploitatie van kraakmiddelen; dienstverlening Wie kan een beroep doen op bescherming? Sancties Open source software 310 HOOFDSTUKKEN OCTROOIRECHT HOOFDSTUK I. REGELGEVING Inleiding Rijksoctrooiwet 1995 (ROW 1995) Europees Octrooiverdrag Overige internationale regelgeving Toekomst 323

7 HOOFDSTUK II. VEREISTEN VOOR OCTROOIERING 327 n.i n.2 n.3 II.4 n.5 II.6 II.7 II.8 Inleiding Wat is een uitvinding? Technisch karakter Nieuwheid Inventiviteit Industriële toepasbaarheid Nawerkbaarheid Uitzonderingen HOOFDSTUK UI. SOFTWARE ALS OBJECT VAN OCTROOIBESCHERMING 353 III.l Software als zodanig 353 ni.2 Softwaregerelateerde uitvinding Software en technisch karakter Jurisprudentie Nederland 358 IIIAa Telefooncentrale (1970) 359 m.4.b Röntgenstraling (1983) 360 IIIAc Schakelnetwerk (1985) 360 IIIAd Streepjescode (1987) 361 IIIAe Betekenis rechtspraak Octrooiraad 363 IIIAf Conclusie 364 m.5 Softwarebescherming volgens het EOV 364 III.5.a Vicom (1986) 366 JJI.5.b IBM Tekstverwerking ( ) 368 ÏÏI.5.C Sohei (1994) 370 m.5.d IBM I en II ( ) 371 III.5.e Pension Benefits System (2000) 374 m.5.f Auction method Hitachi (2004) 380 III.5.g Clipboard formats I/Microsoft (2006) 380 HI.5.h Voorlopige conclusie 381 III.5.1 Referral G 3/08 (12 mei 2010) 382 (i) Vraagstelling 382 (ü) Uitspraak 388 (iii) Conclusie 392 ni.6 Softwareoctrooi in de VS 394 III.6.a Alappat (1994) 397 III.6.b State Street Bank (1998) 398 m.6.c AT&T/Excel (1999) 399 IILÓ.d Bilski (2010) 401 III.6.e Conclusie 404 in.7 Eigen standpunt 405 X

8 HOOFDSTUK IV. ONTSTAAN EN EINDE VAN HET OCTROOI 409 IV. 1 Formaliteiten ontstaansvereiste 409 IV.2 Octrooiaanvrage: vorm en inhoud 409 IV.3 Nationale verleningsprocedure 414 IV.4 Europese verleningsprocedure 417 IV. 5 Van Europees naar Nederlands octrooi 420 IV.6 Europese oppositieprocedure 421 IV.7 Internationale aanvraagprocedure 422 IV. 8 Inroepen prioriteit 426 IV.9 Einde octrooi 428 HOOFDSTUK V. RECHTHEBBENDE OP OCTROOI 433 V.l De uitvinder 433 V.2 Ontlening 434 V.3 Uitvinding in dienstverband 435 V.4 Opleiding en wetenschappelijk onderzoek 436 V.5 Verhouding opdrachtgever en opdrachtnemer 438 V.6 Billijke vergoeding 440 V.7 Gezamenlijke uitvinding 440 V.8 Opeisingsacties 442 V.9 Recht op naamsvermelding 443 V.10 Rechthebbende op Europees octrooi 443 V.ll Rechthebbende op octrooi in de VS 444 HOOFDSTUK VI. INHOUD VAN HET RECHT 445 VI. 1 Uitsluitend recht 445 VI.2 Voorbehouden handelingen voortbrengsel 447 VI.3 Voorbehouden handelingen werkwijze 450 VI.4 Beschermingsomvang: equivalentie 451 VI.5 Beschermingsomvang: enkele verschillen met auteursrecht 456 VI.6 Beschermingsomvang: verschil met chipsbescherming 459 VI.7 Uitputting 461 VI. 8 Uitputting: relatie tot auteursrecht 463 HOOFDSTUK VII. BEPERKINGEN, GEBRUIKERSRECHTEN 467 VII. 1 Onderzoeksexceptie 467 VII.2 Recht op voorgebruik 468 XI

