Bepaling toezichtvorm gemeente Stein
|
|
|
- Vincent van den Velde
- 8 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
Transcriptie
1 Bepaling toezichtvorm gemeente Stein F i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k P r o v i n c i e L i m b u r g, juni
2 V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2
3 I n h o u d s o p g a v e 1. I n l e i d i n g C o n c l u s i e, a a n d a c h t s p u n t e n e n s a m e n v a t t i n g C o n c l u s i e v a n h e t o n d e r z o e k A a n d a c h t s p u n t e n S a m e n v a t t i n g A a n d a c h t s g e b i e d e n A n a l y s e b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g A n a l y s e v e r m o g e n A n a l y s e s t u u r i n f o r m a t i e A n a l ys e W e t - e n R e g e l g e v i n g F i n a n c i e e l b e l e i d e n b e h e e r L o k a l e h e f f i n g e n W e e r s t a n d s v e r m o g e n O n d e r h o u d v a n k a p i t a a l g o e d e r e n F i n a n c i e r i n g B e d r i j f s v o e r i n g V e r b o n d e n p a r t i j e n G r o n d b e l e i d H e t o n d e r z o e k I n l e i d i n g D o e l e n k a d e r s f i n an c i ee l t o e zi c h t W e r k w i j z e R e i k w i j d t e v a n h e t o n d e r z o e k B e g r i p p e n B r o n n e n V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3
4 V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4
5 1. In l e i d i n g H e t f i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k V o o r u li g t h e t r ap p o r t v a n h e t f i n a n c i ë l e v e r d i e p i n g s o n d er zo e k v an d e g em e e nt e S t e i n. W i j m ak e n a ls h et wa r e ee n f ot o v a n d e f i n a n c i ë le p o si t i e e n f i n a n ci ë le f u n ct i e. O p b a s i s v a n di t r ap p o r t d o e n G e d e p ut e er d e St at e n ( G S ) v a n L i m b u r g ee n ui t s p r a a k ov e r d e t oe zi c h t v o r m v o or v i e r j a ar. H e t f i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d er zo e k i s ee n b e la n g r i j k o n d er d e e l v an d e m o d e r n i se r i n g t o e zi c ht, wa a r t o e G S i n h e b b e n b e s lo t e n. Di t o n d er zo e k g a at v e r d er d a n he t t r a di t i o n e le b e g r ot i n g s o n de r zo e k. H e t v er ni e u we n d e i s, d at wi j h et v e r di e pi n g s on d e r zo e k g e br ui k e n o m d e t o e zi c h t v o r m v o or i n p r i n ci p e v i e r j a a r t e b ep a le n. H e t r a p p or t g e ef t a a n, wa t de b e la n g r i j ks t e a a n d a ch t s pu n t e n v o or d e f i n a n ci ë le p o s i t i e e n f i n a n ci ë le f u n ct i e zi j n. E n wa a r wi j d e g em e e nt e o p m o ni t or e n. D a ar b i j st a a n v i er a a n d a c ht s ge b i e d e n c e nt r aa l. E xt e r n p er s p e ct ie f B e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g I nt e r n p er s p ec t ie f Wet - en regelgeving O o r d e e l t o e z i c h t V e r m o g e n S t u u r i n f o r m a t i e D e ze v i e r a a n d ac h t s g e bi e d e n é n de o n de r we r p e n ui t d e ze v e n v er p li c h t e p ar a g r af e n bi j d e b e g r ot i n g e n d e j a a r s t u kk e n zi j n d e pu n t e n di e i n h et f i n a n c i ë le v e r d i e pi n gs o n d er zo e k a a n d e o r d e k om e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5
6 H e t r a p p o r t H e t r a p p or t h e ef t st e e d s d e ze lf d e o p b o uw. W e b eg i n ne n m et d e h o of d li j n e n e n we r k e n d i e v er v o lg e n s v er d er ui t. D e le ze r k a n op di e m a ni er gem a k k e li j k ki e ze n of h i j v o ls t a a t m et d e hoo f d li j n e n. O f d at h i j o o k d e n a d er e de t ai l le r i n g v a n di t o nd e r we r p wi l le ze n. D e n a am v a n h oo f d st u k 2, C o n c lu s i e, aan d a c h t sp u n t en e n s am e nv a t t i ng, g e ef t a an d a t hi e r d e k er n v a n h e t f i n a n ci ë le v e r di e pi n g s o n de r zo e k i s t e v i n d e n. W i j a dv i s er e n i n e l k g e v al ho o f d st u k 2 ( C o n c l u si e, a a nd a c h t sp u n t e n e n s a men v a t t i n g ) t e l e z e n. H o o f d st u k 3, A a n d a c ht s g eb i e de n, e n h o of d s t u k 4, F i na n ci e e l b e le i d e n b e he e r, b ev at t e n d e v er s la g e n v a n h e t o n d e r z o e k. O o k d e z e h o o f d s t u k k e n k e n n e n e e n o p b o u w, w a a r b i j e er st d e h o o f d li j n e n wo r d e n g e s c h e t s t, wa a r n a d e d e t ai l le r i n g v o lg t. H o o f d st u k 5, H e t o n d er zo e k, g a a t di e p er i n op k ad e r s r o n d om t o e zi c ht, h et f i n a n ci e e l v er di e p i n g s o n d er zo e k e n d e b e st u u r s k r ac h t m e t i n g. D e t w e e l a a t s t e h o o f d s t u k k e n, B e g r i p p e n e n B r o n n e n, g ev e n n a d er e t o e li c h t i n g e n. 1. I n l e i d i n g 2. C o n cl u s i e, aandachtspunten en samenvatting 3. Aa n d ac h t s g e b i e d e n ( uitwerking + analyse ) 4. F i n an ci e el b el ei d en b eh e e r ( Paragrafen en detailgegevens ) 5. H e t o nd er z o e k 6. B e g r i p p e n 7. B r o n n e n V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6
7 2. C o n c l u s i e, a a n d a c h t s p u n t e n e n s a m e n v a t t i n g C o n c l u s i e v a n h e t o n d e r z o e k O p 1 1 d e c e m b e r h e b b e n G e d e p u t e e r d e S t at e n v a n Li m b ur g b es lo t e n om d e g e m e e nt e S t e i n op b a s i s v a n d e b e g r o ti n g r e pr e s si e f t o e zi c ht 1 t o e t e k e n n e n. D i t b et e k en t d at d e Pr ov i n ci e ( c o l le g e v a n G e d e p ut e er d e St at e n ) d e b eg r o t i n g e n b e g r ot i n g s wi j zi gi n g e n ni e t h o ef t g o ed t e k e u r en. O p b a s i s v a n o n s o n d e r z o e k c o n c l u d e r e n w i j d a t d e g e m e e n t e a a n d e v o o r w a a r d e n v a n d e p i l ot m o d er n i s er i ng t o e zi c h t v ol d o e t. D e g e m e e n t e S t e i n k o mt d a a rm e e i n aa n m e r ki n g v o o r m e e r j a r i g r e p r e s s i e f t o e z i c h t o n d e r v o o r w a a r d e n. D i t b e t e k e n t, d a t, zo d r a G ed e p u t e e r de St a t e n d e o n d e r z o e k s c o n c l u s i e o v e r n e m e n, de p e ri o d e v a n a f d e b e k e n d m a k i n g v a n h e t b es l ui t v a n G S t / m h e t b e g r o t i n g s j a a r t o e zi c h t a rm za l z i j n. M e e r j a r i g r e p r e s s i e f t o e z i c h t A ls G e d e p u t ee r d e S t at e n d e o n d e r zo e k sc o n c lu s i e ov er n em e n ( e n d a ar m e e du s be s lu i t e n d e g em e e nt e S t e i n d e m e e r j a r i g e r e p r e s s i e v e s t a t u s t o e t e k e n n e n ), z u l le n wi j i n d e t o e z i c h t a r m e p e r i o d e d e g e m e e nt e o p af st a n d v o lg e n m et b e h u lp v a n r i si c o an a lys e m o d e l l e n. W e le t t e n d an v o or a l o p d e a a n d a c h t s p u nt e n ui t di t o n de r zo e k s r a p p or t. A a n a l l e p i l o t v o o r w a a r d e n v o l d a a n W i j zi j n t ot d e ze c o n c lu s i e m e e r j a r i g r e p r e s s i ef g ek o m e n om d at ui t o ns o nd e r zo ek b li j kt, d at d e f i n a nc i ë le p o s i t i e v a n d e g em e e nt e St ei n i n v o ld o e n d e m a t e a a n d e v o o r wa a r d e n v a n d e pi lo t m od e r ni s er i ng t o e zi c ht v o ld o e t. A a n d e u i t s p r a a k m e e r j a r i g r e p r e s s i e f t o e z i c h t h e b b e n w e w e l e e n a a n t a l v o o r wa a r d e n v er b o n d e n. D e ze zu l le n i n d e v o lg e n d e p a r ag r a af b e h a n d e ld wo r d e n. 1 D e t e g e n h a n g e r v a n r e p r e s s i e f t o e z i c h t, i s p r e v e n t i e f t o e z i c h t. H i e r b i j d i e n t G e d e p u t e e r d e S t a t e n w e l g o e d k e u r i n g t e g e v e n a a n z o w e l b e g r o t i n g a l s b e g r o t i n g s w i j z i g i n g e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7
8 2. 2. Aa n d a c h t s p u n t e n O p b a si s v a n on s on d e r zo e k h e b b e n wi j b e p a a ld d a t d e g em e e nt e S t ei n v o o r m e er j ar i g r e p r es si e f t o e z i c h t i n a a n m e r k i n g k a n k o m e n. W ij hebben in ons rapport aanbev eli n g e n g ef or m u le e r d, wa a r v a n i n d e ze p a r a gr a a f d e b e la n g r i j k st e wo r d e n ge n o e m d. E en a a nt a l v a n de ze a a n b ev e li ng e n h e b b en h et k a r a kt e r v a n e e n v o or wa a r d e om d e m e er j ar i g e t o e zi c ht v or m t e k un n e n b e h o u d e n. V o o r w a a r d e n Uit onze analyses blijkt dat de gemeenteli j k e b e g r o t i n g v o ld o e n d e ev e n wi c ht k e n t. M a ar er zi j n o n z e k e r h e d e n r o n d o m r a m i n g e n. O p e e n a a n t a l p u n t e n m o et e n k a d er st e l li n g, h et f i n a n ci e e l i n zi c ht e n d e f i n an c i ë le d o o r v er t a li n g wo r d e n v er s t er kt. W i j s t e lle n d a a r o m d e v o lg e n d e v o or wa a r d e n a a n h et r e p r es si ev e t o e zi ch t : b i j d e b e g r ot i n g m o e t d e kw a l i t ei t v a n de v er p l i c ht e p ar a g ra f e n a a nt o o nb a a r v er b et e r d z i j n d o or e e n st ri k t er e na l e vi n g v a n h et B B V. Wi j h e bb e n hi e r s p e ci f i e k e a a nd a c h t v o o r d e p a r a g r a a f o n d e r h o u d k a p i t a a l g o e d e r e n ; i n d e p a r a g r a af o nd e r h o u d k a pi t a al g oe d e r e n m o et o ok w o r de n a a n ge g e v e n o f er s pr a k e i s v a n a c h t e r s t a l l i g o n d e r h o u d ; u i t er l i j k bi j d e b e g r ot i n g m o e t e r s p r a k e z i j n v a n ac t u el e b e h e e r pl a n n e n. L a at d e r a a d d e g e w e n s t e k w a l i t e i t e n d e d a a r u i t v o l g e n d e f i n a n c i ë l e c o n s e q u e n t i e s v a st s t el l e n e n d e z e m o e t e n i n d e b e g r o t i n g e n b i j h o r e n d e m e e r j a r e n r a m i n g v e r t a a l d z i j n ; n e e m b i j d e b e gr o t i n g c o n f or m he t B B V h e t v e r pl i c h t e o v er z i ch t v a n i nc i d e n t e l e l as t e n e n b a t e n o p i n d e t o e l i c h t i n g o p h e t o v e r z i c h t v a n b a t e n e n l a s t e n. A a n b e v e l i n g e n W i j c o n st a t er e n d at er ee n a a nt a l zwa k k e p u n t e n o p h et ge b i ed v an st u ur i nf or m at i e zi j n. D e ze pu n t e n zi t t e n m e t n am e op st r a t e gi s ch e n operationeel n i v e a u. J ui st b i j e e n m e er j a r i g e u i t sp r a a k i s st r at e gi s c he k a d e r s t e l l i n g, v o l d o e n d e w e e r s t a n d sv e r m o g e n e n r i si c om a n a g em e nt, e n e e n ho ge m a t e v a n t r a ns p a r a nt i e be la n g r i j k. W i j h e b b e n d a a r o m e e n a a nt a l b e la n g r i j ke a a n b ev e li n g e n : v e r s t e r k d e s t r a t e g i s c h e k a d e r s t e l l i n g r o n d o m f i n a n c i e e l b e l e i d ; v er st e r k h et s t r a t eg i sc h e k a r a k t e r v a n d e p r o g r a m m a b e gr o t i n g; g e e f p r i o r i t e i t a a n de o nt wi k k e li n g v an we e r s t a n d sv er m o g e n e n r i s i c o m a n a g em e n t ; e v a lu e e r d e n a le v i n g v a n d e v er s la g le g g i n g r e g e ls B B V ; v er st e r k h et f i n a n ci ë le i n zi c ht op m a at. V e r s t e r k d e s t r a t e g i s c h e k a d e r s t e l l i n g r o n d o m f i n a n c i e e l b e l e i d O p s t r a t e g i s c h n i v e a u s c o o r t d e g e m ee n t e o nv o ld o e n d e. D i t k o m t d e e ls d o o r h e t on v o ld o e n d e na la v e n v a n d e o u d e v er o r d en i n g wa a r i n we r d a a n g e g ev e n d a t e r p er i od i ek b e le i d s n ot a s a a n d e r a a d m o e s t e n w o r d e n a a n g e b o d e n. D i t i s i n o n v o l d o e n d e m a t e g e b e u r t, w a a r d o or er on v o ld o e n d e s p r a ke i s v a n a ct u e e l, d o or d e r a a d v a st g e st e ld b e l e i d. O m d a t o o k d e p a r ag r af e n ov er h et a l g e m e e n o nv o ld o e n d e V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 8
9 b e le i d s i n h o u d h e b b e n, lo o p t d e r a a d h et r i si c o o nv o ld o e n d e i n c o nt r o l t e zi j n ov er h a a r f i n a n ci ë le b e le i d. H e t zi j n j ui st d e o n d er we r p e n ui t d e v er p li c h t e p a r ag r af e n d i e s p ec i f i e k e a a n d a c ht v o or r i si c o s v r a g en. O n d er h o u d v a n k a pi t aa lg o e d e r e n v or m t d a a r bi j e e n b e la n g r i j k a a n d a c ht s p un t. Ve r s t er k h et st r a t e g is c h e ka r a kt er v an d e p r o gr am m a b e g r ot in g D e p r o g r a m m a b e g r o t i n g h e e f t e e n s t r a t eg i s c h k ar a kt e r. Pr o gr a m m a s zi j n n o di g om de v i si e v a n d e g e m e e nt e t e b e r e i ke n. P r o gr am m a s h e bb e n d a ar om v aa k ee n m e er j ar i g k a r a kt er. I n d e h u i d i g e p r o g r a m m a b e g r o t i n g i s d e v o o r u i t b l i k i n d e p r o g r a m m a s b e p e r k t t o t 1 j a a r. D i t b e p e r k t h e t s t r a t e g i s c h e i n zi c ht. I n n av o lg i n g v a n m e e r j a r i g e p r o g r a m m a s a dv i se r e n wi j o m o o k d e p ar a g r af e n ee n m e er j ar i g k a r a kt e r t e g ev e n. M e e r j ar i g i n zi c ht g e ef t o o k m e e r m o g e li j k h ed e n om t i j d i g o p o nt wi k k e li n g e n t e r e a g e r e n. De gemeente Stein zet in haar programmabegrotin g d e st r at e gi s c h e k a d er s v o or o p. H et i s b e la n g r i j k d a t s t r at e gi s c he k ad e r s e n p r og r am m a s a a n e lk a a r zi j n g e k o p p e ld. D e p r o g r am m a s zi j n i m m e r s d e m o t or e n a ch t er de v i si e. Di t m a a kt h et m a k k e li j k e r om t e h e r k e n n e n o f d e p r og r am m a s d e j u i st e k o er s v o l g e n. P a r a g r af e n v or m en e e n d wa r s d o or s n e d e v a n d e pr o gr am m a s. H et h e e f t e e n t o e ge v oe g d e wa a r d e om a a n t e g e v e n w a a r d e r e l a t i e s z i t t e n. D i t m a a k t o o r z a a k -g ev o lg r e la t i e s i n zi ch t e li j k. D e g em e e n t e m a a kt ge e n ge b r ui k v a n i nd i c at o r e n. W ij adviseren om dit wel t e d oe n. H et v e r s t er kt d e m o g e li j k h ed e n t ot b e le i d s ev a lu a t i e. B e s ch o u w h e t g e br ui k v a n i n di c at or e n a ls e e n le e r t r aj e ct. G e ef pr io r it e it a a n d e o nt w ik k e l in g v a n we e r st a n d s v er m o g e n e n r is ic o m a n a g em e nt D e g e m e e n t e S t e i n b e s c h i k t n o g n i e t o v e r e e n a d e q u a a t s ys t e em v a n r i si c om a n a ge m e nt. Z o n s yst e e m h o u d t o n d e r m e er i n d a t e e n g em e e n t e be s c h i k t ov er e en d o or d e g em e en t er a a d v as t g es t e ld e v i s i e o p h a a r r i s i c o s e n e e n i n s t r um e nt a r i um om h a a r r i s i c o s i n b e e ld t e b r e n g en, t e h o u de n e n t e b e h e er s e n. D i t i s e e n b e la n g r i j k m i d de l o m a ar d e n om v a n g v a n h et n oo d za k e li j k e we e r st a n d sv er m o g e n t e k u n n en b e p a le n. W i j b ev e le n a a n om d e k om e n de t i j d e en d er g e li j k s ys t e em t e o nt wi k k e le n zo d a t ee n zo c o m p le e t m o g e li j k b e e ld o n t s t a at v a n h e t r i si c o pr of i e l v a n d e g e m e e n t e. Eval u e e r de n a l e v in g v a n d e v e r s l a g l e g g i n g r e g e l s B B V W i j zi j n v a n m e n i ng d at d e v e r s la g le g g i n g r e g e ls B B V ov er h et a lg e m e e n v o ld o e n de wo r d e n n a g e le e f d o m i n zi c ht t e k r i j g e n i n d e f i n a n ci ë le p o s i t i e. M a a r er zi j n v e r b et er p u nt e n di e t r a n s p ar an t i e e n o o k d e k a d e r st e l le n d e e n c o nt r o le r e n d e r o l v a n de r a a d t e n g o e d e k u n n e n k om e n. M et n am e d e n a le v i n g v a n d e v o or s ch r i f t e n r o n do m d e v e r p li c h t e p a r a gr a f e n m o e t wo r d e n v e r b et er d. V e r s t er k h et f in a n c ië l e in zi c h t o p m a a t H e t f i n a n c i ë l e i n z i c h t k a n w o r d e n v e r s t e r k t d o o r m e e r ci j f e r s e n f i na n ci ë le t o e li c h t i n g e n o p t e n em e n i n d e p a r a g r a f e n. D e pr o g r am m a b e gr ot i n g m oe t e en ze lf s t a n d i g le e s b a a r s t u k zi j n, zo nd e r d at a a nv u lle n d e i n f or m a t i e n o di g i s ui t d e p r o d uc t e nr am i ng o f a n d er e i nf o r m at i e b r o nn e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 9
10 2. 3. S a m e n v a t t i n g I n h o o f d st u k 1 h e b b e n wi j d e be la n g r i j k s t e a a n d a ch t s ge b i ed e n v a n on s on d e r zo e k b e n o em d. W i j h e b b e n d i t v er d e r g e co n c r e t i s e er d do o r a a n d e ze a a n d a c ht s g eb i e de n kr i t i s c h e i n di c a t o r e n t e ko p p e le n. D i t h e e f t g e le i d t ot d e v o lg e n d e s co r e ca r d v a n d e g e m e e nt e S t ei n : B e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g Wet - en regelgeving Ma t er i e e l b e g r o t i n g s e v e n w i c h t V o l d o e n d e T e r m i j n e n G o e d S t r u c t u r e el b e g r o t i n g s e v e n w i c h t D u u r za a m f i n a n c i e el e v e n w i c h t V o l d o e n d e v o l d o e n d e BBV V o l d o e n d e C o n c l u s i e : M e e r j a r i g r e p r e s s ie f V e r m o g e n S t u u r i n f o r m a t i e W e e r s t a n d s v e r m o g e n O n v o l d o e n d e S t r a t e g i s c h O n v o l d o e n d e T a c t i s c h V o l d o e n d e Al g em en e r e s er ve 1 0 % G u n V o l d o e n d e O p er a t i o n e e l O n v o l d o e n d e T o e l i c h t i n g o p d e z e s c o r e c a r d H e t m i d d e nv la k i s or a nj e : h et zi c ht b ar e r es u lt a a t v a n e e n a f we g i n g t u s s e n d e v i e r aa n d a c h t s g e bi e d e n, wa a r b i j h e t zwa a r t e p u n t o p d e f i n a n ci ë le p o s i t i e li g t. M et d e ze k le u r, wo r d t n e t a ls b i j e e n st o p li c h t, e en d u i d e li j k si g n a a l a f g e gev e n. O r an j e i n d e s i t u a t i e v a n S t ei n b e t ek e n t, d a t wi j d e f i n an c i ë le p o si t i e e n f i n a n c i ë l e f u n c t i e a l s v o l d o e n d e b e o o r d e l e n 2 om vo o r r e pr e s si ef t o e zi c ht i n a a nm er k i n g t e k om e n. Er zi j n v o o r w a a r d e n v e r b o n d e n a a n m e e r j a r i g r ep r e s si ef t o e zi c ht. W i j r i c ht e n on s, a ls t o e zi c ht h o u de r s, i n ee r s t e i n st a n t i e o p d e ge m e en t e li j ke f i na n ci ë n ( e xt e r n e b li k o p d e g e m e e nt e ). De f i na n ci ë le p o s i t i e is o p di t m om e n t v o ld o e n d e t e n o p zi c h t e v an d e ka d e r s d i e wi j a ls P r ov i n c i e st e l le n. 2 S c o r e s v a n i n d i c a t o r e n k u n n e n v a r i ë r e n v a n s l e c h t, o n v o l d o e n d e, v o l d o e n d e e n g o e d. D e k l e u r e n v a n h e t m i d d e n v l a k k u n n e n n a a s t o r a n j e, g r o e n o f r o o d z i j n : gr o e n : e r z i j n g e e n v o o r w a a r d e n v e r b o n d e n a a n m e e r j a r i g r e p r e s s i e f t o e z i c h t ; ro o d : e r k a n g e e n m e e r j a r i g e u i t s p r a a k w o r d e n g e d a a n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 0
11 Wi j v i nd e n he t b ov e n di e n b e la n g r i j k om na a r d e i n t e r n e k a nt v a n de g em e e nt e t e ki j k e n. D e p r o ce s s e n d i e t e n g r o n d s la g li g g e n a a n d e r am i ng e n m oe t e n k wa li t a t i ef g o e d zi j n. M et an d e r e wo o r d e n : wi j h e b b e n i n o n s v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k o o k g e k e k e n n a a r s t u u r i n f o r m at i e ( s ys t e em v a n b e st u u r li j k e i n f or m a t i ev oo r zi e ni n g), v o or zov e r d at r e le v an t i s v oo r d e f i n a n ci ë le p o s i t i e. E n o o k h e t n a le v e n v a n r e le v a n t e we t - e n r e g e lg e v i n g i s i n o n s on d e r zo e k b et r ok k e n. B e l a n g r i j k s t e r e s u l t a t e n e n a a n d a c h t s p u n t e n b i j d e v i e r a a n d a c h t s g e b i e d e n B e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g H e t h o ud e n v a n v o ld o e n d e ev e n wi c ht t u ss e n am bi t i e s e n m o ge li j k h e d e n bi n n e n e en ( m e er j ar i g e ) s lu i t e n d e b eg r ot i ng b li j f t e e n ui t d a gi n g e n zo r g v oo r d e k o m e n d e j ar e n. D e b e g r ot i n g s p os i t i e v an St e i n i s v o ld o e n d e. Er i s s pr a k e v a n v o ld o e n d e m a t er i e e l, s t r u ct u r ee l e n d u u r za a m f i n a n ci e e l ev e n wi c h t. B i j h e t d uu r za m e f i n a n ci e e l ev e n wi c h t p la a t s e n wi j d e k a nt t ek e ni n g da t e r n a u we li j k s i nv e s t er i n g e n zi j n o p g e no m e n i n d e la a t s t e j a a r sc h i j f v a n d e m e e r j ar e n r am i n g wa a r d o o r ru i m t e o n t s t a a t. I n d e k o m e n d e b e g r o t i n g e n e n m ee r j a r e nr am i n g e n za l d u i d e li j k m o e t e n wo r d e n i n we lk e m a t e e r d a a d we r k e li j k s pr a k e i s v an f i n a n ci ë le r ui m t e, a ls o o k h et o nd e r h oud v a n k a p i t a a lg o e d e r e n i s g e a ct u a li s e e r d e n f i na n c i e e l v e r t a a ld i n d e b e g r o t i n g. B ov e n d i e n v er wa c h t e n wi j m e e r zi c ht op d e d a a d we r k e li j ke f i na n ci ë l e c o n s eq u e n t i e s v a n bi j v o o r be e ld d e W MO. W i j v i n d e n h e t p o s i t i e f d a t d e ge m ee n t e zi c h b e wu s t v an d e r i si c o s e n d a a r om e e n t er u g h o u d en d f i n an c i e e l b e le i d v o e r t. D i t b l i j k t o n d e r m e e r u i t b e s lu i t v o r m i n g b i j d e be g r ot i n g wa a r b i j p o st e n zi j n g e s c h r a pt. D a ar n a a st ze t d e g em e e nt e i n o p he t v er s t er k e n v a n d e a lg e m e n e r e s er v e. D e g e m e e n t e a n t i c i p e e r t h i e r b i j o o k o p h e t w e g v a l l e n v a n d e B L G -g e ld e n i n E e n s p e ci f i ek r i s i co d at i n o n s o n d er zo e k n a a r v o r e n i s g e k om e n b e t r e f t h e t o n d er ho u d v a n k a p i t a a lg o e d e r e n. W i j m er k e n hi e r bi j o p da t er c o n cr e t e v er b et e r ac t i e s zi j n zo a ls a c t u a li s e r e n v a n h et a c c o m m o d at i e b e le i d e n b e h e er p la n n e n. V e r m o g e n D e g em e e n t e i s a c t i ef be zi g om d e we e r st a n d s c ap a ci t ei t v a n d e g em e e nt e t e v e r s t e r k e n. Di t i s oo k n o d i g o m d a t r i si c o s zo a ls V i x i a d e f i n a n ci ë le p o s i t i e v an d e g em e e nt e b e h o o r li j k on d e r dr u k k u n ne n ze t t e n. D e a lg e m e n e r e s e r v e he r st e lt zi ch, n ad a t d e ze f o r s wa s a a n g e sp r o k en om d e u i t t r e d i n g s r e g e l i n g f i n a n c i e e l t e k u nn e n d e kk e n. D i t i s e e n p o si t i ev e o nt wi k k eli n g. O n d e r n or m a le o m st a n di g h e d e n m o e t d e g em e e nt e t e g en e e n s t oo t j e k u n n e n. I n d e s c o r e c a r d sco o r t d e i nd i ca t or A lg e m e n e r e s er v e G U N 1 0 % d a a r o m v o ld o e n d e. H e t i s e c ht e r b e la n g r i j k d a t d e g em e e nt e g o e d i n zi c ht kr i j gt i n h a ar r i s i co s e n i n st a a t i s d e ze r i si c o s t e m a n a g e n. D e g em e e nt e h e e f t b i j d e be g r o t i ng e xt r a a an d a c ht b es t e ed a a n he t i n k a ar t b r e ng e n v a n m o g e li j k e r i si c o s. Ec h t er : r i si c om a n ag e m e nt a ls i n s t r um e nt i s n o g o n v o l d o e n d e o n t w i k k e ld. H e t w e e r s t a n d s v e r m o g e n h e b b e n w i j d a a r o m a ls o nv o ld o e n d e b e st em p e ld. D e c on f r o nt at i e t u s s e n a a n w e z i g e w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t e n a a n w e z i g e r i s i c o s k a n n o g v e r d er wo r d e n v er b e t er d. > > V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 1
12 > > W i j v i nd e n ee n d ui d e li j k e ka d e r st e l li n g r on d o m r i si c o s v a n s t r a t e g i s c h b e la n g g e le t o p d e t o ek om s t i g e a m bi t i e s e n o n t wi k k e li n g e n v a n d e g e m ee n t e. O o k k a d er st e l li n g r o n d om n u t, n o o dza a k e n h o o gt e v a n r e s e r v e s e n v o o r zi e ni n g e n i s e e n b e la n g r i j k o nt wi k k e lp u n t. H e t i s d aa r om b e la n g r i j k d at d e p o si t i ev e a a n d a c h t v o o r a a n w e z i g e we e r s t a n d sc a pa c i t e i t e n r i s i c o s v er d er wo r d t v er t aa ld i n d o o r de r a a d v as t g es t e ld b e le i d. S t u u r i n f o r m a t i e U i t o n s o n d er zo e k b li j kt da t h e t s ys t e em v a n st u ur i nf o r m at i e n og zwa k k e p le k k e n k e n t. D e g em e e nt e s c o o r t o p s t r a t e g i s c h e n o p e r a t i o n e e l n i v e a u o nv o ld o e n d e. I n h e t a lg e m e e n f u n ct i o n e e r t d e p la n n i n g& c o n t r o l c yc lu s n a a r b e h o r en. E c ht e r : he t d u a li s m e h e ef t d e p r o g r am m a b e gr o t i n g a ls s t ur i n g s c o nc e p t g e ï n t r o d uc e e r d. I n d i t c o n c e pt zi t t e n i n st r u m e nt e n v e r a nk e r d, d i e d e k a d e r s t e l l e n d e e n c o n t r o l e r e n d e r o l v a n de r a a d k u n n e n v er s t e r k en. W i j c on c lu d e r e n d a t o p s t r at e gi s c h ni v e a u d e f i n a n ci ë le k a d er s t e lli n g n o g o nv o ld o e n d e wa a r b o r g b i e dt o m i n c o n t r o l t e zi j n. W e l zi e n we d a t d e g em e en t e a ct i ef we r k m aa k t v a n h et v e r st e r k e n v a n h a a r p la n n i n g e n co n t r o l. D i t g e e f t v er t r o u we n d at d e zwa k k e p u n t e n st a p s g e wi j s zu l le n wo r d e n we g g e we r k t. O p o p e r at i o n e e l n i v e au o nt br e e kt h et v a ak a a n i nf or m at i e op m a at. I n di t k a d er m oe t o ok h et m ee r j a r i g i n z i c h t i n d e b e l e i d s b e g r o t i n g v e r s t e r k t w o r d e n, z o d a t t i j d i g o p o n t w i k k e li n g e n g er ea g e e r d k a n wo r d e n. O m d a t e r bi n n e n d e o r g an i sa t i e g o e d e i nf o r m at i e aa n we zi g i s ov er d e di v er s e o n de r we r p e n, e n de i n f or m a t i e o p a a nv r a a g s n e l k a n wo r d e n g e le v e r d, k an di t v er b et e r p un t o p e e nv o ud i g e wi j ze wo r d e n o p g e lo s t. W i j h e c h t e n, n e t a l s d e g em e e n t e, b e la n g a a n h e t v er b e t e r e n v a n p la n n i n g & c o nt r o l. M et b e la n g r i j k e o n t wi k k e li n g e n zo a ls e e n t o e n em e n d e d ec e n t r a li s a t i e v a n r i j k st a k en e n d em o gr a f i sc h e o nt wi k k e li n g e n i n he t v er s c hi e t, v i n d e n wi j d e k wa li t e i t v an s t u u r i nf o r m at i e cr u ci a a l, e n v o r m e n st r at e g i s c h e k a d e r st e l li n g e n h e t v er g r ot e n v a n d e t r an s p a r a nt i e b e la n g r i j ke a a nd a c ht s p u nt e n. H e t i s d a a r o m p o si t i ef da t d e g e m e e n t e i m p u l s e n g e e f t a a n d e o n t w i k k e l i n g v a n e e n p r od u ct e n r am i n g e n p r o d u c t e n r e a l i s a t i e a l s b i j d r a g e i n v e r s t e r k i n g v a n d e t r a n s p a r a n t i e. O o k h e t v er s t er k e n v a n d e i n t er n e c o nt r o le wa a r m e e r ec h t m at i gh e i d a a n t o o n b aa r v e r b e t er d wo r d t, i s e en p os i t i ev e o nt wi k k e li n g. W e t - e n r e g e l g e v i n g D e g em e e n t e v o ld o e t i n v o ld o e n d e m a t e a a n d e e i s e n v a n we t - e n r e g e l g e v i n g ( G e m e e n t e w e t, B B V ). M a a r er zi j n v e r b et er p u nt e n. M e t n am e de v er s la g le g g i n g r e g e ls zi j n b e d oe ld o m t r a n s p a r a nt i e t e wa a r b o r g e n. W i j co n c lu d e r e n d at d e t r ans p a r a nt i e o p o n d er d e le n t e k or t sc h i et. Di t k a n n e g at i ev e g e v o l g e n h e b b e n v o o r b e s l u i t v o r m i n g s p r o c e s s e n r o n d o m h e t f i n a n c i ë le b e le i d e n h e t da a r m e e s a m e n h a n g e n d e b u d g e t r e c h t v a n d e r a a d. O v er h e t a lg e m e e n zi j n d e ze v er b e t er pu n t e n m ak k e li j k o p t e lo s s e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 2
13 O n t w i k k e l i n g f i n a n c i ë l e p o s i t i e U i t e r a a r d z i t t e n i n d e m e e r j a r e n r a m i n g e e n a a n t a l o n z e k e r h e d e n. W i j v e r w a c h t e n d a t d e g e p r e s en t e er d e r u i m t e i n d e m e er j a r e nr am i ng m i n d e r r oos k le u r i n g i s d a n g e p r e s e nt e e r d. D i t ka n oo k g ev o lg e n h e b be n v o or d e po s i t i ev e o n t wi k ke li n g v a n d e a lg e m e n e r es e r v e. A l s w i j u i t s p r a k e n d o e n o v e r d e o n t w i k k e l i n g v a n d e f i n a n c i ë l e p o s i t i e i s h e t o o k v a n b e la n g o m n a ar d e g e m e e nt e li j k e am b i t i e s t e ki j k e n. D i t g e e f t e e n m e er g e p r og n o st i ce e r d k ar a kt e r. V aa k m o e t n o g b e s lu i t v o r m i n g p la a t s v i n d en, e n zi j n f i n a nc i ë le f ei t e n d u s o o k n o g ni e t v er t aa ld i n be g r o t i n g e n m e e r j ar e n r a m i n g. A m b i t i e s e n o p g a v e n I n o n s v e r d i e pi n g s o n de r zo e k he b b e n we d e r e la t i e g e le g d m e t d e a m b i t i e s en o p ga v en ui t d e B e s t u u r s k r a c h t m o n i t o r. R a a k v l a k k e n zi e n we v oo r a l t er u g bi j he t b e h e er v a n k a p i t aa lg o e d e r e n, we e r s t a n d sv er m o g e n, gr o n d b e le i d, m e d eb e wi n d e n na t u ur li j k d e ge h e le f i na n ci ë le p o s i t i e. D i t i s o ok lo g i s c h, om d at d e f i n a n ci ë le p o s i t i e g r o t e n de e ls d e we e r s p i e g e li n g i s v an p o li t i e k en / of o r g a ni s a t o r i s c h h a n d e le n. D e g e m e e n t e h e e f t b e l a n g r i j k e a m b i t i e s r o n d o m g e b i e d s g e wi j ze a a n p a k e n b o u wp r o j ec t e n, zo a ls b o u w v a n e e n m u l t i f u n c t i o n e l e a c c om m o d at i e. D e ze a c c o m m o d at i e i s f i n a n ci e e l v e r t a a ld i n b e gr ot i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g, net als de ontwikkeling v an de brede school. I n d i t k a d e r k u n n e n d em o gr a f i sc h e on t wi k k e li n g e n e e n b e la n g r i j k e r o l g a a n s p e le n. D e P r ov i n ci e Li m bu r g h e e f t s a m e n m e t e e n v i j f t a l s c h o o lb e s t u r e n v o or pr i m ai r e n v o or t g e ze t o n de r wi j s he t o nd e r zo e k D e m o g r af i s c h e v o or s p r o n g : k wa li t e i t s s la g o n d er wi j s la t e n ui t v o er e n. U i t o n d e r z o e k b l i j k t d at h e t a a nt a l le e r li n g e n i n Li m b u r g f o r s d a a lt : t u s s e n za l h e t a a nt a l le e r li n g e n i n h et p r i m ai r o n d er wi j s ( PO ) a f n em e n m et 24 % e n i n h et v o o r t g e ze t on d e r wi j s ( VO ) m et 2 8%. A c c o m m o d a t i e b e l e i d D e g em e e n t e i s b e zi g m et e en h er i j ki n g v a n h et a cc om m o da t i e b e le i d, e n i s b e zi g m e t v er v a n gi n g e n/ o f u i t b r e i d i n g e n v a n v o o r z i e n i n g e n. E e n b e l a n g r i j k e am bi t i e i s v er v a n gi n g v a n d e a c co m m o d a t i e S t ei n er b o s. D e ze a m b i t i e i s n o g ni e t f i n a nc i e e l v e r t a ald. D e h u i d i g e s i t u a t i e r o n d o m h et h ui di g e S t e i n e r b o s la a t zi e n d at e r s pr a k e i s v a n e xp lo i t a t i e t e ko r t e n e n a c h t er s t a l li g o n d e r h o ud. E e n n i e u w S t ei ne r b o s le g t i n e lk g ev a l e e n g r o t e c la i m o p d e t o e k om st i g e r ui m t e zo a ls d e ze i s g e p r es e n t e e r d i n d e m e e r j ar e n r am i n g. M e t n u a l e e n st r uc t ur e e l t e k or t v a n ci r c a 1 m i lj o e n e n st i j g e n d e k a pi t a a l la s t e n v a n ci r c a 0, 8 m i l j o e n b i j n i e u w b o u w, b r e n g t e e n d e r g e l i j k e g ro t e i nv e st e r i n g e v en e e n s f i n a n ci ë le r i si c o s m et zi ch m e e. Z o bi e d t d e h ui d i g e m e er j ar e nr a m i n g n og o n v o l d o e n d e r u i m t e v o or e e n d e r g e li j k e i nv es t er i ng. H e t pr oj e c t p la n S t e i n er b o s di e nt om u i t ei n d e li j k h et e x p lo i t at i et e k or t t e b eh e e r se n e n t er u g t e dr i n ge n t o t e e n a c ce p t a be l n i v e a u, zo a ls v er wo o r d i n h e t r a a d s b e s lu i t v a n d e ce m b er H et i nv e st er i ng s b e dr a g i s n i e t ui t s lu i t e n d b e p a le n d, m a a r o o k d e bi j d r a g e v a n d e ge m e en t e a a n d e e x p lo i t at i e. U i t a a n v u l l e n d e i n f o r m a t i e b l i j k t d a t e r b e l a n g r i j k e o n t w i k k e l i n g e n z i j n r o n d o m h e t a c c o m m o d a t i e b e l e i d. Z o h e ef t d e r a a d i n d e r a a d sv er g a d er i n g v a n a pr i l h e t ni e u we a c c om m o d at i eb e le i d g o e d g e k e ur d. D i t h o u d t i n d a t n i e t a l l e e n n i e u w e a c c o m m o d a t i e s e n v o o r z i e n i n g e n w o r d e n g e r e a l i s e e r d, m a ar o o k o u d e e n o n r e n d a b e le zu l le n v er v a l le n o f s a m en g ev o e g d zu l l e n wo r d e n. H i e r bi j wo r d t r ek e n i n g g e h o ud e n m et d e d em o g r a f i s c h e o nt wi k k e li n g e n bi n n e n d e g em e e nt e en d e r eg i o. Di t g e ld t o ok vo o r d e V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 3
14 o n d e r w i j s a c c o m m o d a t i e s. O o k i s e r v o o r a c h t e r s t a l l i g o n d e r h o u d g e b o u w e n e e n r e s e r v e g e v or m d v a n r u i m e e n h a lf m i lj o e n. H e t ni e u we o n d e r ho u d s p r o gr am m a i s g e r ee d e n v or m t, sa m e n m e t d e a c t u e le s t a n d v a n d e a c c om m o d a t i e s, d e b a si s va n h et ui t v o e r i n gs p r o gr am m a. R i s i c o s V o o r f i n a n c i ë l e r i s i c o s m o e t b o v e n d i e n v o l d o e n d e w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t a a n we zi g zi j n. Di t t e r wi j l r i si c om a n ag e m en t n o g e e n b e la n g r i j k on t wi k k e lp u n t i s. D a ar n a a st i s d e k a n s gr o o t d a t t e n g ev o lg e v a n k r i m p o o k d e d o e lg r o e p af n e em t. W i j a dv i s e r e n o m bi j h et be s lu i t v or m i n g sp r o ce s na a s t d e f i n a n ci ë le a s p e c t e n, o o k r i si c o s zo a ls d e m o g r af i s ch e o nt wi k k e li n g e n e n m a a t s c h a p p e li j ke t r e n d s e e n b e la n g r i j k e r o l t e la t e n s p e le n, om d a t e e n d er g e li j k g r ot e i nv e s t e r i n g i n e lk g ev a l t o e k om st b e st e n di g m o et zi j n e n b o v e n d i e n st r u c t u r e e l f i n a n ci e e l h a a lb a a r v o or d e g em e e nt e. S u c c e s v o l D e g em e e n t e St e i n wi l h a a r o pg av e n s u cc e sv o l u i t k u nn e n v o e r en. W i j b e do e le n m e t s uc c e sv o l: de u i t k o m s t e n p a s s e n b i n n e n d e k a d e r s d i e d e r a a d s t e l t, z o n d e r d a t d i t t o t f i n a n ci ë le o n t s p o r i n g e n le i d t, o o k o p d e la n g e t e r m i j n. E c h t e r : u i t h e t o n d er zo e k b li j kt d a t e r a a n t a l b e d r e i g i n g e n 3 zi j n o m bi n n e n d e f i n a n ci ë le k a d e r s t e b li j v e n. Z o zi j n er e e n a a nt a l f i n a n ci ë le o n ze k e r he d e n zo a ls : e e n g o e d e f i n an c i ë le v er t a li n g v a n h e t o nd e r h o u d v a n k a pi t aa lg o e d e r e n ; f i n an c i ë le r i si c o s t e n g ev o lg e v a n d ec e n t r a li s a t i e zo a ls d e W M O. D a a r n a a st on t br e e kt h et o p di t m om e nt op d i v e r s e o n d e r d e l e n a a n s t r at e gi s c h e k ad e r st e l li n g, t r a ns p a r a nt i e en r i s i co m a na g em e n t. Di t t e r wi j l e r sp r a k e i s v a n t o e ne m e nd e r i s i c o s ui t e i g e n am bi t i es, d e c e n t r a li s a t i e en a ut o n om e o n t wi k ke li n g e n. W i j v i n d e n h e t v o or d e f i n a n ci ë le p o s i t i e, h e t h ui d i g e b e g r o t i n gs ev e n wi c ht e n d e st u r i n g e r o p, u i t er m a t e b e la n g r i j k, d a t d e g e m e e n t e i n s t a at i s o m d e ze r i s i c o s t e m a n a ge n. H e t i s da a r om n o o d za k e li j k d a t v e r b et er s la g e n i n p la n n i n g & c o nt r o l w o r d e n v o o r t g e ze t. 3 W i j m e r k e n o p d a t d e g e m e e n t e i n m i d d e l s a c t i e s h e e f t o n d e r n o m e n o m d e z e b e d r e i g i n g e n i n t e p e r k e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 4
15 3. A a n d a c h t s g e b i e d e n Z o a ls wi j i n d e i n le i di n g v a n de ze r a p p or t a g e a l h e b b e n a a n g e g ev e n, zi j n d e b e la n g r i j k st e a a n d a c h t s g e bi e d e n o m t e k o m en t o t e e n m e e r j ar i ge ui t s p r aa k ov e r d e v o r m v a n t oe zi c h t : - B e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g ( p a r a g r a af 3. 1) ; - V e r m og e n ( p ar a g r a af 3. 2 ) ; - S t u u r i nf o r m at i e ( p a r a gr a af 3. 3 ) ; - W et - en r e g e lg e v i n g ( p ar a g r a a f 3. 4 ). L e e s w i j z e r t a b e l l e n : In hoofdstuk 3 en 4 (met uitzondering van de paragrafen 3.3 en 3.4 ) vatten we de onderzoeks - r e s u lt a t e n o o k s am e n i n t a b e l l e n a a n h e t b e g i n v a n d e p a r a gr a af. D e z e r es u lt a t e n h e b b e n b et r e k ki n g o p : F i n a n ci ë l e a s p e ct e n H i e r bi j li g t m e t n am e de n a dr u k o p d e k w a li t e i t v a n d e r a m i n g e n v a n b e gr o t i n g e n m e e r j ar e n r a m i n g. B e t e k e n i s s y m b o l e n e n a f k o r t i n g e n i n d i t v e l d ( t e v e n s o o k i n h e t v e l d a l g e m e e n o o r d e e l ) : = p o si t i ef ; = n e ut r a a l; = n e g at i e f. S t u u r i n f o r m a t i e H i e r b i j k i j k e n w e n a a r d e k w a l i t e i t v a n s t uu r i nf or m at i e. D i e m a k e n we o p st r a t e gi sch, t a ct i s c h e n o p e r a t i o n ee l n i v e a u i n zi c h t e li j k. D e sc o r es di e d e g em e e nt e k a n b e h a le n zi j n: g o e d, v o l d o e n d e, o n v o l d o e n d e e n s le c h t. R e l a t i e m e t b e s t u u r s k r a c h t m o n i t o r I n o n s o nd e r zo e k b e ki j ke n we o o k, of i n he t o pg av e n pr o f i e l d u i d e li j k e aa n d a c ht s p un t e n zi t t e n, di e b e t r ek ki n g he b b e n o p d e f i na n c i ë le p o s i t i e. Z od r a d e ze r aa kv la k k e n er zi j n, dr u k k en we d a t m et h e t v o l g e n d e s y m b o o l u i t ( w a n n e e r e r g e e n r e l a t i e i s, i s d i t a a n g e d u i d m e t n. v. t. ) : = r e la t i e a a n we zi g. Al g e m e e n o or d e e l I n d i t v e ld b e ki j k e n we d e f i n a nc i ë le s c or es e n d e s c o r e s op st u ur i nf or m at i e i nt e g r aa l. O n t w i k k e l i n g M e t di t v e ld g ev e n wi j a a n, of sp r a ke i s v a n o nt wi k k e li n g e n di e h e t b e e ld b i n ne n de m e e r j a r en r am i n g k u n n e n be ï nv lo e d e n. D e ze o n t wi k ke li n g e n m o e t e n we l c o n c r e e t zi j n. Bi j v o or b e e ld o p b a si s v a n e e n b e s l u i t d o o r c o l l e g e e n / o f d e r a a d. B e t e k e n i s v a n d e s ym b o le n i n d i t v e ld : = o n t w i k k e l i n g e n l a t e n e e n d u i d e li j k e ve r b e t er i n g zi en ; = e r zi j n g e e n o nt wi k k e li n g e n di e h e t be e ld b i j st e l le n ; = o nt wi k k e li n g e n la t e n d u i d e li j k e v e r s le c h t er i n g zi e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 5
