TRANSPORT VAN LEVENDE ZEEDIEREN

Transcriptie

1 TRANSPORT VAN LEVENDE ZEEDIEREN VERSCHILLENDE METHODEN VOOR HET OVERBRENGEN VAN LEVENDE ZEEDIEREN NAAR HET AQUARIUM F o to s en tekeningen van de schrijver door Bob Entrop H et vangen van zeedieren en vooral het vakkundig en onbeschadigd vangen is een hele kunst, die niet u it een boekje m a ar in het veld geleerd d ien t te w orden. D aartoe m oeten w e de leefw ijze van de dieren k en n en zodat w e ook m et hun v erb lijfp laats----- m isschien b eter schuilplaats op de hoogte zijn. E lk d ier le eft n iet overal, m aar is m eestal m in of m eer ste rk gebonden aan zijn eigen typische m ilieu. Deze biologische kennis m oeten w e ons door veel veldw erk eigen m aken, w aarbij speurende han d en en ogen onze b elan g rijkste gereedschappen zijn. De zaak w ordt ech ter eerst m oeilijk, w an n eer de begeerde b u it voor h et zeeaquarium in de em m ers zit. Dan w ordt het zaak ervoor te zorgen, dat de dieren ook levend en gezond thuisgebracht w orden. Z eedieren zijn m eestal ste rk zuurstofbehoeftig terw ijl ook hoge tem p eratu ren (b.v. boven de 20 Celcius) n iet al te best verdragen w orden. Om nu de dieren gedurende de reis, die m isschien een uur, m aar m isschien ook w el enkele dagen gaat duren, van voldoende zuurstof te voorzien zijn verschillende m ethoden in de p rak tijk ontw ikkeld, w elke wij in dit artikel de revue w illen laten passeren. Aan u een keus te m aken u it de m ogelijkheden. A chtereenvolgens zullen w e behandelen: 1. D oorluchting tijctens de excursie en g edurende een k o rt tran sp o rt. 2. D oorluchting m et behulp v an een luchtbedvoetpom p. 3. D oorluchting m et behulp van een acculuchtpom p. 4. V ervoer onder zuurstof. DOORLUCHTING T IJD E N S DE EXCURSIE Reeds tijdens de excursie kom t het voor dat de dieren doordat ze m et m eerdere in een tran sp o rtem m er zijn ondergebracht behoefte aan v erse zuu rsto f gaan v e r tonen. De m eest eenvoudige m ethode om de dieren tijdens h et verblijf op de dijk, de golfbreker of het stran d goed fit te houden is het regelm atig v erversen van het w ater. H ierdoor w ordt niet alleen voorkom en dat het w ate r zuurstofarm en koolzuurrijk gaat w orden, m aar ook houden we de tem p eratu u r op die m anier zo constant m ogelijk. Bovendien kunnen we w ate r goed beluchten en de koolzuur u itd rijv en door m et gespreide vingers snel heen en w eer in het w ateroppervlakte te slaan. Na een 20 tot 30 seconden klutsen zien w e fijn verdeelde luchtbelletjes door h e t w ate r dansen. Deze m anier gekoppeld m et het regelm atig w ate r v erv ersen is voldoende voor het v ervo er v an m eerdere dieren tijdens de excursie. V IT A M A R IN A Zeebiologische docum entatie juli 1969 A quariologie. 13