9 VII.3 Onderhoud 470 Vn.4 Reverse engineering 472 VII.5 Overige gebruikersbevoegdheden 474 a. Normaal gebruik 474 b. Reservekopie 474 c. Waarnemen, bestuderen en testen 475 VII.6 Vervaardiging of exploitatie door derden vóór octrooiverlening 475 HOOFDSTUK VUL OCTROOILICENTIE 477 VIII. 1 Licentieverlening 477 VIII.2 Rechten van licentienemer 479 VIJI.3 Kwalificatie van de octrooilicentie 481 VIII.4 Licentie en Europees mededingingsrecht 483 VTII.5 Dwanglicenties 487 VHI.6 Octrooirechtelijke aspecten van open source software 491 HOOFDSTUK IX. RECHTSHANDHAVING 497 LX.1 Handhaving: civiel recht en strafrecht 497 LX.2 Verbod en dwangsom 498 LX.3 Nevenvorderingen 500 a. Informatie over de inbreuk 500 b. Afgifte inbreukmakende zaken en hulpmiddelen 501 c. Recall en afgifte controlelijst 501 d. Publicatie en rectificatie 502 e. Beschermen bewijsmateriaal 502 IX.4 Schadevergoeding, winstafdracht en redelijke vergoeding 506 LX.5 Inbreukprocedure 509 IX.6 Nieuwheidsrapport en vertaling 511 IX.7 Schorsing en octrooi-advies 512 LX. 8 Nietigheidsverweren 513 LX.9 Bewijslastverdeling 514 LX. 10 Proceskosten 515 LX. 11 Indirecte octrooi-inbreuk 516 IX. 12 Informele handhaving 519 LX.13 Grensoverschrijdend verbod? 520 LX. 14 Samenloop octrooirecht-auteursrecht 523 a. Verschillende rechten op één rechtsobject 523 b. Verschillende rechthebbenden 526 c. Samenloopaspecten binnen het octrooirecht 528 IX. 15 Strafrechtelijke handhaving 529 XII

10 BIJLAGEN AUTEURSRECHT BIJLAGE A. Voorbeelden verschijningsvormen programmatuur 533 A.l Inleiding 533 A.2 Programma in C++; broncode 533 A.3 Objectcode 536 A.4 Executable code 541 A.5 Schematisch overzicht programma in C A.6 Broncode in C# 547 A.7 Intermediate Language Code 549 A.8 Executable code/native code 552 A.9 Schematisch overzicht programma in C# 552 A.10 Gelijke functionaliteit in verschillende broncodes in C# 553 BDLAGE B. Tekst van de Softwarerichtlijn 555 BIJLAGE C. Tekst van de Softwarerichtlijn Engelse versie 563 BIJLAGE D. Tekst van de Softwarewet 571 BIJLAGE E. Tekst van de Auteurswet per 1 augustus BIJLAGE F. Transponeringstabellen Softwarerichtlijn-Auteurswet 609 BIJLAGE G. Open source licentie GNU-GPL 611 BHLAGEN OCTROOIRECHT BIJLAGE H. Rijkoctrooiwet 1995 (uittreksel) 625 BDLAGE I. Europees Octrooiverdrag (uittreksel) en Protocol inzake artikel BIJLAGE J. Uitvoeringsreglement EOV (uittreksel) 667 Xffl

11 BIJLAGE K. Guidelines EOB softwaregerelateerde uitvindingen 671 BIJLAGE L. Voorbeeld octrooischrift software 677 REGISTERS REGISTER VAN WETSARTIKELEN 693 RECHTSPRAAKREGISTER 703 TREFWOORDENREGISTER 717 XIV