16 3. 1. A n a l y s e b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - ra m i n g B e g r o t i n g e n S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n O n t w i k k e l i n g B K M o o r d e e l m e e r j a r e n r a m i n g V o l d o e n d e V o l d o e n d e V o l d o e n d e C o n c l u s i e D e b e g r o t i n g e n d e b i j h o r e n d e m e e r j a r e n r a m i n g is r e ë e l s l u i t e n d. B ov e n di e n i s er e en r e ë e l p e r s p e ct i e f o p ev e n wi c ht i n d e m e e r j a r e n r a m i n g. D e e x p lo i t at i e i s v o ld o e n d e r o b u u st en v o ld o e t a a n d e k a d er s v a n d e G em e e nt e we t e n P r o v i n c i e. Er i s s pr a k e v a n m at er i e e l b e gr o t i n gs ev e n wi c h t, s t r u ct u r e e l b e g r o t i n gs ev e n wi c ht e n d u ur za a m f i n a n ci e e l e v e n wi c h t. D e s o n d a n k s z i j n e r b i j z o n d e r e r i s i c o s di e d e b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r am i n g o n d e r dr uk k u n n en ze t t e n, z o a l s e e n t o e n a m e i n o n d e r h o u d e n n i eu we v o o r z i e n i n g e n. E n d u s zi j n d e m e e r j ar i g e c i j f er s we l li c h t m i n d e r m o o i d a n z e o p d i t m om e n t li j k e n. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g e n ne e m h e t ni e u we b e le i d e x p li c i e t o p b i j de p r o gr am m a s, zo d a t pr o gr am m a do e ls t e l li n g e n e n d e m i d d e l e n d i e d e g e m e e n t e w i l i n z e t t e n, b e t e r m e t e l k a a r i n v e r b a n d k u n n e n w o r d e n g e b r a c ht ; br e i dt d e s t r u ct u u r v i si e ui t m e t b e le i d s t h em a s di e b et r e kk i n g h e b be n o p d e z a c h t e s e c t o r. D e ze s e c t o r m a a k t i m m e r s o o k s u b s t a n t i e e l d e e l u i t v a n d e g e m e e n t e l i j k e b e g r o t i n g ; ge e f i n zi c ht i n d e r e la t i es t u s s en d e k a d er s e n d e pr o gr am m a s. O m d e v i si e t e b er e i k e n za l i m m e r s e e n a f w e g i n g m o e t e n w o r d e n g e m a a k t t u s s e n d e v e r s c h i l le n d e b e la n g e n e n pr o g r a m m a s ; ne e m i n d i c a t o r e n o p i n d e p r o g r a m m a b e g r o t i n g o m d o e l s t e l l i n g e n m e e t b a a r t e m a k e n. H e t o n t b r e k e n v a n i n d i c a t o r e n b e l e m m e r t d e b e l e i d s e v a lu a t i e; be s c h o u w h e t f or m u le r e n e n g e b r u i k v an indic a t o r e n a ls e e n le e r p r oc e s. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r d e b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g? W i j o n d e r zo e k e n d e g em e e n t e li j k e f i n a n ci ë le p o s i t i e, om d a t di t e s s en t i e e l i s v o or ee n m e e r j a r i g e u i t s p r a a k o v e r d e t o e z i c h t v o r m. I n d e G e m e e n t e w e t ( a r t ) e n P r o v i n c i a a l b e le i d s k a d e r st a a n e e n a a n t a l t o et s i n g s k a d er s di e v a n b e la n g zi j n om v oo r r e pr e s si ef t o e zi c ht i n a a nm e r k i n g t e k om e n. K wa li t e i t v a n d e r am i n g e n, zo we l i n d e b eg r o t i n g a ls m e er j ar e nr am i n g, i s b e la n g r i j k i n o n ze b e o or d e li n g. S p e c i a le a a n d a c ht h e b b e n wi j d a a r bi j ook v o or on t wi k k e li n g e n e n r i s i c o s di e d e f i n a n c i ë le p o si t i e s t e r k k u n n e n be ï nv lo e d e n, zo a ls g r o n d e x p lo i t at i es. D a a r o m b e o or d e le n wi j de b u dg e t t ai r e p os i t i e v a n d e g em e e n t e, o f t e we l h e t ev e n wi c ht t u s s e n d e j a a r l i j k s e u i t g a v e n e n i n k o m s t e n, i n c l u s i e f m ee r j a r e nr am i n g. H o of d za a k i s, d at d e be g r o t i n g r eë e l s lu i t e n d m o et zi j n. I s di t ni et h et g ev a l d a n m o et er e e n r e ë e l p e r s p e ct i e f o p ev e n wi c ht zi j n. D a a r n a a st k i j k e n wi j n a a r b e h a a l d e r e s u l t a t e n, z o a l s d e z e z i j n v a s t g e s t e l d i n d e j a a r r e k e n i n g e n. W a n n e e r er s p r ak e i s v a n s t r uc t ur e le j a ar r e ke n i ng t e ko r t e n, k a n d at e e n r ed e n zi j n o m d e g em e e nt e on d e r p r e v en t i e f t o e zi c ht t e s t e l le n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 6
17 I n o n s o nd e r zo e k k i j k e n we o o k n a a r d e r e la t i e m e t d e b e st u u r sk r ac h t m o ni t or. W e lk e i nv lo e d h e b b e n d e o p g av e n wa a r d e ge m ee n t e S t e i n v o o r s t a a t o p d e f i n a n c i ë l e p o s i t i e? On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n M e t o n s o n d er zo e k ki j k e n we zo we l t e r u g a ls v oo r ui t. Z o h eb b e n b e h a a ld e r e s u lt a t e n v a n af m e e g e w o g e n i n d e b e e l d v o r m i n g o v e r d e b e g r o t i n g e n b i j h o r e n d e m e e r j a r e n r a m i n g H e t f o r m e le b e g r ot i n g s s a ld o i s he t s a ld o v a n d e b e gr o t i n g n a r e s u lt a a t b e s t e m m i n g, zo a ls o p g e n o m e n i n d e, do o r d e r a a d v a st g e st e ld e b e g r o t i n g. D i t s a ld o g e e f t e c h t e r o nv o ld o e n d e i n zi c ht i n d e f i n a n ci ë le p o s i t i e. Z o k a n s p r a k e z i j n v a n e e n t e k o r t s i t u a t i e, wa a r bi j e r s u bs t a nt i ë le i n ze t v a n r e s e r v e s n o di g i s. H e t zo u o ok k un n e n, d at e e n g em e en t e ov er g a at t ot v er k o o p v a n t a f e lzi lv e r. W a n ne e r s p r a ke i s v a n zo n s i t u a t i e, k u n n e n w e o n s t e r e c h t a f v r a g e n, o f w e l s p r a k e i s v a n e e n g e z o n d d u u r z a a m f i n a n c i e e l b e l e i d. I n o n ze a n a lys e g a a t o n ze a a n da c h t d a ar o m u i t na a r h e t m a t e r i ë le b e g r ot i ng s ev e nwi c h t. D i t i s h e t e v en wi c h t wa a r b i j st r u c t ur e le la s t e n wo r d e n g e d e kt d o o r st r uc t ur e le b a t e n. D e ze an a l ys e g e b e u r t m et b e h u lp v a n h et s t r u c t u r e l e g e zu i v e r d e sa l d o i n c lu s i e f n i e u w b e le i d e n d ek ki n g s p la n o p ba s i s v a n b e s lu i t v o r m i n g b i j d e b eg r ot i ng D aa r n a a st k i j k e n wi j n a a r d e o nt wi k k e li n g v an d e m e er j a r e nr am i ng m e t b e h u lp v a n h et st r uc t ur e e l g e zu i v e r de s a ld o e x c lu s i e f ni e u w b e le i d e n d e k ki n gs p la n. I n d e a n a l y s e z u i v e r e n wi j h e t d o or d e g em e e nt e ge p r e se n t e er d e s a ld o v a n i nc i d en t e le la s t e n e n b at e n. D a a r n a a st c o r r i g er e n wi j r ui m t e i n d e b e gr o t i n g e n m e er j a r e nr am i ng, wa n n e e r d e ge m e e nt e a f wi j k t v a n d e n o r m e n di e wi j st e l le n ( p r ov i nc i a le b e le i d s k ad e r e n d e b eg r ot i n g s b r i ef ). D e n k b i j v o o r b e e l d a a n l o o n - e n p r i j s p ei l, m a a r o o k a a n b ov e nm at i g r a m en v a n E s s e nt -di v i d e n d. D i t z u i v e r e n le v er t h e t v o lg e n d e b e e ld v a n d e g em e e nt e li j k e b e g r o t i n g e n m e er j a r e n r am i n g: Tabel Gezuiverde saldi begroting en meerjarenraming (bedragen * ) S a l d o B B B B P r i m a i r e b e g r o t i n g s v o o r s t e l g e m e e n t e ( 4 5 ) ( 4 ) R e s u lt a a t n a b e st em m i n g, v a s t g e s t e ld d o o r g e m e e nt e r a a d. S t r u ct ur e e l g e zu i v e r d s a ld o i n c lu s i ef ni e uw b e le i d e n d e k k i n g s p l a n (Provincie ) S t r u ct ur e e l g e zu i v e r d s a ld o e x c lu s i e f ni eu w b e le i d e n d e k k i n g s p l a n i n d e m e e r j a r e n r a m i n g ( P r o v i n c i e ) n. v. t U i t b ov e ns t a a nd e t a b e l b li j k t d at e e n a a nzi e n li j k v er s c hi l t u s s e n h et p r i m a i r e v o o r st e l a a n d e r a a d e n h et uitein d e li j k d oo r d e r a a d v a st g e st e ld e s a l d o. T i j d e n s d e b e g r o t i n g s b eh a n d e li n g i s e e n am e n d em e nt a a n g e n o m e n, wa a r b i j r ui m 0, 3 m i l j o e n a a n we n s e n ni e t is g e a c c or d e er d. D i t o m d a t i n d e o g e n v a n d e r a a d de f i n a n ci ë le r u i m t e m ar g i n a a l i s, e n o m d a t e e n a a nt a l v a n d e p o st e n o nv o ld o e n d e zi j n o nd e r b o u wd i n de v or m v a n co n c r e t e r a ad sv o or st e l le n. D i t h e e f t u i t e r a a r d e e n p o s i t i e f e f f e ct op h e t ge p r es e n t ee r d e p o s i t i e v e s a l d o. Z o b li j k t o o k ui t d e t a b e l, d a t s p r ak e i s v a n e e n ov e r s c h ot i n e lk e j aa r s c hi j f. V e r s c hi l le n t u s s e n h et d o or d e r a a d v a st ge s t e ld e ( f o r m e le ) s a ld o e n he t d o or d e P r o v i n ci e s t r u ct u r e e l g e z u i v e r d e s a l d o b e s t a a n u i t m e t na m e i n c i d e nt e le la s t e n d i e d e g em e e nt e p r e s en t e e r t. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 7
18 I n i s e r s pr a k e v a n e e n s t e r k e t o e n am e v a n h e t p o si t i ev e s a ld o. Di t k an wo r de n v er k la a r d d o or de d a li n g v a n he t a a nt a l i nv e st e r i n g e n d at de g em e e nt e d oe t. Z o w o r d t e r i n d e j a r e n g e m i d d e ld 4, 6 g eï nv e st e er d. I n i s d a t s le c h t s Hi er d o o r o nt st a a t e e n af v la k k e n d e g r o e i v a n d e k a p i t a a l la s t e n, t er wi j l d e i n k om s t e n ui t bi j v o or b e e ld d e a lg e m e n e ui t k e r i n g we l d o o r g r o ei e n. N a a s t d e f i n a n ci ë le i n di c at i e r on d om ev en wi c h t, i s h et b e l a n g r i j k of v e r de r g e e n i nd i c at o r e n zi j n, di e he t g e m e e nt e li j k e f i n a nc i ë le b e e ld v e r d er k u nn e n v er st o r e n. M et a n d e r e wo o r d e n: i s sp r a k e v a n r e ë le r a m i n g e n e n/ o f zi j n er b i j zo n d e r e r i si c o s? H i er b i j h a nt e r e n we e e n a n a lys e v a n b e l e i d s o n de r we r p e n, zo a ls o o k g e br u i k e li j k i n d e v er p li c h t e p a r a g r a f en ui t d e p r o g r am m a b e gr o t i n g. D e ze a n a lys e i s t e r u g t e v i n d e n i n h o o f d s t u k 4 (F i n a n c i e e l b e l e i d e n b e h e e r ). D e o n d er st a a n d e t ab e l ( ) s p e c i f i c e e r t d e ze e f f ec t e n m e t s ym b o le n. T a b e l F i n a n c i ë l e e f f e c t e n u i t d e p a r a g r a f e n P a r a g r a a f B e g r o t i n g M e e r j a r e n r a m i n g L o k a l e l a s t e n W e e r s t a n d s v e r m o g e n O n d e r h o u d v a n k a p i t a a l g o e d e r e n F i n a n c i e r i n g B e d r i j f s v o e r i n g V e r b o n d e n p a r t i j e n G r o n d b e l e i d B e t e k e ni s s ym b o le n e n af k or t i n g e n: = p o s i t i ef, = n e ut r a a l; = n eg a t i ef. I n d e t o e l i c h t i n g o p d e t a b e l v r a g e n wi j s pe c i a le a a n d a c ht v o o r d e n e g at i ev e g e zi c ht j es. I n h et b e g r o t i n gs j a ar i s e e n n e g at i e f g e zi c ht t e zi e n b i j v e r b o n d e n p a r t i j en. D i t he e f t t e m a k e n m et h et b i j zo n d er e r i s i c o d at V i xi a o p d e f i n a n ci ë l e p o si t i e h e ef t. I n d e be g r ot i n g e n m e e r j ar e n r am i n g zi en we o o k e e n n e g at i e f g e zi c ht bi j de o nt wi k k e li n g v a n k a pi t a a lg o e d e r e n. U i t o n s o n d er zo e k b li j kt da t e r n o g m e e r o n t wi k k e li n g e n zi j n d i e e e n f i n a nc i ë le d r uk o p d e b e g r ot i n g en m e e r j a r e n r a m i n g le g g e n. B e v o l k i n g s k r i m p E e n o n d er we r p d at d e b e gr o t i n g e n m e e r j a r e nr am i n g d e k om e n de d ec e n ni a g aa t r a k e n, i s d e d e m o gr a f i s ch e o nt wi k k e li n g v a n St ei n. U i t d e b e gr o t i n g e n m ee r j a r en r am i n g b li j k t d a t he t a a nt a l i n wo n e r s d a a l t. E n a l l e s w i j s t e r o p d a t d e ze o nt wi kk e li n g o o k d e ko m en d e t i e n t a lle n j a r e n do o r ze t. D e g em e e n t e St e i n ze lf g a a t v o lg e n s d e u i t ga n g s p u nt e n v a n d e p r o gr am m ab e g r ot i n g o o k u i t v a n e e n a a n h ou d e n d e b ev o lk i n g s af n am e. Ni e t a lle e n n e e m t h et a a nt a l i n wo n e r s a f, m a a r o ok de s a m e n s t e l l i n g v a n d e b ev o lk i n g v e r a n d e r t. H et a an t a l o u d e r e i n wo n e r s gr o ei t n o g, t e r wi j l h e t aa n t a l j o n g er e n s n e l d a a lt e n d e g r oe p d aa r t u s se n g e le i d e li j k a f n e em t. D e ze o nt wi k k e li n g h e e f t t a l v a n g ev o lg e n v o o r d e g e m e e n t e, z e k e r o o k f i n a n c i e e l. H e t m a k k e l i j k s t z i c h t b a a r i s d at bi j d e a lg e m e n e u i t k er i n g. D e ze d a a lt a ls h e t a a nt a l i n wo n e r s a f n ee m t. M a a r f i n a n ci e e l i n gr i j p e n d er i s d at d e v r a a g n a a r v o or zi e ni n g e n v a nu i t ee n kr i m pe n d e e n v e r a n de r e n d e be v o lk i n g v er a n d er t : g es i m p li f i c e er d s a m en g ev a t m i n de r s c h o le n V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 8
19 e n m e e r z o r g v o or zi e n i n g e n. Z o we l v o o r de v o or zi e n i ng e n, wa a r m i n d e r v r a a g n a a r k om t, a ls v o or d e v o or zi e ni n g e n, wa a r d e v r a a gt n a a r g r o e i t, za l d e g e m e e nt e e x t r a m i d d e le n m o e t en v r i j m a k e n. D at m e er v r a a g t o t e x t r a l a s t e n l e i d t, v r a a g t w e i n i g u i t l e g. D a t e e n d a l e n d e v r a a g o o k t o t e xt r a la s t e n le i d t, h ee f t o n d e r m e er t e m a k e n m et h e t f e i t da t d e v o or zi e ni n g e n d i e ni et m e er n o di g zi j n, v aa k n o g ni e t zi j n a f g e s c hr ev en. A ls zo n v o or zi e n i n g d an wo r d t g e s lo o p t, za l d e g e m e en t e i n é é n k ee r d e restantboekwaarde moeten afschrijv e n p l u s d e s lo o p k o s t e n m o e t en b et a le n. I n f ei t e p r a t e n we h i er ov e r g r ot e n d e e ls i nc i d en t e le - h e r s t r u ct u r er i n g s k o st e n. Bi j zo n d e r i s d at d e ze h e r st r u ct ur e r i n g ze e r la n g d u u r t, wa a r d o or d e g em e e nt e i n d e p r a kt i j k st r u c t ur e e l t e m ak e n k r i j g t m e t k o s t e n d i e op zi c h st e e d s i n c i d e n t ee l zi j n. H e t i s o n d ui d e li j k h o e g r o ot d e f i n a n ci ë le g e v o lg e n h i e r v a n v o o r d e g em e e nt e li j k e b e g r o t i n g zu l le n wo r d e n. H e t o n de r we r p kr i j gt o o k la n d e li j k m e er aa n d a c h t. I n h e ef t d e s t aa t ss e c r et ar i s v a n B Z K de R a a d v o o r d e f i n a n ci ë le v e r h o u di n g en ( R f v ) en d e R a a d v o or h et o p e n b a ar b es t u ur ( R o b) g ev r a a g d h a ar e e n a d v i e s t e g ev e n ov e r d e b e st u u r li j k e en f i n a n c i ë le g ev o lg e n v a n b ev o lk i n g s da li n g v o o r h et o p e n b a ar b e s t u ur. E n o f h et Ri j k hi e r m a at r e g e le n v o o r zo u m o et e n n em e n. H e t a d v i es i s e i nd m a ar t v er s c h e n en. B ei d e r a de n a dv i s e r e n d at ge m e en t e n, p r ov i nc i e s é n R i j k d e b e v o lk i n g s d a li n g a ls e e n s t r u c t u r e le t r e n d m oe t e n a c ce p t er e n e n da a r h u n b e le i d op m o e t e n af s t e m m e n. W ij bev elen aan dat de gemeente in het verv olg expliciet in d e b eg r ot i n g a an d a c ht s c h e n kt a a n d e ( f i n a n ci ë le ) g ev o lg e n v a n d e b ev o lk i n g s on t wi k k e li n g. En d e ze o nt wi k k e li n g, o o k a ls e e n r i si c of a ct o r, e en p r o m i n e nt e r o l t e la t e n s p e le n bi j d e a m bi t i es v an d e g em e e nt e. W M O S i n d s i s d e W e t M a a t s c h a p p e l i j k e O n d e r s t e u n i n g (W M O ) v a n kr a c ht. I nv o e r i n g e n ui t v o er i n g v a n d e w e t h e b b e n e e n p e r m a n e n t e m e d i a -a a n da c h t g e kr e g e n. D e f i n a n ci ë le a s p e ct e n v an d e W M O zi j n da a r bi j o o k st e e d s a a n d e o r d e g e we e s t : d e v e r g o e d i n g v a n d e i n v o e r i n g s k o s t e n ; d e a a n b e s t e d i n g v a n d e t h u i s z o r g d o o r g e m e e n t e n ; d e o m v a n g, v e r d e l i n g, i n d e x e r i n g e n u i t p u t t i n g v a n h e t W M O -b u d g et ; d e r i s i c o s v a n d e o p e n e i n d e -r e g e li n g. De gemeente Stein is een zogenaamde nadeel-g e m e e n t e. D e v e r d e li n g ne g a t i ef ui t. Z o d a a lt d e bi j d r ag e v a n h e t r i j k v o o r d e W M O a ls v o lg t : Tabel Daling bijdrage WMO (bedragen * ) J a a r D a l i n g b i j d r a g e structureel D e g em e e n t e h e ef t i n d e m e er j ar e nr a m i ng r ek e n i ng g e ho u d e n m et la g e r e o p br e n gs t e n. D e u i t g av e n v o o r e n v e r d e r z i j n g e b a s e e r d o p d e ui t ga v en v an W i j r a d e n d e g e m ee n t e aa n d e u i t v o er i n g v a n d e W M O g o e d t e b li j v e n m o n i t or e n. I n di t k a d e r i s h et r e le v a nt t e v e r m e ld e n d at d e g e m e e nt e r a a d i n a p r i l V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 1 9
20 e e n b e l e i d s n o t a h e e f t v a s t g e s t e l d, w a a r i n d e u i t v o e r i n g s k o s t e n z i j n v e r w e r k t e n he t t ek o r t v o o r h et g r o o t s t e g e d e e lt e i s we g g e we r k t. W W B D e g em e e n t e St e i n h e ef t a l j ar e n m i n d er u i t k e r i n g s g er e c ht i g d e n d a n d o o r h et r i j k be r e k e n d. Di t v er t a a lt z i c h i n o v e r s c h o t t e n o p h e t i n k o m e n s d e e l. V o o r t e g e n v a l l e r s h e e f t d e g e m e e n t e e e n r e s e r v e g ev o r m d. I n d i c a t o r e n v o o r e v e n w i c h t A l e e r d e r h eb b e n wi j h et s t r u ct u r e le ev e nwi c h t a ls e e n b e la n g r i j k e f a ct o r i n on ze an a l ys e s g e n o e m d. W i j g a a n h i er n o g v e r d er o p i n. O n s t oe zi c h t k e n t e e n dr i et a l b e la n g r i j ke i n di c at o r en v o or ev e n wi c h t : - ma t e r i e e l b e g r o t i n gs ev e n wi c ht ; - st r uc t ur e e l b e g r ot i n g s ev e n wi c ht ; - du u r za a m f i n a n ci e e l ev e n wi c h t. M a t e r ie e l b e g r ot in g s e v e n w ic h t M e t m a t er i e e l b e g r ot i n gs ev e n wi c ht b ed oe le n wi j de si t u a t i e wa a r i n, ui t g a a n d e v a n h e t b e st a a n d e b e le i d : - d e st r u ct ur e le b a t e n t e nm i n st e a lle s t r u ct u r e l e l a s t e n d e k k e n e n - d e i n c i d e n t e le b at e n ( wa a r o n d e r o nt t r e k ki n g e n a a n d e a lg e m e n e r e s er v e) a lle e n i n c i d e nt e le la s t e n d e k k e n. I n d e ze s i t u at i e m o g e n i nc i de n t e le la s t e n we l d o o r s t r u ct u r e le b a t e n wo r d e n g e d e kt e n m o et e n d e r a m i n g e n r e ë e l zi j n. Of de ramin g e n r e ë e l zi j n, t o et s e n wi j o n d e r m e e r a a n d e h a n d v a n d e pa r a gr a f e n e n d e ui t e e n ze t t i n g v a n de f i na n ci ë le p o s i t i e. U i t o n ze a n a lys e b li j k t, d at d e g e m e e n t e S t e i n a a n d e z e v o o r w a a r d e v o l d o e t i n b e g r o t i n g s j a a r M a t e r i e e l b e g r o t i n g s e v e n w i c h t B e o o r d e l i n g : v o l d o e n d e S t r u ct ur e e l b e gr o t in g s e v e n w ic h t M e t s t r u c t u r e e l b e g r o t i n g s e v e n w i c h t b e d o e l e n w i j d e s i t u a t i e w a a r i n, o p b a s i s v a n b e s t a a n d b e l e i d, t e n m i ns t e h et la a t st e j a ar v a n d e m e e r j ar e n r a m i n g m at e r i e e l i n ev e n wi c ht i s. Ui t o n ze a n a l ys e s b li j k t, da t d e z e s i t u a t i e i n St e i n v o or a l le j a a r s ch i j v en g e ld t. B ov e n di e n z i j n d e p o s i t i e v e s a l d i i n de v oo r li g g e n d e j a r e n i n de m e er j ar e nr a m i n g m e e r d a n s l u i t e n d. S t r u c t u r e e l b e g r o t i n g s e v e n w i c h t B e o o r d e l i n g : v o l d o e n d e D u u r za a m f in a n c ie e l e v e n w ic h t Met duurzaam fin a n ci e e l ev e n wi c h t b e d oe le n wi j de si t u a t i e, wa a r i n h et a a n n em e li j k i s, d a t bi n n e n d e t e r m i j n v a n d e m e e r j a r e n r am i n g e e n s i t ua t i e v a n m a t e r i e e l e v e n wi c h t o n t s t a at v o or zo we l h e t b e st a a n de als het nieuwe beleid (cf. art. 22 BBV ). Dit materieel evenwicht moet zich in een volgende meerjaren - r a m i n g st a b i li s er e n. Bi j e e n u i t s pr a a k ov er d u ur za a m f i n a n ci e e l ev e n wi c ht, b e t r e k ke n wi j h e t g e m e e nt e li j k e r i si c o pr o f i e l. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 0
21 D e z e i n d i c a t o r i s w e l i s w a a r n i e t b e p a l e n d v o o r h e t h u i d i g e t o e z i c h t, m a a r h i e r m e e a n t i c i p e r e n w i j o p de o n t wi k k e li n g e n v a n m o d er ni s e r i n g t oe zi ch t. U i t o n z e a n a l y s e s b li j k t, d at d e ze s i t u at i e zi c h v o or a lle j a a r s c hi j v e n v o or d o e t. D u u r z a a m f i n a n c i e e l e v e n w i c h t B e o o r d e l i n g : v o l d o e n d e Kortom: wij concluderen op basis van de ev enwichtsfactoren, dat in d e b e gr ot i n g en m e e r j a r en r am i n g e e n r eë e l p e r s p e ct i e f o p ev e n wi c ht i s. E x p l o i t a t i e v o l d o e n d e r o b u u s t U i t o n ze b e gr o t i n g sa n a lys e s b li j kt, d at d e g e p r es e nt e e r d e b e gr ot i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g v o ld o e n d e r o b u u st zi j n. O nv er wa c h t e t e g e nv a l le r s ku n n e n, a f ha n k e li j k v a n h u n g r o ot t e, wo r d e n o p g ev a n g e n i n d e e x p lo i t a t i e ze lf. Ni e t e lk e f i n a n ci ë le t e g e nv a lle r h o e f t t o t n o o d za k e li j k e b e zu i ni g i nge n t e le i d e n. Z o i s sp r a k e v a n e e n r e d e li j k e p o s t o n v o o r z i e n i n c om b i n a t i e m et p o si t i ev e b e gr o t i n g s s a ld o s. I n m e e r j a r i g pe r s p ec t i ef zi j n r i s i c o s r o n d om on d e r h ou d, di e n og b es la g k u n n e n le g g e n o p d e b u d g et t ai r e r u i m t e. D a a r o m b li j f t d e f i n a n ci ë le r o b u u st h e i d e e n c o nt i n u a a n d a c ht s p u nt. V o o r t e g e nv a l le r s d i e n i e t di r e ct b i n ne n de e x p lo i t at i e k un n e n wo r d e n o p g ev a n g e n, i s h e t n o o d za k e li j k om t e b es c hi k k e n ov er v o ld o e n d e we e r s t a n ds v e r m o g e n. Di t a s pe c t za l wo r d e n b e o or d e e ld i n p ar a g r a a f 3. 2 A n a l ys e v er m o g e n. B u d g e t t a i r e r u i m t e e n n i e u w b e l e i d I n d e b e gr ot i n g zi t t e n st r u ct ur e le t aa k s t e lle n d e b e zu i n i g i ng e n ( a d ). D a ar n a a st h e e f t d e r a a d ee n t e r u g h o u d e n de h o ud i n g a a n ge no m e n v o or wa t b et r e f t ac c or d e r i n g v a n we n s e n ( a d 0, 3 m i lj o e n). H i er d o or o nt st a a n p o si t i ev e b e g r o t i n g s s a l d o s i n b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g. D e z e bi e d e n meerjarig ruimte voor nieuw beleid. Maar uit o n ze a n a lys e s b li j k t d at m e er j ar i g n og e e n a a nt a l o n z e k e r h e d e n z i j n d i e b u dg e t t ai r e c o n seq u e n t i e s k u n n e n h e b b en, zo a ls o n d e r h o ud v a n k a p i t a a l g o e d e r e n, W M O e n W W B. Ho e gr o o t d e ze zi j n i s n o g n i et d u i d e li j k. Di t i s oo k af h a n k e li j k v a n b e s l u i t v o r m i n g d o o r d e r a a d. I n d e t o e li c h t i n g o p d e f i n a n c i ë l e p o s i t i e w o r d t u i t g e b r e i d i n g e g a a n o p n i e u w b e l e i d W i j a dv i s er e n o m o o k i n d e p r o gr am m a s ze lf h e t f i n a n ci e e l t e v e r s t e r k e n i n : b e s t a a n d b e le i d ; m u t a t i e b e s t a a n d b e le i d ; n i e u w b e l e i d ( d i r e c t e e x p l o i t a t i e l a s t e n e n k a p i t a a l l a s t e n ). O p d e z e w i j z e k u n n e n d e d o e ls t e l li n g e n e n d e ( ni e u we ) m i d d e le n d i e d e g e m e e n t e wi l i n ze t t e n, b et e r m e t e lk a a r i n v e r b a n d wo r d e n g e br a c ht. O o k v o or d e m e er j a r e nr am i n g g e ld t d at i n zi c ht m oe t wo r d e n g e b od e n i n b e s t a a n d e n n i e u w b e l e i d. Di t o n de r sch e i d wo r d t ni et du i d e li j k g em a ak t. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 1
22 J a a r r e k e n i n g r e s u l t a t e n W i j v i nd e n he t b e la n g r i j k o m t e r u g t e ki j ke n n a ar b e ha a ld e r e k e ni n gr e s u lt a t e n. N eg a t i ev e j a ar r es u lt a t e n k u n n e n ee n i n di c at o r zi j n v o or e e n f i n a n ci ë le p r o b le e m s i t ua t i e. O v er s c h ot t e n ku n ne n e e n p r o b le e m s i t u at i e m a s k er e n. D a ar om ki j k en wi j o o k n a a r d e wi j ze h o e t ek o r t e n t ot s t a n d zi j n g ek o m en e n o f t o c h s pr a k e i s v an e e n st r uc t ur e e l t e k or t. I n o n d e r s t a a nd e t a b e l wo r d e n d e d o o r d e r a ad v a s t ge s t e ld e j a a r r e k e ni n gr e s u lt a t e n g e pr e s e nt e er d. T a b e l T e r u g bl i k j a a r r e k e n i n g r e s u l t a t e n ( b e d r a g e n * ) J a a r R R R R R J a a r r e k e ni n g r es u lt a a t ( ) V o o r v e r wa c h t d e ge m e en t e ev e n ee n s e e n p o si t i ef r e s u lt a a t, d o o r e xt r a di v i d e n d E s se n t. H et d o o r d e g em e e nt e g e p r e s e n t e e r d e t e k o r t i n h e e f t e e n i n c i d e n t e e l k a r a k t e r. D o or i nv o er i n g v a n h e t B B V h e b b e n ex t r a af s ch r i j v i n ge n p la a t s g ev o nd e n. S t u r e n m e t d e p r o g r a m m a b e g r o t i n g D e p r o gr am m a b e g r ot i n g i s ni e t a l le e n v an b e la n g v o o r h et f i n a n ci ë le i n zi c ht. H e t i s o o k h et st u ur m i d d e l v a n d e r a a d. E e n g o e d e p r o g r a m m a b e g r o t i ng k an e e n e s s e n t i ë l e b i j d r a g e l e v e r e n bij h e t i n co n t r o l zi j n. I n h a a r p r o gr am m a b e g r o t i n g s t e lt d e g em e e n t e S t ei n i n h et s t r a t e g i s c h e k a d e r, d e m i s si e e n v i si e c e n t r a a l, n e t a ls h e t r a ad s p r o g r am m a e n h e t c o a li t i ea k k o or d. B ov e nd i e n wo r d e n de p r i o r i t ei t e n b e n o em d. W i j v i nd e n da t s t e r k e p u nt e n v a n d e p r o gr a m m a b e gr ot i ng. D e g e m e e n t e S t e i n b e s c h o u wt h a ar s t r u ct u u r v i si e a ls e e n i nt e g r a le v i s i e. D e st r u c t u u r v i s i e i s v a n g r o ot f i n a n c i e e l b e l a n g : e r z i t t e n d i v e r s e a m b i t i e s i n z o a l s o n t w i k k e l i n g v a n e e n g e di f f er e n t i e e r d wo n i n g a a n b o d, s t e d e n b ou wk u n d i g e v o r m g ev i n g e n i nr i c ht i n g v a n d e o p e n b ar e r ui m t e. D e s t r u ct u u r v i s i e i s ge ë n t o p d e o p e n b ar e r ui m t e. M a ar e e n gr o ot de e l v a n h et f i na n c i ë le b e s la g v a n d e b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r am i n g r u st o o k op d e z a c h t e 4 sect o r. O ok o nt wi k k e li n g e n zo a ls v er g r i j zi n g en o n t g r oe n i ng zi j n a lg e m e n e o nt wi k k e li n g en d i e ef f ec t e n h e b be n o p m e e r d e r e g em ee n t e li j k e p r og r am m a s. W i j a dv i s e r e n d a ar om o m d e s t r u ct u ur v i s i e u i t t e b r e i d en m e t e e n br e d e r e ki j k o p be le i d s t h e m a s, wa a r d o o r h et i nt e g r a le k a r a kt e r k a n t oe ne m e n. R e l a t i e v i s i e e n p r o g r a m m a s E e n v i si e i s e e n a m bi t i eu s be e ld v a n d e t o e k o m s t, om s ch r ev e n m et su c c e s be p a le n d e f a c t or e n, do e le n, n o r m e n e n w a a r d e n. E e n v i s i e i s b e l a n g r i j k o m e e n k o e r s u i t t e z e t t e n, w a a r b i j e e n a f w e g i n g w o r d t g e m a a kt t u ss e n d e v e r sc h i lle n d e b e la n g e n, di e g e k o p pe ld zi j n a a n d e g em e e nt e li j ke p r o gr am m a s. W i j v i nd e n da t d e r e la t i e t us s e n d e k a d e r s t e l li n g ( v i si e, m i s si e, r a a d s pr o g r am m a, co a li t i e p r o g r am m a ) e n d e p r o g r a m m a s n i e t t o t u i t d r u k k i n g k o m t i n d e b e g r o t i n g. D i t i s e e n v e r b e t er p u nt. D e p r o gr am m a s zi j n d e pr e st a t i em o t or e n a c ht e r d e t h em a s e n v i s i e v a n d e g em ee n t e. H et h e ef t e e n toegevoegde waarde om deze relaties zichtbaar te maken in de programmabegroting. Dit geldt zowel top - d o w n ( v a n u i t t h e m a n a a r p r o g r a m m a s ) a l s b o t t u m -u p ( v a n p r o gr am m a s n a ar t h em a ). O m d a t d e p r o gr am m a b e g r o t i n g h e t st u u r m i dd e l v a n d e r a ad i s, a dv i se r e n wi j o m de k a d e r s t e l l i n g e n h et p r o g r am m a p la n u i t d e b e le i d s b eg r ot i ng be t e r o p e lk a a r t e la t e n a an s lu i t e n. 4 D e n k a a n W M O e n W W B. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 2
23 De raad heeft hier v olg e n s v er o r d e n i n g 21 2 o o k a l le m o g e li j k h ei d t o e. D e r a a d s t e lt v o lg e n s d e v er o r d e n i n g 2 12 b i j a a n v a n g v a n d e n i e u w e r a a d s p e r i o d e d e p r o g r a m m a -i n d e li n g v as t. M a ar h ee f t u i t er a ar d oo k he t r ec h t om di t t u s s e nt i j ds t e d oe n. I n d i c a t o r e n I n d e p r o g r a m m a b e g r o t i n g v a n S t e i n zi j n g e e n i n d i c a t o r e n o p g e n o m e n. D i t h ee f t t ot g ev o lg d a t be le i d m o ei li j k m e et b a ar i s, k o r t om : n i e t S M A RT. E n h et b em o ei li j kt d e b e le i d s ev a lu a t i e bi j d e j a a r r e k e ni n g. W i j v i nd e n he t o n t b r e ke n v a n i n di c at o r e n e e n zwa k p u n t i n d e p r o gr am m ab e g r ot i n g. A ls b e le i d ni e t m e et b a a r i s, i s he t g o e d om d e v r a a g t e st e l le n o f h et ge f or m u le e r d e b e le i d we l e f f e c t h e e f t. E n d u s o f h et b e le i d le i d t t o t d e g e we n s t e s i t u at i e i n d e g e m e e nt e. S t u u r i n f o r m a t i e A ls we d e st e r k e p u nt e n t eg e n de zwa k k e a f ze t t e n, zi j n wi j v an m e ni n g d a t d e s t r at e g i s c h e s t u ur i nf o r m at i e v a n d e b e gr o t i n g v o ld o e n d e s c o or t. O o k op h et n i v e a u v a n t a ct i s c he e n o p e r at i o n e le s t u ur i nf o r m at i e v i n d en wi j d e p r o gr am m ab e g r o t i n g, d e hi er u i t v o lg e n d e t us s e nt i j d se r a p po r t a g e s e n d e a f s l u i t e n d e j a a r r e k e n i n g v a n v o ld o e n d e kwa li t e i t. E r i s n i et a lt i j d v o l le d i g c o nf or m d e e i s e n v a n v er o r d e n i n g 2 12 ( ) g e ha n d e ld, m a a r d e a a n we zi g e i n f or m a t i e b i e d t i n e lk g ev a l v o ld o e n d e i nf o r m at i e om e e n g o e d i n zi c h t t e kr i j g e n i n d e f i n a nc i ë le p o si t i e o p h o o f d l i j n e n e n o m d e ze bi j t e s t ur e n. R e l a t i e m e t b e s t u u r s k r a c h t m o n i t o r I n h e t o p g a v e n p r o f i e l k o m e n s p e c i f i e k e e n a a n t a l f i n a n c i e e l o m v a n g r i j k e o p g a v e n n a a r v o r e n : g e b i e d sg e wi j ze a a n p ak e n b o u wp r o j e c t en ; i m p le m e nt a t i e g r oe n st r u ct u ur v i s i e ; o p s t e l l e n G V V P / O p t i m a l i s e r e n w e g e n n e t ; I m p le m e n t a t i e c u lt u u r b e le i d ; J e u g d b e le i d. D e e e r s t e d r i e o p g av en h e bb e n be t r e k ki ng o p d e h a r d e s ec t or. V o or d e ze o pg av en g e ld t d at er ee n d i r ec t e r e la t i e i s m et h e t b e h e er v a n k a pi t a a lg o e d e r e n. Di t i s e e n zwa k p u n t v a n d e g em e e n t e. N i e u w e o n t w i k k e li n g e n le g g e n e e n b ud ge t t ai r b es la g o p d e h u i d i g e r u i m t e bi n n e n d e b e gr o t i n g. V o o r d e ov er i g e o p g av e n bi e d t d e b e gr o t i n g g e e n f i n a nc i e e l i n zi c h t. V o o r v e e l o p g av e n ge ld t d a t d e ze s p ec i f i e k e r i si c o s m e t zi c h m ee b r e n ge n. I n di t ka d e r i s h et v a n b e la n g d a t de g em e e nt e p r i or i t ei t g e ef t a a n r i si c om a n a g em e nt. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 3
24 3. 2. A n a l y s e v e r m o g e n O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n O n t w i k k e l i n g Ra m i n g B K M o o r d e e l V e r m o g e n O n v o l d o e n d e V o l d o e n d e V o l d o e n d e n. v. t. C o n c l u s i e T e n o p zi c ht e v a n d e k a d e r s di e wi j a ls pr o v i n ci e s t e l le n, i s d e a l g e m e n e r e s e r v e vo ld o e n d e. H e t v er m o g e n v a n d e g e m e e n t e h e ef t d e la a t s t e j ar e n o n d e r dr u k g e st a a n d o o r zo we l i n t e r n e a ls e x t er n e on t wi k k e li n g e n. D e g em e e n t e g ee f t e xt r a a a n d ac h t a a n d e o n t wi k k e li n g v an m e t n am e d e a lg e m e n e r e se r v e. A ls d e g em e e nt e d e ze k o er s b li j f t v o lg e n, b e t e k e nt di t e e n v er st e r ki n g v a n d e f i n an c i ë le p o s i t i e. Ri si c om a n a g em e nt s p ee lt e e n b e la n g r i j k e r o l i n d e v r aa g of d e ko e r s v a n d e g e m e e nt e v e r de r m oe t wo r d e n bi j g e st e ld. J ui s t om d at r i si c om a na g e m e n t n o g e e n o n t wi k k e lp u n t i s, i s h e t de v r a a g o f d e k o er s r o n d om d e v e r s t e r k i n g v a n de a lg e m e n e r es e r v e v o ld o e n d e i s. D e z e v r a a g m o e t S t e i n z e l f b e a n t w o o r d e n. D e r aa d m o et d e k a de r s r o n d om h et we e r st a n d sv er m o g e n v a s t s t e l l e n o p b a si s v a n h et g em e e nt e li j ke r i si c o pr o f i e l. A f h a n k e li j k v a n d e c o nf r o nt a t i e t u ss e n r i si c o s e n we e r s t a nd s c a p ac i t e i t za l d e r a a d m o et e n be p a le n o f e e n v e r d er e v e r s t er ki n g va n d e a lg e m e n e r e s e r v e no o d za k e li j k i s. O p b a s i s v a n o n z e a n al ys e d e vo l g e n de a a n b e v el i n g e n co n c r e t i s e e r h e t d o o r d e r a a d v a s t g e s t e l d e s t r e v e n o m r e s e r v e s t e d e b l o k k e r e n i n e e n S M A RT g e f or m u le e r d e d o e ls t e l li n g. G e e f a a n o p w e l k e t e r m i j n, w i j z e e n m e t w e l k e o m v a n g d e a f b o u w g a a t p la a t sv i n d e n; le g i n d e n o t a r e s e r v e s e n v o o r z i e n i n g e n r e l a t i e s m et d e pr o gr a m m a s, zo d a t e e n d u i d e li j k e k o p p e li n g o nt s t aa t m e t d e p r o g r a m m a b e g r o t i n g. G e e f o o k n u t, n o o d za a k e n b e n od i g d e h o o gt e a a n ; ga i n d e n ot a r e s er v e s e n v o or zi e n i n g e n i n o p h e t b e le i d r o n d om s t i l le r e s e r v e s. E n le g i n de n ot a o o k d e r e l a t i e m e t h et we e r st a n d sv e r m o ge n ; ge e f i n d e n o t a r e s e r v e s e n v o o r zi e ni n g en s p e ci f i ek e a an d a c ht a an h et g r o n db e le i d. Ni e t a l le e n k i j k e n o f d e v o or zi e n i n g a a n d e m a a t i s om v e r li e ze n o p t e v a n g e n, m a ar o o k o f e r v o ld o e n d e we e r s t a n d sv er m o g e n i s om ee n a c t i e v e g r o n d p o l i t i e k t e v o er e n; ge e f o o k s p e ci f i e k e a a n da c h t a a n d e v o ed i n g v a n d e on d e r h ou d sv o or zi e ni n g e n. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r v e r m o g e n? Het vermogen heeft bij gemeenten een andere rol dan bij bedrijven. Bedrijven streven naar vermogens - v e r g r o t i n g m e t a l s d o e l : c o n t i n uï t ei t wa a r b o r g e n. Vi a d e ex p lo i t a t i e t r a c ht e n zi j i nko m st e n t e v e r we r v e n. H e t a cc e n t li g t d a a r d o o r o p h e t v er m o g e n/ d e ba la n s. V o o r g em e en t e n i s, v a n we g e h et i n ko m en s b e s t ed e n d k a r ak t er v o o r r ea li s a t i e v an m a at s c h a p pe li j k e d o e l e n, d e e x p l o i t a t i e h e t b e l a n g r i j k st e. He t v e r m o g e n i s se c u n d ai r. T o c h i s e e n j u i s t i n zi c ht i n d e g e m e e nt e li j k e v er m og e n s p o si t i e b e la n g r i j k om d e f i n an c i ë le p o s i t i e t e k un n e n b e o or d e le n. H o e g a a t d e V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 4