2 DOORLUCHTING MET BEHULP VAN EEN LUCHTBEDVOETPOMP Tijdens een k o rt tran sp o rt van één to t enkele u re n kunnen w e zeer effectief d oo rluchten m et behulp v an een luchtbedvoetpom p. Deze pom pen zijn in v ersch illende uitvoeringen te koop. Zelfs to t heel grote toe, w elke geschikt zijn voor h et oppom pen v an een rubberboot. W e behoeven slechts enkele veranderingen aan te b rengen om deze pom p to t een voor ons doel geschikt doorluch tin g sap p araat te m aken. In het deksel van de tran sp o rtem m er w orden tw ee gaatjes geboord. H ierdoorheen w orden 5 cm lange celluloidbuisjes gestoken, w aarom heen 3 cm lange stukjes plastic luchtslang geschoven zijn. De plastic luchtslang zorgt ervoor d at de buisjes goed klem in de gaatjes blijven zitten. Op h e t ene buisje w ordt binnen de em m er een plastic luchtslang m et uitstro m er geschoven en aan de b u ite n k a n t de lu ch t slang die n aar de pom p voert. H et tw eede buisje d ien t voor ontluchting. (Zie afb. I). V oor de doorvoering van luchtslang door de deksel zijn ook k an t en k la a r verbindingsstukjes van polypropyleen in de handel. (Zie afb. 2). Op deze en nog een a a n ta l handige plasticproducten kom ik in een volgend artik el nad er terug. W anneer h et tran sp o rt p er auto plaats v indt kan één van de inzittenden tijdens de reis voor de doorluchting zorgen. H et pom pen m et de voet behoeft n iet continu te geschieden, m aar m et tussenpozen van een halve m in u u t b.v. M et behulp van de voetpom pdoorluchting k u n n en zelfs m eerdere transportem m ers doorgelucht w orden. Bij lange reizen is het w enselijk op de luchtinlaatopening van de pom p een slang te bevestigen, die buiten h et autoraam pje steekt, opdat zo fris m ogelijke lucht door h e t w ate r w ordt gepom pt en n ie t de doorgaans m et allerlei dam pen bezw angerde lu ch t u it de w agen. A fb. 1. D oorluchting m et behulp van de luchtbedvoetpom p. 1. = voetpom p 2. = transportem m er m e t uitstrom er 3. = luchtslang A fb. 2. D oorboringen van het deksel en aansluitingen voor de luchtslang. 1. = deksel 2. = plastic luchtslang 3. = celluloidbuisje 4. = slan gverbinding van p o lypropyleen V IT A M A R IN A Zeebiologische docum entatie juli 1969 Aquariologie 14

3 A fb. 3. F ilter voor in de transportem m er 1. = luchtslang v a n a f de pom p 2. = %" plasticbuis 3. = plasticbuis of b ek er gevuld m et N oritkool 4. = w aterstroom 5. = afsluitprop va n schu im - plastic A angezien de luchtstroom nog al k rachtig is, gebruiken w e bij voork eu r grote uitstroom stenen, die door hun zw aarte goed op de bodem v an de tran sp o rtem m er blijven liggen. E r dient ook op gelet te w orden dat de luchtslang van de pom p n aar de em m er niet ergens tussen bekneld kan raken, w aardoor geen lu ch t in h et w a te r te re ch t kom t. De inspanning van h et pom pen zou dan voor niets gew eest zijn. V an tijd tot tijd de gehele in stallatie op goed fun ctio n eren co ntro leren is geboden. Noritfilter H et is zelfs nog m ogelijk om een deel van de luchtcapaciteit te gebruiken voor kleine filters gevuld m et N oritkool, die in de em m ers gehangen k u n n en w orden. D ergelijke kleine filters k u n n en eenvoudig sam engesteld w orden volgens afb. 3. H et eigenlijke filte r kan van een flinke plastic b ek e r of dikke plasticbuis w orden gem aakt. H ierop w ordt een plasticbuis (% '') aangesloten door in de b ek e r een passend gat te m aken. In de plasticbuis kom t de dunne luchtslang. De b e k e r w o rd t gevuld m et N oritkool, die eerst door koken ontlucht is. De opening v an de bek er w ordt afgesloten door nylonhorrengaas of een prop schuim plastic. De u it de buis ontsnappende luchtbellen helpen ook nog m ee bij de doorluchting en de koolzuuruitdrijving. V IT A M A R IN A Zeebiologische docum entatie augustus 1969 Aquariologie 15

4 DOORLUCHTING MET BEHULP VAN EEN ACCULUCHTPOMP H et doorluchten m et behulp van de voetpom p is vooral bij u ren lan g reizen een inspannende bezigheid. Om d aaraan een einde te m aken, construeerden wij reeds ja re n geleden een houten bak w aarin v ier transportem m ers konden staan, w elke v an lucht voorzien w erden door een electrisch pom pje, d at zijn stroom kreeg van de accu. (Zie afb. 4). De gehele u n it was berekend op een V olksw agenbus. Hij kreeg een plaats in de bagageruim te boven de m otor. Eenl dergelijke u n it k an n atu u rlijk ook van kleinere om vang zijn, m aar m ogelijk k u n n en knutselaars hun voordeel doen m et de constructiekneepjes v an de afbeelding. V an links n a a r rechts op de foto zien w e h et kleine 6-V olts-m otortje, d at een vliegw iel in bew eging b rengt d at w eer gekoppeld zit aan een eenvoudige zuiger. H iervoor kan een zuigertje m et pom pstang van een prim us geb ru ik t w orden. Ook speciale zuigertjes voor aquarium pom pjes zijn in de handel. A chter h et pom pje sta at een kleine luchtketel, die voor een gelijkm atige d ru k in de em m er zorgt. A fb. 4. T rdnsportu n it voor de V W - bus. L uchtvoorziening d.m.v. de acculuchtpom p. V erklaring in de tekst. A fb. 5. D etailopnam e van de transportunit voor de V W -bus. D iverse slangaansluitingen. V erklaring in de tekst. V IT A M A R IN A Zeebiologische docum entatie augustus 1969 A q u a rio lo g ie 16