25 g e m e e nt e S t ei n o m m e t h a ar r e s er v e s e n v o or zi e n i n ge n? B es c hi k t zi j ov e r v o ld o e n d e w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t o m e v e n t u e l e t e g e n v a l l e r s o p t e v a n g e n? On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n I n o n s o nd e r zo e k n a a r d e v e r m o g en s p o si t i e ki j k e n we, n e t a ls b i j d e a na l ys e v a n de e x p lo i t at i e, zo we l t e r u g a l s v o o r u i t. Z o h e e f t d e o n t w i k k e l i n g v a n d e v e r m o g e n s p o s i t i e v a n a f m e e g e wo g e n i n o n ze b e e l d v o r m i n g o v e r d e v e r w a c h t e o n t w i k k e l i n g v a n d e v e r m o g e n s p o s i t i e i n d e p e r i o d e V o o r e en m e er j ar i g e ui t s p r a a k i s d e o n t wi k k e li n g v a n d e v e r m o g e ns p o si t i e e e n b e l a n g r i j k p u nt. M a a r o n ze a a nd a c ht g a at i n e er s t e i n st a nt i e ui t n a ar h et b e le i d r on d om r e s er v e s en v o or zi e n i ng e n. B e l e i d V o lg e n s d e f i n a n ci ë le v e r or d e ni n g ( ) m o et j a ar li j k s e e n g e a ct u a li s e e r de no t a wo r d e n a a n g e b o d e n b i j d e k a d e r n o t a. I n i s d i t v o or h e t e e r s t c o nf o r m p la n g e b e u r d. D e n o t a r e s e r v e s e n v o o r zi e ni n g en b i e dt o nv o ld o e n d e i n zi ch t i n n ut, n o o d za ak e n b e n o di g d e h o o g t e v a n h e t m e r en d e e l v an d e r e s e r ve s e n v o or zi e n i ng e n. W i j v i nd e n he t b e la n g r i j k d at h et b e le i d r o n d o m r e s e r v e s e n v o o r z i e n i n g e n i n l i j n l i g t m e t d e v i s i e e n d e d a a r o p g e r i c h t e p r o g r am m a s. D e ze r e la t i e i s n i e t i n d e n ot a ge le g d. D o o r d at we l t e d o e n, k u nn e n oo k de b e le i d s o nt wi k k e li n g e n e n d e d a a r m e e s a m e n h a n g e n d e v er a n d er i n g e n i n b e h o ef t e n aa n r e s er v e s e n v o or zi e n i ng e n m a k k e li j ke r g e k o p p e l d w o r d e n a a n n u t, n o o d z a a k e n h o o g t e v a n d e ze v er m og e n s b e st a n d de le n. O o k e e n d ui d e li j k e r e la t i e m et h et we e r s t a n dsv e r m o g en i s ee n p u nt v a n a an d a c ht, ev e n a ls d e b e l e i d s v o r m i n g r o n d om s t i l le r e s e r v e s, e n h et b e le i d r o n do m we e r s t a nd sv e r m o g e n ze lf. O p st r at e gi s c h ni v e a u v i n d e n wi j d e i n f o r m a t i e v oo r zi e ni n g d a a r o m o nv o ld o e n d e. B i j zo n d e r e a a nd a c ht v r a g e n wi j o o k v o or h e t ac t i ev e gr o n d b e le i d. O m d at e r g e e n sp e c i f i ek e g r o n d r e s e r v e s zi j n d i e d e a ct i ev e g r o n dpo li t i e k o n d e r s t e un e n, k u nn e n s t r a t e gi sc he o n t wi k ke li n g e n ni e t lo s wo r d e n g e zi e n v a n d e t o t a le o nt wi k k e li n g v a n h e t we e r s t an d sv er m o g e n v a n d e g em e e nt e. I n di t k a de r wi j ze n wi j o o k o p h et r e g u li e r e o n d e r h o u d v a n k a pi t a a lg o e d e r e n. D e v oo r zi e ni n g e n m oe t e n c o nf o r m p la n o p e e n v o ld o e n d e ni v e a u wo r d e n g e br a ch t e n g e h ou d e n. W e l i s i n d e n o t a r e s e r v e s e n v o o r zi e ni n ge n h et b e le i d v a st g e st e ld o m d e r e s er v e s e n v o o r zi e ni n g e n j a a r l i j k s t e g a a n t o e t s e n, e n d e u i t k o m s t e n h i e r v a n o p t e n e m e n i n d e j a a r l i j k s e n o t a r es e r v es e n v o o r z i e n i n g e n. Di t i s e e n po s i t i ev e o n t wi kk e li n g d i e d e p la n n i n g e n c o nt r o l v a n d e g e m e e nt e k a n v er st e r ke n. E e n p u n t v a n a a n da c h t v or m t h i er bi j d e n i e u we v e r or d e ni n g E r i s g e e n k a de r st e l le n d e p a s s a g e m ee r wa a r i n s t aa t d a t j a a r li j k s ee n n ot a r e s er v e s e n v o or zi e n i ng e n di e nt t e v er s c hi j ne n. D a t w i l n i e t z e g g e n d a t e r g e e n n o t a m e e r v e r s c h i j n t. U i t e en d o or h e t c o lle g e v a st g e s t e ld e O u t p ut p la n n i n g - B e st u ur li j k n i v e a u b li j k t d at er i n e lk g ev a l i n ee n ni eu we n o t a za l v er s c hi j n e n. V o o r m e er i nf o r m at i e r o n d om v er or d e ni ng v e r wi j ze n wi j na a r p a r a g r a af 3. 3 S t u u r i nf or m at i e e n 3. 4 W e t- en r e g e lg e v i n g. R e s e r v e s z i j n g e b l o k k e e r d D e g em e e n t e sc h r i j f t g e en r e n t e bi j o p d e r e se r v es, m a a r v o e gt d e ze b e s p a a r d e r e n t e a ls r e nt e b a at a a n d e e x p lo i t at i e t o e. Di t h e ef t g ev o lg e n v o or h e t k ar a kt e r v a n d e r e se r v es. D e ze r e se r v es zi j n i n f ei t e geblo k k e e r d, o m da t i n ze t v a n d e ze r e s e r v es di r e c t g ev o lg e n h e ef t v o or d e b es p a ar d e r e nt e, e n d u s o o k V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 5
26 v o or d e ex p lo i t a t i e. B u dg e t t ai r e ov er we g i n g e n v or m e n de b as i s v o or h e t t o ev o e g en v a n d e b e s p a ar d e r e n t e a a n d e e x p l o i t a t i e. A l s e e n g e m e e n t e d e z e r e n t e b a a t n i e t n od i g h e ef t om haa r b e gr ot i ng s lu i t en d t e k r i j g e n, i s di t ui t er a ar d g un s t i g v o or d e o nt wi k k e li n g v a n d e we e r s t a n ds c a p a ci t e i t. E r wo r d t e e n e xt r a b u f f er o p g e b o u wd e n d e o n t wi k k e li n g v a n d e r e s er v e s b li j f t wa a r d ev a st e n d u s t o e ko m st b e st e n di g e r. H e t we l o f n i et t o ev o e g e n v a n d e r e nt e b aa t h an g t s am e n m et h e t d o e l e n de t o e k om st b e st e n di g h e i d v a n d e i n g e st e ld e r e s er v e. U i t d e d o o r d e r a a d v as t g es t e ld e N o t a R es e r v e s e n V o o r zi en i n g en b li j kt d a t de g em e e nt e er n a ar s t r e e f t o m i n d e t o e k o m s t a l l e e n d e b e s p a a r d e r e nt e v a n d e a lg e m e n e r es e r v e i n t e ze t t e n t e n g un s t e v an d e e x p lo i t at i e. Z o d at ov e r i g e b e st em m i n gs r e s er v e s k u n n en wo r d e n a a n g e we n d zo n d e r da t di t n a d e li g e g e v o lg e n h e e f t v oo r d e e x p lo i t at i e. I n d e b e g r o t i n g wo r d t d e ze g e d e e lt e li j k e d e b lo k k e r i n g v a n de r e s er v e s nog eens aangestipt door te wijzen op geleidelijke afbouw. Echter : deze doelstelling is niet SMART - g e f o r m u l e e r d. N e r ge n s k a n wo r d e n o p g em a a kt i n we lk e m at e d e ze af b o u w m o e t pla a t s v i n d e n e n i n we lk t i j d s b es t ek. O n t w i k k e l i n g v e r m o g e n s p o s i t i e D e o n t wi k k e li n g v a n d e v e r m o g e ns p o si t i e g e e f t o o k i n zi ch t i n d e o nt wi k k e li n g v a n de f i n a n ci ë le p o si t i e. E r i s d u i de li j k s p r ak e v a n co m m u ni c er e nd e v at e n t u ss e n ex p lo i t a t i e e n v e r m o g en. G aa t h e t f i na n c i e e l m i n d e r g o e d m e t e e n g e m e e n t e, d a n z i e n w i j d a t v a a k t e r u g i n ee n af n a m e v a n d e a l g e m e n e r e s e r v e. B i j ov er s c h ot t e n i s v a a k s pr a k e v a n gr o e i. D o or zo we l t e r u g t e ki j k e n n a a r d e o nt wi k k e li n g v a n r es e r v es e n v o or zi e n i n g e n a ls v o or ui t t e b li k k e n, be p a le n wi j i n we lk e m a t e s p r ak e i s v a n e en s o li d e b e e ld. D e v o l g e n d e t a be l ( ) la a t d e o n t wi k ke li n g zi e n v a n af a l g e m e n e r e s e r v e, b e s t e m m i n g s r e s e r v es e n v o or zi e n i n g e n v a n St ei n. T a b e l T e r u g b l i k r e s e r v e s e n v o o r z i e n i n g e n ( b e d ra g e n * ) J a a r o. b. v. r e k e n i n g A l g e m e n e r e s e r v e s B e s t e m m i n g s r e s e r v e s V o o r z i e n i n g e n T ot a a l E e n t er u g b li k op d e o nt wi k k e li n g v a n d e v e r m og e n s p o si t i e la a t e e n o nr u st i g b e e ld zi e n. Bi j d e r ek e ni n g w o r d e n d e e f f e c t e n z i c h t b a a r v a n i n w e r k i n g t r e d i n g B B V e n B T W -c om p e n s at i e f o n d s. Bi j d e r e k e ni n g z i e n w e e e n f o r s e a f n a m e v a n d e be s t em m i n gs r e se r v es. D i t wo r dt v er o or za a k t d o o r da t d e g e m e e n t e e e n a a n t a l r e s e r v e s t o t d e a l g e m e n e r e s e r v e s i s g a a n r ek e n e n. V er v o lg e n s i s d e ze f or s ingekrompen om een voorziening te treffen voor de 55+ regeling van ruim 2, 9 miljoen. Tabel Reserves en voorzieningen , stand per 1-1 (bedragen * ) J a a r o. b. v. b e g r o t i n g A l g e m e n e r e s e r v e B e s t e m m i n g s r e s e r v e s V o o r z i e n i n g e n T ot a a l V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 6
27 B o v e n s t a a n d e t a b e l g e e f t e e n v o o r u i t b l i k. I n d e z e c i j f e r s i s n o g g e e n r e k e n i n g g e h o u d e n m et d e v e r w e r k i n g v a n d e V i x i a -r i si c o s. Ui t d e t ab e l b li j k t d at h et t ot a a l a a n r e s er v e s e n v o o r zi e n i n g e n d a a lt. Tegenover deze daling staat echter wel een versterking van de algemene reserve met ruim 1 miljoen. D i t i s e e n b e la n g r i j k e p o si t i ev e o nt wi k k e li n g. U i t e e n g em e e n t e li j k e ac t ua li s a t i e v an d e a lg e m e n e r e s er v e b li j k t d at a ls d e e xt r a d i v i d e n d g e ld e n wo r d e n i n g e z e t t e r v e r s t e r k i n g v a n d e a l g e m e n e r e s e r v e, d e f i n a n c i ë l e p r o b l e m a t i e k g o e d k a n wo r d e n o p g ev a n g e n d o or d e a lg e m e n e r e s er v e. V o o r e en n a de r e a n a lys e v er wi j ze n wi j ev e n e e n s pa r a gr a af 4. 2 W ee r s t a n dsv e r m o ge n. V o o r d e g em e e nt e i s d e o nt wi k k e li n g v a n d e a lg e m e n e r e se r v e t ot ee n ac c e pt a b e l n i v e a u o o k e e n b e la n g r i j k a a n d a c ht s p un t. W i j v i n d e n d e v e r m o g e n s p o s i t i e e n d e o n t w i k k e l i n g e r v a n o p di t m om e n t v o ld o e n de r o b uu s t. E n v o lg e n s b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r am i n g wo r d e n o ok g e e n r es e r v e s i n g e ze t om t e k or t en af t e d e k k e n. E e n s t er k e v e r m o g e n s p o s i t i e k e n m e r k t z i c h d o o r e e n p o s i t i e f f i n a n c i e r i n g sr e s u lt a a t e n r e la t i ef we i n i g v r ee m d v er m o g e n. D e g em e e nt e h ee f t e en f i na n ci e r i n g st e k or t, e n ee n sc h u ld p o s i t i e. E e n gr o o t g e d e e lt e ( r ui m 7 2 % ) v a n d e a ct i v a s t aa t i s g ef i n a n ci e r d m e t v r e em d v e r m o g e n i n d e v or m v an g eld le n i n g e n. W e l zi e n we e e n v erbetering in d e v er h o ud i n g t u ss e n v r e em d v er m og e n en ei g e n v e r m og e n. D i t wo r d t v er o or za a k t do o r e e n t er u g lo p e n d e s c hu l d. O m d at e e n gr o o t g e d ee lt e v a n h e t v er m o g e n b e st a at ui t v r e e m d v e r m o g e n i s r e n t e -o n t w i k k e l i n g e e n b e l a n g r i j k a a n d a c h t s p u n t. V o o r m e e r i n f o r m a t i e o v e r f i n an c i e r i n g, zi e p a r ag r a af 4. 4 ( Fi n a nc i er i n g ). D e p r o gr am m a b e g r ot i n g g e e f t c o nf o r m he t B B V m ee r j a r i g v o ld o e n d e i n zi c h t i n de o n t wi k k e li n g v a n r e s e r v e s e n v o o r zi e ni n g. O m d at o ok c o n f o r m v er o r de n i ng i s g e h a n d e ld, b e oo r d e le n wi j d e t a ct i s c h e e n o p er a t i o n e le s t uu r i n f o r m a t i e als v o ld o e n d e. W e e r s t a n d s v e r m o g e n E e n a n d er b e la n g r i j k a s pe c t i n on ze b e o or d e li n g v a n h et g em e e nt e li j k e v er m o g e n i s h et we e r s t a n d sv er m o g e n. H et we e r st a n d sv er m o ge n g ee f t d e m a t e a a n, wa a r i n d e gem e e nt e S t e i n i n s t a a t i s m i d d e l e n v r i j t e m a k e n om ni et be g r ot e t e g e nv a l le r s o p t e v a n g e n, zo n d e r da t d i t i n g r i j p e n d e b e le i d s wi j zi gi n g e n t ot g ev o lg h e e f t. D e g em e e nt e h e ef t d e ze c o nf r on t at i e g em a a kt, e n st e lt d a t er v o ld o e n d e we e r s t a n ds c a p a ci t e i t i s o m a a n we zi g e r i s i c o s o p t e ku n n e n v a n ge n. W i j h e b b e n d e a a n we zi g e we e r s t a n d sc ap a c i t e i t v a n d e ge m ee n t e af g e ze t t e g e n he t g em e en t e li j k e r i si c o pr of i e l. Omdat het risicomanagement nog onvoldoende is o nt wi k k e ld, le i d t d i t t o t d e c o n c lu s i e, da t h e t we e r st a n d sv e r m o g e n o n v o l d o e n d e i s. D a t w i l n i e t z e g g e n da t d e g e m e e n t e ni et t e g e n e e n s t oo t j e k a n. D e a a n we zi g e we e r st a n d s c ap a ci t ei t b i e dt e e n b uf f er zo d a t ni et e lk e t e g e nv a ll e r t o t n o o d za k e li j k e b e z u i n i g i n g e n h o e f t t e l e i d e n. V o o r m e e r i n f o r m a t i e o v e r a n a l y s e s r o n d o m w e e r s t a n d s v e r m o g e n, v er wi j ze n wi j n a ar p ar a gr a a f 4. 2 (W ee r st a n d sv e r m o g en ). V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 7
28 3. 3. A n a l y s e s t u u r i n f o r m a t i e C o n c l u s i e D e g em e e n t e b es t em p e lt h a ar p la n n i n g &c o n t r o l i n d e b e gr o t i n g a ls e e n v e r b et er pu n t. W i j d e le n d e ze m e ni n g. O p t a ct i s c h e n o p e r at i o n e e l n i v e a u z i j n e r v o l d o e n d e i n f o r m a t i e -e l e m e n t e n d i e st ur i n g m o g e li j k m a k e n, m a ar o p st r a t e gi sc h ni v e a u i s k ad e r st e l li n g e e n o nt wi k k e lp u n t. O p o p e r at i o n e e l n i v e au b li j kt d a t m e t n am e i n d e p a r a gr af e n h e t f i n a nc i ë le i n zi c h t v e r s t er kt m o et wo r d e n. D e r a a d m o e t zo g o e d m o g e li j k i n s t a a t z i j n o m h a a r b u d g e t r e c h t ui t t e k un n e n o ef e n e n. J u i s t d a a r om i s o o k m e e r j a r i g ci j f e r m at i g i n zi c ht er g b e la n g r i j k. O m da t e r bi n n e n d e o r g an i s at i e v o ld o e n d e i n f or m a t i e a a n we zi g i s, k a n d i t v e r be t er pu n t ee nv o u di g wo r d e n o p g e lo s t. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g e n ver st e r k d e k a d er st e l li n g e n i nf o r m at i e wa a r d e r o n d om d e b e le i d s o n d e r we r p e n u i t d e p a r a g r af e n. le t o o k o p d e k a d e r s t e l l i n g r o n d om r e s er v e s e n v o or zi e n i ng e n ; vo l g n a d r u k k e l i j k e r d e r i c h t l i j n e n v a n h e t B B V e n g e e f m e e r f i n a n c i e e l i n z i c h t i n d e p a r a g r a f e n ( v o o r w a a r d e ) ; be s t e e d r u i m a a n d a c h t a a n d e r i s i co s r on d o m d e p a r a gr af e n ; ge e f p r o gr am m a s e n p a r a g r af e n e e n m ee r j ar i g f i n a n ci e e l k a r a kt e r. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r s t u u r i n f o r m a t i e? E e n g e m e e n t e i s e e n c o m p l e x e o r g a n i s a t i e m e t e e n g r o t e d i v e r s i t e i t a a n p r o d u ct e n e n di e ns t e n. O m st u r i n g t e ku n n e n g ev e n, i s h et v an be la n g, d a t d e r a a d k a d er s s t e lt. H e t i s v oo r r a a d e n c o l le g e v a n g r o o t b e la n g om i n c o n t r o l t e zi j n e n o m i n c o nt r o l t e b li j v e n. D aa r m e e b e d o e le n w e, d at d e ge m ee n t e i n s t a a t i s, s t u r i n g t e g e v e n a a n ha a r f i n a nc i ë le p o s i t i e. O m di t t e ku n n e n b e r ei k en di en t d e r a a d i nv u l li n g t e g e v e n a an zi j n f u n ct i e s, n am e li j k d e k a d er s t e lle n d e, d e a u t o r i s a t i e -, d e a l l o c a t i e - en d e c o n t r o l e r e n d e f u n c t i e. O m a l d e z e f u n c t i e s a d e q u a a t t e k u n n e n u i t v o e r e n, z a l d e r a a d o n d e r m e e r no t a s e n p l a n n e n v a s t s t e l l e n. M et de v as t st e l li n g v a n d e v e r or d e ni n g e x a r t G e m e en t e we t, d e f i n a n ci ë le b e h e e r sv e r or d e ni n g, le g t d e r aa d d e b a si s v o or v e e l v a n d e ze k ad e r s. O ok za l d e g e m e e nt e ov e r a ct u e le ( d o o r d e r a a d ) v a s t g e s t e l d e b e h e e r p la n n e n m o e t en b es c hi k k e n. On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n O n s o n d er zo e k r i c ht zi c h o p r a n dv o or wa a r d e n o m i n co n t r o l t e k u n n e n zi j n. Di t d oe n we, d o or m et n am e t e ki j k e n n a ar dr i e i n f o r m a t i e n i v e a u s ( s t r a t e g i s c h, t a c t i s c h e n o p er at i on e e l). E e n r a a d s t e l t d e k a d er s o p b as i s v an e en v i s i e e n o p b a si s v a n i nt er n e en e xt er ne o n t wi k ke li n g e n. D i t g e b e ur t m e t d e g em e e n t e li j k e p r o gr am m a b e g r ot i n g, k ad e r n ot a s e n a nd e r e b ele i d s t u k k e n. H et k o m t o o k v o or d a t g em e e nt e n d e p ar a gr a f en ui t d e b e gr o t i n g e e n k a d er st e l le n d e f u n ct i e la t e n v er v u lle n. D i t k a n wo r d e n om s c hr ev en a ls i nf or m at i e v oo r zi e ni n g o p s t r a t eg i sc h ni v ea u. V o o r h et b e r ei k en v an d o e ls t e l li n g e n i s i nf o r m at i ev o o r zi e ni n g o p t ac t i s c h ni v e a u n od i g. Z o k a n d e g e m e e n t e b e s l i s s i n g e n n e m e n, d i e b e t r e k k i n g h e b b e n o p h e t t o e wi j ze n v a n m i d d ele n, v as t st e l le n v an p r o c e d ur e s, b ud g e t t e n e n d e b eo o r d e li n g e r v a n. D e i nf o r m at i eb e h o ef t e wo r d t b e p aa ld, d o o r d e i nf o r m at i e V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 8
29 d i e n o d i g i s, om d o e ls t e l li n g e n h a a lb a a r t e m a k e n. D at g eb e u r t do o r g aa n s m et v e r o r d e ni n g e n, p ar a gr a f e n e n p r o g r am m a s. O m ui t e i n de li j k d e j u i s t e b e s li s si n g e n t e ku n n e n n em e n, o f o m bi j s t ur i n g t e k u n n e n g e v e n, zi j n v a ak m e er d e t ai l li s t i s ch e g eg ev e n s n o di g. K wa li t e i t en t i j d i gh e i d v a n d e ze i n f o r m a t i e zi j n b e la n g r i j k e n m o et e n afgestemd zijn op de informatie die nodig i s om d e j ui s t e b es li s s i n g e n t e ku n n e n ne m e n i n li j n m et d e d o e ls t e l li n g e n v a n d e p r o gr am m a b e g r o t i ng. Di t i s i nf o r m at i ev o o r zi en i n g o p o p er a t i on e e l n i v e a u. B e o o r d e l i n g s t u u r i n f o r m a t i e S t u u r i n f o r m a t i e O o r d e e l s t r a t e g i s c h : o n v o l d o e n d e O o r d e e l t a c t i s c h : v o l d o e n d e O o r d ee l o p e r at i o n e e l : o n v o l d o e n d e D e ze b e h a a ld e s c o r e s zi j n g e b as e e r d o p g e m i d d e ld e s c o r e s ui t di v er s e o n d er d e le n d i e wi j a ls r e le v a nt b e s c h o u we n v o or d e i n f or m a t i e wa a r d e va n d e p r o gr am m a b e g r ot i n g. I n on s on d e r zo e k g a a t d e a a n d a c ht m e t n a m e u i t, n a ar d i e o n d er we r p e n di e v o or s t ur i n g op d e f i n a nc i ë le p o si t i e b e la n g r i j k zi j n e n b ov e n di e n b i j e lk e g em e e n t e v o o r k om e n. O nd e r st a an d e t a b e l v at d e r e s u lt a t e n n a ar s t u ur i n f or m at i e bi j d e g em e e nt e S t e i n s am e n. T a b e l R e s u l t a t e n o n d e r z o e k s t u ur i n f o r m a t i e b e g r o t i n g S t u u r i n f o r m a t i e S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r at i o n e e l W F B e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g V o l d o e n d e V o l d o e n d e V o l d o e n d e 7 V e r m o g e n O n v o l d o e n d e V o l d o e n d e V o l d o e n d e 3 L o k a le h e f f i n g e n O n v o l d o e n d e V o l d o e n d e V o l d o e n d e 1 W e e r s t a n d s v e r m o g e n O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e 2 O n d e r h o u d v a n k a p i t a a l g o e d e r e n O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e 2 F i n a n c i e r i n g V o l d o e n d e V o l d o e n d e O n v o l d o e n d e 1 B e d r i j f s v o e r i n g V o l d o e n d e O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e 1 V e r b o n d e n p a r t i j e n O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e 1 G r o n d b e l e i d V o l d o e n d e G o e d O n v o l d o e n d e 2 O p b a si s v a n on ze r i si c o a n a lys e h e b b e n b i j e e n we g i n g t o e g ek e n d a a n d e v e r sc h i lle n d e o n d e r d e le n. D a a r b i j h e b b e n wi j e r v o o r g e k o ze n om he t zwa a r t e p u nt t e le g g e n o p d e o n d er d e le n b e gr o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g, e n v er m o g e n. D e ze we g e n zwa a r d e r m e e d a n d e p ar a gr a f en om d a t de o n de r d e le n b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r am i n g, e n v er m og e n d e b e la n g r i j k st e i nf o r m at i e b ev a t t e n o m o p d e f i n an c i ë le p o s i t i e t e st ur e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 2 9
30 S t r a t e g i s c h n i v e a u U i t d e t a b e l b l i j k t, d a t d e g e m e e n t e o p st r a t e gi s c h n i v e a u o nv o ld o e n d e s co o r t op de b e h e er sm a t i g e o n d e r w e r p e n : v e r m o g e n ; lo k a le la s t e n ; w e e r s t a n d s v e r m o g e n ; o n d e r h o u d v a n k a p i t a a l g o e d e r e n ; v er b o n d e n p ar t i j e n. D e a a n d a c h t i n o n s o n d e r z o e k o p s t r a t e g i s c h n i v e a u g a a t m e t n a m e u i t n a a r s t r u c t u u r e n b e le i d. D ui d e li j k m o et zi j n wa t d e d oe ls t e l li n g e n zi j n en h oe d e g e m e e n t e d e nk t d e ze t e r e a li s e r e n. D e o nv o ld o e n d e s o p s t r at e gi s c h ni v e a u wo r d e n m et n am e v er o o r za a k t d o o r o nv o ld o e n d e k a d e r s t e lli n g, t e we i n i g i n zi c h t i n s t r a t e g i s c h e o n t w i k k e l i n g e n die inv lo e d ku n n e n h e bb e n op h et b e le i d, of e r wo r d e n g e e n r e la t i es g e le g d t u s s e n b e le i d s k a d er s e n p r o gr am m a s. D a a r om sc o o r t d e g em e e nt e g em i d d el d o n v o l d o e n d e. W ij m er k e n d a ar b i j we l o p d a t d e d ui d e li j ke s t r at e gi s c h e k a d er st e l li n g e n pr i o r i t ei t en i n d e b e gr o t i n g , z o a l s h e t w e r k e n v a n u i t e e n v i s i e e n m i s s i e a ls e e n st e r k p u nt i s. T a c t i s c h n i v e a u Op tactisch niveau worden onvoldoendes gescoord bij: w e e r s t a n d s v e r m o g e n ; o n d e r h o u d v a n k a pi t a a lg o e d e r e n ; b e d r i j f s v o e r i n g ; v er b o n d e n p ar t i j e n. D e z e o n v o l d o e n d e s w o r d e n m e t n a m e v e r o o r z a a k t d o o r h e t o n v o l l e d i g v o l d o e n a a n d e i n f o r m a t i e -ei s e n u i t h et B B V e n / o f d e v e r o r d e n i n g O p h e t o n d er d e e l b e d r i j f sv o e r i n g wo r d t s p e ci f i e k o nv o ld o e n d e i n z i c h t g e b o d e n i n b e l a n g r i j k e v e r b e t e r p u n t e n z o a l s a d m i n i s t r a t i e v e o r g a n i s a t i e, i n t e r n e c o n t r o le, p la n n i n g & c o n t r o l e n r i si c om a n a g em e nt. V e r o r d e ni n g k u n n en we b e s c ho u we n a ls d e k a ps t o k v a n p la n n i n g & c o nt r o l v o or d e r aa d. H i er i n s t e lt d e r a ad sp e ci f i e k e k a d er s, wa a r m e e st ur i n g wo r d t g e g ev e n a a n d e g em e e n t e li j k e f i n a n ci ë le p o s i t i e. K a d e r st e l li n g s p e e lt e e n b e la n g r i j k e r o l i n d e ge m ee n t e li j ke f i n a n ci ë le h u i s h o ud i n g. W a n ne e r di t p r oc e s n i e t g o e d v er lo o p t, k a n d i t n e g a t i ev e g evo lg e n h e b b e n v o or de k wa li t e i t v a n b es lu i t v o r m i n g. Di t k a n uiteraard weer gev olgen hebben v oor de gemeenteli j k e f i n a nc i ë le p o si t i e. D e P & C c yc lu s i s a a n d e m a at, wa n n e e r d e g e h e le c yc lu s v a n g em e e nt e li j k p la n n e n, ui t v o er e n, a n a l ys e r e n e n b i j st u r e n g es t r u ct u r e er d wo r d t d o or lo p e n. D e b u d g et c yc lu s v a n S t e i n b e st a a t ui t e e n k a d e r n o t a, w a a r i n d e g e m e e n t e k a d e r s v a s t le g t v o or h e t v o lg e n d e b e gr o t i n g sj a ar e n d e d r i e o p v o lg e n d e j a r e n. N a h e t v a s t s t e l l e n v a n d e b e g r o t i n g, i n f o r m e e r t h e t c o l l e g e d e r a a d t u s s e n t i j d s door middel v a n t w e e t u s s e n t i j d s e r a p p o r t a g e s. M e t d e p r o g r a m m a r e k e n i n g w o r d t v e r a n t w o o r d i n g a f g e l e g d o v e r d e r e s u lt a t e n e n b e p a a lt d e r a a d, o f v o or d e p r o g r am m a s v a n h e t lo p e n d e j aa r b i j st e l l i n g n o d i g i s. D e g em e e n t e r a a d st e lt o p ba s i s v a n d e v e r o r d en i n g d e k a d er s v a st v o o r wa t be t r ef t b e gr o t i n g e n v e r a n t w o o r d i n g. D i t h o u d t o n d e r m e e r o o k i n, d a t b i j d e a a nv an g v a n e en ni e u we r a a d s p e r i o d e e e n p r o g r a m m a -i n d e li n g wo r d t v a s t g e s t e ld. O o k st e lt d e r a a d d e b e o o g d e m a a t s c h a p pe li j k e ef f ec t e n e n d e d a a r bi j h or e n d e i n di c at or e n v a s t. M e t n a m e h e t o n t b r e k e n v a n i n d i c at o r en v i n d e n wi j e e n zwa k p u n t i n d e V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 0
31 b e g r o t i n g v a n d e g em e e nt e St ei n. P r es t at i e no r m e r i n g i s j ui st b e la n g r i j k bi j h et g eve n v a n st u r i n g o m d e d o e ls t e l li n g e n t e k un n e n b e r ei k e n. H et s pe c i f i ek a a ng ev e n h o e r e su lt a t e n wo r d e n g e m et e n i n d e p r o g r a m m a s le v e r t e en b e la n g r i j k e bi j d r ag e a a n h e t S M A R T m a k e n v a n d e d o e ls t e l li n g e n, e n v e r gr o ot d e t r a n s pa r a nt i e bi j ui t v o e r i n g v a n d e b e gr o t i n g. Di t g e b e ur t n u i n o nv o ld o e n d e m at e. H e t b e la n g r i j ks t e d o e l v a n ui t f i n a nc i e e l oo g p u n t i s, d a t d e b e gr o t i n g, t u s se n t i j d s e r a p p o r t a g e s e n j a a r s t uk k e n e e n zo d a ni g i n zi c ht v e r s c h af f e n d at e e n v er a nt wo o r d o or d e e l k a n wo r d e n g ev or m d ov e r d e f i n an c i ë le p o s i t i e e n ov er d e b at e n e n la s t e n. D e n o o d za k e li j k e t r a n sp a r a nt i e i s d e els g e b o r g d i n n a le v i ng v a n d e v o o r s c h r i f t e n. D e g e m e e n t e S t e i n v o l g t d e v o o r s c h r i f t e n i n v o l d o e n d e m a t e ( z i e p a r a g r a a f 3. 4 W et - en R e g e lg e v i n g), m a a r er zi j n v e r b et e r p u nt e n. E e n a n d er b e la n g r i j k d o e l v a n e e n g o e d we r k e n d e p la n n i n g & c o nt r o l c yc lu s i s d at g e e n gr o t e af wi j ki n g e n o n t st a a n t u ss e n da t g e ne wa t b eg r o ot i s, e n d e u i t ei n d e li j k e j a a r r e k e ni n gr e s u lt a t e n. A l s s t r u ct u r e le t ek o r t e n o n t s t a a n, k a n d i t v o or o n s r e d e n zi j n om h e t t o e zi c ht t e v e r s c h e r p e n. O p t a ct i s c h n i v e a u wo r d t g e m i d d e l d v o l d o e n d e g es c o o r d, om d a t ov er he t a lg e m e e n v o ld o e n d e i n f or m a t i e a a n we zi g i s om g e s t e ld e d o e ls t e l li n g e n t e k u n ne n b er ei k e n. O p e r a t i o n e e l n i v e a u Op operationeel niv eau worden onv oldoendes gescoord bij: w e e r s t a n d s v e r m o g e n ; o n d e r h o u d v a n k a p i t a a l g o e d e r e n ; f i n a n c i e r i n g ; b e d r i j f s v o e r i n g ; v er b o n d e n p ar t i j e n ; g r o n d b e le i d. D e z e o n v o l d o e n d e s w o r d e n v e r o o r z a a k t d o o r d a t w e i n i g o f g e e n f i n a n c i e e l i n zi c ht wo r d t g e b o d e n i n de ze o n d e r we r p e n, t e r wi j l m et d e ze o n d er we r p e n b e la n g r i j k e r i si c o s g e m o e i d k u nn e n zi j n of s p r a k e i s v a n e e n o m v a n gr i j k b u d ge t t a i r b e s la g. D e p a r a gr af e n m i s s e n d et ai li n f o r m at i e o p m aa t. O p o p e r a t i o n e le s t u ur i nf o r m at i e sc o o r t d e g em e en t e g em i d d e ld d a a r o m o n v o l d o e n d e. D e r a a d m oe t zo g o ed m o g e li j k i n s t a at zi j n om h a ar b u dg e t r e c ht ui t t e k u n ne n o ef e n e n. J ui st d a a r om i s ci j f er m a t i g i nzi c h t er g b e la n g r i j k. U i t o n s o n d e r z o e k b l i j k t d a t e r b i n n e n d e o r g a n i s a t i e v o l d o e n d e i n f o r m a t i e a a n we zi g i s, e n d a t d e ze o p a a nv r a a g o o k v o lle d i g e n s n e l g e le v e r d ka n wo r d e n. H e t i s da a r om r e la t i ef ee nv o ud i g o m v er b e t e r p u nt e n o p t e p a kk e n. K w a l i t e i t s v e r b e t e r i n g b e l e i d s u i t g a n g s p u n t e n n o o d z a k e l i j k O m d a t v e e l o n v o l d o e n d e s w o r d e n g e s c o o r d o p b e h e e r s m a t i g e o nd e r we r p e n u i t de p a r ag r af e n v a n d e p r o g r am m a b e gr o t i n g, v i n d e n wi j h et b e la n g r i j k om hi er n a de r o p i n t e g a a n. V o lg e n s h e t B B V wo r d e n i n de p ar a gr a f en o n d er we r p e n b e h an d e ld d i e v a n b e la n g zi j n v o or de f i na n ci ë le positie. De paragrafen bevatten de beleids u i t g a n g s p un t e n v a n b e h e er sm at i g e a ct i v i t e i t e n e n de lo k a le h e f f i n g e n e n v a l le n d a a r om o n d e r d e b e le i d s b e gr ot i n g. V i a d e ze p ar a g r a f e n k a n de r a a d o ok hi e r n a d r u k k e li j k ze lf d e b e le i d s ui t g a n g s p u nt en v a st st e l le n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 1
32 H e t i s b e l a n g r i j k d a t d e z e b e l e i d s u i t g a n g s p u n t e n k wa li t a t i ef a a n d e m a at zi j n e n da t h e ld e r i s we lk e u i t ga n g s p u nt e n d e g e m ee n t e h a nt e er t. Di t k an o p t we e m a ni e r en : v i a e e n s e p ar a t e b e le i d s n ot a ; v i a e e n u i t g e br e i de p ar a gr a a f. D e g em e e n t e St e i n h e ef t h a ar f i n a n ci ë le v er o r d e n i n g e n g e a ct u a li s e e r d i n f e b r ua r i I n d e o u d e f i n an c i ë le v er o r de n i ng ui t wa s d e k ad e r st e l li n g r o n d om d e ze b e le i d s u i t g a n gsp u n t e n g e r eg e ld. Z o m o e s t e n m i n i m a a l e e nm a a l i n d e v i er j a a r b e le i d s n ot a s r o n d om d e o nd e r we r p en u i t d e pa r a gr a f e n a a n d e r a a d t e r v a st st e l li n g wo r d e n a a n ge b o d e n. I n d e ni e u we v e r o r d e ni n g i s di t ni et m e er g e r e g e ld. D i t h e ef t v o lg e n s d e g e m e e n t e e e n d er e g u le r e n d e f f ec t. W i j m e r k en hi e r b i j o p d at h e t v er wi j d e r en v an m et n am e d e k a d er s t e lle n d e p a s s a g e s g ev o lg e n k a n h e b b e n v o o r d e k a d e r s t e l l e n d e r o l v a n d e r a a d. H e t i s ni et d ui d e li j k of d e g em e e nt e k i e s t v o or s e p a r a t e b e le i d s n o t a s of u i t g e br e i d e p ar a gr a f en. A ls d e g e m e e nt e e r v o o r ki e st g e en se p a r a t e be le i d s n o t a s d o o r d e r aa d t e la t e n v as t st e l le n, b e t e ke n t di t d a t de k ad e r st e l le n d e r o l i n d e pa r a gr a af t o t ui t dr u k ki n g m o e t k om e n. B e le i d za l d a a r o m d e e l m oe t e n u i t m a ke n v a n d e p ar a g r a a f. D e p ar a g r af en zu l l e n d u s ui t g e b r ei d er m o et e n zi j n d a n wa n n e e r d e g em e e nt e k i e st v o o r b e le i d s n ot a s. Z o za l h e t k wa li t e i t s n i v e a u t e lk e n s d e e l m oe t e n ui t m a k e n v a n d e p ar a g r a af. D i t v er s t er kt o ok de n o od za a k v o or e en ho g e k wa li t e i t v a n d e p a r a g r af e n. A ls d e ze o nv o ld o e n d e i n f or m a t i e b ev at t en, b e t e k e nt di t e e n v er ar m i n g v a n d e k a d er s t e lle n d e e n c o nt r o le r e n d e r o l v a n d e r a a d. E e n s u b st a nt i e e l d e e l v a n d e p la n n i n g & co n t r o l k a p st o k v a n d e r a a d, zo a ls wa s v as t g e le g d i n d e f i n an c i ë le v er o r de n i ng ( ), i s i m m e r s v e r wi j d e r d. I n d e h ui di g e s i t u at i e b li j kt d a t e r o nv o ld o e n d e k a de r st e l li n g p la a t sv i nd t d o or m i d de l v a n be le i d s n o t a s o f d e p a r a g r a f e n. D i t i s e e n o n t w i k k e l p u n t. V a n u i t h e t p e r s pe c t i ef v a n W et - e n R e ge l g e v i n g b li j kt da t d e h u i di g e p a r a gr af e n i n d e b e g r ot i n g ee n kwa li t e i t si m p u ls k u n n e n g e br u i k e n. D e i nf or m at i e ui t d e p a r a g r a f e n b li j kt v a a k t e s um m i er, ni e t c on f o r m B B V, e n da a r d o or o n t br e e kt n o o d za k e li j k e t r an s p ar a n t i e. I n h o o f d st u k 4 wo r d t di e p er i n g eg a a n o p d e i s t -situatie van de paragrafen tegenover de soll-s i t u a t i e. S t r a t e g i s c h e d i s c u s s i e b e l a n g r i j k e r i s i c o s H e t we r k e n m et s e p ar a t e n ot a s be t e ke n t d a t d e r a ad e xp li c i e t st i ls t a at bi j d e n o o dza k e li j k e b e s l u i t v o r m i n g e n k a d e r s t e l li n g. D i t i n t e ge n s t e l li n g t o t h e t o p n em e n v a n a l le i n f o r m a t i e e n b e s lu i t v or m i n g i n de p ar a gr a f e n a ls o n d er d e e l v a n d e b eg r o t i n g sv a st s t e lli n g. D e ge m e en t e lo o p t he t r i s i c o d at o n v o ld o e n d e wo r d t st i lg e s t a a n bi j b es lu i t v or m i n g r o n d om s p e c i f i e k e o n d e r w e r p e n u i t d e p a r a g r a f e n. Z o a ls r i s i c o s r o n d o m w e e r s t a n d s v e r m o g e n, o n d e r h o u d k a p i t a a l g o e d e r e n, v e r b o nd e n p ar t i j e n e n g r o n d b e le i d, m a a r o o k k wa li t e i t s b e e ld e n a c h t er s t a l li g o n d e r h o ud. D e ze o n d e r we r pe n g e ld e n d a n n i et a ls a p a r t e a g e n d a p u n t e n b i j e e n r a a d s v e r g a d e r i ng, m a a r wo r d e n i n t e g r a a l b e h a n d e ld t i j d e n s h e t v a st st e l le n v a n d e b e gr o t i n g. H o e v e e l h e i d v e r s u s i n f o r m a t i e w a a r d e A ls d e g e m e e nt e v o ld o e t a a n d e kwalit e i t s e i s e n r o n d o m d e p a r a g r a f e n, e n m e n is v o l l e d i g i n h e t v er s c ha f f e n v a n r e le v a nt e i nf o r m at i e, h e e f t d a t di r ec t e g ev o lg e n v o or d e aa n g e b o de n h o ev ee lh e i d i n f o r m a t i e. D e ze za l t o e n e m e n, wa a r d o o r h e t r i si c o o nt s t a a t d at e e n t e g e n st r i j d i g ef f e ct wo r d t be r ei kt. N a m e l i j k e e n d a l i n g v a n d e i n f o r m a t i e w a a r d e v o o r d e o n t v a n g e r. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 2
33 M e e r j a r i g k a r a k t e r I n d e r e g e l h e b b e n be le i d s n o t a s e e n s t r at e g i s c h e n m e er j a r i g k a r ak t er. A ls g e e n be le i d s n o t a s m e er v er s c hi j n e n d i e b et r ek ki n g he b b e n o p de p a r a g r a f e n, d r ei gt d e st r at e gi s c h e i n f or m a t i ev o o r zi e ni n g r o n d om b e l a n g r i j k e o n d e r w e r p e n t e v e r d w i j n e n. W i j z i j n d a a r o m v a n m e n i n g d a t d e p a r a g r a f e n o o k e e n m e e r j ar i g k a r a kt e r m o e t e n kr i j g en, n a a st d e a l b e st a a n d e m e er j ar e nr a m i n g. E e n ze lf d e r e d e n at i e k a n o o k g e ld e n v o or d e p r o g r am m a s. P r o g r a m m a s h e bb e n e e n st r at e gi s c h k a r a k t e r. H e t z i j n d e p r e s t a t i e m o t o r e n v a n d e r a a d o m d e l a n g e t er m i j nv i si e ( > r a ad s p e r i o d e) t e r e a li s e r e n. I n d i t k a d e r v i n d e n w i j o o k d a t p r o g r a m m a s e e n m e e r j a r i g k a r a k t e r m o e t e n he b b e n. U i t h e t pr o g r am m a p la n v a n d e be le i d s b eg r o t i n g b li j kt d at d e pr o gr a m m a s v a n S t ei n i n f i n an c i ë le zi n slechts 1 jaar (korte termij n) v o o r ui t k i j k e n, t e r wi j l d e b e le i d s e f f e ct e n e n b e le i d s ko e r s e e n m e e r j a r i g b u d g e t t a i r b e s la g h e b b e n. I n d e v o lg e n d e t a b e l h e b b e n wi j h et b e st a a n d e i n zi c ht e n g e we n s t e i n zi c h t i n d e pr o g r am m a s i n zi c ht e li j k g e m a a kt : T a b e l F i n a n c i e e l i n z i c h t p r o g r a m m a s P r o g r a m m a Be s t a a n d i n zi c ht G e we n s t i n zi c ht X = a a n w e z i g R e k e n i n g B e g r o t i n g B e g r o t i n g X X X M j r M j r X X X X X X M j r U i t br e i d i n g v a n h et f i n a n ci ë le i n zi c ht m et d e s c hi j v e n v a n d e m e er j a r e nr am i ng v e r st e r kt h e t st r at e gi s c h e i n zi c ht e n d wi n g t om m e er v o o r ui t t e k i j k en. Di t k a n e e n p o si t i ef ef f e ct h e bb e n op de k wa li t e i t v a n d e m e e r j ar e n r a m i n g. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 3
34 3. 4. A n a l y s e W e t - e n R e g e l g e vi n g C o n c l u s i e O p h o o f d l i j n e n v o l d o e t d e g e m e e n t e a a n d e b e l a n g r i j k s t e v o o r s c h r i f t e n z o a l s t e r m i j n e n e n B B V. M aa r h e t i s b e la n g r i j k d a t v er b et e r i n g e n wo r d en d o o r g ev o er d. D i t k om t d e t r a n s p ar a nt i e e n hi er m e e h et f i n a n c i ë l e i n z i c h t t e n g o e d e e n i s b e la n g r i j k v o o r d e k a d er st e l le n d e e n c o nt r o le r e n de r o l v a n d e r a a d. D i t z i j n r e l a t i e f e e n v o u d i g e v e r b e t e r p u n t en. D e g em e e n t e i s o o k b e zi g m et e en b e la n g r i j k e v er b e t e r s la g r o nd o m i n t er n e c o nt r ole, e n v er wa c h t d at d e ze v er b et e r s la g zi c h za l v e r t a le n i n e e n b e t er r e s u l t a a t r o n d o m r e c h t m a t i g h e i d. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g e n neem het v erplic h t e ov er zi c ht v an i n ci d e nt e le la s t e n e n b at e n o p i n d e t o e li c ht i n g op h e t ov er zi c ht v a n b a t e n e n l a s t e n ( v o o r w a a r d e ). G e e f d i t ov er zi c ht o ok e en m e er j ar i g k ar a kt e r t e r b ev o r d er i n g v an het inzicht in het structurele ev enwicht in b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g; ge e f p r i o r i t e i t a a n v e r b et er i n g v a n d e a dm i ni st r a t i ev e o r g a n i s a t i e, i nt e r n e c o nt r o le e n rechtmatigheid. Verbetering is essentieel v oor een de kwali t e i t v a n d e f i n an c i ë le f un c t i e ; co n t r o le e r d e p la n n i n g & co n t r o l d o c u m en t e n o p n a le v i n g v a n h et B B V ; ve r b e t e r d e k w a l i t e i t v a n d e p a r a g r a f e n d o o r e e n s t r i k t e r e n a l e v i n g v a n h e t B B V ( v o o r w a a r d e ) ; D i t v e r g r o o t h e t i n z i c h t i n b e h e e r s m a t i g e a s p e c t e n, m o g e li j k e r i si c o s e n h oe hi e r m e e wo r d t om g e g a a n; ev a l u e e r o f d e d o o r h e t c o l l e g e a a n g e b o d e n o u t p u t k a l e n d e r d e k a d e r s t e l l e n d e e n c o n t r o l e r e n d e r o l v o ld o e n d e o nd e r st e u nt. W a a r om on d e r z oe k n a ar We t - e n r e g e l g e v i n g? G em e e nt e n m o et e n v o ld o e n a a n a l le r le i W et - en r e g e lg e v i n g. V a n ui t f i na n ci e e l p e r s p e ct i e f zi j n m e t n am e d i e r e g e ls e n we t t e n v a n b e la n g d i e d e ge m e e nt e r aa d i n zi j n k a d er st e l le n d e e n c on t r o le r e n d e t a ak o n d e r st e u n e n. V an u i t o n ze t o e zi ch t h o ude n d e r o l li g t d e f o c u s o p t er m i j n e n v a n b eg r o t i n g e n r e k en i n g, h e t nav o lg e n v a n h e t B e s lu i t B e g r ot i n g en V e r a nt wo o r d i ng, a a n we zi g h e i d v a n d e r e k e n k am e r f u n ct i e e n d e a a n we zi g h e i d v a n d e v e r p li c ht e v e r or d e n i n g e n 2 1 2, en 2 1 3a. W an n e er e en g em e e nt e n i et a a n we t t e li j ke v er p li c h t i n g e n v o ld o e t, k a n d i t r e d e n zi j n om d e g em e e nt e o n d e r p r ev e n t i ef t o e zi c ht t e s t e lle n. On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n I n o n s o n d e r z o e k h e b b e n we m et n am e ge k e k e n n a a r t e r m i j n e n, n av o lg i n g B B V e n n a le v i n g v a n d e f i n an c i ë le v er o r de n i ng e n. T e r m i j n e n D e G em e en t e we t le g t v a s t, d a t d e v a s t g e s t e l d e b e g r ot i n g v o o r 1 5 n ov em b er v an he t j a ar v o o r af g a a n d e a a n d at wa a r v o or de b e gr ot i ng di e nt, a a n G e d e p u t e e r d e S t a t e n wo r d t g e zo n d e n ( ar t ). V o or d e v as t g es t e ld e j aa r r e k e ni n g i s d e ze t e r m i j n g e s t e ld o p 1 5 j u li v a n h e t j a a r, v o lg e n d op h e t b e gr ot i n gs j a ar. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 4
35 W an n e er ni et a a n d e z e e i s v a n t i j d i g h e i d wo r d t v o ld a a n, k a n de Pr ov i n ci e pr ev e nt i e f t o e zi c ht i n st e l le n. V o o r d e g em e e nt e S t e i n i s di t ni e t a a n d e o r d e. Z i j h o u d t zi c h a a n d e g e st e ld e t e r m i j ne n. T e r m i j n e n B e o o r d e l i n g : g o e d B B V D e g em e e n t e li j k e be g r ot i n g i s o p g e ze t v olg e n s h e t B B V. Zi j b es t a at u i t ee n : beleidsbegroting (onderverdeeld in een programmaplan plu s p a r a gr a f e n) ; fi n an c i ë le b e g r o t i n g ( on d e r v e r d e e ld i n e en ov er zi c h t v a n b at e n e n la s t e n e n d e t o eli c h t i n g) ; ui t ee n ze t t i n g v a n d e f i n a n ci ë le p o s i t i e e n d e t oe li c h t i n g. D e z e s t r u c t u u r m o e t v e r v o l g e n s o o k w o r d e n d o o r v e r t a a l d n a a r t u s s e n t i j d s e p r o g r a m m a r a p p o r t a g e s e n p r o g r am m ar e k e ni n g. M a ar o ok n a ar p r o du c t e nr a m i n g en e n pr o d u ct e n r ea li s a t i e. D i t la a t s t e i s e e n o n t wi k k e lp u n t, d a t d e g em e e nt e i nm i dd e l s a ct i ef h e e f t o p g e p a kt. W i j zi j n v a n m e n i ng d at d e b eg r ot i ng o p h o o f d li j n e n aa n d e v o or s c hr i f t e n v o ld o e t. E c h t e r, e e n a a n t a l v er b e t er p u nt e n i s wa a r n e em b a a r : in zi c ht i n i n ci d e nt e le la s t e n e n b a t en ; na v o l g e n r e g e lg e v i n g r o n d om p a r a g r af e n; ui t v o e r i n g si nf o r m at i e. I n c i d e n t e l e l a s t e n e n b a t e n I n z i c h t i n i n c i d e n t e l e l a s t e n e n b a t e n i s v a n b e l a n g v o o r e e n j u i s t e i n t er p r e t at i e v an d e b a t e n e n la s t e n e n d e f i n a n c i ë l e p o s i t i e. D a ar om m o et c o n f or m a r t. 1 9 B B V ee n ov e r zi c ht wo r d e n o p ge n o m e n i n d e t o e l i c h t i n g o p h e t o v e r z i c h t v a n d e b a t e n e n l a s t e n. D i t ov e r zi ch t o n t b r e ek t. I n d e m e e r j a r e n r a m i n g w o r d t w e l d e m u t a t i e g e p r e s e nt e er d, m a a r di t ov er zi c ht bi ed t o nv o ld o e n d e i n zi c h t o p d e j ui st e p le k. W i j a d v i s e r e n, u i t h e t o o g p u n t v a n t r a n s p a r a n t i e, ee n i nt e g r a a l m e e r j a r i g ov er zi c h t v a n i n ci d e nt e le b a t e n e n la s t e n o p t e n em e n i n d e t o e li c h t i n g op h e t o v e r z i c h t v a n d e b a t e n e n l a s t e n. Di t v er st e r k t h et i n zi c ht i n h e t s t r u ct u r e le ev e n wi c ht i n b e g r ot i n g e n m e e r j ar e n r a m i n g. N a v o l g i n g r e g e l g e v i n g p a r a g r a f e n I n d e p ar a g r a f e n wo r d e n on d e r we r p e n, di e v a n b e la n g zi j n v o or h et i n zi ch t i n d e f i na n c i ë le p o si t i e b e h a n d e ld. E e n aa n t a l p a r ag r af e n i s v er pli c h t. D at zi j n: lo k a le h e f f i n g e n ; we e r s t a n d sv er m o g e n; on d e r h o u d k a pi t a a lg o e d e r e n ; fi n an c i e r i n g ; be d r i j f sv o er i n g ; ver b o n d e n p ar t i j e n ; gr o n d b e le i d. A l d e ze p a r a g r a f e n zi j n o p g e n om e n i n d e g em e e n t e li j k e be g r ot i n g. H o of d s t u k 4 v an d e ze r ap p o r t a g e pr e s e nt e e r t d a a r v a n n o g ee n n ad e r e a n a lys e. H i er ui t b li j kt, d at d e v o or s c hr i f t e n n i et a lt i j d v o ld o e n d e V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 5
36 wo r d e n n a g e le e f d. H et g ev o lg i s d at op di v er s e o n d er we r p e n o nv o ld o e n d e f i n a n ci ee l i n zi c h t wo r dt g e b o d e n. U i t v o e r i n g s i n f o r m a t i e E e n o n d er d e e l v a n h et B B V i s u i t v o er i ngs i nf o r m at i e. D e ze be s t aa t u i t : pr o d u ct e n r a m i n g e n t o e li c ht i n g t e n t i j d e v a n d e b e g r ot i n g; pr o d u ct e n r e a li s a t i e t e n t i j d e v a n d e j a a r s t u k k e n. W i j c o n s t a t e r e n d a t t e n t i j d e v a n d e b e g r o t i n g g e e n p r o d u c t e n r a m i n g i s. I n d e b e g r o t i n g i s o o k g e en o v er zi c ht op g e n om e n wa a r ui t b li j kt we lk e p r o d uc t en bi j we lk e p r o g r am m a s h or e n. D i t b e p er k t d e t r a n s p a r a n t i e i n d e f i n a n c i ë l e p o s i t i e. D a ar n a a st ka n di t o ok d ui d e n o p o nv o ld o e n d e s t u u r i nf o r m at i e v o or h e t c o l l e g e. D e u i t v o e r i n g s i n f o r m a t i e i s i m m e r s p r i m ai r b e d o e ld v o or h et c o l le g e e n d i e n t o o k d o or h et c o l le g e t e wo r d e n v a s t ge s t e ld. Inmiddels is dit knelpunt opgepakt. In februari i s we l e e n p r o d u ct e n r a m i n g v as t g e st e ld. D e ze h e ef t e e n b e h e e r s m a t i g k a r a k t e r e n v o l d o e t d a a r m e e n i e t a a n d e e i s e n v a n h e t B B V. H et B B V g e e f t d u i d e li j k e v o or s ch r i f t e n i n ar t i k e l 6 6 t / m 7 0 r o n d om d e v o or s c hr i f t e n v a n ui t v o er i ng s i n f or m a t i e. B e o o r d e l i n g B B V U i t o n s o n d er zo e k b li j kt da t o p h o o f d l i j n e n d e r e g e l s v a n h e t B B V v o l d o e n d e wo r d e n g ev o lg d. Hi e r d o o r k a n v o l d o e n d e i n z i c ht in de financië le p os i t i e wo r d e n g ek r e g en. B B V B e o o r d e l i n g : v o l d o e n d e O n d a n ks d e ze v o l d o e n d e v or m t n a le v i ng v a n h e t B B V e e n be la n g r i j k p u nt v a n a an d a c h t. H et o n t br e e kt i n de b e gr ot i n g o p di v e r s e on d e r d e le n a an d e t a i li n f or m a t i e o p m a at. H i e r d o o r k a n h e t r i s i c o on t st a a n d at d o o r o n v o l d o e n d e n a l e v i n g v a n r e g e l g e v i n g d e g e m e e n t e n i e t i n c o n t r o l i s o p h a a r f i n an c i ë le p o s i t i e. Di t r i si c o wo r d t v er s t er kt do o r o nv o ld o e n d e na le v i n g v a n d e ei g e n r e g e lg e v i n g. D e f i n a n c i ë l e v e r o r d e n i n g e x a r t i k e l G e m e e n t e w e t D e g em e e n t e h e ef t o p 1 4 f e br u ar i ee n ni e u we v e r o r d e n i n g v a st g e st e ld. D e r a a d h e ef t hi e r m e e d e ui t g a ng s p u nt e n v a st g e st e ld v o or h e t ge m e e nt e li j k e f i n a n ci ë le b e le i d, d e r e g e ls v o or h e t f i n a nc i ë le b e h e e r e n d e r e g e l s v o o r i n r i c h t i n g v a n d e f i n a n c i ë le o r g a ni s at i e. D e ze ui t g a ng s p un t e n zi j n v a n s t r at e gi s c h b e la n g v o or d e g em e e nt e li j k e f i n a n ci ë le h u i s h o u di n g. D e ze n i e u we v e r or d e ni n g v e r v a n gt d e f i na n c i ë le v e r or d e ni n g u i t I n he t on d e r zo e k h e b be n wi j m e t n am e g e k e k en h o e d e ze i s n a g ev o lg d. Di t b le e k n i e t a lt i j d c o nf or m p la n t e g a an. N et a ls bi j v e e l g e m e e nt e n. D e g em e e nt e co n c lu d e e r d e d a t er s p r ak e wa s v an t ev e e l r e g e ld r u k en p r o b le m e n m e t r e c ht m at i g h ei d. W i j co n c lu d e r e n d at d e ou d e r eg e ls o nv o ld o e n d e zi j n n a g e le e f d. E e n b e l a n g r i j k v e r s c h i l t u s s e n d e o u d e en d e n i e u we v er o r d e n i n g i s d a t d e k a d er st e l le n d e f u n ct i e st e r k i s b e k n o t. Z o w o r d e n g e e n e i s e n m e e r g e s t e l d a a n h e t v e r s c h i j n e n v a n b e l e i d s n o t a s. I n p a r a g r a a f 3. 3 i s hier al nader op ingegaan en is aandacht gevraagd v oor de noodzakelijke kwali t e i t s v e r b et e r i n g v a n d e p a r a g r a f e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 6
37 O u t p u t k a l e n d e r O m d a t d e k a d er s t e l le n d e k a p s t o k ui t d e v e r o r d en i n g i s g e h a a ld, i s he t v a n b e la n g d a t k a d e r s t e lli n g v o ld o e n d e i s g e b or g d. D e g e m e e n t e m a ak d a ar o m g e br ui k v a n e e n ou t p ut k a le n d e r wa a r o p s t a at v e r m e ld w a n n e e r d e r a a d we lk e b e le i d s s t u kk e n m a g v er wa c h t e n. D e ze k a le n d e r wo r d t v as t g e s t e ld d o o r h et c o l le g e e n v o o r k e n ni s n am e a a n d e r a a d g e zo n d e n. E n d u s v er a n d er t d e r o l v a n de r a a d: v a n e e n v r a g e n d e r o l n a a r e e n r o l d i e m o et b e p a le n o f zi j g e no e g e n n e em t m e t h et do or he t co l le g e b e p a a ld e a a n b o d v a n b e l e i d s s t u k k e n. E e n v o or b e e ld i s d e k a d er s t e l li n g r o n d om r e se r v es e n v o or zi e ni n g e n. I n d e ni e u we v e r o r d e ni n g i s g e e n k a de r st e l le n d e p a s s a g e m e e r o p g en o m e n d at j a a r li j k s e e n ge a c t u a li s e e r d e n o t a r e s er v e s e n v oorzienin g e n a a n d e r a a d di e n t t e wo r d en a a n g e b od e n. A ls h e t c o l le g e g e e n n ot a a a n bi e d t i s d a t ni e t o n r e c ht m a t i g, m a a r g a at d a t we l t e n k o st e v a n d e k a d er s t e lli n g. M a n a g e m e n t l e t t e r E e n b e la n g r i j k a a n d a c ht s p un t v a n h e t f i na n c i ë le b e h e er i s d e ad m i ni st r at i ev e o r g an i s at i e e n d e i nt er n e c o n t r o le. U i t d e m a n a g em e nt le t t e r v a n d e a c c o u nt a nt b li j k t, da t d e a d m i ni st r at i ev e or g a ni s at i e e n i n t er n e c o nt r o le v er b e t er p u nt e n k e nt. D e g e m e e nt e i s i n m i d d e ls a ct i e f b e zi g o m m e t n am e d e i nt er n e c o n t r o le t e v e r st e r k e n. H e t i s v a n b e la n g, d at d e g em e e nt e h a n de lt c o n f or m h a ar ei g e n r eg e lg e v i n g. D e ge m e e nt e h e e f t b i j d e j a a r r e k e n i n g g e e n g o e d k e u r e n d e v e r k l a r i n g g e k r e g e n. D a t z e g t i e t s o v e r t a c t i s c h e e n o p e r a t i o n e le b e d r i j f sv o er i n g. H e t b e h e e r s i n g s m e c h a n i s m e w a a r m e e n a l e v i n g v a n a l le r e le v a n t e we t - e n r e g e lg e v i n g w o r d t n a g e s t r e e f d i s n o g n i e t o p o r d e. H et st r ev e n i s om we l e e n r e c ht m a t i g h ei d sve r k la r i n g t e kr i j g e n o v er d e j a ar r ek e n i ng D e c o n t r o l e v e r o r d e n i n g e x a r t i k e l G e m e e n t e w e t D e g e m e e n t e h e e f t o o k d e z e v e r o r d e ni n g v e r n i e u wd e n o p 1 4 f e b r u a r i v a st g es t e ld. H i er m e e s t e lt d e r a a d de r e g e ls v a st v oo r d e c o n t r o le o p he t f i n a n ci ë le b e h e e r e n o p de i n r i c ht i n g va n d e f i n a n ci ë le o r g a ni s a t i e. D e v e r o r d e n i n g o p d e d o e l m a t i g h e i d e n d o e l t r e f f e n d h e i d e x a r t i k e l a G e m e e n t e w e t O o k d e ze v er o r d en i n g i s v e r ni e u wd e n op 1 4 f e br u a r i d o or d e r aa d v a s t ge s t e ld. B i j h et h er zi e n v a n d e v er o r d en i n g d o e lm a t i g h ei d e n d o e lt r e f f e n d h ei d i s r e k e ni n g ge h o u d e n m e t h et v e r m i n d er e n v a n d e la s t e n d r u k m e d e d o or de r e g u le r i n g. D e v e r o r d e n i n g st e lt, d at he t c o l le g e j a ar li j k s m i ni m a a l é é n o n d er zo e k m o et ui t v o e r e n. Di t i s t ot op h e de n n o g ni e t g e b e ur t. W i j zi j n v a n m e ni n g d a t o n v o ld o e n d e i nv u l li n g wo r d t g e g ev e n a a n v e r o r d e ni n g a. D e d o e l m a t i g h e i d - e n d o e lt r e f f e n d h ei d o nd e r zo e k e n zi j n m et na m e i n he t d u a le s t els e l v a n gr o ot b e la n g. D e n a d r uk v a n v e e l r a d e n li g t n u n o g v o or a l o p h e t st e l le n v a n k a de r s. De c o nt r o le r e n d e t a ak v an d e r aa d k r i j gt ee n st e e ds zwa a r d e r ac c e nt. I n zi c h t i n b e dr i j f sv o er i n g i s d a ar b i j b e la n g r i j k. L o k a l e r e k e n k a m e r f u n c t i e D e g em e e n t e St e i n h e ef t e e n lo k a le r e k e n k a m er c om m i ss i e. D e ze c om m i s si e h a nd e lt o p b a si s v a n d e b e l e i d s v i s i e R e k e n k a m e r S t e i n O n d e r z o e k s p r o g r a m m a I n st a a t oo k e e n o n d er zo e k g e p la n d n a a r h et o n d er s t eu n e n d e p r oc e s P la n n i n g & C o n t r o l. G e le t o p d e a a n g ek on d i g d e v er b e t er i n g v a n V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 7
38 d i t pr o c e s, k u n n e n o o k d e r e s u lt a t e n v an d e r ek e n k am er e e n t o e g ev o eg d e wa a r d e h e b b e n o p v er b et e r ac t i e s. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 8
39 4. Fi n a n c i e e l b e l e i d e n b e h e e r K wa li t e i t v a n f i n a nc i e e l b e h e er e n b e le i d i s v a n b e la n g o m e e n r eë le b e g r o t i n g t e ku n n e n pr e s e nt e r e n, e n d e f i n a nc i ë le p o si t i e t e st u r en. O m t e k u n n e n b e p a le n, óf de g em e e nt e o p b e la n g r i j k e b e le i d s t er r ei n e n v o ld o e n de i n c o nt r o l i s, e n o f belangrijke financiële aspecten zijn doorvertaald in begroting, meerjarenraming en v ermogensposit i e p a s s e n wi j i n o n s o n d e r zo e k e e n v e r d i e p i n g s s l a g t o e. D e r e su lt a t e n v a n d e ze v e r di e pi n g s s la g, d i e wi j i n d i t h o o f ds t uk pr e s e nt e r e n, zi j n al m e e g e n o m en i n d e b e o o r d e l i n g v a n d e v e r s c h i l l e n d e o n d e r d e l e n v a n H o o f d s t u k 3, A a nd a c ht s g e bi e d en. De v e r d i e p i n g s s la g h o u d t i n d at we e e n an a l ys e m a k e n v a n o n d er we r p e n, di e zi j n a f g e le i d v a n d e v er p li c h t e p ar a g r af e n. D at i s o p zi c h o o k e e n lo g i s c h e k e u ze, o m d a t i n d e p ar a g r af e n d e b e la n g r i j k st e b e h e e r s a s p e c t e n a a n d e o r d e k o m e n. B o v e n d i e n k o m e n d e p a r a g r a f e n a l s v e r p li ch t e on d e r d e le n v a n d e b e g r o t i n g b i j i e d e r e g e m e e n t e v o o r, wa a r d o o r de p ar a gr a f e n e e n a lt i j d a an we zi g v e r t r e k p u nt zi j n v o or o ns o n d e r z o e k. A a n d e ze v er p li c h t e o n d er d e le n zi j n v a a k o o k g r ot e f i n a n ci ë le b e la n g e n g e k o p p e ld. Z e g ev en ( e xt r a) i n f o r m a t i e o v e r d e g em e e nt e li j k e f i n a nc i ë le p o si t i e o p d e ko r t e r e e n la n g e r e t e r m i j n. O o k bi j d e ze analyses hebben we, waar mogelijk, aandachtspunten uit het opgavenprofiel van de Bestuurskracht - monitor gekoppeld. Deze kunnen logischerwijs inv loed hebben op de gemeentelij k e f i n a n c i ë le p o si t i e o f o p d e o n t wi k k e li n g e r v an. I n W e t - e n r e g e lg e v i n g zi j n b e la n g r i j k e k ad e r s r o n d om i n f or m a t i ev o or zi e ni n g v a s t ge le g d, zo a ls i n h e t Be s lu i t B e g r o t i n g e n V e r a n t w o o r d i n g. D i t b e s l u i t h e e f t a l s d o e l d e r a a d m e t b e g r o t i n g s - e n v e r a n t w o o r d i n g so p ze t t e on d e r s t e u ne n i n zi j n k a d er st e l le n d e e n c o nt r o le r e n d e t aak. D a ar n a as t g e ef t d e r a a d m et v e r or d e ni n g e n d e u i t g a n gs p u n t e n a a n v o or h et f i n a n ci ë le b e le i d e n d e r eg e ls v o or f i n a n ci e e l beheer en inrichting v an de gemeentelijke financiële organisatie. D e ze v er o r de n i ng e n m o e t e n wa a r b o r g e n, d at a a n d e ei s e n v a n r e ch t m a t i g h ei d, v e r a nt wo o r d i n g e n c o nt r o le wo r d t v o ld a a n. G em e e nt e n ga a n i n d e r e g e l d i v e r s om m e t d e k a de r st e l li n g e n v e r s la g le g g i n g o p d i t t e r r e i n. O n z e b e v i n d i n g e n r o n d o m h e t f i n a n c i ë l e b e leid en beheer bij S t e i n zi j n t e v i n d e n i n d e v o lg e n d e p a r a g r a f e n: Lo k a le h e f f i n ge n ; W eer s t a n d sv er m o g e n; B eh e e r v a n k a pi t a a lg o e d e r e n ; Fi n a nc i er i n g ; B ed r i j f sv oe r i n g; V er b o n d en p ar t i j e n; G r o n d b e le i d. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 3 9
40 4. 1. L o k a l e h e f f i n g e n O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - ra m i n g L o k a l e S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n O n t w i k k e l i n g B K M o o r d e e l h e f f i n g e n O n v o l d o e n d e V o l d o e n d e V o l d o e n d e N. v. t. C o n c l u s i e U i t o n s o n d er zo e k b li j kt, d a t d e l o k a l e l a s t e n g o e d z i j n d o o r v e r t a a l d i n d e g em e e nt eli j k e b e gr o t i n g e n m e e r j ar e n r a m i n g. D e a a n we zi g e i n f or m a t i e bi e dt v o ld o e n d e b a si s o m st u r i n g t e g ev e n a a n lo k a le h e f f i n g e n, m aa r e r zi j n v er b et e r p un t e n zo a ls h e t st r at e gi s c h i n zi c h t i n de o nt wi k k e li n g v a n d e lo k a le la s t e n d r u k. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g ver st e r k h et be le i d s m at i g e ka r a kt er v an de p a r ag r a af lo k a le h e f f i n g e n; ver b et e r h et i n zi c ht i n lo k a le la s t e n d o o r b i j v o o r be e ld e e n i n t e gr a a l ( m e e r j ar i g) ov e r zi c h t o p t e n e m e n. Di t i s v a n b e la n g o m e e n m e er j a r i g e a f we g i n g t e k u n ne n m a k en t u s s e n b e le i d, g e we n s t v o or zi e ni n g e n ni v e a u e n i n k om s t e n. Z o d at d ui d e li j k wo r d t wa t d e b u r ge r d e k o m e nd e j a r e n o p b a s i s v a n d e h u i d i g e b e l e i d s k o e r s g a at b e t a l e n. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r d e l o k a l e h e f f i n g e n? L o k a l e h e f f i n g e n h e b b e n b e t r e k k i n g o p h e f f i n g e n, w a a r v an d e b e st e di n g g e b o n d en e n o n g e b o n d en i s. I n d e v er p li c h t e p ar a g r aa f m oe t d e g e m ee n t e d e b e le i d sv o o r n em e ns r o n d om de lo k a le h e f f i n g e n e n e e n o v e r z i c h t o p h o o f d l i j n e n v a n d e d i v e r s e h e f f i n g e n, w a a r o n d e r b e l a s t i n g e n o p n e m e n. D e l o k a l e h e f f i n ge n v or m e n ee n b e la n g r i j k o n d er d e e l v a n d e g e m e e nt e li j k e i n k om s t e n. Z e zi j n d a ar o m i nt e gr a a l o n d e r d e e l v a n g em e e nt e li j k b e le i d. E e n ov e r zi ch t v an ( e n d a ar m e e m e er i n zi c ht i n ) d e lo k a le h e f f i n g e n i s v a n b e l a n g v o o r d e r a a d. E e n a a n d u i d i n g v a n d e l o k a l e la s t e n d r uk i s n o di g v o o r i nt e gr a le a f we g i n g t us s e n b e le i d, la s t e n e n b at e n. E e n b e sc h r i j v i ng v a n h et k wi j t s c h e ld i n g s b e le i d m a a kt h e t be e ld v a n d e lo k a le la s t e n c o m p le e t. Ar t. 1 0 v a n h et B B V le g t d e ei s en a a n d e ze v er p li c h t e p ar a g r a a f v a s t. On d e rz o e k e n b e v i n d i n g e n I n d e p ar a g r a a f wo r d t i n zi ch t g e g ev en i n d e ui t g a ng s p u nt e n v a n lo k a le h e f f i n g e n: riool- e n a f v a l s t o f f e n h e f f i n g, % k o s t e n d e k k e n d h e i d ; v o o r d e O Z B t r e n d m a t i g e m e e r j a r i g e v er h o g i n g. D e st i j gi n g d i e d e g em e e nt e ha n t e e r t b e dr a a gt 1, 7 5 %. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 0
41 O n v o l d o e n d e s t r a t e g i s c h e b e e l d v o r m i n g U i t d e p a r a gr a af lo k a le h e f f i n g e n i n d e b eg r o t i n g b li j kt g e en ex p li c i e t e v i si e m e t am bi t i e s v o or d e k o m e n d e j a r en o p h et g eb i e d v a n lo k a le h e f f i n g e n. H e t i s ov e r i g e n s we l e e n p r i or i t e i t v a n d e g em e e nt e om het gemeentelijk b e l a s t i n g g e b i e d t e h e r i j k e n, m a ar i nf o r m at i e r o n d om d e ze h e r i j k i n g i s n i et o p g e n o m en i n d e p ar a gr a a f. O o k k o m t i n d e pa r a gr a af ni et t o t ui t dr u k ki n g wa t m e er j ar i g e ef f e c t en v an g e m e e nt e li j k b e l e i d o p d e o n t w i k k e l i n g v a n d e l o k a l e l a s t e n d r u k i s. E e n o v e r z i c ht v a n d e o n t wi k k e li n g v a n d e lo k a le la s t e n d r u k o n t br e e kt. P a st d e on t wi k k e li n g i n h et b e e ld v a n d e i n t eg r a le v i si e v a n d e r a a d? A a n we lk e p r o gr a m m a s k om e n d e op b r en g s t e n v a n d e h e f f i n g e n t e n g o e d e? W at g a a t d e b ur g er o p b a s i s v a n d e h u i d i g e k o e r s d e k om e n d e j a r e n be t a le n? H o e o n t wi k k e lt d e lo k a le la s t e n dr u k zi c h en we lk e f f ec t h e b b e n o nt wi k k e li n g e n zo a ls v er b r e d i n g v a n r i o o lr e c h t o p d e lo k a le la s t e n d r u k? W i j v i nd e n de a n t w o o r d e n o p d e z e v r a g e n v a n s t r a t e g i s c h b e l a n g, e n m e t n am e d e pa r a gr a af lo k a le h e f f i n g e n i n d e b e g r o t i n g zo u m o e t e n zo r g e n v o or e e n he ld e r b e e ld. W i j c o n c lu d e r e n d a t o p d e ze s t r at e gi s c he v r a a g st e l li n g e n o nv o ld o e n d e be e ld v o r m i n g p la a t sv i n d t. B e l e i d i n p a r a g r a f e n O p b a si s v a n de f i na n ci ë le v er o r d e n i n g ( ), d i e o p g e ld i g wa s, co n c lu d e r e n wi j d a t g e e n i nv u l li n g i s ge g ev e n a a n d e v o o r ge s c hr ev e n r e ge ls. E r zo u e e nm a a l i n d e v i er j a ar e e n n ot a lo k a le h e f f i n g e n m o e t e n w o r d e n a a n g e b o d e n, m a a r d a t i s n i e t g e b e u r d. I n d e n i e u w e v e r o r d e n i n g 2 1 2, wo r d e n g e e n s p e c i f i e k e e i s e n m e e r g e s t e ld r on do m lo k a le h e f f i n g e n. Di t h e ef t zi j n we e r s la g o p d e k wa li t e i t v a n d e p a r a g r a f e n. H e t d o o r d e r a a d v a s t t e s t e l l e n b e l e i d z a l d e e l m o e t e n u i t m a k e n v a n d e p a r a g r a af lo k a le h e f f i n g e n. V o l d o e n d e n a l e v i n g v o o r s c h r i f t e n D e i nf or m at i e di e d e p a r a gr a af we l b i e d t, v i n d e n wi j o p t a ct i s c h e n o p e r at i o n e e l n i v e a u v a n v o ld o e n d e k wa li t e i t. D i t ko m t o m da t d e v o o r s c h r i f t e n v a n h e t B B V gr ot e n d e e ls g ev o lg d wo r d e n. I n d e p ar a gr a a f worden de belangrijkste cijfers, zoals OZB, afv alstoffenheffing en rioolrechten v ermeld. O o k wo r dt i n f or m a t i e g e g ev en ov e r h e t k wi j t s ch e ld i n g s b e le i d v a n d e g e m ee n t e. Ee n a a n d ui di n g v a n d e lo k a le la s t e n d r u k o n t b r ee k t. D i t v i n d en wi j e e n b e la n g r i j k aa n d a c h t s p u n t. I n zi c h t i n lo k a le la s t e n d r u k k a n v e r g r o o t w o r d e n d o o r v e r g e l i j k i n g smateriaal o p t e n em e n v a n d e r e g i o. Di t k a n r e le v a n t i n he t b e p a le n v a n d e ei g e n p o si t i e e n d a ar u i t v o lg e n d e e n m o g e li j k e bi j s t e l li n g v a n h et t a r i e v e n b e l e i d. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 1
42 L o k a l e l a s t e n d r u k In onderstaande tabel h e b b e n wi j e e n v er g e li j k i n g g em a a kt 5 v a n de lo k a le la s t e n v o o r d e g e m e e n t e n i n d e Wes t e li j k e Mi j ns t r e e k, wa a r bi j i s ui t g eg a a n v a n d e g em i dd e ld e e c o n om i sc h e wa a r d e v a n e e n wo n i n g. T a b e l V e r g el i j ki n g l o k al e l a st e n d ru k W e s t e l i j k e M i j n s t r e e k G e m e e n t e O Z B -l a st R i o o l r e c h t A f v a l s t o f f e n h e f f i n g T o t a a l g e m i d d e l d e b e l a s t i n g E i g e n a a r E i g e n a a r G e b r u i k e r g e b r u i k e r E i g e n a a r / g e b r u i k e r G e b r u i k e r B e e k 2 1 3, , , , , 1 4 S c h i n n e n 2 0 4, , , , , 0 0 S i t t a r d -G e l e e n 2 2 9, , , , , 8 0 S t e i n 2 0 6, , , , , 0 8 L i m b u r g s g e m i d d e l d e 1 9 8, , , , , 6 0 U i t b ov e ns t a a nd e t a b e l b li j k t d at d e g em i d d e ld e la s t e n d r u k v o or e e n e i g en a a r / g e br u i ke r i n St e i n h et la a g s t e i s i n d e W es t e li j k e M i j n s t r e e k. M et n am e h et r i o o lr e c ht i s la a g. O o k t e n o p zi c ht e v a n d e g e m i d d e l d e n i n L i m b u r g i s S t e i n e e n g o e d k o p e g e m e e n t e. A l l e e n d e g e m i d d e l d e O Z B -la s t e n zi j n i e t s h o g e r d a n ge m i d d e ld. D e a n d er e la s t e n zi j n la g e r d a n g em i d d e ld. W i j a d v i s e r e n o m i n d e b e e l d v o r m i n g r o n d o m l o k a l e h e f f i n g e n o o k e e n m e e r j a r i g p e r s p e c t i e f o p t e n e m e n, zo d a t e e n i n t e gr a a l b e e ld o n t st a at r o n d om de o nt wi k k e li n g v an d e g em i d de ld e la s t e n d r u k. M e t b e h u lp v a n di t b e e ld k a n s n e l wo r d e n b e p a a ld o f ( m e er j a r i g e ) o n t w i k k e l i n g e n p a s s e n i n d e v i s i e v a n d e r a a d e n of d at b i j st u r i n g v a n b e le i d n o d i g i s. Re l e v a n t e o n t w i k k e l i n g e n O n t wi k ke li n g e n zi j n b e la n g r i j k om s t ur i ng t e g ev e n a a n he t b e le i d r o n d om lo k a le h e f f i n g e n. Zo wo r d t i n d e p a r a g r a a f i n f or m a t i e g e g ev e n ov er o n t w i k k e l i n g e n r o n d o m d e O Z B. I n d e p a r ag r a af lo k a le h e f f i n g e n w o r d t e c h t e r g e e n a a n d ac h t g e g ev e n aan d e zo g e n a am d e v er b r ed i n g v a n h et r i oo lr e c h t 6. D e ze wo r d t we l o p g ev o e r d a ls e e n r i si c o i n d e r i si c o p ar ag r a a f e n n a d e r t o e g e l i c h t i n h e t p r o g r a m m a b e h e e r. M aa r o m d a t d e ze o n t wi k k e li n g n a a r a l l e w a a r s c h i j n l i j k h e i d e e n k o s t e n v e r h o g e n d e f f e c t h e e f t o p d e r i o o lh e f f i n g e n, i s d e z e i n f o r m a t i e n a a r o n z e m e n i n g m i n s t e n s e v e n r e l e v a n t v o o r d e o n t w i k k e l i n g v a n d e l o k a l e l a s t e n d r u k. D e ze i n f or m a t i e d i en t d e e l u i t t e m a k e n v a n d e p a r a gr a af lo k a le h e f f i n g e n, ne t z o a l s d e h e r i j k i n g v a n he t b e l a s t i n g g e b i e d die Stein a ls p r i o r i t e i t hee f t b e n o em d. 5 O p b a s i s v a n h e t Bel as ting ov erzicht 2008, t ariev en en l ast endr uk v an OZ B, rioolrec ht en af v als t o f f e n h e f f i n g v a n d e L i m b u r g s e g e m e e n t e n, u i t g e g e v e n d o o r P r o v i n c i e L i m b u r g, j a n u a r i D e W e t v e r a n k e r i n g e n b e k o s t i g i n g v a n g e m e e n t e l i j k e w a t e r t a k e n i n t r o d u c e e r t i n a r t i k e l a G e m e e n t e w e t e e n n i e u w e r i o o l h e f f i n g. D e z e r i o o l h e f f i n g t r e e d t i n p l a a t s v a n h e t r i o o l r e c h t d a t i s g e b a s e e r d o p a r t i k e l G e m e e n t e w e t. W i j v i n d e n d i t e e n r e l e v a n t e o n t w i k k e l i n g, o m d a t g e m e e n t e n v a n a f d e n i e u w e r i o o l h e f f i n g k u n n e n i n v o e r e n. D e z e h e f f i n g h e e f t h e t k a r a k t e r v a n e e n b e s t e m m i n g s h e f f i n g w a a r m e e k o s t e n k u n n e n w o r d e n v e r h a a l d o m c o l l e c t i e v e m a a t r e g e l e n t e t r e f f e n d i e d e g e m e e n t e n o o d z a k e l i j k a c h t v o o r e e n d o e l m a t i g w e r k e n d e r i o l e r i n g e n o v e r i g e m a a t r e g e l e n t e n a a n z i e n v a n h e m e l w a t e r e n g r o n d w a t e r. T o t e n m e t k u n n e n g e m e e n t e n n o g h e t b e s t a a n d e r i o o l r e c h t h e f f e n. V a n a f i s d a t n i e t m e e r m o g e l i j k. D a n m o e t e n g e m e e n t e n z i j n o v e r g e g a a n o p d e n i e u w e r i o o l h e f f i n g ( T e k s t V N G ). V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 2
43 R u i m t e D e f i n a n c i ë l e f e i t e n e n u i t g a n g s p u n t e n zi j n d o o r v e r t a a ld i n b e gr o t i n g e n m e er j a r e nr a m i n g. O o k i s s pr a k e v a n o n b e n u t t e b e l a s t i n g c a p a c i t e i t t. o. v. d e a r t i k e l 1 2 n o r m e r i n g v a n d e Fi n a n ci ë le V e r h o u di n g s we t. U i t g a a n d e v a n e e n g e m i d d e l d O Z B -t ar i e f v a n 3, 4 5 i si n s pr a k e v a n e e n o n b e n u t t e b e la s t i n g c ap a ci t ei t v a n 0, 2m i l j o e n. Bi j af v a ls t o f f e n h ef f i n g e n r i o o lr e c h t e n i s g e e n s pr a k e v a n o n b e n u t t e b e l a s t i n g c a p a c i t e i t o m d a t d e z e t a r i e v e n v o l g e n s o p g a v e v a n d e g e m e e n t e k o s t e n d e k k en d zi j n. D e o n b e n ut t e b e la s t i n g c a p a ci t e i t i s o o k i n t e r es s a nt i n r e la t i e t ot h e t we e r s t an d sv er m o ge n. M e e r h i e r o v e r i n d e v o l g e n d e p ar a gr a a f W ee r s t a n dsv e r m o ge n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 3
44 4. 2. W e e r s t a n d s v e r m o g e n O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - ra m i n g W e e r s t a n d s - S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n O n t w i k k e l i n g B K M o o r d e e l v e r m o g e n O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e C o n c l u s i e s D e g em e e n t e h e ef t a a nd a c ht v oo r we e r s t a n d sv e r m o g en. Z o i s v er st e r ki n g v a n a a nwe zi g e w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t a a n t o o n b a a r i n h e t g e v o e r d e b e le i d e n wo r d t a a n d ac h t g e s ch o n k e n aa n b e la n g r i j k e r i si c o s. H et i s b e la n g r i j k d a t de ze g o e d e li j n wo r d t v o o r t g e ze t e n v e r de r wo r d t v e r t a a ld i n d o o r de r a a d v a st g e st e ld b e le i d. W an t d e g em e e n t e k an we li s wa a r o n d e r no r m a le o m st a n di g h e d e n t e g e n e e n s t o o t j e, m a a r h e t b e l e i d r o n d o m w e e r s t a n d s v e r m o g e n e n r i si c om a n a g em e nt e n d e d a a r b i j h o r e n d e a f we g i n g h o e g r o o t we e r s t a nd sv e r m og e n v a n de g em e e nt e m oe t zi j n di e nt v er d er t e wo r d e n g e c o n c r et i s e er d. D e a a n we zi g e s t uu r i n f or m a t i e v i n d e n wi j d a a r om o p d i t m o m e n t o p s t r at e g i s c h, t a ct i sc h en o p e r a t i o n ee l n i v e a u o nv o ld o e n d e. Op b as i s v a n d e h u i di g e i n f or m a t i e e n s ys t e m a t i e k k a n g e e n a f d o e n d e c o nf r o n t at i e wo r d e n g em a a kt t u s s e n we e r st a n d sc a p a ci t ei t e n r i si c o s. He t w e e r s t a n d s v e r m o g e n b e o o r d e l e n w e d a a r o m a l s o n v o l d o e n d e. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g e n la a t d e r a a d d e k a d e r s st e l le n r o n d o m w e e r s t a n d s v e r m o g e n, r i s i c o m a n a g e m e n t e n s t i l l e r e s e r v e s e n v e r h o o g d e i n f o r m at i e wa a r d e v a n d e ze o n d er we r p e n ; zo r g v o o r s m a r t g e f o r m u l e e r d e d o e l s t e l l i n g e n e n m o n i t o r d e r e s u l t a t e n ; ma a k o o k d e r e l a t i e t u s s e n w e e r s t a n d s v e r m o g e n e n p r o g r a m m a s i n z i c h t e l i j k e n ga h i e r bi j i n op o n t wi k k e li n g e n di e h e t we e r s t an d sv er m og e n k u n ne n b eï nv lo e d e n ; ma a k é é n p a r ag r a af we e r st a n d sv e r m o g en i n p la a t s v a n t we e a f zo n d e r li j k e pa r a gr a f e n we e r s t a n d sv er m o g e n ( 7. 2 ) e n r i si c o s ( 7. 3 ). D e on d e r we r p e n u i t d e ze p a r ag r af e n zi j n o n l o s m a k e l i j k m e t e l k a a r v e r b o n d e n ; be t r ek n aa s t d e a lg e m e n e r e s er v e e n de p o s t o nv o or zi e n o o k a n d e r e c om p o ne n t en i n d e b e p a li n g v a n d e a a n w e z i g e w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t. D e n k a a n s t i l l e r e s e r v e s, o n b e n u t t e b e l a s t i n g c a p a ci t e i t e n b e st em m i n g sr e s er v e s; kwa n t i f i c e er de r i si c o s ni e t a l le e n, m a a r g e e f o o k d e ka n s a a n da t h et r i si c o zi c h v o o r d o et. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r w e e r s t a n d s v e r m o g e n? B i j w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t g a a t h e t o m m i dd e le n e n m o g e li j k h e d e n, wa a r ov er d e g em e e nt e be s c hi kt of k a n b e s c h i k k e n. Er ku n n e n n i et b e g r o t e k o st en m e e wo r d e n g e d e kt. W an n e er we we e r s t a n d sc a p a ci t ei t zi e n i n r e l a t i e t o t r i s i c o s 7 s p r e ke n we ov er w e e r s t a n d s v e r m o g e n. Vanuit beleidsmatig perspectief, is h e t v a n b e l a n g, e e n a f w e g i n g t e m a k e n t u s s e n d e r i s i c o ' s d i e d e g e m e e n t e lo o p t e n d e m a n i e r om d a a r m e e om t e 7 A l l e r i s i c o s w a a r v o o r g e e n v o o r z i e n i n g e n z i j n g e v o r m d, ó f d i e n i e t t o t a f w a a r d e r i n g v a n a c t i v a h e b b e n g e l e i d. E n d i e v a n m a t e r i ë l e b e t e k e n i s k u n n e n z i j n i n r e l a t i e t o t h e t b a l a n s t o t a a l o f d e g e m e e n t e l i j k e f i n a n c i ë l e p o s i t i e. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 4
45 g a a n. O f d e g em e en t e zi c h b i j v o or b e e ld wi l v er ze k e r e n e n / of d e aa n we zi g e we e r s t a n d s c ap a ci t ei t i n da t li c h t m o e t wo r d e n v e r h o og d of v e r la a g d. H e t i s h i er bi j v a n b e la n g t e b e ki j k e n o f d e p r o gr am m a ' s e n a c t i v i t ei t en, d i e d e g em e e nt e o n t p lo o i t, op h e t g e we n s t e ni v e a u k u n n e n b li j v en g eh a n d h a a f d. O ok a ls e r t e g e n v a l l e r s z i j n. D a a r o m i s h e t v o o r g e m e e n t e n v a n b e l a n g j a a r l i j k s t e o v e r w e g e n, o f d e a a n w e z i g e we e r s t a n d s c a p ac i t ei t m e e r j ar i g v o ld o e n d e i s m et h et o o g op d e g em e e nt e li j k e r i si co ' s. K o r t om : h o e r o b u u st i s d e b e g r ot i n g e n m e er j ar e nr am i n g? U i t d e v e r p li c ht e pa r a gr a af we e r s t a n d sv er m o ge n m o et de ze r o b u us t h ei d i n e lk g ev a l d u i d e li j k wo r d e n. D o o r a a n d a c h t v o o r h e t we e r s t a n d sv er m o g e n k a n d e g em e e nt e v o o r ko m en, d a t elk e f i n a n ci ë le t e g e nv a lle r d wi n g t t o t b e zu i ni g e n. V o lg e n s a r t. 1 1 v a n h et B B V m o e t e n i n de p ar a gr a a f we e r s t a n d s c a p ac i t ei t e n r i si c o ' s zi j n g e ï nv e nt ar i s e e r d e n b e le i d zi j n g ef or m u le e r d. On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n O n s o n d er zo e k r i c ht zi c h a lle r e e r s t o p d e a a n we zi g e we e r s t a n d sc a p a ci t e i t e n r i s i co s, e n v er v o lg e n s d e c o n f r o n t at i e t u s se n d e ze. W e e r s t a n d s c a p a c i t e i t W e k u n n e n o n d er s c h ei d m ak e n t u s se n i nc i d e nt e le e n st r uc t ur e le we e r s t a n d s ca p a ci t ei t. M e t h e t e er st e b e d o e le n we, h e t v e r m o g e n o m c a l a m i t e i t e n e n a n d e r e e e n m a l i g e t e g e n v a l l e r s o p t e k u n n e n v a n g e n, z ó n d e r d at di t i nv lo e d h e e f t o p de v oo r t ze t t i n g v a n g em e e n t e li j k e t a k en o p h et g e ld e n d e ni v e a u. Met de structurele weerstandscapaciteit worden de mid d e l e n b e d o e l d, di e p er m a ne n t i n g e ze t k u n n e n w o r d e n o m t e g e n v a l l e r s i n d e l o p e n d e e x p l o i t a t i e o p t e v a n g e n, z o n d e r d a t d i t t e n k o st e g a at v an d e ui t v oe r i n g v a n d e be s t aa n d e t a k en. M o g e li j k e o n d er d e le n v a n we e r s t a n d sc a pa c i t e i t zi j n: po s t o nv o or zi e n ; on b e n u t t e b e la s t i n g c ap a ci t ei t ; de a lg e m e n e r e s er v e; be s t em m i n gs r es e r v es ; st i lle r e s e r v e s. P o s t o n v o o r z i e n H e t B B V s c hr i j f t v o or, d a t i n d e g em e e nt eli j k e b e gr o t i n g e e n p o st onv o o r zi en m o et zi j n o pg e n om e n. I n o n s b e l e i d s k a d e r s t a a t, d a t d e z e p o s t t e n m i n s t e 0, 6 % v a n h e t g e n o r m e e r d e u i t g a v e n n i v e a u 8 m o et zi j n. V o o r b et e k e nt d i t, d at de ze p o st i n d e b eg r ot i n g m i n i m a a l m o et zi j n. D e g e m e e n t e S t e i n h e ef t i n ha a r b e gr o t i n g e e n p o st o pg e n o m e n v a n D e ze p o st i s l a g e r d a n o n ze n o r m e r i n g. D e p o st o nv o o r zi e n i s m e er j a r i g g e r a am d, m a ar ni et a ls zo d a n i g o p g e n om e n e n t oe g e li c h t i n d e p a r a g r a a f we e r s t a nd sv er m og e n. I n d e o nt wi k k e li n g v a n d e p o st o nv o o r zi e n i s g e en o n t wi k ke li n g v a n e x t r a b e gr ot i n gs r ui m t e t e zi e n. H e t b e d r a g u i t i s s t r u c t u r e e l g e r a am d. 8 H e t g e n o r m e e r d u i t g a v e n n i v e a u i s g e l i j k a a n d e u i t k o m s t v a n a l l e v e r d e e l m a a t s t a v e n, w a a r o n d e r d e n e g a t i e v e i n k o m s t e n m a a t s t a f, p l u s d e v o l l e d i g e o z b -c a p a c i t e i t ( % w a a r d e ) p l u s d e v e r f i j n i n g s u i t k e r i n g e n b e d o e l d i n a r t i k e l 6 v a n d e Inv oeringsw et Financië l e v e r h o u d i n g s w e t, z i j n d e d e v e r f i j n i n g e n r i o l e r i n g e n, m o n u m e n t e n, w i j z i g i n g g e m e e n t e l i j k e i n d e l i n g, o n d e r d e e l a f l o p e n d e u i t k e r i n g e n h e t o n d e r d e e l w a c h t g e l d e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 5