5 A chter de em m ers is een verhoging gem aakt van enkele latten. D aarop zijn tw ee plasticbuizen (% ") rnet plasticzadels gem onteerd. De voorste buis is aangesloten op h et pom pje. H iervoor alsm ede voor de aftakkingen van de luchtslangen n aar de verschillende em m ers w erden in de buis op bepaalde plaatsen gaten geboord, w aarin rubberstoppen pasten. In de rubberstop w ordt w eer een dunne celluloidbuis aangebracht, w aarop de luchtslang geschoven w ordt. (Zie voor de details afb. 5). Op deze afbeelding is ook duidelijk de! doorboring van de deksels te zien. H et slan g etje dat n a a r de ach terste buis gaat d ien t voor de ontluchting. O m dat door de overdruk in de herm etisch gesloten em m er tegelijk m et de lucht ook w aterdruppels m eegaan w erd de tw eede plasticbuis aangebracht. H ierin kom t h et u itgep erste w a te r te re ch t en k an door een plasticslang afvloeien in een contain er, die ju ist tussen pom p en em m er zich tb aar is. O nnodig te zeggen d at de rech ter u ite in d e n van de tw ee buizen m et n iet doorboorde rub b ersto pp en w erd en afgesloten. E r dien t goed opgelet te w orden dat alle rubberstoppen goed luchtdicht in de plasticbuis passen, om geen luchtverlies te krijgen. De em m ers w orden door schuim plastic kussentjes goed op h u n plaats gehouden. In h et open vak v an afbeelding 4 zijn deze te zien. De derde em m er van links heeft geen sluitend deksel, m aar h ie r is een oplossing gevonden door in de em m er eerst een stevige plasticzak te plaatsen, w aarin het zeew ater en de dieren gedaan w orden. V ervolgens de luchtslang m et de u itstro m er erin en dan de zak dichtgebonden m et een koordje. H et enige gevaar van deze m ethode is dat scherpe voorw erpen (stenen, stekels van vissen of zeeappels) de zak lek kunnen prikken. D an bestaat de kans dat er toch w ater uit de em m er schu d t tijdens h et rijden. T er bescherm ing van de w agen tegen zeew ater heb ik de gehele bak van binnen bekleed m et stevige plasticfolie, w aard oo r een goed w aterd ich te kuip w erd v e r kregen. Wie elk risico w il verm ijden m oet ervoor zorgen toch nog een flinke voetluchtpom p bij de hand te hebben. M ocht er een storing m et de pom p optreden dan k an op voetbediening w orden overgegaan. A fhankelijk van de luchtcapaciteit van het accupom pje zal m et slangklem m etjes gew erkt m oeten w orden, om ervoor te zorgen dat ook de vierde em m er voldoende lu ch t k rijg t en niet de eerste em m er alle lu ch t opslokt. M aar zulke experim enten le e rt de praktijk. N aar m en mij verzekerde bestaan ook 12-volts-m otortjes voor hen die een 12-voltsaccu bezitten. Bij een 6-volts-m otortje kan de helft van een 12-volts-accu g eb ru ik t w orden. Tot slot kan ik nog zeggen dat deze unit op talloze tochten n aar B retagne uitstek en d h eeft voldaan en vele dieren vaak zonder enig sterfgeval w erd en vervoerd. Zelfs w an n eer de reis tw ee dagen in beslag nam en s nachts de w agen stil stond, bleef het pom pje continu doordraaien en vorm de geen belem m ering voor een vlot sta rte n de volgende m orgen. VERVOER ONDER ZUURSTOF E en andere m ethode om zeedieren te tran sp o rteren is het v ervoer onder zuurstof, w aarv o or ons lid de h eer J. T jalkens de gegevens v erstrek te. V IT A M A R IN A Zeebiologische docum entatie septem ber 1969 Aquariologie 17