46 E r z i j n g e m e e n t e n d i e e e n d u i d e l i j k o n d e r s c h e i d m a k e n i n d e p o s t o n v o o r z i e n i n e en i nc i de n t e le e n s t r uc t ur e le c o m po n e n t. H i er m e e v e r st e r k t m en h et i n zi c ht i n h et m at e r i ë le ev e n wi ch t. S t ei n m a a kt di t o n d e r s c he i d ni e t. I n h et g ev a l v a n d e g em e e nt e St ei n h ee f t d e p os t o nv o or zi e n ee n st r u ct ur e e l k a r a kt e r. D e g e p r es e nt e e r d e b e gr ot i n gs ov er s c h ot t e n i n d e b e gr o t i n g bi e d e n d e ge m ee n t e St e i n e xt r a f le x i b i li t ei t n a a s t d e a a n w e z i g e p o s t o n v o o r z i e n. D e r a a d h e e f t b i j d e b e g r o t i n g s b e h a n d e l i n g b e s l o t e n o m p r u d e n t o m t e g a a n m e t d e b e s c hi k b ar e b e g r ot i ng s r ui m t e, om d at v o o r st e l le n o nv o ld o e n d e t o e li c ht i n g b ev a t t e n e n o n v o ld o e n d e zi c h t i s o p r i si c o s. O n b e n ut t e b e l a st in g c a p a c it e it Z o a l s p a r a g r a a f 4. 1 a a n g e e f t, z i j n l o k a l e l a s t e n o o k i n t e r e s s a n t v o o r h e t w e e r s t a n d s v e r m o g e n. D e a a n we zi g e o n b e n ut t e b e la s t i n g c a p a ci t e i t t e n o p zi c ht e v a n a r t. 1 2 v a n d e Fi n a nc i ë le v e r h o ud i n gs we t i s v a n u i t f i n a n c i e e l t o e z i c h t e e n r e l e v a n t e f a c t o r. T e n o p z i c h t e v a n d e z e k a d e r s i s s p r a k e v a n o n b en u t t e b e la s t i n g c a p a ci t e i t v a n 0, 2m i l j o e n. De ze c a p a ci t e i t h e e f t e e n s t r u ct u r ee l k a r a k t e r. A l g e m e n e r e s e r v e D e o n t wi k k e li n g v a n d e a lg e m e n e r e s e r ve v a n d e g e m e e n t e S t e i n h e ef t a l g e r ui m e t i j d o n ze aa n d a c ht. I n o n ze b r i ev e n r o nd o m d e b e gr o t i n g i s d a n o o k u i t d r u k k e l i j k a a n d a c h t g e v r a a g d v o o r d e o n t w i k k e li n g v a n d e a lg e m e n e r e s er v e. O m de ui t t r e d i n g s r e g e li n g f i n a n ci e e l t e k u n n e n d e kk e n i s d e a lg e m e n e r e s er v e i n f o r s a a n ge s p r ok e n e n d aa r d o or o p e e n t e la a g n i v e a u g e k om e n. D e a lg e m e n e r e s er v e v o r m t e en b e la n g r i j k o n d er d e e l v a n d e i n ci d e nt e le w e e r s t a nd s c a p a ci t ei t. I n o n s p r ov i n ci a a l b e le i d s k a d e r g e ld t, da t d e a lg e m e n e r es e r v e m i n i m a a l 1 0 % v a n h et g en o r m e e r d e u i t g a v e n n i v e a u m o e t z i j n. W i j h e b b e n m e t d e g e m ee n t e S t e i n e e n af s p r a a k g e m aa k t r o n d om d e o nt wi k k e li n g v a n d e a lg e m e n e r e s e r v e. D i t n a a r a a n le i di n g v a n d e v o r m i n g v o o r z i e n i n g u i t t r e d i n g s r e g e l i n g. D e a l g e m e n e r e s e r v e i s i n v o or 1, 2 m i lj o e n a a ng e s pr o k e n. De g em e e nt e m o et bi n n e n v i er j a a r d e a lg e m e n e r es e r v e t e r u g br e n g en o p d e p r ov i nc i a le n o r m v a n 1 0 % v a n h et ge n o r m e er d e u i t g av e nn i v ea u. A f s p r a a k m e t d e g e m e e n t e S t e i n ( ) : O p b a s i s v a n d e 1 0 % n o r m v a n h e t g e n or m e er d e u it g a v e n n iv e a u g r o e it d e g em e en t e St e in t o e n a a r e e n h o o g t e v a n d e a l g e m e n e r e s er v e v a n 1, 9m i l j o e n in O p b a s i s v a n l o o n - e n p r ij s o n t w ik k e l in g e n betekent dit bij de begroting 2009 inmiddels een normstand van ruim 2 miljoen. I n h e t c o a l i t i e a k k o o r d t u s s en C D A, D O S e n P v d A w o r dt de z e a f s pra a k o n d er s c h r e ve n. W i j v erw a c h t e n d a ar om m e d e o p b as i s v a n di t a k ko o r d e n de h ui d i g e st a n d va n d e a l g em e n e r e s e r v e e n p r o g n o s e s d a t d e g e m e e n t e S t e i n h a a r a f s p r a k e n z a l w a a r m a k e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 6
47 H e t g e n o r m e e r d e u i t g a v e n n i v e a u v o o r li g t v o o r S t ei n o p r ui m 2 0m i l j o e n. Da t b et e k en t d a t d e a lg e m e n e r e se r v e v o or S t e i n m i ni m aa l 2 m i l j o e n m o et be d r a g en. V e r ge li j k e n wi j d i t m e t d e s t a n d v a n d e a lg e m e n e r e s er v e u i t d e d o o r d e r a a d v as t g es t e ld e b e gr o t i n g ( r u i m 2, 8 m i l j o e n ), d a n b li j k t d at deze aan de norm voldoet. Een belangrijke kanttekening hierbij is, dat de aanspraak die de Vixia - p r o b l e m a t i e k 9 o p de a lg e m e n e r es e r v e m a a k t n o g n i et i s v er we r k t i n d e b e gr o t i n g sc i j f er s. D e n a d er e a n a l y s e i s n o o d za k e li j k v o o r e e n j u i st i n zi c h t i n d e o n t w i k k e li n g v a n d e a lg e m e n e r e s e r v e e n d a a r m e e s a m e n h an g e n d e we e r s t a n ds c a p a ci t e i t. M e t b e h u lp v a n d e o n d e r s t a an d e gr af i ek m a k e n wi j d e ze o n t wi k k e li n g i n zi c ht e li j k. A c t u a l i s e r i n g s t a n d a l g e m e n e r e s e r v e N o r m p r o v i n c i e bedrag 2 ( x 1 mln ) 1 0 V as t g es t e l d e T u s s e n s t a n d Mu t at i e e xt r a P r o g n o s e -1 b e g r o t i n g d i vi d e n d s t a n d d e c Mu t at i e v i x i a -r i s i c o T o e l ic h t in g o p b o v e ns t a an d e gr af ie k : N a a c t u a l i s e r i n g v a n d e a l g e m e n e r e s e r v e zo a ls d i e i n de b e gr ot i ng i s o p g e no m e n, wo r d t n a d e v e r w e r k i n g v a n d e V i x i a p r o b le m a t i e k ( r o d e k o l o m M u t a t i e V i x i a -r i s i c o ) e e n a lg e m e n e r e se r v e v a n 1, 6 m i l j o e n v e r wa c h t ( K o lo m Tu s s e n s t a n d ). D i t b e t e k e n t d a t d e a l g e m e n e r e s e r v e o n d e r d e pr ov i n ci a le n o r m k o m t ( v er s c hi l -/- 0, 4m i l j o e n ). S t ei n wi l h e t ex t r a d i v i d e nd v an E s se n t t o ev o e g e n ( g r o e ne k o lo m M ut a t i e e x t r a d i v i d e n d d e c ) a a n d e a lg e m e n e r es e r v e wa a r d o or d e v er wa c h t e s t a n d 2, 5m i l j o e n wo r d t 9 D e V i x i a -p r o b l e m a t i e k h e e f t b e t r e k k i n g o p g r o t e f i n a n c i ë l e t e k o r t e n b i j h e t s o c i a l e w e r k v o o r z i e n i n g s c h a p v a n d e g e m e e n t e n B e e k, S c h i n n e n, S i t t a r d -G e l e e n e n S t e i n, w a a r v o o r d e g e m e e n t e n f i n a n c i e e l w o r d e n a a n g e s p r o k e n. V o l g e n s o p g a v e v a n d e g e m e e n t e S t e i n b e d r a a g t h e t m a x i m a l e r i s i c o v o o r d e g e m e e n t e o p d i t m o m e n t 2, 5 m i l j o e n w a a r v a n 0, 3 m i l j oe n w o r d t g e d e k t u i t e e n r e s e r v e. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 7
48 ( k o lo m P r o g n o s e s t a n d ). D e a lg e m e n e r es e r v e k o m t d a a r m e e b o v e n d e p r o v i n c i a l e n o r m ( + 0, 5 m i l j o e n ). A l g e m e n e r e s e r v e t. o. v. g e n o r m e e r d e u i t g a v e n n i v e a u B e g r o t i n g ex c l a c t u a l i s e r i n g : 1 5 % B e g r o t i n g i n c l. a c t u a l i s e r i n g : 1 3 % B e o o r d e l i n g : v o l d o e n d e G r o e i a l g e m e n e r e s e r v e D e g em e e n t e St e i n v er wa c h t ee n gr o ei v a n d e a lg e m e n e r e s er v e v a n b i j n a 1m i l j o e n b i nn e n ee n p e r i od e v a n v i er j a ar. D e ze g r oe i pr o g n o se is nog steeds actueel. M a a r d e b e g i n - en e i n d s t a n d e n zi j n g e a c t u a l i s e e r d e n m o e t e n b i j g e s t e l d w o r d e n. Tabel Ontwikkeling algemene reserve (bedrag * 1 miljoen ) O n t w i k k e l i n g A l g e m e n e r e s e r v e S t a n d S t a n d G r o ei N o t a R e s e r v e s e n v o o r z i e n i n g e n , 6 4, 7 1, 1 B e g r o t i n g , 8 4, 7 0, 9 A c t u e l e p r o g n o s e , 5 3, 4 0, 9 A l s d e v e r w a c h t e g r o e i n a b i j s t e l l i n g e n d o o r z e t, z a l d e a l g e m e n e r e s e r v e b i n n e n v i e r j a a r 3,4 m i l j o e n b e d r a g e n. D e b e s lu i t v o r m i n g r o n d om d e b e g r o t i n g la a t b ov en d i en e e n t e r u gh o u d e n d e h o u di n g zi e n v o or wa t b e t r ef t h et i nv u lle n v a n de b e gr ot i n gs r ui m t e. Di t r e s u lt e e r t i n b e g r ot i n g s ov e r s c h ot t e n. D e ze o v er s c ho t t e n k u n n e n d e a l g e m e n e r e s e r v e s n e l l e r l a t e n g r o e i e n, a ls d e g em e e n t e s la a g t om de ze b e g r o t i n g s o v e r s c h o t t e n o m t e z e t t e n i n p o s i t i e v e r e k e n i n g r e s u l t a t e n. O f di t g aa t lu k k e n i s n o g m aa r d e vraag gelet op diverse risi c o s di e i n d e be g r o t i n g zi t t e n zo a ls o n d e r h o u d k a pi t a a lg o e d e r e n e n W M O. D e g e m e e n t e h e e f t e e n v o o r z i e n i g g e v o r m d v o o r d e r e g e l i n g t e n l a s t e v a n d e a l g e m e n e r e s e r v e. D a a r b i j i s m e t d e r aa d af g e s pr o k e n d at de t o ek om s t i g e b at e n v a n de ze r eg e li n g t en g u ns t e k om e n v a n d e a lg e m e n e r e s er v e. E s s e n t i e e l d i v i d e n d De e x t r a d i v i d e n d -ui t k e r i n g e n b e dr a a gt i n r ui m 2, 3 m i l j o e n. B ov e n di e n i s i n d e c e m b er , 9 m i l j o e n e x t r a u i t g e k e e r d i n v e r b a n d m e t d e v e r k o o p v a n K a b e l c o m. P e r s a l d o b e t e k e n t d i t e e n k a p i t a a li n j e ct i e v a n r u i m 3, 2m i l j o e n. Z o n d e r d i t e x t r a d i v i d e n d h a d d e V i x i a -p r o b l e m at i ek d e f i n a nc i ë le p o s i t i e v a n d e g e m e e n t e s t e r k o n d e r d r u k k u n n e n z e t t e n. Z o w a s d e a l g e m e n e r e s e r v e b i j d e b e g r ot i n g n o g m a a r 0, 6m i l j o e n te n g ev o lg e v a n d e eer d e r b e s pr o k e n ui t t r ed i n gs r e ge l i n g. B e s t e m m i n g s r e s e r v e s H e t t o t aa l a a n b e st em m i n g sr e s er v e s b e dr a a g t r u i m 6m i l j o e n. V a n d e ze b e st em m i ng s r es e r v e s h e e f t s le c h t s e e n k le i n g e d e e lt e he t k ar a k t e r v an e e n b r ut e r i n gs r e se r v e ( o m k a pi t a a l la s t e n m e e t e d e k k e n). D e v e r w a c h t i n g i s d a t b e s t e m m i n g s r e s e r v e s, e n d u s e e n on d e r de e l v a n d e i nc i den t e le we e r s t a n d s c a p ac i t ei t, i n d e p e r i o d e m et b i j n a 0, 8m i l j o e n ga a n da le n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 8
49 S t i l l e r e s e r v e s I n d e b e g r o t i n g w o r d t n i e t i n g e g a a n o p s t i l l e r e s e r v e s. S t i l l e r e s e r v e s m a k e n o o k d e e l u i t v a n d e i n ci d e nt e le we e r s t a n d s c a p ac i t ei t. O ok d e N o t a R e s er v e s e n V o o r zi e ni n g e n ge e f t g e e n c o nc r e et i n zi c ht i n d e a an we zi g e s t i l le r e s e r v es. I n d e ze n o t a wo r d t we l g e s t e ld d a t he t d e be d o e li n g i s d at s t i l le r e s e r v e s i n d e t o e k o mst a a n d a c h t k r i j g e n i n r e la t i e m et d e om v a n g v a n d e we e r s t an d s c a p a ci t e i t en h et v er d er o nt wi k k e le n v a n h e t r i si c om a n a g em e nt. W i j a dv i se r e n om d e ze go e d e b e do e li n g e n t e c o n c r e t i s e r e n i n s m a r t g e f o r m u l e e r d e d o e l s t e l l i n g e n, zodat duidelijk is wanneer de raad in zi c ht kr i j gt i n a a n we zi g h e i d én o m v a n g v a n s t i l le r e s e r v es. B ov e n di e n m o e t b e l e i d r o n d o m d e s t i l l e r e s e r v e s w o r d e n g e f o r m u le e r d. A n a l y s e w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t U i t d e p a r a g r a a f w e e r s t a n d s v e r m o g e n u i t d e b e g r o t i n g b l i j k t d a t d e g e m e e n t e h e t w e e r s t a n d s v e r m o g e n v o ld o e n d e ac h t t er d e k ki n g v a n i nc i de n t e le r i si c o s. O nt wi k k e li n g e n la t e n zi e n d at aa n we zi g e we e r s t a n d s c a p ac i t ei t k a n f lu c t u er e n. W i j advis er e n o o k e e n b r e de r e b e n a d er i n g va n d e we e r s t a n d s c a p ac i t ei t, wa a r bi j n a ar s t i l le r e s e r v es, d e o n b e n u t t e b e l a s t i n g c a p a ci t e i t e n b e s t e m m i n g s r e s e r v e s wo r d t g e ke k e n. V o l g e n s o n z e b e r e k e n i n g e n b e d r a a g t d e a a n w e z i g e w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t o p b a si s v a n d e do o r d e r a a d v a s t g e s t e l d e b e g r o t i n g t e n m i n s t e 8, 8 m i lj o e n. I n on d e r st a a n de t a b e l i s d at n a d e r t o e g e li c ht : Tabel aanwezige weerstandscapaciteit 2008 (bedrag * 1 miljoen ) O n d e r de e l I n c i d en t e el S t r u ct u r e el T ot a a l P o s t o n v o o r z i e n 0, 1 0, 1 O n b e n ut t e b e la s t i n g c a p ac i t ei t 0, 2 0, 2 A l g e m e n e r e s e r v e n a a c t u a l i s a t i e 2, 5 2, 5 B e s t e m m i n g s r e s e r v e s 6, 0 6, 0 S t i l l e r e s e r v e s P M P M T ot a a l a a nw e zi g e w e e r s t a n d s c a p a c i t e i t B , 5 + P M 0, 3 8, 8 + P M. U i t d e m e er j a r i g e ov er zi c h t en b li j kt d a t d e g em e e n t e zi c h i n ze t o p v er st e r ki n g v a n d e we e r s t a n d s c a p ac i t ei t. O n d a n k s e e n a f n a m e v a n d e b e s t e m m i n g s r e s e r v e s v e r w a c h t d e g e m e e n t e d a t d e a lg e m e n e r e se r v e g a at g r o ei e n. H et t ot a l e e i g e n v e r m o g e n b li j f t n a g e n o eg g e li j k. E e n t oe n a m e v an d e a lg e m e n e r e s er v e i s b e la n g r i j k o m d a t d e a lg e m e n e r e s er v e p r i m ai r e e n b u f f e r f u n c t i e h e e f t b i j t e g e n v a l l e r s. B e s t e m m i n g r e s e r v e s w o r d e n v o o r a n d e r e d o e l e i n d e n i n h et le v e n g e r o e p e n, e n z u l l e n a l l e e n a l s h e t n i e t a n d e r s k a n w o r d e n i n g e z e t o m t e g e n v a l l e r s o p t e v a n g e n. D i t b e t e k e n t o n h e r r o e p e l i j k h e r p r i o r i t e r e n e n m o g e l i j k b i j s t e l l e n v a n a m b i t i e s. T e n o p z i c h t e v a n d e k a d e r s d i e w i j s t e l l e n z i j n w i j v a n m e n i n g d at d e b eg r ot i ng e n m e e r j ar e n r a m i n g v a n d e g em e e nt e St ei n v o ld o e n d e r o b u us t i s. O nd e r n o r m a le o m s t a nd i g he d e n i s d e g em e e nt e i n s t a a t om t e g e nv a lle r s o p t e v an g e n. R i s i c o s e n r i s i c o m a n a g e m e n t I n d e b e gr ot i n g g e ef t d e g em e e nt e u i t ge b r ei d i n zi ch t i n d e r i si c o s v o or zov e r d e ze b e k e n d zi j n. H e t i s v o or o ns a ls t o e zi c h t h ou d e r m o e i li j k om t e b e p a le n, i n we lk e m a t e d e o p g e so m d e r i si c o s v a n d e g e m e e nt e e e n v o l le d i g e n ac t u ee l b e e ld g e v e n ( e n d a a r m e e e e n ui t s pr a a k t e d o en ov er d e k wa li t e i t v a n V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 4 9
50 h e t g e p r es e n t ee r d e b e e ld i n za k e r i s i c o s ). Ni e t a l le g e m e e nt e n lo p e n i m m e r s d e ze l f d e r i s i c o s. E r i s o ok g e e n a lg e m e n e n o r m v o or d e r e la t i e t u s se n d e we e r s t a n ds c a p a ci t e i t e n d e r i si c o s. J ui st d a a r om i s h et p r o c e s o m t e k o m e n t o t e e n k w a l i t a t i e f g o e d r i s i c o m a n a g e m e nt e r g b e la n g r i j k. A n d e r e b e la n g r i j k e r i s i c o s v o r m e n d e ope n ei n d e r e g e li n g e n, zo a ls W W B e n W MO. D e ze wo r d e n o ok e x p l i c i e t b e n o e m d i n d e r i s i c o p a r a g r a a f. T a a k v e r s c h u i v i n g e n v a n h e t R i j k n a a r g e m e e n t e n le g g e n e e n s t e e d s g r o t e r e d r u k o p d e b e p e r k t e c a p a c i t e i t en f le x i b i li t ei t i n f i n a n ci ë le é n i n p er so n e le zi n. D e b i j d e be g r ot i n g g e ld e n d e v e r or de n i n g ( ) schrijf t i n ar t i k e l 1 7 v oo r, d at d e r i s i c o s v an m a t e r i e e l b e l a n g w o r d e n w e e r g e g e v e n e n d e i n s c h a t t i n g v a n d e k a n s d a t d e z e r i s i c o s z i c h v o o r d o e n. D e r i s i c o s z i j n e c h t e r n i e t v o l l e d i g g e k w a n t i f i c e e r d e n k a n s i n s c h a t t i n g o nt b r e e k t i n de r i si c o pa r a gr a af. S t e i n b e s c h i k t, n e t a l s v e e l L i m b u r g s e g e m e e n t e n o v e r i g e n s, n o g n i et ov er e e n a de q u a a t s ys t e em v a n r i si c om a n ag e m en t. Z o n s ys t e em h o u dt i n d a t d e g em e e nt e be s c hi kt ov e r e e n d o or d e r aa d v a s t ge s t e ld e v i si e o p h aa r r i si c o s. E n ov er e e n i n st r um e nt a r i um d at d e ge m e en t e i n st a at s t e lt o m r i s i c o s i n b e e ld t e b r e n g e n, t e h o u d e n e n t e b e h e er s e n. D at b e t ek e n t d at St ei n no g ni et zov e r i s d a t zi j e e n i n t e gr a a l b e e ld h e e f t v a n h a ar r i s i c o s. M e t a ls m o g e li j k ge v o lg d at t a k e n, v e r a nt wo o r d e li j k h e d en en b ev o e gd h e d e n o n v o ld o e n d e zi j n v e r a n k er d i n d e or g a ni sa t i e. D a t wi l o v e r i g e ns ni et ze g g e n d a t g ee n st u r i n g p la a t sv i nd t, m a a r e e n h o o g k w a l i t a t i e f s y s t e e m v a n r i s i c om a n a g em e nt k a n v o or k om e n da t d e g e m e e nt e n a d e e l o n d e r v i n dt d o or o nv o ld o e n d e a a n da c h t v o o r b ed r i j f sm at i g e a sp e c t e n v a n r i s i co b eh e e r. W e e r s t a n d s v e r m o g e n Pas als een adequaat systeem v an risicomanagement is ontwikkeld, zal het mogelijk zijn om de ris i c o s v a n d e g em e e nt e t e c o nf r o nt e r e n m et a an we zi g e we e r s t a n ds c a p a ci t e i t. D a n k a n de r a a d h et we e r s t a n d sv er m o g e n a f d oe n d e b e o o r de l e n e n e e n u i t s pr a a k d o e n ov er h et we e r st a n d sv e r m o g en. G e le t o p d e hu i di g e i n f or m a t i e e n st a n d v a n za k e n b e o o r d e l e n w i j h e t w e e r s t a nd sv e r m og e n a ls o n v o ld o e n d e. W e e r s t a n d s v e r m o g e n B e o o r d e l i n g : o n v o l d o e n d e G o e d r i si c om a n a g em e nt i s ov er i g e n s g ee n st a t i s c h pr o j e c t, m a ar e e n d yn am i s c h p r o c e s wa a r b i j n a g e n o e g d e e l n a m e d o o r i e d e r e e n i n e e n o r g a n i s a t i e g e w e n s t i s. D i t z o u e e n s p e e r p u n t i n b e d r i j f sv o er i n g k u n n e n zi j n. M o g e li j k e r i s i c o s m o e t en i n zi c ht e li j k/ t r a n s p ar a nt wo r de n g em a a kt. S t u u r i n f o r m a t i e U i t h e t v o o r w o o r d v a n d e b e g r o t i n g b li j k t d a t d e g em e e n t e e xt r a a a nd a c ht sch e n k t a a n h e t b et e r i n kaart brengen v an toekomstige risi c o s. Ee n d o or d e r a a d v a s t g e s t e ld k a d e r r o n d om we e r s t a n d sv er m o g e n o n t br e e kt o p di t m om e nt. W i j zi j n da a r om v a n m en i n g d at s t uu r i nf or m at i e op s t r at e gi s c h ni v e a u n o g o nv o ld o e n d e i s. Bo v en d i en wo r d t g e e n i n zi c h t g e b o de n i n d e r e la t i es t u s se n w e e r s t a n d s v e r m o g e n e n d e p r o g r a m m a s ui t d e p r o gr am m ab e g r ot i n g. Hi e r bi j k an wo r d e n g e d a c ht a an b i j z o n d e r e r i s i c o s d i e d e u i t v o e r i n g v a n g e m e e n t e l i j k e p r o g r a m m a s m e t z i c h m e e b r e n g e n. Z o k u nn e n de r i si c o s r on d o m W M O d i r e ct wo r d e n g e k op p e ld a a n h e t pr o g r am m a W e r k, I n k o m e n e n Z o r g e n h et p r o g r am m a Maatschappij. O o k wo r dt g ee n i n z i c h t g e b o de n i n m ee r j a r i g e o n t wi k ke li n g e n d i e h et we e r s t a n d sv er m o g e n k u n n e n b eï nv lo e d e n. D o or h e t le g g e n v a n d e r e la t i e m et d e p r o g r am m a s i s h et V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5 0
51 makkelijker om in te spelen op relev ante ontwik k e li n g e n. D e ze r e la t i es o nt br e k e n wa a r d o o r h et m o ei li j k is o m t e b e p a le n o f n o o d za k e li j k e bi j st ur i n g v a n b e le i d m o et p la a t s v i n d e n. I n d e ni e u we v e r o r d e ni n g ( ) wo r d e n g e e n s p ec i f i e k e e i se n m e er g es t e ld r o n d o m we e r s t a n d sv er m o g e n. Z o i s b i j v o o r b e e l d g e e n r i c ht li j n m e e r g e g ev en ov e r h e t v er sc h i j n e n v a n e e n n o t a we e r s t a n d sv er m o g e n. A ls g e e n n o t a m ee r v e r s ch i j nt h e ef t di t zi j n we e r s la g o p de k wa li t e i t v a n d e p a r a g r a f e n. H e t d o o r d e r a a d v a s t t e s t e l l e n b e l e i d z a l d e e l m o e t e n u i t m a k e n v a n d e p a r a g r a af w e e r s t a n d sv er m o g e n. O p t a ct i s c h e n o p e r at i o n e e l n i v ea u v i n d en wi j a a n we zi g e s t u ur i n f or m a t i e ev e n e e ns v a n o nv o ld o e n d e k wa li t e i t. Z o be s c hi kt d e g em e e nt e n o g ni e t ov e r e e n a f do e n d e we r k e n d s ys t ee m v a n r i si c om a n a g em e nt e n w o r d e n d e r e g e l s v o o r w a t b e t r e f t i n f o r m at i ev o or zi e n i ng v o lg e n s v e r or d e ni n g 21 2 ( ) ni e t n a g e l e e f d. D i t v e r t a a l t z i c h o o k i n e e n b e p e r k t f i n a n c i e e l i n z i c h t i n h e t w e e r s t a n d s v e r m o g e n. Z o a ls e er d e r a a n g e g e v e n z i j n n i e t a l l e r i s i c o s g e k w a n t i f i c e e r d e n i s g e e n i n z i c h t i n d e k a n s d a t h e t r i s i c o zi ch v o or d o et. E e n a n d e r p u n t v a n a a n d a c h t z i t i n d e s t r u c t u u r v a n d e p r o g r a m m a b e g r o t i n g v a n d e g e m e e n t e S t e i n. D e g em e e n t e n e em t t we e a f zo n d e r li j k e pa r a g r af e n o p r o n d om we e r s t a nd sv er m oge n : 7. 2 W e e r s t a n d s v e r m o g e n e n 7. 3 R i s i c o s. W i j a d v i s e r e n o m g e e n s p li t s i n g a an t e br e ng e n i n d e ze o n d e r we r p e n om d at ze n i et o n a f ha n k e li j k v a n e lk a a r g e zi e n k u n n en wo r d e n. W i j c o n c l u d e r e n d a t e e n k w a l i t e i t s l a g n o o d z a k e l i j k i s om d at d e a a n we zi g e st u u r i nf o r m at i e op st r a t e gi s ch, t a c t i sc h e n o p er at i o ne e l n i v e a u o nv o ld o e n d e is. W i j adv i s e r en d a ar om be le i d t e f o r m u le r e n e n h e t v er h o g e n v a n d e i nf or m a t i e wa a r d e r o n d om w e e r s t a n d s v e r m o g e n. Di t k a n i n e e n se p a r a t e n ot a o f i n d e p a r a g r a a f we e r s t a nd sv er m og e n. R e l a t i e m e t B e s t u u r s k r a c h t m o n i t o r U i t h e t o p g a v e n p r o f i e l b l i j k t d a t e r e e n a a n t a l o p g a v e n zi j n d i e f i na n ci ë le r i si c o s m e t zi c h m e e br e n g e n wa a r v a n d e f i n a n ci ë le c o n s e q u e nt i e s n o g o nv o ld o e n d e i n zi c ht e li j k zi j n: e i g e n d om s ov e r dr a c ht wo o n wa g e n lo k a t i e s. N a ar v e r wa c h t i n g za l i n s e pt e m b e r b e s lu i t v or m i ng p la a t s v i n d e n i n d e r a ad. mili e uv er v ui li n g ; s o c i a le za k e n (W m o, W s w, e n W wb). D e ze r i si c o s zi j n o o k v er m e ld i n de r i si c op a r a g r a a f v a n d e b e g r o t i n g. E c ht er : e e n f i n a n ci ë le i n di c at i e o n t b r e e k t. I n o n s f i n a n c i ë l e v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k h e b b e n w i j o o k a a n d a c h t g e v r a a g d v o o r k w a n t i f i c e r i n g v a n r i si c o s e n d e k a n s d a t h et r i s i c o zi ch v o or d o et. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5 1
52 4. 3. O n d e r h o u d v a n k a p i t a a l g o e d e r e n O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - ra m i n g O n d e r h o u d S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n O n t w i k k e l i n g B K M o o r d e e l k a p i t a a l g o e d e r e n O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e C o n c l u s i e s D e g e m e e n t e b i e d t o n v o l d o e n d e i n f o r m a t i e i n d e p a r a g r a af o nd e r h o ud k ap i t a a lg o e d e r e n. D e v o or s c hr i f t en v an h et B B V wo r d e n onv o ld o e n d e n ag e le e f d. O n d er h o u ds b u d g et t e n zi j n n i et v o l le d i g e n h et f i na n ci ë le r i si c o i s ( m e e r j a r i g ) o n d u i d e l i j k d o o r n i e u w e o n t w i k k e l i n g e n. Di t r i s i c o n e e m t t o e do o r b e zu i n i gi n g e n. O m d at d e g em e e nt e n i et m e e r b e sc h i k t ov er ee n v o o r zi e ni n g o n d er h o u d we g e n, wo r d t u i t v o e r i n g v a n t oe k om s t i g o n d er h o u d o nv o ld o e n d e g e b o r g d. N i e u w e p l a n n e n z i j n i n o n t w i k k e li n g e n w o r d e n i n a a n d e r a a d a a n g eb o d e n. E c h t e r : zo n d e r ee n d u i d e li j k e k o pp e li n g v a n d e p la n n e n m et d e b e gr o t i n g b li j v e n d e f i n a n ci ë le r i si c o s a a n we zi g. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g e n stel de paragraaf onderhoud kapit a a l g o e d e r e n o p c o n f o r m h e t B B V ( v o o r w a a r d e ) ; m a a k f i n a nc i e e l i n zi ch t e li j k d at o n d e r ho ud v a n k a pi t aa lg o e d e r e n v o ld o e n d e i s g e bo r g d en d at e r n i e t o n n o d i g la s t e n wo r d e n d o o r g e s c h ov e n na a r d e t o e k om st ( v o or wa a r d e ) ; ge e f o o k a a n of s p r a k e i s v a n a c h t e r s t a l l i g o n d e r h o u d c q. ont st a a t. A ls dit niet aan de orde is, is h et v e r m e l d e n e r v a n o o k r e l e v a n t e i n f o r m a t i e ( v o o r w a a r d e ) ; zo r g v o o r t i j di g e a c t ua li s a t i e v an p la n n e n e n la a t d e r a a d d e g e we n s t e k wa li t e i t e n d e d a ar u i t v o l g e n d e f i n a n c i ë le c o n s e q u e nt i e s v a s t s t e l le n. V e r t a a l d e ze i n b e gr o t i n g e n m e er j a r e n r am i n g ( v o o r wa a r d e) ; ev a lu e e r d e we r ki n g v a n h e t p r o g r am m a b e h e e r i n r e la t i e t o t d e p ar a g r a af o n d er ho u d k a p i t a a l g o e d e r e n ; ma a k d e r e l a t i e t u s s e n d e p a r a g r a a f o n d e r h o u d k a p i t a a l g o e d e r e n e n p r o g r a m m a s i n zi c h t e l i j k. We l k e e f f e c t e n h e b b e n d e p r o g r a m m a s o p h e t o n d e r h o u d e n b e h e e r v a n k a p i t a a l g o e d e r e n? ; ve r b e t e r h et i n zi c ht i n d e m e er j a r i g e f i n a nc i ë le e f f e c t e n v a n o nd e r h ou d e n h et i n zi ch t i n g e k o ze n kwa liteit op div erse beleidsterrein e n; on t wi k k e li n g e n zo a ls v er gr i j zi n g e n on t gr o e n i n g k u n n en le i d e n t ot v e r a n d er i n g i n v o or zi e ni n g e n b e ho e f t e n. L a at d e ze o nt wi k k e li n g e n e e n r o l s p e le n i n b e le i d s k e u zes r on d o m v o o r z i e n i n g e n e n h e t d a ar b i j h o r en d e ond e r h o u d; mo n i t o r d e b e z u i n i g i n g s o p e r a t i e s o p o n d e r h o u d e n p a s i n d i e n n o d i g o o k d e p l a n n e n a a n. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r o n d e r h o u d v a n k a p i t a a l g o e d e r e n? R a a d s le d e n wo r d e n v a a k a a n g e sp r o ke n o p o n d er h o u d v a n k a pi t aa lg o e d e r e n. L o szi t t e n d e st o e pt e g e ls, g a t e n i n d e we g e n, s le c h t o n d er h o u d e n sc h o o lg e b o u we n. O n d er h o u d i s b e la n g r i j k, m aa r n i et e lk i n di v i d u e e l o n d e r d e e l h o e f t t e wo r d e n b es p r o k e n. M et d e p ar a gr a a f o n d er h o u d k ap i t aa lg o e d e r e n kr i j gt de V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5 2
53 r a a d de m o g e li j kh e i d k a de r s t e st e l le n v oo r o n de r h o ud v an i n f r a st r uc t u ur ( we g e n, wa t e r, r i o le r i n g, k u n s t w e r k e n ), v o o r z i e n i n g e n ( g r o e n, v e r l i c h t i n g, s p o r t f a ci li t ei t e n) e n g eb o u we n. D a a r n a a st zi j n k a pi t a a lg o e d e r e n v a n b e la n g v o or r e a li s a t i e v a n g em e e n t e li j k e p r o gr a m m a s, zo a ls Ru i m t e, Maatschappij e n Be h e e r. D e m e e s t e k a pi t a a lg o e d e r e n v er v u l le n d a a r bi j e e n b e la n g r i j k e r o l. E e n i n t e g r a l e a f w e g i n g t u s s e n aa n we zi g h e i d v a n k a pi t a a lg o e d e r e n, k wa li t e i t s ni v ea u, on d e r h ou d e n v i si e i s v a n s t r a t e g i s c h b e la n g v o o r d e g e m e en t e, e n v o or d e f i n an c i ë le p o s i t i e. E e n a a nt a l v a n d e t ak e n, wa a r o p k a p i t a a lg o e d e r e n b et r e kk i ng h e bb e n, i s v e r p li c ht. Z o he e f t de g em e e nt e e e n we t t e li j k e p li c h t r o n d om r i o le r i ng e n on d e r h o u d v a n we g e n. A ch t er st a l li g o n d e r h o u d k a n le i d e n t ot r i si c o s e n d a a r b i j m o g e li j k e aa n s pr a k e li j ks t e l li n g v a n d e g e m e e n t e. B ov e n di e n k a n h e t le i d e n t o t k a p i t a a lv e r ni et i g i n g. E r i s e n i g e k e u z e v r i j h e i d b i j o n d e r h o u d va n k a pi t a a lg o e d e r e n. D e r a a d k a n ki e ze n u i t k wa li t e i t s ni v e a us bi j o n d e r h o u d. H et i s i n d a t v er b a n d a a n t e be v e le n d at d e r a a d zi c h bi n n e n e e n p er i od e v a n v i e r j a a r t en m i ns t e é é n k e er b u i g t o v e r d e v r a a g w e l k e k w a l i t e i t s n i v e a u s p a s s e n d w o r d e n g e v o n d e n. O f t e w e l : w e l k e k w a l i t e i t w i l d e r a a d, w a t g a a t d a t k o s t e n, n u e n i n d e t o e k o m s t? D e o n d e r h o u d st o e st a n d v a n k a pi t aa lg o e d e r e n e n d e d a ar a a n g e r e la t e e r d e k o st e n b e s la a n e e n s u b s t a n t i e e l d e e l v a n d e g e m e e n t e l i j k e b e g r o t i n g ( l a n d e l i j k g e m i d d e l d e 1 5 % ). E e n z o v o l l e d i g m o g e li j k o v er zi c ht én o n de r b o u wi n g v a n d e ze k o st e n zi j n d a ar om v a n gr o ot b e la n g v o or e en g o e d i n zi c h t i n d e f i n an c i ë le p o s i t i e. L a s t e n v a n i n st a n d h o ud i n g ( o n d er h o u d e n v er v a n gi n g) m o et e n r e a li s t i s ch zi j n g e r a a m d, c o n f o r m b e h e e r p l a n n e n. V e r s c h u i v e n v a n l a s t e n n a a r d e t o e k o m s t i s g ee n o p lo s s i n g v a n e e n f i n a n c i e e l p r o b l e e m e n m o e t d a a r o m w o r d e n v o o r k o m e n. K wa li t a t i e f g o e d e b e h e er p la n n e n zi j n d a a r o m b e la n g r i j k. On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n W e h e b b e n g e w e z e n o p h e t b e l a n g v a n k a p i t a a l g o e d e r e n v o o r g e m e e n t e li j k e p r o gr a m m a s. Di t b e la n g k a n wo r d e n b e n a d r u k t d o or k a p i t a a lg o e d e r e n i nt e g r a a l o n d e r d e e l t e la t e n u i t m a k en v a n d e i nt e gr a le v i si e. De g em e e n t e St e i n h e ef t g e e n i n t eg r a le v i si e, m a ar e e n st r uc t u ur v i si e. I n d eze s t r uc t u ur v i si e sp e e lt b e h e e r e n o n d e r h o u d v a n k a p i t a a l g o e d e r e n geen rol. Di t m a a kt h et m o ei li j k om beh e e r p la n n e n a a n d e ze v i si e t e k o p p e le n, zo d a t d e i n r i c ht i ng v an d e o p e n b ar e r ui m t e e n le e f b a a r h ei d b i n ne n d e g em e e n t e i n v er h o u di n g st a a n t ot k wa li t e i t v a n o nd e r ho u d e n d e k o st e n er v a n. I n di t k a d er zi j n o o k o nt wi k k e li n g e n zo a ls v er g r i j zi n g en o nt gr o e n i n g v a n b e la n g. D e ze o nt wi k k e li n g e n s p e e ld e n we l e e n r o l b i j d e be g r ot i n g m a a r k o m e n ni e t e x p li ci e t t ot u i t dr uk k i n g bi j d e b e g r o t i n g H et ga a t hi e r e c ht e r om e e n m e e r j ar i ge o nt wi k k e li n g d i e g r o t e g e v o l g e n k a n h e b b e n v o o r h e t v o o r z i e n i n g e n n i v e a u v a n d e g e m e e n t e e n d a ar m ee s am e nh a n g e n d e k e u ze s v o or k wa n t i t ei t e n k wa li t e i t v a n d e ze v o or zi e ni n g e n i nc lu s i e f o n d e r h o u d s k o s t e n. W i j v i n d e n h e t d a a r o m o o k b e l a n g r i j k d a t r e l a t i e s w o r d e n g e l e g d t u s s e n p r o g r a m m a s e n d e p a r a gr a af on d e r h ou d k a p i t a a lg o e d e r e n. Di t g e b e ur t i n o nv o ld o e n d e m at e. Da a r om b e oo r d e le n wi j a a n we zi g e s t u u r i nf o r m at i e st r a t e gi s ch o nv o ld o e n d e. A p a r t p r o g r a m m a b e h e e r H e t i s o p v a l l e n d d a t d e g e m e e n t e k i e s t v o o r e e n a p a r t p r o g r a m m a b e h e er, n a a st d e p a r a g r a af o n d e r h o u d k a p i t a a lg o e d e r e n. D e o n d e r we r p e n di e i n h e t pr o g r am m a b e h e er b e ha n d e ld wo r d e n, h eb b e n r e la t i e s m e t d e a n d e r e p r o g r a m m a s. D i t b l i j k t o o k u i t d e h o o f d d o e l s t e l l i n g v a n h e t p r o g r a m m a B e h e e r : V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5 3
54 Het bev orderen van de leefbaarheid e n g e z o n d h e i d v o o r e n v a n o n z e i n w o n e r s. D e p a r a g r a a f o n d e r h o u d k a p i t a a l g o e d e r e n i s j u i s t b e d o e l d a l s e e n d w a r s d o o r s n e d e v a n d e b e g r o t i n g. En d a a r o m ui t er m a t e g e sc h i k t om d e r e la t i es t u s s e n k a pi t a a lg o e d e r e n e n d e g em ee n t e li j k e p r og r am m a s i n zi c ht e li j k t e m a k e n. Di t m a a kt n a ar o n ze m e n i n g e e n a p ar t pr o g r am m a B e h e e r i n de p r o g r am m a b e gr o t i n g ov er b o di g. Ui t er a ar d i s di t e e n k e u ze v a n d e r a a d. M a a r i n on ze o g e n i s h e t o p v o e r e n v a n e e n p r o g r a m m a b e h e e r t e n k o s t e g e g a a n v a n d e k w a l i t e i t v a n d e p a r a g r a a f o n d e r h o u d k a p i t a a lg o e d e r e n. E n d e z e p a r ag r a af m oe t v o ld o e n a a n we t t e li j k e v o o r sc h r i f t e n. O n v o l d o e n d e B B V -n a l e v i n g p a r a g r a a f D e g e m e e n t e l e e f t d e B B V -v o or s c hr i f t e n i n d e p a r a gr a af o nd e r h o ud ka p i t a a lg o e d e r e n o n v o l d o e n d e n a e n g e e f t d a a r o m o n v o l d o e n d e i n z i c h t o p d e j u i s t e p l e k i n d e b e g r o t i n g. D e i n de li n g i n we g e n, r i o le r i n g, wa t e r, gr o e n e n g e b o u we n wo r d t n i et g ev o lg d. D a a r n a a st m o et i n d e p a r ag r a af wo r d e n aa n g e g ev en : he t be le i d s k a d e r ; de ui t h e t b e le i d s k a de r v o or t v lo e i e n d e f i na n c i ë le c o n s e qu e n t i e s; ver t a li n g v a n d e f i n a n ci ë le c o n s e q u e nt i e s i n d e b e gr o t i n g. W i j c o n s t a t e r e n d a t d e z e B B V -v e r e i st e n n i e t wo r d e n n a g e le e f d. I n d i t k ad e r wi j ze n wi j o o k o p d e na le v i n g v a n d e d o or d e r a a d v a s t g e s t e ld e f i n a n c i ë l e v e r o r d e n i n g ( ), w a a r i n w o r d t a a n g e g e v e n d a t h e t c o l le g e b i j d e b e gr o t i n g e n d e j a ar st u k k en v er s la g m o et d oe n o v er d e v o o r t g a n g v a n h et g e p la n d e o n de r h o u d e n he t ev e nt u e le a c h t e r st a l li g e o nd e r h o u d a a n o p e n b a ar g r o e n, wa t e r, we g e n, k u n st we r k e n, st r a a t m e u bi la i r, r i o le r i n g e n g e b o u we n. D e p a r a g r a a f o n d e r h o u d k a p i t a a lg o e d e r e n bi e dt d i t i n zi c ht n i et. D e k wa li t e i t v a n d e pa r a gr a af k an v er d er wo r d e n v e r b e t e r t d o o r d e z e m e e r i n h o u d t e g e v e n, bi j v o o r b e e ld d o o r i nf o r m at i e ui t h et pr o gr a m m a b e h e er i n d e ze p a r a gr a af op t e ne m e n. O o k adv i s er e n wi j p er o n d e r we r p d e (fin a n ci ë le ) r e la t i e m e t d e p r o g r am m a s we e r t e g ev en. D i t bev o r de r t h et i n zi c ht i n b i j v o o r b e e l d o o r z a a k -g e v o l g -v r a g e n a ls : we lk e e f f e ct e n h e b b e n d e b e le i d sv o o r n em e n s r o nd o m d e g r oe n s t r u ct u ur v i s i e ui t he t pr o gr a m m a R u i m t e o p h e t b e h e e r e n o n d e r h o u d v a n g r o e n? wa t g e b e u r t a l s b e z u i n i g d wo r d t o p h e t o n d e r h o u d v a n a c c om m o d at i e s, gr o e n e n i n f r as t r u c t u u r, z o a l s v o o r g e s t e l d i n d e b e g r o t i n g ? G a a n d e ze b e zu i ni g e n t e n k os t e v a n h et d o o r de r a a d v a s t g e s t e l d e k w a l i t e i t s b e e l d? A c h t e r s t a l l i g o n d e r h o u d H e t i s b e l a n g r i j k da t d e g e m e e n t e ni e t a l l e e n i n zi c h t b i e d t i n d e b e g r o t i n g, m a a r o ok i n t u s s e nt i j ds e r a p p o r t a g e s e n j a a r r e k e n i n g o f s p r a k e i s v a n a c h t e r s t a l l i g o n d e r h o u d, e n o m we lk b e d r a g h e t g a at. O o k a l s g e e n s p r a k e i s v a n a c h t e r s t a l l i g o n d e r h o u d i s h e t v e r m e l d e n v a n d e ze p os i t i ev e i n f o r m a t i e r e le v a n t. D e p ar a gr a a f o n d er h o u d k a pi t aa lg o e d e r e n u i t d e b eg r ot i n g bi e dt ge e n i n zi c h t i n a c h t er s t a l li g o n d e r h o ud. P l a n n e n D e g em e e n t e b es c hi k t ov er ee n r ui m a r se n a a l aa n o n d e r h o u d s p l a n n e n. I n o n d e r s t a a n d e t a b e l z i j n d e ze i n k a a r t g e b r ac h t. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5 4
55 T a b e l P l a n n e n o n d e r h o u d k a p i t a a l g o e d e r e n O nde r de e l N a a m J a a r A c t u e e l Va s t g e s t e ld in r a a d F in a n c ie e l A c h t e r s t a l l i g o n d e r h o u d A c t u e l e i n f o d o o r v e r t a a l d W e g e n K w a l i t e i t s s l a g w e g e n e n g r o e n J a N e e O n d e r h o u d w or d t in u itg e v o e rd. F e ite n r a p p or t e n me e r ja r e no n d er h o u ds p la nn in g 3 k u n s t w e r k e n / v i a d u c t e n In w o r d t e e n n ie u w e ins p ec tie u itg e v o e rd. In k a d e r n o ta w or d t v o o r e.v. me e r b u d g e t g e v ra a g d N e e N e e N e e B o o g b r u g k a n m a a r i n é é n r ic h tin g w o r d en g e b r u ik t. In s p e c tie in S t r a a t m e u b i l a i r G e e n a fz o n d er lijk p la n. O p e n b a r e v e r l i c h t i n g N e e N e e N e e O p b a s is v an a c tu e le g e g ev e ns v a n Es s e n t z ijn v e rv a n g in g s inv es te r in g e n e n r e g u lie r o nd e r h ou d v a na f h e r b e r e k e n d. D it w o r d t b ij d e k a d e rn o ta in g e br a ch t. R i o l e r i n g G e me e n te lijk R io le r ing s p lan W a t e r n.v.t N e e J a N e e N ie u w G R P in g e p la nd v o or r a a d n o v e m b e r G r o e n K w a l i t e i t s s l a g w e g e n e n g r o e n J a N e e I n h a a l s l a g kw a lite it u itg e v o e r d in e n G e b o u w e n Me e r ja r e n o n d e r ho u d sp r o gr a mma s a c c o m m o d a t i e s 4 e a c tu a lis a tie me e r ja r e no n d er h o u ds p la nn in g s c h oo lg e b o uw e n vo o r p r ima ir o n d e r ho u d J a N e e J a G e e n a c h te rs ta n d e n. Bij e n k e le g e b o u we n d ie w o r de n g e s loo p t e n k e l n o o d z a k e l i j k o n d e r h o u d u i t g e v o e r d O n d e r h ou d h u id ig e ac c o mmo da tie s is inzichtelijk g e ma ak t. Ko p p e lin g me t a c c o mmo da tie b e le id mo e t n o g p la a ts v in de n. G e p la n d v o or d e r a a d v a n ju n i J a J a N e e N ie u w e in fo r ma tie o n tv a ng e n, mo e t n o g w o r d e n v e rw e rk t.
56 B e h a lv e f i n a nc i ë le a s p e ct e n zo a ls d e f i n an c i ë le d o o r v e r t a li n g i n b eg r ot i ng e n m e e r j a r e n r am i n g zi j n o o k d e v o lg e n d e a s p ec t e n b e la n g r i j k: b e s c h i k b a a r h e i d ( i s e e n p la n a a n we zi g ) ; a c t u a l i t e i t ( m i n i m a a l e e n m a a l g e a c t u a l i s e e r d g e d u r e n d e e e n r a a d s p e r i o d e, of v a k er a ls d e s i t u at i e d a a r aa n le i d i n g v o or g ee f t ) ; v as t g es t e ld d o o r d e r a ad. U i t d e t a b e l b li j k t d at er g e e n p la n i s v o o r s t r aa t m e u bi la i r. D a a r n a a st i s e e n g r o ot aa n t a l p la n n e n n i e t m e e r a ct u e e l, of i s h e t o n d e r h o u d s p l a n n i e t d o o r d e r a a d v a s t g e st e ld. B ov e nd i e n wo r d e n n i et a l le p la n n e n v o ld o e n d e d o or v er t aa ld e n / o f i s e r o nv o ld o e n d e b u d g et. B ov e n di e n zi j n er a ch t er s t a n d e n i n o n d e r h o u d. W e g e n D e f i n a n ci ë le g e g ev e ns ui t h et BO R zi j n n i e t e e n o p e e n d o o r v e r t a a l d n a a r d e b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g. W e l i s o p b a s i s v a n h e t B O R -p la n e e n b es t e k g em a a kt e n he e f t v er v o lg e n s a a n b e s t ed i n g p la a t s g ev o nd e n. D e b e d r ag e n ui t d e a a n b e st e di n g zi j n we l e e n o p ee n d o or v e r t a a ld i n d e b e g r o t i n g i n c lu s i e f p r i j si n d e x. E r i s s p r ak e v a n ac h t er st a n d i n d e ui t v oe r i n g v a n o n d e r ho u d. Z o wo r d t h e t o n d er h ou d v a n af u i t gev o e r d. E n de pr o g n o se i s d a t e r e xt r a b u d g et no d i g i s. D e g em e e n t e h e ef t g ee n v o or zi e n i n g m e er v o o r w e g e n o n d e r h o u d e n b e s c hi kt du s ni e t ov e r e e n b u f f er f u nc t i e v o o r f lu c t u a t i e s i n h e t o n d er h o u d. F l u c t u a t i e s k u nn e n op t r e d e n d o o r : v er a n d er i n g e n i n a a n b o d v a n t e o nd e r h ou d e n we g e n d o or d e g em e e nt e; v er a n d er i n g e n i n p r i j s d o o r bi j v o o r b ee ld m a r k t om st a n di g h e d e n. A a n b e s t e d i n g l o s t d i t n i e t p e r s e o p. B i j s c h a a r s t e o p d e m a r k t, w o r d t d e e x p l o i t a t i e d i r e c t n e g a t i e f b e ï n v l o e d ( p r i j s r i s i c o ). H et f i n a n ci ë le r i s i co li j k t o p di t m o m e nt la a g, m a a r d at k an sn e l v e r a nd e r e n. D i t b l i j k t o o k u i t d e p r o g n o s e s. Z o wo r d t i n d e k a d er n o t a v o or e n v e r d er o m e xt r a b u d ge t g e v r a a g d. D e g e m e e n t e b e s c h i k t n i e t m e e r o v e r e e n b u f f er di e d e ze f lu c t u at i es k an o pv a n ge n. E r m o et e n bov e n di e n b u d g et t e n wo r d e n g e r e s er v e er d om t o ek om s t i g o n d er h o u d m o g e li j k t e m a k e n. A ls d i t ni et ge b e u r t, v er s c hu i f t d e g em e e nt e St ei n la s t e n d o o r n a ar de t o e k om st. R i o l e r i n g E e n n i e u w G R P i s i n m i d d e l s a a n g e k o n d i g d wa a r i n d e n i e u we wa t e r t a k e n wo r d e n v er we r k t. Di t p la n za l i n c o n f or m o ut p u t p la n n i n g i n nov em b e r a a n d e r a a d wo r d e n a a ng e b o d e n. D e ge m e e nt e h a n t ee r t h et uitgangspunt dat de tariev en kostendekkend zijn. Het effect op de gemeentelijke begrotin g i s d a a r o m n a a r v e r w a c h t i n g b u d g et t ai r n e ut r a a l. W a t e r B i j h e t o n d e r d e e l wa t e r i s g e e n b e h e e r p l a n v a n t o e p a s s i n g. Ui t d e b e gr o t i n g b li j k t d at o n d u i d e li j k h e i d wa s ov er de v er a nt wo o r d e li j k h e i d r on d om h et o n d e r h o u d v a n d e h a v e n. U i t ac t u e le informatie v a n d e g e m e e n t e b li j kt d a t h e t o n d e r h o u d v a n d e h a v e n g e e n t a a k v a n d e g e m e e n t e i s, m a ar v a n Ri j ks wa t e r st a a t. D e g em e e nt e s t e lt d a a r om d at zi j g e e n f i n a n ci e e l r i si c o lo o p t.
57 G r o e n V o o r G r o e n g e ld t h e t ze lf d e a ls b i j we g e n. D e f i na n ci ë le g e g ev e n s u i t h e t BO R zi j n n i e t 1: 1 do o r v e r t a a ld n a a r d e b e g r o t i n g. W e l i s o p b a s i s v a n h e t B O R -p la n e e n b e st e k g em a a kt e n v er v olg e n s h e e f t a a n b e s t ed i n g p la a t s g ev o nd e n. D e b e d r ag e n ui t d e a a n b e st e di n g zi j n we l 1 : 1 do o r v er t a a ld i n de b e gr ot i n g i n c lu s i e f p r i j si n d e x. E r i s e e n i n h a a ls la g u i t g ev o e r d i n en G e b o u w e n D e i n o p g e s t a r t e a c t u a l i s a t i e v a n d e m e e r j a r e n p l a n n i n g i s n o g n i e t g e r e e d. D e v er wa c h t i n g i s da t d i t p la n i n j u n i a a n d e r a a d z a l w o r d e n a a n g e b o d e n. U i t d e z e p l a n n i n g k u n n e n m o g e l i j k f i n a n c i ë l e risi c o s v o lg e n. D e ci j f er s v a n he t h ui d i ge p la n zi j n g eï n d e x e er d o p g e n om e n i n d e be g r o t i n g. O o k v o or ac c om m od a t i e s g e ld t d at sp r a ke i s v an r e le v a nt e o nt wi k k e li n g e n d i e ef f ec t he b b e n o p o n d e r h o u d e n b u d g et t ai r b es la g. Z o m o et e n n o g c o nt r ac t af s pr a k e n wo r d e n g em a ak t ov e r h et o nd e r h o ud v a n h et ni e u we g em e e nt e h ui s. E n b i j h e t S t e i n er b o s wo r d t o p d i t m om e nt a lle e n h e t h oo g s t n o o d za k e li j k e o n d e r h o u d ui t g ev o e r d. I n f i n a n c i ë l e z i n l o o p t d e g e m e e n t e w e l r i si c o e n zi j n d e o n de r h o u d sr am i n ge n o p d i t m o m e n t n i e t v o l l e d i g en actueel. D e g em e e n t e i s b e zi g m et e en h er i j ki n g v a n h et a cc om m o da t i e b e le i d, e n i s b e zi g m e t v er v a n gi n g e n/ o f u i t br ei d i n g e n v a n v o o r zi en i n ge n. E e n b e l a n g r i j k e am bi t i e i s v er v a n gi n g v a n d e a c co m m o d a t i e S t ei n er b o s. D e z e a m b i t i e i s n o g n i e t f i n a n c i e e l v e r t a ald. D e h u i d i g e si t u a t i e r o n d om h et h ui di g e S t e i n e r b o s la a t zi e n d at e r s pr a k e i s v a n e xp lo i t a t i e t e ko r t e n e n a c h t er s t a l li g o n d e r h o ud. E e n n i e u w S t ei ne r b o s le g t i n e lk g ev a l e e n gr o t e c la i m o p d e t o e k om st i g e r ui m t e z o a l s d e z e i s g e p r e s e n t e e r d i n d e m e e r j ar e n r am i n g. M e t n u a l e e n st r uc t ur e e l t e k or t v a n ci r c a 1 m i lj o e n e n st i j g e n d e k a pi t a a l la s t e n v a n ci r c a 0, 8 m i lj o e n bi j ni e u wb o u w, b r e n gt e e n d e r ge li j k e gr o t e i nv e st e r i n g e v e n e e n s f i n a n c i ë l e r i s i c o s m e t z i c h m e e. Z o b i e d t d e h u i d i g e m e e r j a r e n r a m i n g n o g o n v o l d o e n d e r u i m t e v o or e e n d e r g e li j k e i nv es t er i ng. H e t pr oj e c t p la n S t e i n er b o s di e nt om u i t ei n d e li j k h et e x p lo i t at i et e k or t t e b eh e e r se n e n t er u g t e dr i n ge n t o t e e n a c ce p t a be l n i v e a u, zo a ls v er wo o r d i n h e t r a a d s b e s lu i t v a n d e ce m b er H et i nv e st er i ng s b e dr a g i s nie t ui t s lu i t e n d b e p a le n d, m a a r o o k d e bi j d r a g e v a n d e ge m e en t e a a n d e e x p lo i t at i e. R o n d o m h e t a cc o m m o d at i e b e le i d zi j n er b e la n g r i j k e o nt wi k k e li n g e n. Z o h e e f t d e r a a d i n d e r a a d sv er g a d er i n g v a n a pr i l h et ni e uwe a c c o m m o d at i e be le i d g o e d g ek e u r d. Di t h o ud t i n d at ni et a l le e n n i e u we a c c o m m o d at i e s e n v o o r zi en i n g e n wo r d e n g er e a li s e e r d, m aa r o o k ou d e e n o n r en d a b e le zu l le n v e r v a l le n o f s am e n g ev o e g d zu l l e n wo r d e n. H i e r bi j wo r d t r ek e ni n g ge h o u d e n m et d e de m o gr af i s c h e o n t wi k k e li n g e n bi n n e n d e g em e e nt e e n de r e gi o. Di t g e ld t o ok v oo r d e on d e r wi j s a cc o m m o d at i es. O o k i s e r v o o r a c ht e r s t a lli g o n d e r h o u d g e b o u we n e e n r e se r v e g ev or m d v a n r ui m e e n h a lf m i lj o e n. H e t ni e u we o n d e r h o u ds p r o gr am m a i s g e r ee d e n v or m t, s a m e n m et d e a ct u e le s t a nd v an d e ac c o m m o d at i e s, d e b a s i s v a n h e t ui t v o er i n gs p r o gr am m a. G e e n f i n a n c i e e l i n z i c h t D e g e m e e n t e l e e f t h e t B B V e n v e r o r d e n i n g i n d e p ar a g r a af o n d er h o u d k a pi t aa lg o e d e r e n v a n d e b e g r o t i n g o nv o ld o e n d e na. D a a r om b e o or d e le n wi j d e t ac t i s c he st u ur i nf or m at i e o nv o ld o e n d e. H e t o n v o l d o e n d e n a l e v e n v a n d e v o o r s c hr i f t en h e ef t o ok di r ec t ef f e ct o p he t f i n a n ci ë le i n zi c h t. Di t wo r d t n i e t g e b od e n i n d e p a r a gr a af o nd e r h o ud k a p i t a a lg o e d e r e n. V o or o ns i s d i t r e d e n om op e r at i o n e le s t u ur i nf o r m at i e a ls o nv o ld o e n d e t e b e s t em p e le n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5 7
58 Aa n d a c h t v o o r b u d g et t ai r e b i j s t u r i n g o n d e r h o u d s b u d g e t t e n U i t d e k a d er n o t a e n b e gr o t i n g b li j k t d at de g em e e nt e f i n a n ci ë le r ui m t e wi l s c h e p p e n i n h a ar b e g r o t i n g d o or m i d d e l v a n om b ui gi n g e n. D i t om e e n t a a k st e l li n g v a n t e c o n c r et i s e r en. Een gedeelte van de bezuinig i n g e n w o r d t g e z o c h t i n o n d e r h o u d g r o e n, w e g e n e n a c c o m m o d at i e s. V o o r k om e n m o et wo r d e n d at do o r b e zu i ni g i n g e n a c h t e r st a l li g o n d er h o u d o n t s t a at, m e t m o g e li j k e xt r a f i n an c i e e l r i si c o. H et d o o r s c h ui v e n v a n la s t e n n a a r d e t oe k om s t i s n i et t o e g es t a an. G e le t op d e b e z u i n i g i n g e n i s e en k wa li t a t i ev e g o e d e p a r a g r a a f o n d er h o u d k a pi t aa lg o e d e r e n ui t e r m at e b e la n g r i j k. O n d u i d e l i j k i s w a t d e ef f ec t e n v a n d e om b u i gi n g e n zi j n v o or de d o or d e r a a d g e we n s t e k wa li t e i t s ni v e au s e n / o f s pr a k e i s v a n ac h t er st a l li g o n d e r h ou d c q. ont st a at. D i t i n zi c ht i s n o di g o m d a t k a pi t a a lv er ni e t i gi n g m o e t w o r d e n v o o r k o m e n. A ls d e b e zu i ni gi n g e n b e t e k e n e n d at h et k wa li t e i t s ni v e a u d a a lt, a dv i s er e n wi j d e g e m e e nt e o o k h a a r p la n n e n a a n d i t la g e r e k wa li t e i t s ni v ea u a an t e pa s s e n e n d o o r d e r a ad t e l a t e n v as t st e l le n, zo d a t ee n k wa li t a t i e f a a nv a a r d b a r e r e la t i e b li j f t t u ss e n d e b eg r ot i n g e n d e o n d er li g g e n d e p la n n e n. R e l a t i e m e t B e s t u u r s k r a c h t m o n i t o r E e n v a n d e o p e r at i o n e le n o r m e n v a n d e b e s t u ur s kr a c ht m e t i n g i s h et op or d e h e b be n v a n b e h e er v a n k a p i t a a l g o e d e r e n. U i t d e b e g r ot i n g en h et o p g av e np r of i e l b li j kt d at e r b e la n g r i j k e on t wi k k e li n g e n zi j n r o n d o m v o o r z i e n i n g e n e n h e t d a a r u i t v o l g e n d e o n d e r h o u d. Z o i s d e g e m e e n t e b e zi g m e t h e r i j ki n g v a n he t a c c o m m o d a t i e b e l e i d. A c c o m m o d a t i e s m a k e n d e e l u i t v a n d e g e m e e n t e li j k e r i s i cop a r a g r a a f. H et S t e i n er b o s k a n o o k a a n di t r i j t j e wo r d e n t o e g ev o e g d. Ni e t a l le a c c om m o da t i e s b e sc h i k ke n ov e r ( ac t u e le ) o n d e r h o u ds p la n n e n e n / of b i j h or e n d e b u dg e t t en. H e t i s b e la n g r i j k d at h i er v e r b et er i n g o pt r e e dt. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5 8
59 4. 4. F i n a n c i e r i n g O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n O n t w i k k e l i n g ra m i n g B K M o o r d e e l F i n a n c i e r i n g V o l d o e n d e V o l d o e n d e O n v o l d o e n d e N. v. t. C o n c l u s i e De financieringspositie en de informatie rondom gemeentelijke financiering zij n o ve r h et a lg e m e e n v o l d o e n d e. D i t g e ld t n i et v o or o p er at i o ne l e s t u u r i nf o r m at i e. Er wo r dt i n d e be g r ot i ng we i n i g ci j f e r m at i g i n zi c ht g e bo d e n. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g ve r g r o o t d e t r a n s p a r a n t i e d o o r i n z i c h t t e b i e d e n i n h e t k w a n t i f i c e e r b a r e r i s i c o p r o f i el r o n d o m f i n an c i e r i n g ; ma a k d e r e l a t i e t u s s e n d e p a r a g r a a f f i n a n c i e r i n g e n d e p r o gr am m a s i n zi c ht e li j k ; ma a k g e b r u i k v an e e n 1 % r e n t e -i n d i c a t o r ; ne e m e e n li q u i d i t ei t s p r o gn o s e o p en g e ef d e be r e ke n i n ge n v a n r e nt e r i si c o n or m we e r. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r f i n a n c i e r i n g? B i j f i n a nc i er i n g ga a t h et om d e v r a a g, h oe d e g e m e e n t e r e g e lt, d at ze s t e ed s v o ld o e n d e g e ld h e ef t om a l le r e k e n i n g e n t e b et a le n. L e n e n bi j l i q u i d i t e i t s t e k o r t e n, be le g g e n b i j l i q u i d i t e i t s ove r s c h ot t e n, s p ar e n o f j u i s t le n e n v o o r gr o t e ui t g av e n. O f t e we l: h o e st a a t h et m et d e g em e e nt e li j k e f i n a n ci er i n gs p o r t ef e ui l le? D e ze m o e t a d e q u a a t wo r d e n b e h e e r d om ( e r m e e v er b o n d e n) k o s t e n en r i si c o s t e b e p er k e n. On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n D e k a d er s v o o r f i n a nc i er i n g wo r d e n g ev or m d d o or he t t r e a s ur ys t a t u u t ( ). Di t st a t u ut i s ov er i g e n s k o m e n t e v er v a lle n i n f e br u ar i a ls ge v o lg v a n d e i n w e r k i n g t r e d i n g v a n d e n i e u w e v e r o r d e n i n g ( ). H e t i s v an st r a t e gi s ch b e la n g v o or f i na n ci e r i n g, d at d e g em e en t e n a ar o nt wi k k e li n g e n k i j kt, di e v a n i nv lo e d zi j n o p f i n a n ci er i n g. V o o r a l ee n r e nt ev i si e i s b e la n g r i j k om d at d e g em e e n t e e e n s c h u ld p o s i t i e h e e f t, e n he t wa a r s c hi j n li j k i s o p ba s i s v an h e t i nv e st er i n gs p r o gr am m a d at n i eu we le n i n g e n m o et e n wo r d e n a a n g e t r o kk e n. D i t z i j n b e l a n g r i j k e s t r a t e g i s c h e s t u u r i n f o r m a t i e -e l e m e n t e n, d i e i n v o ld o e n d e m a t e a a n w e z i g z i j n. O m d a t d e p a r ag r a af e e n d wa r s d o or s n ede v a n d e b e g r ot i n g v o r m t, k a n h e t st r at e gi s c h i n zi c h t wo r d e n v er g r o o t d o or l e g g e n v a n r e l a t i e s t u s s e n d e p a r a g r a a f f i n a n c i e r i n g e n d e p r o g r a m m a s. Z o o n st a a t i n zi c ht i n bi j v o or b e e ld e x t r a f i n a n ci e r i n gs b e h o ef t e. M i n i m a l i s t i s c h I n d e p ar a g r a a f Fi n a n ci e r i n g m o e t v o lg e n s a r t. 1 3 v a n h et B B V i n e lk g ev a l a a n d a ch t ui t g a a n n a a r d e b e l e i d s v o o r n e m e n s o v e r h e t r i s i c o b e h e e r v a n d e f i n a n c i e r i n g s p o r t e f e u i l l e. D e g e m e e n t e d o e t di t d o or i n z i c h t t e g e v e n i n d e k a s g e l d l i m i e t e n r e n t e r i s i c o n o r m, w a a r b i j d e ze o n d e r we r p e n o p s u m m i e r e wi j ze V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 5 9
60 w o r d e n b e s c h r e v e n. W i j v i n d e n d e i nf o r m a t i e m i n i m a li s t i s c h, o m da t i n d e g e e st v an h e t B B V e e n s a m e n v a t t i n g v a n h e t g e m e e n t e l i j k e r i s i c o p r o f i e l m o et wo r d e n g e g ev e n. A n d er s da n i n d e p ar a g r aa f we e r s t a n d sv er m o g e n g a a t h et i n d e f i n a nc i e r i n gs p a r ag r a af om r i si c o s d i e g o e d k wa n t i f i c e er b a a r zi j n. D i t b e t r e f t k r e d i e t r i s i c o s, l i q u i d i t e i t s r i s i c o s, k o e r s r i s i c o s en d e bi t e u r e n r i si c o s. V o o r d e z e r i s i c o s ka n o p v o or h a n d wo r de n a a n g e gev e n we lk e b e d r a g e n m a xi m aa l m e t e lk r i si c o g e m o e i d z i j n. O o k v e r o r d e n i n g ( ) st e lt ei s e n a a n d e p ar a gr a a f f i n an c i e r i n g. W i j c o n c lu d e r e n d a t i n g r o t e l i j n e n a a n d e e i s e n v a n B B V e n v e r o r d e n i n g ( ) w o r d t v o l d a a n. E n d a a r om b e o or d e le n wi j d e a a n we zi g e t a ct i s c h e st u u r i nf o r m at i e a ls v o ld o e n d e. F i n a n c i e e l i n z i c h t H e t g e b o d e n c i j f e r m a t i g e i n z i c h t i s o n v o l l e d i g. C i j f e r m a t e r i a a l o v e r r i s i c o s o n t b r e e k t, e v e n a l s ( m e e r j a r i g ) i n z i c h t i n d e l i q u i d i t e i t s p l a n n i n g e n r e n t e r i s i c o n or m. H i er d o or on t br e e kt oo k i n zi c ht i n m o g e li j k e r e n t e h e r z i e n i n g e n of a n de r e o n t wi k ke li n g e n di e d e r e n t e la s t e n bi n n e n d e be g r ot i ng k u n n e n b eï nv lo e d e n. W i j v i nd e n da a r om d e op e r at i o n e le s t u ur i n f o r m at i e o nv o ld o e n d e. Re n t e o nt wi k k e li n g i s e en r e le v a n t e f a ct o r b i nn e n de g em e e nt e li j k e b e gr o t i n g. W at g e b e u r t m et d e r e n t e la s t e n bi n n e n d e b eg r ot i n g a ls d e r en t e 1% s t i j g t? H et o pn e m en v an d e ze i n di c at o r i n d e p ar a g r aa f v er h o o gt h e t i n zi c h t i n d e o nt wi k k e li n g v an d e r e nt e la s t e n. D e z e v r a a g i s o o k r e l e v a n t o m d at d e g em e e nt e ni e u we le n i n g e n aa n m o et t r e k k en om i nv e st er i n ge n t e k u n n e n f i n a n ci e r en. H i er m e e i s n o g g e e n r e ke n i n g g e h ou d e n b i j h e t o p st e l le n v a n d e b e gr o t i n g. D us lo o p t d e g em e e nt e h i er ee n r e nt e r i si c o. S o l v a b i l i t e i t O n z e a a n d a c h t g a a t m e t n a m e u i t n a a r de o n t wi k ke li n g e n v a n s o lv a bi li t ei t i n r e la t i e t ot r e nt e g ev oe li g h e i d e n we e r s t a nd sv er m og e n. T e n o p zi c ht e va n i e d e r e e ur o ei g e n v er m o g e n s t aa t 5, 5 6 a a n s c h u ld. Bi j d e b e g r o t i n g wa s d i t 8, 0 0. D e v er h o ud i n g i s d u s g u n s t i g e r g e w o r d e n d o o r e e n h o g e r e r e se r v e po s i t i e e n e e n la g e r e s c h u ld. Ui t d e ci j f er s b li j k t d a t de v er h o u di n g e n ni e t st e r k zu l le n v er a n d e r e n. F i n a n c i e r i n g s r a t i o O m d a t d e g e m e e n t e s c h u l d e n h e e f t v i n d e n o o k a f l o s s i n g e n p l a a t s. Di t i s v a n i nv lo e d o p h e t f i n a n c i e r i n g s r a t i o. V r i j k o m e n d e m i d d e l e n ( a f s c h r i j v i n g e n, a f l o s s i n g e n o p v e r st r e k t e g e ld le n i n g e n, k a p i t a a lv e r s t r e k ki n g e n) k o m e n t e n g u n st e v a n d e k a s p o si t i e. W a n ne e r v o ld o e n d e g e ld a a n we zi g i s, h o e f t d e g em e e nt e ge e n be r o e p t e d o en o p v r ee m d v e r m o g en om i nv e s t er i n g e n t e f i n a nc i e r e n, wa t e xt r a r e n t er i s i c o m et zi ch m e e k a n b r e ng e n. V r i j k o m e n d e m i d d e l e n 5, 5 m l n. Aflossingen aan leningen en rente 2, 9 mln. De v r i j k om e n d e m i d d e le n zi j n v o ld o e n d e o m d e af lo s s i n g e n a a n le n i n g e n e n r e n t e t e ku n n e n d e k k e n. D e k a s p o s i t i e o n t w i k k e l t z i c h d u s g u n s t i g. D e g em e e nt e v e r wa c h t bi n n e n d e r e nt e r i s i c o n or m t e b l i j v e n. F i n a n c i e r i n g s t e k o r t U i t d e b e r ek e n i ng v a n d e r e n t e om s la g b li j k t da t s pr a k e i s v a n e e n f i n a nc i er i n g st e k or t v a n r u i m 9 m i l j o e n. Di t t e k o r t o n t st a at o m d at h e t t o t aa l v e r m o g e n 7 0, 7 m i l j o e n o m v a t, e n d us t e we i n i g i s o m d e b o e k w a a r d e v a n d e a c t i v a t e d e k k e n ( 7 9, 8 m i l j o e n ). V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 0
61 I n v e s t e r i n g s r a t i o D e v e r h o u d i n g t u s se n d e v r i j k om e n de m i d d e le n e n d e be t a a ld e a f lo s s i ng e n wo r d t, e r v a n ui t g a a n d e d at d e a f l o s s i n g e n e e n m i n o f m e e r v a s t k a r a k t e r h e b b e n, b e p a a ld d o o r h et af s ch r i j v i ng s b e le i d. H e t h a nt er e n v a n e e n r e la t i ef la n g e a f s c hr i j v i n g st e r m i j n k a n d ui d e n o p f i n a n ci ë le p r o b le m a t i e k, a ls k a p i t a a l la s t e n ov er d a di g n a a r d e t o ek om s t wo r d e n v er s c h ov e n. D e i n di c at o r g em i d d e ld e r e s t a nt a f s c h r i j v i n g s t e r m i j n 1 0 la a t zi e n d a t d e ze bi j n a 1 3, 7 j a ar b ed r a a gt. O m d a t di t g e e n bi j zo n d e r e h o g e t e r m i j n i s, h e b be n wi j g e e n n a d er o n d e r zo e k i nge s t e ld. 1 0 B o e k w a a r d e p e r e x c l g r o n d e x p l o i t a t i e s, d e e l n e m i n g e n, b e l e g g i n g e n, k a p i t a a l v e r s t r e k k i n g e n g e d e e l d d o o r d e g e r a a m d e a f s c h r i j v i n g s l a s t e n ( a f g e r o n d ) : ( 7 3, 1 m i l j o e n / 5, 3 m i l j o e n ) = 1 3, 7 j a a r. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 1
62 4. 5. B e d r i j f s v o e r i n g O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n On t w i k k e l i n g ra m i n g B K M o o r d e e l B e d r i j f s v o e r i n g V o l d o e n d e O n vo l d o e n d e O n v o l d o e n d e N. v. t. C o n c l u s i e D e g e m e e n t e b o u w t a a n r e s u l t a t e n e n d e k a d er s m o et e n t ot r e s u lt a t en le i d e n. D e d o e ls t e l li n g e n k o m e n r ui m a a n bo d. Fi n a n ci ë le i n f o r m a t i e o n t b r e ek t e c h t e r, terwij l b e d r i j f sv o er i n g e e n v a n d e g r oo t st e k o s t e n po s t en i s. I n d i t k a d e r v or m t h e t a ct i v e r e n v a n u r e n e en p u nt v a n a a n d a c ht. O o k zi j n er b e la n g r i j k e a a n d ac h t s p u n t e n o p t a ct i sc h n i v e a u zo a ls r e c h t m at i gh e i d e n i n t er n e co n t r o le. D e g em e e nt e i s a c t i e f b e z i g o m d e z e a a n d a c ht s p un t e n o p t e p a kk e n. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g e n ge e f m e er j a r i g c i j f e r m at i g i n zi c ht i n l a s t e n e n b a t e n r o n d om b e d r i j f s v o e r i n g ; ge e f h i er bi j o o k s p ec i f i ek e a a n d a c ht a a n h e t ac t i v er e n v a n a l le u r e n, d u s n i et a l le e n v a n i n v e st er i n g en, m a a r o o k v a n g r on d e x p lo i t a t i es ; ev a lu e e r m i ni m aa l 1 x p e r j a a r of ac t i v er i ng g e r ec h t v a a r di g d i s ; an t i c i p e e r t i j d i g o p p r o j e c t e n d i e w o r d e n a f g e s l o t e n, om d a t d e la s t e n d a n we e r r e ch t s t r e e ks o p d e e x p l o i t a t i e k o m e n ; d r i n g h e t a c t i v e r e n v a n u r e n z ov e e l m o g eli j k t er u g om zo we i n i g m o g e li j k la s t e n naa r d e t o e k om st d o o r t e s c h u i v e n ; co n c r e t i s e e r d e v e r b e t e r a c t i e s r o n d o m p l a n n i n g - en control, r e c h t m a t i g h e i d e n i n t e r n e c o n t r o l e. ma a k o o k v a n r i si c om a n a g em e nt e e n s pe e r p u nt. mo n i t o r d e z e v e r b e t e r a c t i e s i n t u s s e n t i j d s e r a p p o r t a g e s e n j a a r r e k e n i n g. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r b e d r i j f s v o e r i n g? B e d r i j f sv o er i ng i s v a n b e la n g v o o r h et s la g e n v a n d e g em e e nt e li j k e p r o gr am m a s. I n d e p a r a g r a a f m o e t d e g e m e e n t e v o l g e n s a r t i k e l 1 4 v a n h e t B B V t e n m i n s t e d e s t a n d v a n z a k e n e n d e b e le i d s v o or n em e n s r on d om d e b e dr i j f sv oe r i n g a a n gev e n. B e d r i j f sv o er i ng b es t a at t r a d i t i o n e e l u i t d e o n d e r d e le n p e r s o n e e l, a ut o m at i s er i n g, c om m u n i c a t i e, organisatie, financieel beheer (waaronder de administratieve organisatie en de interne controle ) e n h u i sv es t i n g. On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n E e n a a nt a l v a n b ov e n g e n o em d e o n d er w e r p e n b e h a n d e lt d e g em e e nt e i n h a a r p ar a g r a a f b e dr i j f sv o er i n g, zo a ls p e r s o n e e l e n or g a ni s at i e. B e la n g r i j k e le i d r a a d v or m t h e t B o u w e n a a n r e s u l t a t e n O p b as i s v a n d i t b e s lu i t zi j n s pe e r p un t e n b e n o em d. E e n g o e d i n g e s p e e ld m a n a g em e nt t e am i s b e la n g r i j k i n h et d o e l g e r i c h t r e a l i s e r e n v a n p l a n n e n e n a m b i t i e s om he t d o o r d e r aa d g ea c c or d e e r de V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 2
63 d i e n s t v e r l e n i n g s c o n c e p t s u c c e s v o l t e l a t e n z i j n. V a n u i t d i t c o n c e p t m o e t d e o m s l a g w o r d e n g em a a kt n a a r e e n o r g a n i s a t i e d i e k la n t g er i ch t er, ef f i ci ën t e r e n za k e li j k e r g a at f u n ct i on e r e n, wa a r b i j o o k p la n n i n g & c o n t r o l v o ld o e n d e a a n da c h t m oe t kr i j ge n. U i t ei n d e li j k wi l d e g e m e en t e di t v e r t a le n n a a r e e n e f f i c i ë n t w e r k e n d e e x t e r n e k l a n t g e r i c h t e o r g a n i s a t i e. P er s o ne e ls v e r lo o p b li j f t e e n r i si c o o m d e g e st e ld e d o e le n t e b er e i k e n. W i j v i n d e n d e k w a l i t e i t v a n s t r a t e g i s c h e st u u r i nf o r m at i e v o ld o e n d e. Z o o p e r ee r t d e g e m e e nt e v a n ui t e e n s t r a t e g i s c h b e d r i j f s v o e r i n g s k a d e r, w a a r b i j h e t b e l a n g w o r d t o n d e r s c h r e v e n d i e b e dr i j f sv o er i n g s p ee lt i n s u c c e sv o lle u i t v o er i ng v a n pr o gr a m m a s. I n d e p ar a g r a a f b e dr i j f sv o er i ng wo r d t i n ge g a a n o p r e le v a n t e o n t w i k k e l i n g e n. O o k i n he t v o or wo o r d v an d e b e g r ot i n g wo r d e n v er b e t e r a ct i e s a a n g ek o n di g d r o n d om e en b e la n g r i j k b e dr i j f sv o er i n g s a sp e c t, n am e li j k p la n n i n g & c o nt r o l. Ri si c om a n a g e m e nt h e ef t e e n e e r st e a an ze t g e kr e g e n m a a r m o e t v er d er wo r d e n o p g e p a kt. W i j v i nd e n he t o pm e r k e li j k d at d e ze v er b et e r ac t i e s n i e t wo r d e n g e no e m d i n de p a r ag r a af b e d r i j f sv o e r i n g. W ij vinden het wenselijk d a t d e z e v e r b e t e r a c t i e s n a d er wo r d e n t o e g e li c h t, t em e e r om d at i n d e b eg r ot i ng g e e n e n ke le i n d i c a t or i s o p g e no m en. H et on t br e k e n v a n i n d i c a t or e n b em o ei l i j k t i n o n ze o g en e e n g o e d e p la n n i n g & c o nt r o l e n d a a r m e e o o k d e st u r i n g o p b e d r i j f sv o e r i n g. O p t a ct i s c h n i v e a u v i n d e n wi j d e a a n we zi g e st u u r i nf o r m at i e v a n o nv o ld o e n d e k wa li t e i t. E r wo r d t we l i n r u i m e m a t e a a n d e e i s e n u i t v e r o r d e n i n g ( ) e n h e t B B V v o ld a a n. E c ht e r, u i t d e managementletter 2006 v an de accountant blijkt dat met name rechtmatigheid e n i n t e r n e c on t r o le n o g z wa k k e p u n t e n zi j n. D i t b e d r i j f sv o e r i n g asp e c t wo r d t i n d e b e g r ot i n g ni et ge n o em d. D a t wi l n i e t ze g g e n d at d e ze p u n t e n g e e n a a n d ac h t h e b b e n v a n d e g em e e nt e. D e g e m ee n t e h e ef v e r b et er p u n t en ac t i e f o p g e p a k t. W i j k u n n e n o n s v o o r s t e l l e n d a t d e r a a d wa a r d e o nt le e n t a a n d e ze i n f or m a t i e e n d a n m et na m e d e p l a n n i n g e n r e s u lt a t e n v a n v er b e t er a ct i e s r o n d om b e la n g r i j k e b e dr i j f sv o er i n ga sp e c t e n. I n h e t k a d e r v a n p l a n n i n g - en control i s o o k o p v a l l e n d d a t b i j a a n v a n g v a n h e t b e g r o t i n g s j a a r n o g g e en d o o r he t c o l le g e v a s t g e s t e ld e p r o d u ct e n r a m i n g w a s, t e r w i j l d i t w e l e e n B B V -v e r e i s t e i s. O nv o ld o e n d e r e c ht m at i g h ei d, i n t er n e c o nt r o le e n e en la t e of g e e n p r o d uc t e nr am i n g v r a g e n om no o d za k e li j k e v er b et e r ac t i e s. D e p r o d u c t e n r a m i n g i s h e t d o c u m e n t w a a r i n d e p r o gr am m a s ui t d e b e le i d s b e g r ot i n g zi j n u i t ge we r k t. I n m i d d e ls i s d e ze we l d o o r h et c o lle g e i n f e b r ua r i v a s t ge s t e ld. G e e n f i n a n c i e e l i n z i c h t O p o p e r a t i o n e e l n i v e a u v i n d e n w i j d e a a n w e z i g e s t u u r i n f o r m a t i e o n v o l d o e n d e. E r w o r d t g e e n f i n a nc i e e l i n z i c ht g e bo d e n i n b e dr i j f sv o er i ng a s p e ct en. Di t t e r wi j l h e t b u d g et t a i r e b e s la g v a n be d r i j f sv o er i n g j ui s t e e n v a n d e g r o o t st e k o st e n p o st e n i s. W i j v i n de n d a ar o m d at he t f i n a n ci ë le i n zi ch t v er be t e r t m o et wo r d e n. O m d a t bi j s t ur i ng v an b e dr i j f sv oe r i n g k a n le i d e n t ot m e er j a r i g e e f f e ct e n, i s h e t o o k aa n t e b ev e le n d a t oo k d e p a r a g r a af b e d r i j f sv o e r i n g m e e r j ar i g f i na n c i e e l i n zi ch t b i e d t. A c t i v e r e n v a n u r e n : r i s i c o I n h e t k o s t e n k a d e r i s o o k v a n b e l a n g d a t d e g e m e e n t e structureel u r e n a ct i v e e r t. In d e b e g r ot i n g i s t e l e z e n d a t e e n b e dr a g v a n wo r d t g ea c t i v e er d, g er e la t e e r d a a n h e tm e e r j a r i g i nv e st e r i n gs p la n (MI P ). H i e r m e e o n t l a s t d e g e m e e n t e h a a r e x p l o i t a t i e e n s c h ui f t la s t e n d o or n a a r d e t o ek o m s t. W at onv oldoende tot uitdrukking komt in d e b e gr o t i n g i s d at o o k o p g r o n d e x p l o i t a t i e s s t r u ct u r e e l wo r dt g ea c t i v e er d.op d e ze m a n i e r wo r d t d e e x p lo i t at i e st r uc t ur e e l o n t la s t. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 3
64 M a a r wa t g e be u r t a ls d e p r oj e ct e n v o or b i j zi j n? D e la s t e n k om e n d a n we e r r ec h t st r e e k s o p d e e x p lo i t at i e. H e t t o e r e k e n e n v a n u r en, zo d a t d e ze n i et m ee r o p de b e gr ot i ng dr u k k e n, k a n d a a r o m r i s i c o s m et zi c h m e e br e n g e n. O nt s t a n e r ui m t e h e ef t m ees t a l e e n i n ci d e nt e e l k a r a kt e r. H et i s v an be la n g d a t d e g em e e nt e o p e e n v e r a n t w o o r d e m a n i e r o m g a a t m e t h e t a c t i v e r e n v a n u r e n. D a t b e t e k en t o p e e n r ea li s t i s c h e wi j ze e n h et bi e d e n v a n v o ld o e n d e t r a ns p a r an t i e. Vo o r k om e n m o et wo r d e n d at di t b ui t e n p r o p o r t i o n e e l g e b e ur t, e n d at d u s o n n o di g la s t e n n a ar d e t o e k om st wo r d e n g e s c h ov e n. Di t k a n e e n r i s i c o w o r d e n v o o r h e t s t r u c t u r e l e e v e n w i c h t b i n n e n d e b e g r o t i n g. D i t b et e k en t d a t r e g e lm a t i g ( m i n i m a a l 1 k e er p er j a ar ) m o e t wo r d e n ge ke k e n of he t i nv e st er i n gs p r o gr am m a, g e le t o p f lu c t u at i e s, d e ze a c t i v er i n g t o e st a at. W at b et r ef t g r o n d e x p lo i t at i e s i s h et v an belang dat tijdig wordt geanticipeerd op proje ct e n di e wo r d e n a f ge s lo t e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 4
65 4. 6. V e r b o n d e n p a r t i j e n O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - ra m i n g V e r b o n d e n S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n O n t w i k k e l i n g B K M o o r d e e l p a r t i j e n O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e O n v o l d o e n d e C o n c l u s i e E r v i n d t o n v o l d o e n d e k a d e r s t e l l i n g p la a t s r o n d om v er b o n d e n p ar t i j e n e n er wo r d t ge e n f i n a nc i ee l inzicht geboden. Gelet op risico s zoals bijv oorbeeld V i xi a i s di t we l n o o d za k e li j k, wa n t de f i na n ci ë le p r o b le m a t i e k le g t e e n zwa r e c la i m o p d e f i n an c i ë le p o s i t i e. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g ( e n ) ma a k d e d o e ls t e l li n g o m s am e n we r k i n gsv er b a n d e n t e be o o r d e le n o p d o e lm a t i g h ei d en ef f i ci e n c y S M A RT. Z o d at d ui d e li j k i s wa n n e e r d e r aa d i n zi c h t kr i j gt i n d e ze b e o or d e li n g s m a at s t av e n. En d at b e l e i d r o n d o m v e r b o n d e n p a r t i j e n w o r d t g e f o r m u l e e r d ; ge e f m e er a a n d a c ht a a n f i n a n ci ë le a s p e ct e n r o n d om v e r b o n d e n p a r t i j e n, zo a ls r i si c o s, m a ar oo k k o s t e n -/ b a t e na n a lys e s i n r e la t i e t ot d e t oe g ev o e g d e wa a r d e v a n d e g e le v er d e d i en s t. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r v e r b o n d e n p a r t i j e n? V e r b o n d e n p a r t i j en dr a g e n bi j a a n u i t v o er i n g v a n g e m e e n t e li j k b e le i d. Z e zi j n d a ar om v a n be la n g b i j h et u i t v o e r e n v an pr o g r a m m a s. V a n ui t f i na nc i e e l p e r s p ec t i ef i s m et n am e v a n b e la n g : - H e t f i n a n c i ë l e b e l a n g 11 v a n d e g em e e n t e i n d e v e r b on d e n p a r t i j ; - T e v er wa c h t e n r e s u lt a t e n v a n d e v er b o n de n p a r t i j ; - I n zi c h t i n de s am e nh a n g e n d e r i si c o s e n i n d e we e r st a n d sp o si t i e v a n d e v e r b o n den p a r t i j. P r a k t i j kv o or b e e ld e n h e b b e n la t e n zi e n d at er gr ot e r i s i c o s k un n e n v a st zi t t e n aa n v e r b o n d e n p ar t i j e n, z o a l s s o c i a l e w e r k v o o r zi e ni n g sc h a p p e n. D a t er oo k po s i t i ev e r i si c o s b i j v e r bo n d en p a r t i j e n k un n e n o p t r e de n, b e wi j ze n r e c e nt d e di v i d e n d en v a n d e e ln e m i n g e n. On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n D e g e m e e n t e b e s c h i k t n i e t o v e r e e n d o o r d e r a a d v a s t g e s t e l d k a d e r r o n d o m v e r b o n d e n p a r t i j e n. O o k wo r d t i n d e p a r a gr a af v e r b o nd e n pa r t i j e n n i e t n a d er i n g e g a an o p r e le v a n t e o nt wi k k e li n g e n r o n d om v er b o n d e n p ar t i j e n e n wo r d e n g e e n r e la t i e s g e le g d m e t d e p r o gr am m a s ui t d e b eg r o t i n g. W i j m i ss e n d a a r o m s t r a t e g i s c h e i n f o r m a t i e -e l e m e n t e n r o n d o m v e r b o n d e n p ar t i j e n en b e oo r d e le n st r at e gi s c h e s t u ur i nf o r m at i e d aa r om a ls o n v o ld o e n d e. 1 1 Met een f inanci eel b e l a n g w o r d t b e d o e l d d a t d e g e m e e n t e m i d d e l e n t e r b e s c h i k k i n g h e e f t g e s t e l d d i e z e k w i j t i s i n g e v a l v a n f a i l l i s s e m e n t v a n d e v e r b o n d e n p a r t i j e n / o f a l s f i n a n c i ë l e p r o b l e m e n b i j d e v e r b o n d e n p a r t i j v e r h a a l d k u n n e n w o r d e n o p d e g e m e e n t e. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 5