6 H et principe van deze m anier is d at zuivere zuurstof boven het zeew ater w ordt geblazen, w aarin de dieren zich bevinden. De zuurstof diffundeert in h e t w ater, m ede door de klotsende bew eging die het w ate r tijdens h et tran sp o rt m aakt. Als ex tra ap p a ra tu u r is een kleine zuurstofcylinder van een halve lite r inhoud nodig, die bij een spanning van 200 atm. 100 liter zuivere zuurstof bevat. Op de cylinder w ordt een reduceerventiel m et tw ee m eters aangesloten. De ene m e ter geeft d e spanning in de cylinder aan, de tw eede die van de zuurstof zoals deze u it de cylinder zal kom en. Met behulp van een draaibare k raan kan deze laatste spanning zeer fijn geregeld w orden. Aan de uitstroom opening w ordt een plasticslang gem onteerd, w aarm ee de zuurstof gem akkelijk in de tran sp o rtem m er of plasticzak geblazen k an w orden. Als containers w aarin de dieren vervoerd w orden, gebruiken w e eenvoudige plasticzakken van verschillende m aten, afhankelijk van de hoeveelheid of de grootte van de dieren, die p er zakje vervoerd m oeten w orden. Bij controle van de w aterdichtheid van de zakjes m oeten w e vooral le tte n op de deugdelijkheid van de bodem las. V oor alle zekerheid gebruiken w e steeds tw ee zakjes in elkaar, die A fb. 6. H et opblazen van de transportza kjes m et zuivere zuurstof. De lin kerhand bedien t h et reduceerventiel. A fb. 7. H et inbrengen van zuivere zu u rsto f in een kleine plastic container. De rechterhand bed ien t h et re duceerventiel. V IT A M A R IN A Zeebiologische docum entatie septem ber 1969 Aquariologie 18

7 elk afzonderlijk w orden afgesloten m et nieuw e elastiekjes. Gezien de lage prijs van zakjes en elastiekjes w ordt aangeraden ze slechts éénm alig te gebruiken. G een risico nem en dus. De zakjes w orden to t ongeveer 5 cm hoogte m et fris, h eld er zeew ater gevuld, w a a r na h et dier of de dieren erin gedaan kunnen w orden. Bij m eerdere dieren in één zakje m oeten w e e r n iet alleen op lette n dat de dieren elk aar goed verdragen, m a ar ook dat b.v. vissen zich in de kleine ruim te niet k u n n en verw onden aan scherpe voorw erpen als slakkenhuizen, steentjes m et w ieren of iets dergelijks. A l deze zaken dus afzonderlijk in zakjes verpakken. H et slangetje w ordt nu in h et zakje geschoven, w aaru it door sam enknijpen de lucht verd rev en w ordt. H et zakje w ordt nu aan de bovenrand stijf tegen het slangetje geknepen en vervolgens d raaien w e de k raan van de cylinder voorzichtig open. H et zakje w ordt n u door de b in n e n strom ende zuurstof opgeblazen (afb. 6). V ervolgens de k raan sluiten, de slang u it h et zakje trek k e n en afsluiten m et h e t elastiekje. Op deze m anier w o rd t de gehele vangst voor het tran sp o rt ingepakt. In een sim pele k arto n n en doos k u n n en de zakjes tegen elk aa r aan gezet - w o rd en g etranspo rteerd. Of w e een grote of kleine zak gebruiken hangt n iet alleen af van de grootte van h et dier of de hoeveelheid dieren, m aar ook v an de d u u r v an de reis. De h oeveelheid zuurstof boven h et w ate r is im m ers doorslaggevend voor h et behoud van de dieren. N aast plastic zakjes k u n n en ook an d ere containers geb ru ik t w orden, zoals de b e kende koelkastdozen (m erk T upperw are b.v.), potten v an plastic m et schroefsluitingen, goed sluitend e em m er(tjes) e.d. Om deze m et zuurstof gevuld te krijg en vullen w e de doos geheel m et zeew ater. D an de dieren erin en de deksel erop. M et de deksel n aar beneden dom pelen w e de doos in een bak m et zeew ater en schuiven via een nauw e spleet de slang in de doos. Door nu zuurstof in de doos te laten strom en w ordt het w a te r u it de doos gedreven (afb. 7). W anneer voldoende zuurstof binnengestroom d is, w o rd t h et slangetje eru it getrokken en de deksel onder w ate r stevig op de doos gedrukt. K reeftachtigen (b.v. h erem ietk reeften ) laten zich op deze m anier goed overbrengen. Voor alle zekerheid k u n n en we de dozen m et stevige elastieken (geknipt u it een afg edan k te autoband) afslu iten om opw ippen van de deksels te voorkom en. D u u rt de reis m eer dan één dag, dan m oeten we aan h et eind v an elke reisdag de zakjes controleren en eventuele dode dieren direct verw ijderen. H et w a te r d ient v erv e rst te w orden terw ijl ook w eer verse zu ursto f toegediend m oet w orden. H iertoe m oet m en dus ook een container fris reserv e zeew ater m eenem en. E enm aal thuisgekom en m oeten de dieren m et zorg overgew end w ord en om v e r schillen in te m p eratu u r en zoutgehalte tussen tran sp o rt- en aq u ariu m w ater op te vangen. G eleidelijk m oeten te m p eratu u r en zoutgehalte m et elk aar in o v ereen stem m ing gebracht w orden. M ogen wij tenslotte nog de goede raad geven u over gebruik en onderhoud van de zuurstofcylinder en h e t ventiel terdege te laten voorlichten door een vakkundige leverancier. A fbeelding 8 tenslotte toont de m aterialen voor het vervoer v an zeedieren in plasticdozen en plasticzakken. Bij A de zuurstofcylinder, h e t red u ceerv en tiel en de V IT A M A R IN A - Zeebiologische docum eniatie oktober 1969 Aquariologie 19

8 plasticslang. B is een k artonnen doos m et vier zakken m et levende zeedieren. C een koelkastdoosje, w aarin k lein ere dieren v erp a k t zitten. A fb. 8. De vangst is klaar voor h et transport. A zuurstof cylinder m et reduceerventiel. B = kartonnen doos m et 4 zu u rsto f gevulde plasticzakken. C = zuurstof gevuld plasticcontainer. M ocht u nog andere m ethoden hebben ontw ikkeld, die nuttig zijn om in de V ita M arina gepubliceerd te w orden, m eldt u ze dan bij de redaktie. H opelijk zijn wij vele zeeaquarianers m et deze tips van dienst geweest. Na een goede vangst w ensen wij hen vooral een behouden reis. CONSUMENTENBOND TEST LUCHTBEDPOMPEN Luchtbedpom pen zijn er in verschillende uitvoeringen, soorten en prijzen. O nlangs is aan deze pom pjes in de Consum entengids (1969, blzz. 223/224) uitvoerig aandacht besteed. H et ligt evenw el voor de hand, dat daartoe de pom pjes n iet zijn getest op hun n u t en kw aliteit ten behoeve van het vervoer van zeedieren. N iettem in bevat h et artik el enkele gegevens, die in verband m et onze bespreking van een aantal doorluchtingsm et noden n u ttig k u nnen zijn om te w eten. A llereerst k an w orden opgem erkt, d at er behalve m et voetkracht te bedienen pom pjes ook elektrische bestaan. Deze m oeten w orden aangesloten op de auto-acu. Zij m aken echter alle een hinderlijk lawaai, hetgeen vooral bij gebruik gedurende de rit weinig aan trek k elijk is. H elaas is n iet onderzocht in hoeverre deze pom pjes, die overigens bijna ƒ 30. kosten, zich bij een continu gebruik zoals voor ons doel zullen houden. In dit opzicht zijn ons geen erv arin g en bekend. H et onderzoek w ijst voorts uit, dat verschillende voetpom pjes nogal zw aar w erken. V ooral om dat d it kan betekenen dat een verm oeiende bew eging lang m oet w orden volgehouden, is het belangrijk bij de aanschaf aan dit punt de nodige aandacht te besteden. Dit geldt tem eer om dat de pom pjes nogal in prijs verschillen van ƒ 2.95 to t ƒ en de hogere prijs n iet altijd een garan tie voor een g em ak k e lijk ere h an teerb aarh eid biedt. W. F. V IT A M AR INA Zeebiologische docum entatie oktober 1969 Aquariologie 20