66 D e g em e e n t e st e lt i n d e p ar a g r aa f v er b on d e n p ar t i j e n be g r ot i n g da t h e t f i n an c i ë le r i s i c o be p e r k t is tot de omvang v an het gemeentelijk aandelenkapitaal. D a t i s j u r i d i s c h g e zi e n j u i s t v o o r z o v e r h et d e e ln e m i n g e n b e t r ef t. M a ar g em e en s c h ap p e li j k e r e g e li n g e n be h o r e n o o k t o t v e r b o n d e n p a r t i j e n. H e t f i na n ci ë le r i si c o b et r ef t d a ar om ni et a lle e n h e t a a n d e le n k a p i t a a l. D e a c t u a li t e i t la a t zi e n d at er b i j v o o r b e e l d b e l a n g r i j k e o n t w i k k e li n g e n zi j n r o n d om V i xi a, wa a r bi j d e f i n a n ci ë le p r ob le m a t i e k g r o t e f i n an c i ë le g e v o lg e n h e ef t v o or d e ge m e en t e. I n h e t c o a li t i e a k k o or d wo r d t we l n a d e r i n ge g a a n o p r eg i o na le s a m e n we r ki n g. Z o m o e t e n b e st a a n d e s a m e n w e r k i n g s v e r b a n d e n r e g e l m a t i g w o r d e n b e o o r d e e l d o p d o e l m a t i g h e i d e n e f f i c i e n c y. O o k b e n a d er t d e g em e e nt e ni e u we m o g e li j k h e de n p os i t i e f. Di t h e ef t n o g ni et g e le i d t ot d ui d e li j ke k a d e r st e l li n g d o or d e r a a d, e n o o k n i e t i n S M A R T -g e f o r m u l e e r d e d o e l s t e l l i n g e n w a n n e e r d e z e am bi t i e ge r e a li s e e r d m o e t zi j n en we lk t o et s i n g s b e le i d hi er b i j wo r d t ge ha n t e e r d. H e t B B V e n v e r o r d e n i n g ( ) g ev en r i c ht li j n e n r o n do m d e i n ho u d v a n de p ar a g r a a f v er b o n d en p a r t i j e n. Z o m o e t d e p a r a gr a af v o lg e n s he t B B V d e v i s i e o p v er b o n d e n p a r t i j en we e r g ev e n i n r e la t i e t ot d e reali s a t i e v a n d e d o e ls t e l li n g e n di e zi j n op g e n o m e n i n de b e gr ot i ng, e n d e b e le i d sv o or n em e n s r o n d om v e r b o n d e n p a r t i j e n. V e r o r d e n i n g ( ) g e e f t a a n d a t h e t c o l l e g e t e n m i n s t e e e n m a a l i n d e v ier j a ar e e n n o t a v e r b o n d e n p a r t i j e n a a n b i e d t e n g e e f t b o v e n d i e n r i c h t li j n en a a n ov er d e i n h o u d. D a a r n a as t m o e t i n de p ar a gr a a f wo r d e n i n g e g aa n o p ev en t u e le p r o b le m e n bi j be s t aa n d e v e r b on d en p a r t i j e n. H e t i s d a a r om o pm er k e li j k d at d e pr o b le m e n r on d o m V i xi a g e e n d e e l u i t m a k e n v a n d e z e p a r a gr a af. D e p a r a g r a a f i n d e b e g r o t i n g g e e f t w e l e e n o p s o m m i n g v a n v e r b o n d e n p a r t i j e n, m a a r g e e f t v e r d e r ge e n i n zi c ht i n d e v o o r n em e ns v oo r h e t b et r ef f e n d e b e gr o t i n gs j a ar e n de f i na n ci ë le p o s i t i e v a n d e v er b o n d e n p a r t i j e n. W i j c o n s t a t e r e n d a t a a n d e z e r i c h t l i j n e n o n v o l d o e n d e i n v u l l i n g i s g eg ev e n e n be o o r d e le n d a ar om t a c t i sc h e s t u ur i n f or m a t i e a ls o nv o ld o e n d e. D at wi l n i e t ze g g e n da t d e g e m e e n t e o nv o ld o e n d e i nf o r m at i e v er st r e kt r o n do m p r o b le m e n m e t Vi x i a. M a a r d e b e gr ot i n g m o et e e n ze lf s t a n d i g le z e n d d o c um e nt zi j n e n d a a r o m o o k v o l l e d i g a l s h e t ga a t om pr o ble m e n r o n d om v e r bo n d e n p a r t i j e n. O o k g e le t o p d e f i n a n ci ë le b e la n g e n d i e sp e le n b i j v e r b o n d e n p a r t i j en v i n d e n wi j h et we n s e li j k da t i n d e b e g r o t i n g f i n a nc i ee l i n zi c h t wo r d t g e b o d en i n v er b o n d e n p ar t i j e n. E r i s g e e n e n k e l f i n an c i e e l i n zi c h t g e b o d e n. W i j be o o r d e le n d a ar om d e o p er a t i o n e le s t uu r i n f or m a t i e a ls o nv o ld o e n d e. I n zi c ht i n k o st e n e n b a t e n v a n v e r b o n d e n p a r t i j e n k u nn e n he t i n zi ch t v er g r ot e n i n d e t o eg ev o e g d e wa a r d e v a n ee n v e r b o n de n p a r t i j. Ge l e t o p d e p r o b l e m e n r o n d o m V i x i a b e n a d r u k k e n wi j h e t b e la n g v a n e e n go e d f i n a nc i ee l i n zi c h t i n v er b o n d e n p ar t i j e n e n d e s am e n h an g e n de f i n a n ci ë le r i si c o s v o o r d e g em e e nt e. O o k i n m e er j ar i g p e r s p e ct i e f, wa n t a ls d e v er b o n d e n p ar t i j ze lf o nv o ld o e n d e f i n a n ci ë le b u f f e r s h ee f t, lo o p t d e g e m e e n t e h et risic o d at ne g a t i ev e r e s u lt a t e n m et e e n v oo r ei g e n r ek e ni n g k o m t. A d di t i o n ee l i n zi ch t i n v e r b o n d e n p a r t i j e n d i e nt v o lg e n s h et B B V o o k t e wo r d e n g e bo d e n i n de pr o d u ct e nr a m i n g. D e pr o d u ct e n r am i n g v a n d e g e m e e nt e S t ei n b i e dt d e ze i nf or m at i e ni et. R e l a t i e m e t b e s t u u r s k r a c h t m o n i t o r U i t h e t o p g av e n pr o f i e l b li j k t d a t d e g em e en t e St ei n de e ln e e m t i n e e n a a nt a l r e g i ona le p r o j e ct e n. H et f i n an c i ë le a a n d e e l i s ec h t er ni et a lt i j d d ui d e li j k. O ok h et p r o gr am m a 5. 3 R e g i o na le s am e n we r k i n g ui t d e p r o g r am m a b e gr o t i n g bi e d t we i n i g i n zi c ht i n de f i na n ci ë le c o n s e q u e nt i e s v a n s a m en we r k i n g, e n o m we lk e p r o j ec t e n h et g a a t. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 6
67 4. 7. G r o n d b e l e i d O n d e r z o e k B e g r o t i n g M e e r j a r e n - S t r a t e g i s c h T a c t i s c h O p e r a t i o n e e l R e l a t i e Al g e m e e n O n t w i k k e l i n g ra m i n g B K M o o r d e e l G r o n d b e l e i d V o l d o e n d e G o e d O n v ol d o e n d e C o n c l u s i e I n f i n a n ci ë le zi n v er wa c h t d e g em e e nt e ge e n e xt r a f i n an c i ë le r i si c o s. Ee n v o or zi e ni n g d e k t d e b e s t a a n de r i s i c o s af. M a a r h et f i na n ci ë le b e e ld i s i n c om p le e t. G r o n d b e le i d i s b e la n g r i j k v a n we g e d e r e l a t i e s m e t d e p r o g r a m m a s u i t d e b e g r ot i n g. D e ze r e la t i e s zi j n ec h t er ni et he r k enb a a r. O p b a s i s v a n o n z e a n a l y s e d e v o l g e n d e a a n b e v e l i n g e n le g i n d e p a r a gr a af en n ot a g r o nd b e le i d de r e la t i e m e t d e p r og r am m a s ui t d e p r o g r am m a b e gr o t i n g; vo o r k o m d a t d e r e s e r v e b o v e n w i j k s e v o o r z i e n i n g e n n e g a t i e f w o r d t. D i t i s n i e t t o e g e s t a a n v o l g e n s h e t B B V; de r i si c o s r o n do m e e n a ct i ev e gr o n d p o li t i e k m o e t e n di r e c t wo r d e n ge r e la t e e r d a a n h e t t o t a le w e e r s t a n d s v e r m o g e n v a n d e g e m e e n t e. E r i s g e e n s p e c i f i e k e b u f f e r d i e e e n a c t i ev e gr o n d p o li t i e k o n d e r st e u nt ; ma a k f i n a nc i ë le i nf or m at i e t o e g a nk e li j k er d o o r bi j v o or b e e ld h e t g e br u i k v an t a b e l le n. W a a r o m o n d e r z o e k n a a r g r o n d b e l e i d? G r on d e x p lo i t at i e i s h e t p r o c e s wa a r b i j gr on d wo r d t a a n g e k oc h t, b o u wr i j p wo r d t g em a a kt en r i o le r i n ge n e n w e g e n w o r d e n a a n g e l e g d o m v e r v o lg e n s g r o n d t e v e r k op e n v o o r d e b o u w v a n wo n i n g e n e n/ o f b e dr i j v e n. G r on d b e le i d i s v o o r d e r a ad v an b e la n g v a n we g e d e r e la t i e m e t d e p r o g r am m a d o els t e l li n g e n. V i a gr o n d b e le i d k a n e e n g e m ee n t e n a d er e i nv u l li n g g ev e n a a n h e t ui t v o e r e n v an pr o g r am m a ' s. De n k a a n: gr o e n, wa t er, wo n e n, we r k e n e n r ec r e ër e n. V er d e r i s g r o n db e le i d v a n b e la n g v a n we g e d e f i n an c i ë le b e t e k e ni s e n d e r i s i co ' s. G r o n db e le i d k a n le i d e n t ot e x t r a la s t e n, m a ar oo k t o t e xt r a b at e n. D e ze k u n n e n e en si g ni f i c an t e i nv lo e d h eb b e n o p d e g em e e n t e li j k e f i n a n ci ë le p o s i t i e. On d e r z o e k e n b e v i n d i n g e n I n d e d o or d e r a a d v a st g e st e ld e n o t a g r on d b e le i d wo r d t e en d ui d e li j ke r e la t i e g e le g d m et de s t r uc t u ur v i si e en m i s si e v a n de g em e e nt e S t ei n. De gemeente kiest hierbij v o or e en a ct i ef g r o n db e le i d. In d e p ar a g r a a f g r o n d b e le i d k om e n d e ze k a d e r s n a dr u k k e li j k t e r ug e n wo r d t d u i d e li j k i n g eg a a n o p ac t u e le o n t w i k k e l i n g e n r o n d o m g r o n d b e l e i d, zo a l s d e n i eu we We t R u i m t e l i j k e O r d e n i n g. Va n u i t st r a t e gi s ch o o g p u n t v i n d e n w i j d e z e a a n w e z i g e i n f o r m a t i e v o ld o e n d e. D e i nf or m at i e wa a r d e k an v er d er wo r d e n v er h o o g d d o or zo we l i n d e p ar a g r a a f a ls i n d e n o t a gr o n d b e le i d o o k d e r e l a t i e t e l e g g e n m e t d e p r o g r a m m a s u i t d e p r o g r a m m a b e g r o t i n g. D i t i s ov er i g e n s o o k e e n v e r e i s t e v o l g e n s v e r o r d e n i n g ( ). V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 7
68 D e p a r a g r a a f g r o n d b e le i d v o ld o e t a a n d e r i c ht li j n e n v a n h e t B B V e n o o k i n r ui m e m a t e a a n d e v o or s ch r i f t e n u i t d e v e r or d e ni n g. Di t zo r g t v o or e e n g o e d i n zi c ht i n d e b e la n g r i j ks t e a s p e c t en v an h et g r o n d b e le i d v a n d e g em e e nt e. W i j h e b b en d e t a ct i s c h e s t u u r i n f o r m a t i e d a a r o m a ls g o e d b e o o r d e e ld. Op o p e r at i o n e e l n i v e au bi e dt d e g em e e nt e v o ld o e n d e i n zi c h t i n f i n a n ci ë le a s p e ct en, zo a ls v er wa c h t e r e s u lt a t e n e n d e b uf f e r f u n ct i e v an d e v o or zi e n i n g. D i t ge b e u r t ov e r i g e ns ni et m et al l e g r o n d c om p le x e n i n e x p l o i t a t i e, w a a r d o o r h e t b e e l d n i e t v o lle d i g li j k t. Di t h e ef t t e m a k e n m e t n o g t e n em e n b e s lu i t e n ov er g r o n d c om p le x e n. D e g em e e nt e v e r wa c h t i n e lk g ev a l g e e n om v an g r i j k e ne g a t i ev e r i si c o s o p n o g n i et g e c o n c r et i s e er d e r e s u lt a a t v e r wa c h t i n g e n. D e v er wa c h t e b o ek wa a r d e u lt i m o ( b i j n a 4, 3m i l j o e n ) g e e f t a a n d at v e e l g e ld i s g em o ei d m et g r o n d e x p lo i t a t i e s. W i j a d v i s e r e n d a a r o m om de f i na n ci ë le i n f or m a t i e t o eg a n k e li j k er t e m a k e n d o o r ge b r u i k t e m ak e n v a n ee n t a b e l, wa a r i n v an d e d i v e r s e c o m p l e x e n d e t e v er wa c h t e n r e s u lt a t en wo r d e n u i t g e ze t i n d e t i j d. A c t i e f g r o n d b e l e i d e n r i s i c o s O m d a t d e g em e e n t e e e n a ct i e f g r o n d b e le i d v o e r t, lo o p t zi j m e er r i s i c o s. D i t g e ld t v o or zo we l n e g a t i ev e a ls p o s i t i ev e r i si c o s. Om risico s binnen de grondexploitatie s af t e k u n ne n d ek k e n, h e ef t d e r a a d be s lo t e n o m e e n v o o r zi e ni n g t e t r ef f en t e v e r w a c h t e n v e r l i e z e n g r o n d e x p l o i t a t i e s. V o lg e n s i nf or m at i e ui t d e b e g r o t i n g m o e t d e ze v oo r zi e ni n g b e dr a g e n. Ui t h et ov e r zi c ht v a n d e v o or zi e n i n g e n b li j k t d a t de ze v o o r zi en i n g b e d r a ag t. D at i s la g e r d a n d e n or m.i n m e e r j ar i g pe r s p ec t i ef i s g e e n v er lo o p t e zi e n. T a b e l g r o n d c om pl e x e n ( b e dr a g en * ) I n e x p l o i t a t i e ( x ) B e lg e n s t r a a t ( 1 5 ) K a n a a l b o u l e v a r d K a t t e k o p 3 R e s u l t a t e n ( 1 5 ) O m d a t e r n o g b e s lu i t v o r m i n g m o et p la a t s v i n d e n ov er Br am e r t N oo r d, M er g e la k k e r O o st, C e n t r um St ei n e n K r u i s s t r a a t S t e i n z i j n e r, v o lg e n s o p g av e v a n d e g em e e nt e, n o g g e e n c o n cr et e r e s u l t a a t v e r w a c h t i n g e n. D e g e m e e n t e s ch a t he t f i n a n ci ë le r i si c o la a g i n. R e s e r v e s g r o n d b e l e i d O p b a si s v a n de n ot a r e se r v es e n v o or zi e n i n g e n i s de r e s er v e Eg a li s a t i e gr on d p r i j ze n v er v a lle n. Het saldo is overgeheveld naar een voorziening ( ) en naar de algemene reserve ( ). D e r e s e r v e b o v e n w i j k s e v o o r z i e n i n g e n d r e i g t i n n e g a t i e f t e w o r d e n ( -/ ). D i t i s ni e t t o e g e st a a n v o lg e n s h et B B V d u s za l b i j ge s t or t m oe t e n g a a n wo r d e n. S t r a t e g i s c h e o n t w i k k e li n g e n r o n d om gr o nd b e le i d k u n n e n r i si c o s m et zi c h m e e br e ng e n. W i j a dv i s er e n d a a r om bi j d e j a a r li j k s e ev a lu a t i e r o nd o m r e se r v es e n v o or zi e ni n g e n s p e ci f i ek a a nd a c h t t e b e st e d e n a a n d e o n t w i k k e l i n g e n r o n d o m g r o n d b e l e i d. H i e r b i j k a n o n d e r s c h e i d g e m a a k t w o r d e n i n d e b u f f e r f u n ct i e : ver p li c h t e b uf f er i n d e v o r m v a n e e n v o o r zi e n i n g; we n s e li j k e bu f f e r i n d e v or m v an e e n r e se r v e. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 8
69 D e v o or zi e n i n g di e St ei n h e e f t g ev or m d he e f t b et r ek k i n g o p v er wa c h t e v e r li e ze n. En h e t b e le i d om d e ze v o or zi e ni n g j a ar li j k s t e ev a lu e r e n i n d e n ot a r e s er v e s e n v o or zi e n i ng e n, e n i nd i e n no d i g b i j t e st e l le n, i s v a nu i t f i n a n ci e e l p e r s p ec t i ef v o ld o e n d e. H e t gr o n d b e le i d he e f t v e r d er g e e n s p e ci f i e k e b uf f er s di e d e a ct i ev e g r o n dp o li t i ek ku n n e n o n de r st e u n e n. F i n a n c i ë l e c o n s e q u e n t i e s b i n n e n d e g r o nd e x p lo i t a t i e s zu l le n d a a r o m e e n di r e ct ef f e c t h e b b e n o p d e p o s i t i e v a n d e a lg e m e n e r e s er v e. O nt wi kk e li n g e n r o n do m h et gr o n d b e le i d k u n n e n d a a r om ni et m e er lo s wo r d e n g e zi e n v a n h et t ot a a l a a n we zi g e we e r s t a n d sv er m o g e n v a n d e ge m e en t e. R e l a t i e m e t b e s t u u r s k r a c h t m o n i t o r I n h e t o p g av e np r of i e l k o m e n e e n a a n t a l f i n a n c i e e l o m v a n gr i j k e o p g av e n n aa r v o r en m e t b e t r e k ki n g t o t d e g e b o u wd e o m g ev i n g. Di t zi j n de ce n t r um o n t wi k k e li n g St e i n i n c lu s i e f wo o n s e r v i c e zo n e, g e b i e d s g e wi j ze a a n p a k e n d e u i t w e r k i n g v a n d e w o o n v i s i e R o n d o m d e c e n t r um o nt wi k k e li n g zi j n i nv es t e r i n g e n g e p la n d m e t e c o no m i s ch n ut. H e t b et r e f t o nd e r m e e r d e b o u w v a n h e t m u lt i f u nc t i o n e e l c e nt r um i n h e t c e nt r u m v a n S t e i n. D e g em e e nt e i nv e st e e r t i n d e p e r i o d e r u i m 3, 2 m i lj o e n i n d i t pr oj e ct. D e ka p i t a a l la s t e n zi t t e n v er we r k t i n d e b e g r o t i n g e n m e e r j ar e n r a m i n g. D e g e b i e d s g e w i j z e a a n p a k h e e f t m e t n a m e b e h e e r s m a t i g e g e v o l g e n. V o or m e er i n f o r m at i e v er wi j ze n wi j n a a r p a r a gr a af 4. 3 O nd e r h o ud k ap i t a a lg o e d e r e n. B i j d e wo o n v i si e g a at he t m et n am e om h et p r oj e ct Br am e r t -N o or d. D e g em e e n t e h e e f t h i er t a ke n m e t b et r ek k i n g t o t gr o n dv er we r v i n g e n b ed r i j f sv er p la a t s i n g. D a ar wa a r h e t g a at o m d e ac t i ev e r o l v a n d e g e m e e n t e i s o o k hi e r h et b e la n g v a n r i si co m a n a g em e nt p r om i n e n t a a n we zi g. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 6 9
70 V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 0
71 5. H e t o n d e r z o e k I n l e i d i n g H e t f i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k D i t i s h et r a p p or t v a n h et f i n a n ci ë le v e r di ep i n g s o nd e r zo e k v a n de g em e e nt e S t ei n. D e p r o v i n c i e L i m b u r g v o e r t b i j e l k e g e m e e n t e é é n k e e r i n d e v i e r j a a r zo n f i n a n ci ee l v er di e p i n g s o n d er zo e k ui t. D i t i s e e n b e la n g r i j k o n d er d e e l v a n de m o d er n i s e r i n g t oe zi c h t, wa a r t o e G e d e p ut e er d e St at e n in s e p t e m b e r h e b b e n b e s l o t e n. D o e l v a n h et f i na n c i ee l v e r di e pi n g s o nd e r z o e k i s, e e n m e er j a r i g e ui t s pr a a k t e d o e n o v e r d e v o rm v a n f i n a n ci e el t o e zi c h t. O p b a si s v a n di t o n d e rz o e k ne m e n G e d e p ut e e r d e S t at e n e en b e sl ui t o v e r d e t o e z i c h t v o r m, d i e i n p r i n c i p e v o o r v i e r j a a r g e l dt. H e t o n d er z o e k i n S t e i n Het financieel v erdiepingsonderzoek hebben wij b i j S t e i n u i t g ev oe r d i n d e p er i o de o p b a si s v a n d e b e g r o t i n g W i j d a n k e n d e g em e e n t e v oo r d e s a m e nwe r k i n g e n b er e i d h e i d st e e d s o p k or t e t e r m i j n a nt wo o r d t e g ev e n o p o n z e v r a g e n o m i n f o r m a t i e e n t o e l i c h t i n g. I n v e r s c h i l l e n d e a m b t e l i j k e e n b e s t u u r li j k e ov er le g g e n h e b b e n w ij af s t e m m i n g v a n e n ov e r e en s t e m m i n g ov er c i j f e r s, g e g ev e ns e n f e i t e n g e zo c h t é n g e v o n d e n. H e t f i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k e n d e b e s t u u r s k r a c h t m e t i n g Q u a o n d e r z o e k s a a n p a k e n t i j d s v o l g o r d e i s a a n s l u i t i n g g e z o c h t b i j d e v e r v o l g m o n i t o r B e st u ur s kr a c ht. D e ze g e li j k t i j di g e a a n p ak v an v er v o lg m o ni t or e n v e r di e pi n g s o n de r zo e k m a a kt h e t m o g e li j k r e le v a n t e i n f or m a t i e t us s e n b e i d e o nd e r zo e k e n u i t t e wi s s e le n. D e er v ar i n g le e r t, da t d e ze ui t wi s s e li n g m e er wa a r d e o p le v e r t. W i j b en a d r u k k en d a t h e t f i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k e n d e b e s t u u r s k r a c h t m o ni t o r t w e e a p a r t e p r o c e s s e n z i j n. E n v e r sc h i l l e nde d o e l s t el l i n g e n h e b b e n. D e P r o v i n c i e d r a a g t o n d a n k s d e a f s t e m m i n g m e t d e g e m e e n t e e n d e i n f o r m a t i e -ui t wi s s e li n g m et d e V i s i t a t i e c o m m i s s i e B e s t u u r s k r ac h t G e m ee n t e n a ls e n i g e d e v e r a n t wo o r d e li j k h ei d v o o r h et f i n a n ci ë le v er di e p i n g s o n d er zo e k e n h et r a p p or t. D at i s o o k lo g i s c h, om d at wi j di t f i na n ci e e l o n d e r zo e k g e br ui k e n o m e e n ui t sp r a ak t e do e n ov e r d e t o e zi ch t v o r m v o o r d e g em e e n t e S t e i n v o o r d e k o m en d e v i e r j a a r. D e b e st u u r s k r ac h t m et i ng e n h et d aa r o p ge b a s e e r d e b e st u ur s kr a c ht p r of i e l v a lle n o n d e r de v er a nt wo o r d e li j k h ei d v a n d e Vi s i t at i ec om m i s si e B e st u ur s kr a c ht G em e e nt e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 1
72 H e t f i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k i n o n t w i k k e l i n g H e t d o e n v a n e e n u i t s p r a a k o v e r d e t o e z i c h t v o r m v o o r v i e r j a a r i s ( n o g ) ni e t g e b ase e r d op e e n we t t e li j k e b e p a li n g, m a ar i s e e n p i lo t di e d e Pr ov i n ci e m et i n st em m i n g v a n h et m i n i s t er i e v an B i n n e n la n d s e Z a k en e n K o n i n k r i j k s r e l a t i e s t o t u i t v o e r t. O o k h e t f i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k m a a k t d e e l u i t v a n d e ze p r o e f. E r i s n o g ni et ee r d er er v ar i n g o pg e d a a n m e t d e ze a a np a k. D at b et e k e nt d a t h et f i n a n c i e e l v er di e p i n g s o n d er zo e k n o g e e n o nt wi k k e li n g d o or m aa k t. H et i n nov a t i ev e o n de r zo ek s k a r ak t er k a n t ot g e v o l g h e b b e n, d a t w i j a a n p a k, n o r m e n, w e g i n g e n e n s c o r e s b i n n e n o n s o n d e r z o e k i n d e t o e k om st we l li c h t n o g ( e ni g s zi n s) m o et e n a a n p a sse n. V oo r d i t f i n a n ci e e l v e r di e pi n g s o nd e r zo e k za l d a t e c ht er g e en g e v o lg e n m e er h e bb e n. U i t s p r a a k r o n d o m t o e z i c h t W i j g e b r ui k e n h et f i n a n ci ë le v e r di e pi n g s on d e r zo e k om e e n ui t s pr a a k t e d o e n ov er d e t oe zi c h t v o r m v o o r v i e r j a a r. Z o n u i t s pr a a k v o or v i er j a ar r e p r e s si e f t oe zi c h t i s n at u u r li j k g oe d m o g e li j k a ls u i t he t o nd e r zo e k b li j k t d at d e f i n a n c i ë l e p o s i t i e e n f u n c t i e i n o r d e z i j n. D e g em e e nt e k r i j gt i n h et f i n a n ci ë le v er d i e pi n g s o n de r zo e k g r o e n l i c h t. A l l e e n b i j e x t r e m e i n - o f e xt er n e s c h ok k e n, wa a r d o or d e g em e e nt e v o l l e d i g u i t d e f i n a n ci ë le k o e r s r a ak t, k o m t d e Pr ov i n ci e i n di e p er i o d e v a n v i e r j a a r t e r u g o p h a a r ui t s p r a ak. A ls h e t f i n a nc i ë le v e r d i e pi n gs o n d e r zo e k v o o r v i er j a ar s t r u c t u r e le t e ko r t e n la a t zi en d a n i s ee n ui t s p r a a k v o or v i e r j a ar r e pr e s si ef t o e zi c ht na t u ur li j k ui t g es lo t e n. D e g em e e nt e v a lt o n d e r h et pr ev e nt i ev e t o e zi ch t. D e g e m e e n t e k r i j g t i n h e t f i n a n c i ë l e v e r d i e p i n g s o n d e r zo e k r o o d li c h t. G S k u n n e n a l le e n v o or h e t v o lg e n d e b e gr o t i n g sj a ar b es lu i t e n e e n ge m e en t e o n d er pr ev e nt i e f t o e zi c h t t e p la a t s e n. I n di e si t u at i e za l d e P r ov i nc i e da a r om o p d e o u d e m a n i er j a ar li j k s d e b e gr o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g v a n d i e g e m e e n t e b e o o r d e le n e n o p b a si s d a a r v a n d e t o e zi c ht v or m v o or he t v o lg e n d e b e g r o t i n gs j a ar b e p a le n. N e t a ls e e n v e r k e e r s li c h t he e f t h e t f i n a nc i ë le v e r di e pi n g s on d e r zo e k o o k e e n o r a nj e li c h t. D i t i s h et g ev a l b i j e e n g e m e e n t e d i e o p b a s i s v a n h e t o n d e r z o e k v o o r v i e r j a a r r e pr e s si ef t o e zi c ht i n aa n m er ki n g k om t, o n d e r d e v o o r wa a r d e d a t bi n n e n e e n b e no e m d e t er m i j n é é n o f m e e r v o or wa a r d e n wo r d e n v e r v u ld. A ls d e g e m e e nt e d e v o o r wa a r d e n ni e t o p t i j d r e a li s e e r t, d a n k u n n e n G S hu n ui t s p r a a k v a n v i er j a a r r e p r e s s i e f t o e z i c h t h e r z i e n. V e r v u lt d e g em e e nt e de v oo r wa a r d e n, d a n i s d e si t u a t i e v o or di e g em e e n t e d a a r n a g e li j k a a n d i e v o or e e n ge m e en t e m e t gr o e n li c ht. O n g e a ch t d e u i t k om st v e r r i ch t d e Pr ov i n ci e na v i er j a ar e e n ni e u w f i n a n ci e e l v e r di ep i n g s o nd e r zo e k en w o r d t o p n i e u w d e k l e u r v a n he t li c h t b e p aa ld. D e p e r i o d e t o t h e t v o l g e n d e f i n a n c i ë l e v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k T ot he t v o lg e n d e f i n a nc i ë le v e r d i e pi n gs on d e r zo e k v o lg t de Pr ov i n ci e o ok d e g em ee n t e n d i e v i er j a a r r e p r es s i e f t o e zi c h t h e b b e n g e kr e g e n, zi j h e t op e e n a a n ge p a st e m a ni e r. D e Pr ov i n c i e b e ki j k t g lo b a a l o f e e n g em e e nt e f i n a n ci e e l o p k o er s b li j f t. De P r ov i n ci e za l d a n o o k j a ar li j k s, n et a ls t o t n u t o e, i n d ec em b e r d e g em e e nt e ee n br i e f s t u r e n, wa a r i n de t o e zi c ht v o r m v o or h et v o lg e n d e b e g r o t i n gs j a ar wo r d t V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 2
73 m e d e g e d ee ld. V o o r a l le d u i d e li j k h ei d: di e t o e zi ch t v or m i s e n b li j f t r e pr e s si e f, t e n zi j d e f i n a nc i ë le si t u at i e d r a m a t i s c h i s v e r s le c h t er d. D a a r n a a st bev a t t e n a l le f i n a nc i ë le v er d i ep i n g s o nd e r zo e k e n a a n b ev e li n g e n v o or de g em e e nt e. W i j v e r t r o u w e n e r o p d a t d e g e m e e n t e n d a a r o p a d e q u a t e wi j ze ui t v o e r i n g a a n g ev e n. I n d e pe r i o d e t ot h e t v o lg e n d e o n d e r zo e k zu l l e n wi j d e u i t v o e r i ng v an d e a a n b ev e li n g e n d o or d e gem e e nt e v o lg e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 3
74 5. 2. D o e l e n k a d e r s f i n a n c i e e l t o e z i c h t D o e l v a n f i n a n ci e el t o e zi c ht i s : h et b e vo r d e r e n v a n e e n f i n a n c i e e l g e z o n de si t u a t i e bi j g e m e e nt e n. H i er me e b e do e l e n w e e e n s i t u at i e, w a a ri n e en g em e e nt e ka n v o or t b e st a a n, z ó nd e r b e r o e p t e h o e v e n d o e n o p d e c ol l ec t i vi t ei t v a n g e me e n t e n ; d e zo g e h e t en ar t i k e l 12 st e u n v a n de F i n a n ci ë l e v er h o u d i n gsw e t. O n z e m i s si e al s f i n a n ci e e l t o e z i c h t h o u d e r i s d a n o o k : H o u d d e L i m b u r g s e g e m e e n t e n f i na n ci e e l g e z o n d! G em e e n t e n zi j n al l er e e r st z e l f v e r a nt w o o r d e l i j k v o or e en g ez o n d f i na n c i ee l be l e i d. Al s f i n a n ci e e l t o e z i c h t h o u d e r w i l l e n w i j e r e c h t e r g r a a g a a n b i j d r a g e n, d a t g e m e e n t e n g o e d i n s t a a t b l i j v e n h u n r o l e n t a a k w a a r t e ma k e n. D a t b et e k e nt i n d e p ra k t i j k, d a t w i j d e ei g e n v e r a nt w o o r d el i j k h e i d r e s p e c t er e n, m a a r r ea g e r e n o p ri s i c o s, di e t ot f i n a nc i ël e on t s p or i n ge n k u n nen l ei d e n. W i j t o et s e n v i a on s f i n a n ci e e l v e r di e pi n g so n d e r zo e k, o f er bi n n e n d e g em e e nt e sp r a k e i s v a n e e n structureel e v e n w i c h t i g e s i t u a t i e. H i er bi j ki j k e n wi j v er d er d an d e ci j f er s. H et g a at b i j o ns t o e zi c ht oo k d u i d e li j k om d e v r a a g, of d e pr o c es s e n d i e t e n gr o n d s la g li g g e n a a n d e g e p r e s e nt e e r d e r am i n g e n k w a l i t a t i e f g o e d zi j n. O ns f i na n ci e e l t o e zi c h t r i c ht zi c h d a ar b i j v o or a l o p h et v o lg e n v a n d e h e le ( f i n a nc i ë le ) g e m e e nt e li j k e b e le i d s c yc lu s. Z o be s c hi k ke n we ov e r r e le v a n t e e n a ct u e le i n f o r m a t i e r o n do m f i n a nc i ë le ontwikkelingen en/of problemen, op basis waarvan de bepali n g v a n d e t o e zi c ht v or m v o o r d e g em e e n t e u i t ei n d e li j k o ok t o t st a n d k om t. T o e zi ch t h o ud e n m o et do o r g em e e nt e n t r o u we n s n i et wo r d e n v e r wa r d m et c o n t r o le r e n. T o e zi c ht h o u de r s v a r e n i m m e r s o o k d u i d e l i j k o p v e r t r o u w e n. D a t v e r t r o u w e n m o e t w e l k u n n e n w o r d e n g e v e r i f i e e r d bi j b i j v o o r be e ld s u b s t a nt i ë le a f wi j ki n g e n. A a n v u l l e n d o p a n d e r e c o n t r o l e m e c h a n i s m e n T o e zi ch t b e st a a t n a as t a n d er e c o n t r o le m e c h a n i s m e n. B i j d e g em e en t e h e b b e n d e r a a d, d e ac c o u nt a nt e n d e r e ke n k am e r ( f un c t i e) e en c on t r o le r e n d e f u n c t i e. W ij w i j k e n v a n di t r i j t j e a f d o or o n z e p la a t s i n e e n v e r t i c a l e l i j n t e n o p z i c h t e v a n d e g e m e e n t e, w a a r d o o r o n a f h a n k e l i j k h e i d g e m a k k e l i j k e r g e w a a r b o r g d i s. E n d o o r h et ac c e nt t e le g g e n o p d e b e gr ot i n g e n ni e t o p d e j a ar st u k k e n, wa a r d o or wi j za k e n e er d er k u n n e n s i g n a l e r e n. K a d e r s w a a r u i t w i j o n s o o r d e e l v o r m e n : - G e m e e n t e w e t - B e s l u i t B e gr o t i n g e n V er a nt w o or d i n g p r o v i n ci e s e n g e m e en t e n ( B B V ) - G e m e e n s c h a p p e l i j k m i n i m u m b e l e i d s k a d e r ( j u n i ) - P r o v i n ci a al b e l e i d s k a d e r ( a p r i l ) - Ja a r l i j k s e b e g r o t i n g s b r i e f a a n g e m e e n t e n W e k u n n e n o n a f h a n k e l i j k h e t t o e z i c h t w e r k d o e n, om d at w i j g e e n r ol ve r v ul l en i n d e w i j z e w a ar o p d e f i n a n ci ë l e p o si t i e e n f u n ct i e, d i e w i j b e o o r d el e n, t o t st a n d z i j n ge k o m en. > > V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 4
75 > > V i a p u b l i c a t i e v a n e n t o e l i c h t i n g o p o n z e b e v i n d i n g e n b i e d e n w e de ge m e e n t e n t r a n s p a r a n t i e. T e g e n o n d er z o e k sr e s ul t at e n i s g e e n of f i c i e el b e zw a a r e n/ o f b e r oe p m o g el i j k. W el i s, c o nf o rm d e Al g e m e n e w e t b e st u u r sr e c ht, b e zw a ar e n / of b e r o e p mo g e l i j k t e g e n d e b e s l u i t v o r m i n g d o or G e d e p u t e e r d e S t a t e n o v e r d e v o r m v a n t o e z i c h t. Z o dr a G e d e p ut e er d e St a t e n e e n be s l ui t o v er d e t o e z i c h t v or m h e b b e n g e n om e n, i n f orm e r e n w i j de g em e e nt e sc h ri f t e l i j k hi e ro v e r. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 5
76 5. 3. W e r kw i j z e H e t b e l a n g r i j k s t e d o e l v a n o n s o n d e r z o e k i s, o m e e n ui t sp r a a k t e do e n ov e r d e v o r m v a n t o e zi c ht v o o r v i e r j a a r. O m v o or e e n m e er j ar i g r e p r es si e v e ui t s p r a ak i n a a nm e r ki n g t e k un n e n ko m e n, m o et d e g e m e e nt e m i ni m aa l v o ld o e n d e s co r e n o p e e n a a n t a l k r i t i s c h e f a ct or e n. D e ze f a c t or e n v lo e i e n v o or t ui t d e k a d e r s zo a ls b e s c h r ev en i n p a r a gr a af 5. 2, D o e l e n ka d e r s v an f i na n ci e e l t o e zi c ht. O n s o n d e r zo e k r i c ht z i c h ni e t o p d e vra a g o f d e g em e e n t e al d a n ni e t h a ar b es t u u rl i j k e d o e l s t e l l i n g en b er e i kt. Di t v r a a g t o m e e n k w a l i t a t i e f / p o l i t i e k o o r d e e l, d a t n i et a a n d e f i n a n ci e e l t o e z i c h t h o u d e r i s o p g e d r a g e n. O p b a s i s v a n d e i n p a r a g r a af 5. 2 g e n o em d e k a d er s v a n f i n a n ci e e l t o e zi ch t zi j n e r v i e r b e la n g r i j k e a a n d a c h t s g e bi e d e n: - B e g r o t i n g e n m ee r j a r e nr am i n g ; - V e r m og e n ; - W et - en r e g e lg e v i n g ; - S t u u r i nf o r m at i e. I n h o o f d st u k 3 v a n d i t r a p p or t k om e n d e ze v i e r a a n d ac h t sg e b i ed e n aa n d e or d e. E xt e r n p er s p e ct ie f B e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r a m i n g I nt e r n p er s p ec t ie f Wet - en regelgeving O o r d e e l t o e z i c h t V e r m o g e n S t u u r i n f o r m a t i e V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 6
77 Deze aandachtsgebieden zijn niet zomaar gekozen. De aandachtsgebieden Begroting en meerjaren - r a m i n g e n V e r m o g e n, g ev e n i n zi c h t i n d e f i n a n ci ë le p o si t i e zo a ls d i e o o k v o or de om g ev i n g v a n d e g e m e e nt e, wa a r t o e o o k d e t oe zi c h t ho u d er b e h oo r t, zi c ht b a a r i s. D e a a n d a c ht s g eb i e de n W et - e n r e g e lg e v i n g e n S t u ur i n f or m a t i e zi j n o n d er we r p e n di e v o o r a l b i nn e n de g e m e e n t e / g e m e e n t e l i j k e o r g a n i s a t i e s p e l e n. D e ze ze g g e n v e e l m e er ov e r d e p r o ce s m at i g e ka n t e n zi j n v a n b e la n g v o or d e b e o or d e li n g of d e f i n an c i ë le r am i n g e n k wa li t a t i ef g o ed zi j n. E n o f d e g em e e nt e ov e r v o l d o e n d e i n s t r u m e n t e n b e s c h i k t o m f i n a n c i e e l i n c o n t r o l t e k u n n e n zi j n. A l d e ze a a n d a c h t s g e bi e d e n zi j n o n lo s m a k e li j k m et e lk a a r v e r b on d e n e n be ï nv lo e d e n e lk a a r. I n o n ze o g e n i s s pr a k e v a n e e n f i n a n ci e e l g e zo n d e g em e e nt e a ls d e ui t d e a a n d a ch t s g e bi e d e n v o or t v lo e i e n d e kr i t i s c he i n d i c a t o r e n v o l d o e n d e t o t g o e d s c o r e n e n d a a r m e e e e n ev e n wi c h t i g b e e ld v er t o n e n. E e n v o o r b e e l d D e f i n a n ci ë le p o si t i e v a n e e n ge m e en t e li j k t g o e d t e zi j n. H et o nt br e e kt d e z e g em ee n t e e c h t e r a a n e s s e n t i ë le s t u ur i n f or m a t i e. Di t k a n b et e k en e n, d a t d e z e gemeente onv oldoende mogeli j k h e d e n h e ef t o m in control t e zi j n. Zij lo o p t hi er m ee a a n zi en li j k f i n a nc i ee l r i si c o. O p b a s i s v a n h e t v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k f o r m u le r e n wi j d an a a n d a c h t s - e n/ o f v er b et e r p u nt e n. A f h a n k e l i j k v a n h u n b e la n g v o lg e n we o p v e r s c h i l l e n d e m a n i e r e n h o e e e n g e m e e nt e d e ze p u nt e n i n d e t u s s e n l i g g e n d e j a r e n, d u s t o t a a n o n s v o l g e n d e v er di e pi n g s o n d er zo e k o pp a k t. I n en k e le g e v a lle n k u n n e n be h a a ld e t u s s e nt i j ds e r e s u lt a t e n b e p a le n d zi j n, o f e e n g em e e n t e e e n m e e r j ar i ge st a t u s k a n b e h o u d e n. A ls d i t v o o r e e n g em e e nt e sp e e lt, d a n b en o e m e n wi j d e ze p u nt e n e x p li c i et m et v e r m e ld i n g h o e e n wa n n e e r i nv u l li n g a a n d e ze pu n t e n m o et zi j n g eg ev e n. I n zo n g ev a l h e e f t d e g em e e n t e o r a n j e li c h t g e k r e g e n i n h et f i n a n ci ë le v e r di e pi n g so nd e r zo e k. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 7
78 5. 4. R e i k w i j d t e v a n h e t o n d e r z o e k P r i m a i r r i c h t h e t o n d er zo e k zi c h o p d e f i na n c i ë le p o si t i e, zo a ls d e g em e e nt e di e p r e s e n t e er t i n de b e g r o t i n g e n d e b i j h o r e n d e m e e r j a r e n r a m i n g O ok b eh a a ld e r e s ult a t e n, zo a ls g e p r e s e n t e e r d i n d e j a a r r e k e n i n g e n v a n a f z i j n n a d e r o n d e r z o c h t, n e t a l s t u s s e n t i j d se r a p p or t a g es. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 8
79 6. Be g r i p p e n D i t h o of d s t u k bu n d e lt d e b e la n g r i j k st e b e g r i p p e n u i t d e z e r a p p o r t a g e, di e b et r e k ki n g h e b b e n o p g e m e e nt ef i n a nc i ën. Al g e m e n e re s e r v e R e s e r v e wa a r a a n d oo r d e r a a d n o g g e e n b e st e m m i n g i s g e g ev e n. D e a l g e m e n e r e s e r v e h e ef t p r i m ai r e e n b uf f er f u n c t i e v o or h et o pv a n g en v a n o n v o o r zi e n e, e e nm a li g e t eg e nv a l le r s. Ar t i k e l 1 2 u i t k e ri n g E e n a r t i k e l 1 2 ui t ke r i n g i s e e n a a nv u l le n d e u i t k er i n g ui t h et g e m e e n t ef o n ds, d i e o p g r o n d v a n a r t i k e l 1 2 v a n d e f i n a n c i ë l e v e r h o u d i n g s we t v oo r é én o f m e e r de r e j a r e n d o or d e f o n d s b e he e r d e r s wo r d t v e r st r ek t. D i t o p v e r zo e k v a n e e n g e m ee n t e, wa a r v a n d e a l g e m e n e m i d d e l e n a a n m e r k e l i j k é n s t r u ct u r e e l t e k o r t s c h i et e n om i n d e n oo d za k e li j k e b e ho e f t e t e v o or zi e n, t e r wi j l d e ei g e n i n k om st e n va n di e g em e e nt e zi c h o p e e n r e d e li j k p ei l b ev i n d e n. B e h o e d z a a m h e i d r e s e r v e D e b e h o e d za a m he i dr e s er v e i s e e n g e d ee lt e v a n d e a lg e m e n e u i t k er i n g ui t h et g em e e nt e f on d s, d at v o o r a l s n o g n i e t t o t u i t k e r i n g k o m t w e g e n s e e n v e r w a c h t e o n d e r u i t p u t t i n g o p d e r i j k s u i t g a v e n. B e le i d s r e g e l: b i j h e t f i n a nc i ë le t o e zi c h t h an t e r e n wi j a ls b e le i d s r e g e l, d at ee n j a ar li j k s v as t t e st e l le n p e r c e nt a g e v a n d e b e h o e d za a m h ei d sr e se r v e ( i n d e a f g e l o p e n j a r e n w a s d a t m a x i m a a l 5 0 %, v an a f k o m t d i t t e v e r v a l l e n ) a l s s t r u c t u r e e l d e k k i n g s m i d d e l m a g wo r d e n i n g e ze t. D e k k i n g s re s e r v e/ b r ut e ri n g sr e s e r ve D e k k i n gs r e s er v e/ br u t er i n g s r e s e r v e i s e en g e b lo k k e e r d e ( b es t em m i n g s ) r e s er v e, wa a r a a n j a ar li j k s e e n v o or af v a s t ge s t e ld b e dr a g wo r dt o nt t r o kke n om ( e e n d e e l v an ) d e k a pi t a a lla s t e n v a n e e n s p e ci f i ek e i nv e st er i n g t e d ek k e n. D u u r z a a m f i n a n ci e el ev e nw i c ht ( G T K ) E r i s s p r ak e v a n du u r za a m f i n a nc i ee l e v en wi c h t a ls, m et i n a c ht n em i n g v a n h et r i s i c o p r of i e l v a n d e g e m e e nt e, a a nn e m e li j k i s, d at i n b e gi n s e l b i nn e n de t e r m i j n v a n d e m e e r j ar e n r am i n g e e n si t u at i e v a n m a t e r i e e l e v e n wi c h t o n t s t a at v o or b es t a an d e n n i eu w b e le i d ( cf. a r t. 2 2 B B V ). E e n s i t u a t i e d i e zi c h d a a r n a, v a n u i t e e n v o lg e n d e m e er j a r e nr am i ng, b e st e n di g t. F a c u l t a t i e f p r e ve n t i e f t oe z i ch t F a c u l t a t i e f p r e v e n t i e f t o e z i c h t i s d e t o e z i c h t v o r m, d i e d e t o e zi ch t h o ud e r v o or he t be g i n v a n e e n b e g r o t i n gs j a ar v o o r b et r ef f e n d b e g r ot i n g sj a a r k a n v as t st e l le n, a ls é é n of m e er d er e v a n o n d er st a a n d e s i t u a t i e s zi c h v o or d o e t : - D e b e g r ot i n g e n / of j a ar r e k e ni n g wo r dt ni et v óó r d e we t t e l i j k e t e r m i j n i n g e z o n d e n ( G W ) - D e j a ar r e k e ni n g v a n h e t t we e d e a an h et b e g r o t i n gs j a ar v o o r a f g a an d e j a ar v e r t o o nt e e n t e k or t ( GW ) - S t u k k e n wo r d e n ni et of o nv o l le d i g i n g e zo n d e n, d a n we l zi j n v a n s le c h t e k wa li t e i t ( BB V ) - A a n wi j zi n g e n wo r d e n n i e t o p g ev o lg d ( G T K ). H e t b e s l u i t v a n d e t o e z i c h t h o u d er m o et de g em e e nt e v o o r af g a a n d a a n h et b e gr ot i n g s j a ar wo r d e n m e e g e d e e ld. Zo we l d e b e g r ot i n g a ls d e wi j zi g i n g e n d a ar v a n, h eb b e n i n d e ze si t ua t i e d e g o e d ke u r i n g v a n V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 7 9
80 d e t oe zi c h t ho u d e r n o di g. T ot h e t t i j d st i p v a n d e g o e d k e ur i n g m a g d e o n d er t o e zi c h t g e s t e ld e, zo n d e r v o o r a f g a a n d e t o e s t e m m i n g v a n d e t o e z i c h t h o u d e r, g e e n v e r p l i c h t i n g e n a a n g a a n / ui t g av e n d o e n. F i n a n ci ë l e f un c t i e O n d er d e f i n an c i ë le f u n c t i e wo r d t v e r s t a an, a lle s wa t v a n b e la n g i s v o or d e wi j ze wa a r o p g e m e e n t en o m g a a n m e t h u n f i n a n ci ë le m i d d e le n, zoa ls d e b e le i d s b e g r ot i n g, f i n a nc i ë le b e gr o t i n g, m e er j a r e nr am i n g, p r o d u c t e n r a m i n g, j a a r v e r s l a g e n j a a r r e k e n i n g, t r e a s u r y f u n c t i e, p l a n n i n g & c o nt r o l, k o s t pr i j ze n, r e c ht m at i g h ei d, d o e lm a t i g h ei d e n d oe lt r e f f e n d h ei d. F i n a n ci e ri n g s r at i o D e r e la t i e t u s s e n d e v r i j k om e n d e m i d d e le n e n d e b et a a ld e a f lo s s i n ge n o p la n g v r ee m d v e r m o g en i s e e n i n di c a t o r v o or h et v e r m o g e n v a n d e g em e e n t e o m h et i nv es t er i n g sv o lu m e o p p ei l t e h ou d e n, zo n d e r n i e u w v r e em d v er m og e n aa n t e t r e k k e n. T ot de v r i j g ek o m e n m i d d e le n r e k e ne n we d a n d e af s c hr i j v i n ge n, a f lo s s i n g e n o p v e r st r e k t e g e ld le n i n g e n, ka p i t a a lv e r st r e k ki n g e n e n d e r g e li j k e. A ls d e ze r a t i o k le i n e r i s d a n 1, b et e k en t d i t, d at m i n d er m i d d e le n v r i j ko m e n d a n a a n a f lo s s i n g e n b et a a ld m o et en wo r d e n. I n d e n a bi j e t o e k o m s t z a l d a n e e n e x t r a b e r oe p m o et e n wo r d e n g e da a n op v r e em d v e r m o g en o m i nv e s t er i n g e n t e f i n an c i e r e n, wa t e x t r a r e nt e r i si c o m e t zi c h m ee k an br e n g e n. F o r m e el b e g r ot i n g se v e nw i c ht O n d e r f o r m e e l b e g r o t i n g s e v e n w i c h t v e r s t a a n w e, d e s i t u a t i e w a a r i n d e d o o r d e r a a d v a s t g e s t e l d e b a t e n e n d e la s t e n v a n h et b eg r ot i n g sj a a r t en m i n st e i n ev e n wi c ht zi j n. F o r m e el b e g r ot i n g ss a l d o F o r m e e l b e g r o t i n g ss a ld o i s h e t s a ld o v a n d e be g r ot i n g na r e s u lt a a t b e st em m i n g, zo a ls o p g e n o m e n i n d e d o o r de r a a d v a st g e st e ld e b e g r ot i n g. G e b l o k k e e r d e r e s e r v es G e b lo k k e e r d e r es e r v e s zi j n r e s er v es wa a r ov e r ni e t g e h ee l o f g e d ee lt e li j k v r i j k a n wo r d e n b e s c hi kt, om d a t d e ze r e s er v e s wo r d e n g e br ui k t om s t r u ct u r e le d e k k i ng sm i d de le n v o or d e g em e en t e li j k e b e gr o t i n g t e g e n e r er e n en bi j a n de r e i n ze t v a n d e ze r e s e r v es v e r v a n ge n d e s t r u ct u r e le d e k ki n gs m i d d e le n m o et e n wo r d e n a a n g e we ze n. H e t g a at v oo r a l o m r e se r v es wa a r v a n d e r e nt e g e h e e l o f g ed e e lt e li j k a ls s t r uc t ur e e l d e k k i ng s m i d d e l t e n g u ns t e v a n d e g em ee n t e li j k e b e gr o t i n g wo r d t g e b r ac h t e n o m r e s e r v e s d i e h et B B V v e r p l i c h t e n wa a r d e r a a d f o r m e e l ov e r he e f t b e s lo t e n. G r o ot on d e r h o u d O n d e r h o u d v o o r u i t v o e r i n g v a n p r e v e n t i e v e d a n we l c o r r ec t i ev e m a a t r e g e le n om he t ka p i t a a lg o e d ( g e d u r e n d e d e le v e ns d u u r ) i n g o e d e st a at t e ho u d e n o f t e br e n g e n. O n d e r h o u d v a l t u i t e e n i n g r o ot o nd e r h oud e n k le i n o n d er h o u d. O n d er g r o ot o n d e r h o u d wo r d t v er s t aa n : o n d e r h o u d v a n v e e l a l i n g r i j p e n d e a a r d d at ov e r ( e e n gr o o t d e e l v a n ) h et k a pi t a a lg o e d wo r d t u i t g ev oe r d. K l e i n o n d e r h o u d i s h e t o n d e r h o u d, d a t i n h e t e e r s t e o f h e t l o p e n d e p l a n j a a r o v e r e e n k le i n g e de e lt e v a n h e t k a p i t a a lg o e d wo r d t u i t g ev o e r d. O n d er h o u d b et r ef t m a at r e g e le n di e de le v e ns du u r v a n he t k a p i t a a l g o e d n i e t v e r l e n g e n. O n d e r h o u d s k o s t e n k u n n e n n i e t w o r d e n g e a ct i v e e r d, m a a r m o et e n ( j a a r li j ks ) t e n l a s t e v a n d e b e g r o t i n g w o r d e n g e b r a c h t. D e k o s t e n v a n gr o ot o nd e r h ou d ku n n en v i a e en j a ar li j k s e s t o r t i n g i n e e n v o or zi e n i ng e x ar t. 44 v an h e t B B V ov er d e t o t a le le v e n s d uu r wo r d e n u i t g e st r e k e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 8 0
81 I m p er a t i ef pr e v e n t i ef t o e zi c h t I m p e r a t i e f p r e v e n t i e f t o e z i c h t i s d e t o e z i c h t v o r m, d i e v a n t o e p a s si n g i s, wa n n e e r de t o e zi c h t h ou d e r v as t st e lt, da t d e g e m e e n t e li j k e be g r ot i n g g e e n m a t e r i e e l o f s t r u ct u r e e l ev e n wi c ht la a t zi e n. D e t o e zi c ht h o u d er d e e lt di t d an v oo r af g a a n d a a n h et b et r e f f e n d e b e gr o t i n g sj a ar aa n de g em e e nt e m e e. W anneer de begroting niet slu i t e n d e s lu i t e n d h ei d v i a d e m e e r j a r e n r am i n g m o et w o r d e n a a n g et o o n d, m a g d e ev e n wi c h t s s i t u at i e bi j e e n v o lg e n d e b e gr o t i n g n i e t t e lk e n s op n i e u w e e n j aa r wo r d e n opgeschov en. Zowel de begroting als de wijzigingen daarv an, hebben in deze situatie de goedkeurin g v a n d e t oe zi c h t ho u d e r n o di g. T ot h e t t i j d st i p v a n d e g o e d k eu r i n g m a g d e o n d er t oezi c h t g e st e ld e, zo n d e r v o or af g a a n d e t o e s t e m m i n g v a n d e t o e zi ch t h o u d er, g e e n ni e u we v e r p li c ht i n ge n a an g a a n / ui t g av e n d o e n. I n c i d en t e el / s t r uc t ur e e l O n d e r s t r u c t ur e le b a t e n e n la s t e n v er st a an we : b at e n en la s t e n, di e zi c h i n b e gi n s el i n e lk j a a r v an d e b e g r o t i n g e n m e e r j a r e n r am i n g e n v o or d o en. D e ov er i g e b at e n e n la s t e n wo r d e n a ls i nc i d en t e e l a a n g e m er kt. I n c i d en t el e w e er s t a n d s c a p a ci t ei t I n c i d e n t e l e w e e r s t a n d s c a p ac i t ei t i s h et v e r m og e n om o nv er wa c h t e ee n m a li g e t e ge n v a l le r s o p t e k u n n e n v a ng e n, zo n d e r d a t di t i nv lo e d h e e f t o p de v o or t ze t t i ng v an d e g em e e nt e li j k e t ak en. D e m i d de le n d i e d i t v er m o g e n b e p a le n zi j n: A l g e m e n e r e s e r v e e n r e s e r v e s w a a r a a n d e r a a d e e n b e s t em m i ng h e ef t g e gev e n, d i e k a n wo r d e n g e wi j zi g d. I n d e b e gr ot i n g o p g en o m en r a m i n g en v oo r o nv o o r zi e ne ui t g av e n v o or zov e r hi e r aa n n o g g e e n b e s t em m i n g i s g e g ev e n. I n c i d e n t e e l r e k e ni n g s a ld o, d at n o g n i et aa n d e a lg e m e n e r e s er v e i s t o e g ev o eg d. S t i l l e r e s e r v e s, v o o r zo v er d e ze o p k o r t e t e r m i j n m at e r i e e l t e m a k e n zi j n. I n v e s t e ri n g s r at i o D e v e r h o u d i n g t u s se n d e v r i j g e ko m en m i d d e le n e n d e be t a a ld e a f lo s s i ng e n wo r d t, u i t g a a n de v an h et f ei t d a t de af lo s s i n g e n e e n m i n o f m e e r v a st k a r a kt e r h e b b en, b e p a a ld d o o r h et af s ch r i j v i n gs b e le i d. D e g e m i d d e l d e r e s t a n t a f s c h r i j v i n g s t e r m i j n w o r d t b e p a a l d d o or d e b o e k wa a r d e ( ex c lu s i e f gr o n d e x p lo i t at i e, h yp o t h e c a i r e g e ld le n i n g e n p er s o n e e l, d ee ln e m i n g e n, b e le g g i n g e n e n k a pi t a a lv er st r e kk i ng e n wo n i n g b o u w) p e r 1 j a n u ar i t e d e le n d o or d e g e r a a m d e af s c hr i j v i n gs la s t e n. H e t h a n t e r e n v a n r e l a t i e f l a n g e a f s c h r i j v i n g s t e r m i j n e n k a n e r o p d ui d e n, d at e e n g em e e nt e t e k am p e n h e e f t m e t e e n ze k e r e f i n a nc i ë le p r o b le m at i ek. I m m e r s : h e t h a nt er e n v a n la n g e af s ch r i j v i n g st e r m i j n e n b e t e k e nt d a t ( k a p i t a a l) la s t e n n a ar d e t o e ko m st wo r d e n v e r s c h ov en. N B : I n u i t z o n d e r l i j k e g e v a l l e n k a n e e n r e l a t i ef la n g e g e m i d d e ld e a f s c h r i j v i n g st e r m i j n v er o o r za a k t wo r d e n d o o r é é n o f m e e r d e r e i n v e s t e r i n g e n m e t e e n g r o t e o m v a n g, w a a r v a n d e k a p i t a a l l a s t e n i n h e t e e r st e j a ar n i e t wo r d e n g e r a am d. M a t er i e e l b e g r ot i n g s e v e nw i c h t M a t e r i e e l b e g r ot i n gs ev e n wi c ht i s d e s i t u at i e wa a r i n, u i t g a a n d e v a n h et be s t aa n d e b e le i d, a l le s t r uc t ur e le l a s t e n t e n m i n s t e w o r d e n g e d e k t d o o r s t r u c t u r e l e b a t e n e n i n c i d e n t e l e l a s t e n w o r d e n g e d e kt d o o r i n ci d e nt e le b a t e n ( wa a r o n d er o nt t r e kk i n ge n a a n d e a lg e m e n e r e s er v e ). I n d e ze si t u a t i e m o g e n i n ci d e nt e le la s t e n we l d o o r st r uc t ur e le b a t e n wo r d e n g e de k t e n m o e t e n d e r am i n g en, g e le t op o n de r m ee r de paragrafen en de uiteenzetting v an de fin a n ci ë le p o si t i e, r e ë e l zi j n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 8 1
82 M a t er i e e l b e g r ot i n g s s al d o M a t e r i e e l b e g r ot i n gs s a ld o i s h et s a ld o v an d e b e g r ot i n g n a r e s u lt a a t b es t em m i ng, m e t i n a c ht n em i ng v an e v e n t u e l e c o r r e c t i e s h i e r o p v a n d e t o e z i c h t h o u d e r a a n d e h a n d v a n d e u i t g a n g s p u n t e n v a n h e t m a t e r i ë le b e g r o t i n gs ev e n wi c ht. M a t er i e e l r e k en i n g s al d o M a t e r i e e l r e k e ni n g s a ld o i s h et s a ld o v a n d e r ek e n i n g n a r e s u lt a a t b e st em m i n g, m et i n ac h t ne m i n g v a n e v en t u e le c or r e ct i e s h i er o p v a n d e t o e zi ch t h o u d er a an d e h a n d v a n d e ui t g a ng s p un t e n v a n h e t m a t er i ë le e v en wi c h t. V o or de ui t we r ki n g h i e r v a n k an o n d er s t a a n d e o p t e lli n g wo r d e n g e h a nt ee r d. R e k e n i n gs a ld o n a b e st em m i n g B u i t e n g e w o n e b a t e n -/- B u i t e n g e w o n e l a s t e n + S a l d o u i t d e n o r m a l e b e dr i j f s ui t oe f e ni n g B i j zo n d e r e b at e n -/- B i j zo n d e r e la s t e n + M a t e r i e e l s a ld o = s a ld o ui t d e n o r m a le b at e n en la s t e n M u t a t i e s d i e b et r ek ki n g he b b e n o p gr o n de x p lo i t a t i e wo r d e n g e h e e l g e c or r i g e er d bi j d e bi j zo n d er e b at e n e n la s t e n. N o r m a l e b a t e n e n l a s t e n : k o m e n v o o r t u i t g e b e u r t e n i s s e n o f h a n d e l i n g e n d i e k a r a kt e r i st i ek ( g e wo o n ) zi j n v o or d e ge m e en t e. H et c r i t e r i um f r e qu e n t i e v a n v o o r k o m en i s h i er bi j m e d e b e p a le n d. T e d e nk e n v a lt a a n n o r m a le b a t e n e n la s t e n, i n ci d e nt e le h o g e r e e n la g e r e b at e n e n la s t e n v a n h et j a ar ze lf e n b e p er kt e a f w i k k e l i n g s v e r s c h i l l e n v a n v or i g e j a r e n. B i j z o n d e r e b a t e n e n l a s t e n : k o m e n v o o r t u i t d e n o r m a le b e d r i j f s u i t o ef e n i n g e n wo r d e n m e t h et o og o p a n a l ys e e n v er g e li j k b a ar h ei d v a n d e be g r o t i ng m et d e r ek e ni n g af zo n d e r li j k i n de pr e s e nt a t i e v a n h e t r e k e ni n g s a ld o v er m e ld, zo a ls : - R e s u l t a t e n ui t ( a f ) g e s lo t e n e xp lo i t a t i e s. - H e t ef f ec t v a n wi j zi gi n g v a n d e g es c h at t e g e b r ui k s d u ur v a n v a st e ac t i v a. - B e la n g r i j k e a f wi k ke li n g sv e r sc h i lle n v a n vo r i g e j a r en. B u i t e n g e w o n e b a t e n e n l a s t e n : b a t e n e n l a s t e n d i e n i e t v o o r t k o m e n u i t d e n o r m a l e b e d r i j f s u i t o ef e ni n g v a n g e m e e nt e n, zo a ls : I n c i d e n t e le b a t e n, bi j v o o r b e e ld o n t st a a n d o o r de v e r k o op v an e e n v as t a ct i ef ( b o ek wi n s t st i l le r e s e r v e). V e r ze k e r i ng s ui t k er i n g e n v o or zov e r af wi j k e n d v an d e b o e k wa a r d e v a n d e v e r lo r e n g e g a n e a ct i v a. L a s t e n v a n w e g e d e a a n s pr a a k o p g a r a n t i e s of v oo r t v lo e i e n d ui t r e o r g a n i s a t i e s. S t e ls e l wi j zi g i n g en v an af s c hr i j v i n gs m et h od i e k ( v a n li n e a i r n a a r a n n uï t a i r ). V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 8 2
83 O n b e n ut t e b el a s t i n g c a p ac i t e i t D e b e l a s t i n g c a p a c i t e i t w a a r v a n b i j h e t f i n a n c i ë l e t o e z i c h t o p g e m e e n t e n w o r d t u i t g e g a a n, i s b e pa a ld o p d e r ui m t e t o t d e tar i ev e n v a n d e O Z B, zoa ls z e v o o r e e n a r t a a nv r a a g v er e i s t zi j n e n d e r ui m t e t ot % k o s t e n d e k k e n d e t a r i e v e n v o o r r i o o l r e c h t e n /-h e f f i n g e n e n r ei ni g i ng s h ef f i n g e n. O n d e r ui t p u t t i n g H e t a ch t er b li j v e n v a n d e la s t e n t e n op zi ch t e v a n de r a m i n g en. P o s t o n vo o r zi e n D e p o st o nv o o r zi e n i s e e n po s t wa a r o p no o i t r e c ht s t r e e k s b et a li n g e n m o g e n wo r de n g e d a a n. H e t k a r a kt e r v a n d e ze p o st i s, d a t m e t h et daa r o p ui t g et r o kk e n be d r a g d e r am i n g v a n a n d e r e p o st e n i n d e b e g r o t i n g d i e t e l a a g o f b a t e n di e t e h o o g b li j k e n t e zi j n, b i j g es t e ld kan wo r d e n. O ok k u n n en b e dr a g e n wo r d e n a f g er a am d e n o p a n d er e p o st e n b i j g e r a am d v o or i n d e lo o p v a n h et j a ar op d e b e g r ot i n g n i e u w t e b r e n g e n p o st e n. R e p r e s s i ef t o e zi c ht Repressief toezicht is de toezic ht v or m, d i e v a n t o ep a s si n g i s, a ls d e b e gr o t i n g ni e t o n d e r h e t i m p er at i ef o f h e t f a c u lt a t i ef pr ev e nt i ev e t o e zi ch t v a lt. De b e g r o t i n g e n d e b eg r ot i ng s wi j zi gi n g e n kr i j g e n r ec h t sk r ac h t, zo n d e r a f h a n k e li j k t e zi j n v a n ee n b es lu i t t o t g o e d ke u r i n g. S a l d o f i n a n c i er i ng s f u n ct i e S a ld o f i n a n ci er i n gs f u nc t i e i s h et s a ld o v an ( a) de b et a a ld e r e nt e ( la s t ) ov er d e a a ng e g a n e le n i n g e n e n o v er d e aa n g e t r o k ke n m i d d e le n i n r ek e n i n g c o ur a nt e n ( b) d e on t v an g e n r e nt e ( b aa t ) ov er d e ui t ze t t i n g e n. B e r e k e n d e r e n t e o v e r h e t e i g e n v e r m o g en i s a lg e m e e n d e k ki n g sm i d d e l, m a a r v a lt n i e t hi e r on d e r ( Ci e. B B V ). S o l v a b i l i t ei t D e v e r h o u d i n g t u s se n ei g e n v er m o g e n en v r e e m d v er m o g e n. E e n t o e n am e v a n de ze r a t i o g e e f t a a n, d at d e g e m e e n t e m i n d e r a f h a n k e l i j k w o r d t v a n v r e e m d v e r m o g e n e n d a t h e t we e r s t a nd sv e r m o g e n t o e n e em t. O o k ze g t d e ze v e r h ou d i ng i e t s ov e r d e m a t e wa a r i n de g em e e nt e b e gr ot i n g g ev o e li g i s v oo r r e n t e on t wi k k e li n g. S t r u ct u r e el b eg r ot i n g s ev e nw i c ht ( G M B K ) S t r u ct ur e e l b e g r o t i n gs ev e n wi c ht i s d e s i t u a t i e wa a r i n, o p b a si s v a n be s t aa n d be le i d, t e n m i n st e h e t la a t s t e j a a r v a n d e m ee r j a r en r am i n g m at e r i e e l i n ev en wi c h t i s. S t r u ct u r el e w e er s t a nd s c a p a ci t ei t S t r u ct ur e le we e r s t a n d s c a p ac i t ei t i s h e t v e r m o g e n om o nv er wa c h t e, st r uc t ur e le t eg e nv a l le r s i n d e g e m e e nt e li j k e b e gr o t i n g o p t e v a n g en, zo n d e r da t di t g ev o lg e n h e ef t v o or v o o r t ze t t i n g v a n d e g e m e e nt e li j k e t ak e n. D e m i d d e le n d i e di t v er m o g e n b e p a le n : O n b e n u t t e b e la s t i n g c a p ac i t ei t. I n d e b e g r o t i n g o p g e n o m en st r u c t ur e le r am i ng e n v o o r o nv oo r zi e n e ui t g av e n v o o r zo v er h i er a a n n o g g e e n b e s t em m i n g i s g e g ev e n. S t r u ct ur e e l r e k e ni n g s a ld o v o or zov e r n o g n i et i n d e b e gr o t i n g v e r we r kt. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 8 3
84 T o e g er e k e n d e a p p ar a a t s k o s t e n L a s t e n v a n h e t i n z e t t e n v a n h e t g e m e e n t e l i j k e a p p ar a at v o o r r e a li s at i e v a n za k e n e n / of di e n st e n, di e i n r e k e n i n g w o r d e n g e b r a c h t b i j d i e z a k e n e n / o f di e n st e n m et a ls g e v o lg, d a t d e ze la s t e n ni et m e er of n i et m e e r d i r e c t v o l l e d i g o p d e g e m e e n t e l i j k e b e g r o t i n g v a n d a t j a a r d r u k k e n, m a a r ( d e e l s ) w o r d e n g e d e kt d o o r de r e c ht e n o f a n d er e ba t e n. T o e g er e k e n d e a p p ar a a t s k o s t e n a a n g ro n d e x p l oi t at i e L a s t e n v a n h et i n ze t t en v a n h et g e m e e n t e li j k e a p p ar a at v o o r r e a li s at i e v a n e e n a an t a l f a s e n (programma -, ontwerp - en realisatiefase en eventueel ook initiatieffase) van bouwgrondexploitatie - g e b i e d e n ( u i t l e g -, h e r s t r u c t u r e r i n g -, f u n c t i e v e r a n d e r i n g - e n i n br ei di n g s g e bi e d e n), di e wo r d e n t oe g e r ek e n d a a n di e ex p lo i t a t i e g eb i e de n e n d a ar d o or n i e t m e e r v o lle d i g o p d e g em e e nt e li j k e be g r o t i n g d r u k k e n, m a ar ( d e e l s ) w o r d e n g e d e k t ui t d e o p b r e n g st en v a n d e b e t r e f f e n d e e x p lo i t a t i e g e bi e d e n ( g r o n do p b r e ng s t en, s u b s i di e s of bi j d r a ge n ui t r e s er v e s). T o e g er e k e n d e a p p ar a a t s k o s t e n a a n i nv e s t e ri n g e n L a s t e n v a n h e t i n z e t t e n v a n h e t g e m e e n t e l i j k e a p p a r a a t v o o r r e a l i s a t i e v a n i n v e s t e r i n g e n m et e e n p u b li e k k a r a kt e r e n e e n m ee r j a r i g e c o n om i s c h o f m a at s c h a p pe li j k n ut. Z u lk e la s t e n wo r d e n i n r e k e ni n g g e b r ac h t a a n di e i nv es t er i n g e n e n dr u k ke n d aa r d oo r ni et m e er di r e c t of v o l le d i g o p d e b e gr o t i ng. I n g ev a l v a n k a p i t a l i s e r e n v a n d i e i n v e s t e r i n g e n w o r d en ze g e le i d e li j k e n i n de le n, i n a a nt a l g e li j k a a n d e a f s c hr i j v i n g st er m i j n e n i n o m v a n g af h a nke li j k v a n d e a f s c h r i j v i n g sm e t h o d i e k, t e n la s t e v a n d e g e m e e nt e li j k e b e gr o t i n g g e br a c ht. O f ze wo r d e n i n é é n k e er g e de k t ui t i n c i d e n t e le m i d d e le n, zo a ls r e s e r v e s, bi j d r a g en v a n d er d e n e n i nc i d en t e le b a t e n. V r i j e r e s e r v e V r i j e r e s er v e i s e en r e s er v e, wa a r v a n d e a a n we n d i n g g e e n b u d ge t t a i r e g ev o lg e n he e f t, o m da t d e b e s p a a r d e r e n t e ni e t a ls s t r u ct u r ee l d e k k i n g s m i d d e l wo r d t g e br ui kt. W e e r st a n d s c a pa c i t e i t W e e r s t a n ds c a p a ci t e i t v a n e e n g e m ee n t e i s h e t t ot a a l a a n po t e nt i ë le f i n an c i ë le m i dd e le n, d i e k u n n e n wo r d e n i n g e ze t v o or he t o pv a n ge n v a n ni e t b eg r ot e f i n a n ci ë le t e g e nv a l le r s. D e we e r s t a n d s c a pa c i t ei t k a n w o r d e n o n d e r s c h e i d e n i n e e n i n c i d e n t e l e e n e e n s t r u c t u r e l e w e e r s t a n d sc a p a ci t e i t. W e e r st a n d s v er m o ge n H e t we e r st a n d sv er m o g e n g e ef t d e m at e a a n, wa a r i n d e g em e e nt e i n st a at i s m i d de le n v r i j t e m a ke n d a n we l m i d d e le n h e ef t v r i j g em a a kt om n i e t b eg r ot e f i n a n ci ë le t e g e nv a l le r s o p t e va n g e n, zó n d e r i n g r i j p e n d e b e l e i d s w i j z i gi n g e n. H et we e r st a n d sv er m o g e n b e st a a t ui t t we e o n d e r d e le n, na m e li j k : d e we e r s t a n d s c a p ac i t ei t e n d e r i s i c o ' s. H e t we e r s t a n d sv er m o g e n g e e f t d e v e r h o ud i ng t us s e n d e ze t we e a a n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 8 4
85 7. Bronnen G e m e e n t e l i j k e b r o n n e n : - B e g r o t i n g , ; - J a a r r e k e n i n g e n ; - N o t a g r o n d b e l e i d ; - N o t a r e s e r v e s e n v o o r z i e n i n g e n ; - F i n a n c i ë l e b e h e e r s v e r o r d e n i n g e n ( 2 1 2, e n a G e m e e n t e w e t ) e n B e h e e r p la n n e n. P r o v i n c i e L i m b u r g : - P r ov i n c i a a l b e le i d s k a d e r f i n a n ci e e l t o e zi ch t ; - B e g r o t i n g s b r i e f M i n i s t e r i e v a n B i n n e n l a n d s e Z a k e n e n K o n i n k r i j k s r e l a t i e s : - een.nl; - G em e e n s ch a p p e li j k m i ni m u m b e le i d s k a de r f i n a n ci e e l t o e zi c ht B e s l u i t B e g r o t i n g e n V e r a n t w o o r d i n g P r o v i n c i e s e n G em e en t e n. V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k S t e i n 8 5
Bepaling toezichtvorm gemeente Simpelveld
Bepaling toezichtvorm 2008-2011 gemeente Simpelveld F i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k P r o v i n c i e L i m b u r g, j u n i 2 0 0 8 V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k
Bepaling toezichtvorm gemeente Meerlo-Wanssum
Bepaling toezichtvorm 2007-2010 gemeente Meerlo-Wanssum F i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k Provincie L i m b u r g, april 2 0 0 7 V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k M e e
Bepaling toezichtvorm gemeente Venray
Bepaling toezichtvorm 2007-2010 gemeente Venray F i n a n c i e e l v e r d i e p i n g s o n d e r z o e k P r o v i n c i e L i m b u r g, april 2 0 0 7 V e r d i e p i n g s o n d e r z o e k V e n
H O E D U U R I S L I M B U R G?
H O E D U U R I S L I M B U R G? N AD E R E I N F O R M A T I E S T A T E N C O M M I S S I E S OV E R O N D E R AN D E R E A F V A L S T O F F E N H E F F I N G E N I N L I M B U R G 1 6 a u g u s t u
L i mb u r g s e L a n d m a r k s
L i mb u r g s e L a n d m a r k s P r o g r a m m a I n v e s t e r e n i n S t ed e n e n D o r p e n, l i j n 2 ; D e L i m b u r g s e I d e n t i t e i t v e r s i e 1. 0 D o c u m e n t h i s t o
T I P S I N V U L L I N G E N H O O G T E T E G E N P R E S T A T I E S B O M +
T I P S I N V U L L I N G E N H O O G T E T E G E N P R E S T A T I E S B O M + A a n l e i d i n g I n d e St a t e nc o m m i s si e v o or R ui m t e e n G r o e n ( n u g e n o em d d e St at e n c
Q u i c k -s c a n W M O i n L i m b u r g De e e r s t e e r v a r i n g e n v a n g e m e e n t e n e n c l i ë n t e n
Q u i c k -s c a n W M O i n L i m b u r g De e e r s t e e r v a r i n g e n v a n g e m e e n t e n e n c l i ë n t e n M w. d r s. E. L. J. E n g e l s ( P r o v i n c i e L i m b u r g ) M w. d r s.
B e l e i d s k a d e r K e r k e n, K l o o s t e r s e n a n d e r e r e l i g i e u z e g e b o u w e n
B e l e i d s k a d e r K e r k e n, K l o o s t e r s e n a n d e r e r e l i g i e u z e g e b o u w e n I n é é n d a g k a n r e l i g i e u s e r f g o e d v a n m e e r d e r e g e n e r a t i e
H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +
H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s
R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s
R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s O p le i d i n g: M a s t e r P u b l i c M a n a g e m e n
R e g i o M i d d e n -L i m b u r g O o s t. G r e n z e l o o s w o n e n i n M i d d e n -L i m b u r g R e g i o n a l e W o o n v i s i e
R e g i o M i d d e n -L i m b u r g O o s t G r e n z e l o o s w o n e n i n M i d d e n -L i m b u r g R e g i o n a l e W o o n v i s i e 4 o k t o b e r 2 0 0 6 P r o j e c t n r. 2 9 5 7. 7 2 B o
R e g i o n a a l Pr o g r a m m a L u c h t k w a l i t e i t
Limburgs Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit R e g i o n a a l Pr o g r a m m a L u c h t k w a l i t e i t T e n b e h o e v e v a n h e t: K a b i n e t s s t a n d p u n t Nationaal Samenwerkingsprogramma
S a m e nw e r k i n g e n s t r u c t u r e l e f o r m a t i e e x t e r n e v e i l i g h e id E i n d r a p p o r t a g e
S a m e nw e r k i n g e n s t r u c t u r e l e f o r m a t i e e x t e r n e v e i l i g h e id E i n d r a p p o r t a g e P r o v i n c i e L i m b u r g 23 april 2 0 0 7 D e f i n i t i ef r a p p
P r o v i n c i a a l O m g e v i n g s p l a n L i m b u r g
P r o v i n c i a a l O m g e v i n g s p l a n L i m b u r g S a m e n v a t t i n g M a a s t r i c h t, 2 2 s e p t e m b e r 2 0 0 6 2 I n h o u d s o p g a v e I N L E I D I N G 3 1. K W AL I T EI
Stimuleringsplan Robuuste verbinding Schinveld-Mook
Stimuleringsplan Robuuste verbinding Schinveld-Mook Natuur, Bos en Landschap Tevens Natuurgebieds-, Landschaps- en Beheersgebiedsplan Ontwerp Vastgesteld door Gedeputeerde Staten Maastricht, 1 mei 2007
B u i t e n r i n g P a r k s t a d L i m b u r g
Bestuurlijk standpunt Voorkeurs t r a c é B u i t e n r i n g P a r k s t a d L i m b u r g Provincie Limburg Pagina 1 27 mei 2008 2 1. I n l e i d i n g De Buitenring Parkstad Limburg ( de Buitenring
Ontwerp POL-aanvulling Gebiedsontwikkeling Klavertje 4
Ontwerp POL-aanvulling Gebiedsontwikkeling Klavertje 4 Ee n r u i m t e l i j ke c o n o m i s c h C r a d l e 2 C r a d l e p e r s p e c t i e f v o o r -L i N m o b o u r ; d g p a r t i ë l e h e r
TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT
TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT Dit is een vereenvoudigde lijst met spijkerschrifttekens uit Mesopotamië. Deze lijst maakt het mogelijk de tijdens de workshop Graven om te Weten bestudeerde tablet te vertalen.
Ranglijst woongebied land van matena 1 januari 2019
Toelichting Ranglijst woongebied land van matena 1 januari 2019 Hieronder treft u de geanonimiseerde ranglijst per 1 januari 2019 aan voor het woongebied van Land van Matena. Het betreft een momentopname.
We werken met Gentle Teaching; met warmte en respect voor elkaar. Ieder mens wil zich veilig voelen en wil verbonden zijn met anderen.
Het p e ra r n e p w.zi s. kwaliteit bij cliëntversie en Samenvatting van het kwaliteitsrapport 2018 Zorg bij zideris Als je een verstandelijke beperking hebt, kun je bij Zideris wonen of meedoen aan dagactiviteiten.
Uitleg Toerklas s e 1e traject 42e Nacht van Venlo 2009. Punt Goe d Fout Oms c hr i j vi ng
Pagina 1 van 14 Punt Goe d Fout Oms c hr i j vi ng 3 Z Al s u z ag dat de punt ac ht e r "SUCCES" e e n kl e i ne o was had u uw e e r s t e goe de c ont r ol e t e pakke n. Ooooooooo z i t dat z o!!!!!!
PA 9623PB 9623PC 9623PE 9623PG 9623PH 9623PJ 9623PK 9623TH PA 9624PB
1 9616 9616TC 9616TH 9616TM 9617 9617AA 9617AN 9617AR 9617AT 9617AV 9617TB 9617TC 9618 9618PA 9618PB 9618PC 9618PD 9618PE 9618PG 9618PH 9619 9619PA 9619PD 9619PL 9619PM 9619PR 9619PS 9619PT 9619TA 9619TB
B01 B02 B03 B04 B05 B06 B07 B08 B09 B10 B11 B12 B13 B14 B15 B16 B17 B18 B19 BR* BR+
B01 B02 B03 B04 B05 B06 B07 B08 B09 B10 B11 B12 B13 B14 B15 B16 B17 B18 B19 BR* BR+ LH 262 BK JV 151 FA KR 069 MU ET 160 TK VK 010 MT JE 139 EN AW 228 WI KT 247 BI BT 172 FA PW 261 BK HF 119 EN NF 107
Al g e m e e n : O p a l o n z e a a n b i ed i n g en, a a n v a a r d i n g en, m ed ed el i n g en en o v er een k o m s t en v o o r o n d er s t a a n d e v er r i c h t i n g en z i j n u i t s l
Bijsluiter: informatie voor de gebruiker. RELENZA 5 mg/dosis, inhalatiepoeder, voorverdeeld zanamivir
Bijsluiter: informatie voor de gebruiker RELENZA 5 mg/dosis, inhalatiepoeder, voorverdeeld zanamivir Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie
RUILVERKAVELING REKKEN Grondwaterstandgegevens en pf-waarden in tijd-stijghoogtediagrammen en tabellen
NN31396,576,2 STICHTING VOOR BODEMKARTERING BEN NEK OM BIBLIOTHEEK C-? RUILVERKAVELING REKKEN Grondwaterstandgegevens en pf-waarden in tijd-stijghoogtediagrammen en tabellen Rapport nr 576 Bij Lage 9 Q
De hi e r ui t voor t vl oe i e nde ui t ga ngs punt e n z i j n ui t ge we r kt e n ve r me l d i n hoof ds t uk 2.
. I NLEI DI NG Di t doc ume nt omva t he t Ca pa c i t e i t s pl a n 2 va n ENECO Ne t Be he e z oa l s ve e i s t i n de El e kt i c i t e i t s we t 1998 e n he t hi e op a a ns l ui t e nd be s l ui
W el k rekenb la d gebru ik j ij?
> VOORBEELD 1 Aan 50 leerli n g e n u it h et v ie r d e j a a r werd gevraa gd welk reke nbl ad z i j h e t l i ef s t g e b r uike n. D e r e s u l t a t e n vi n d j e i n o n d e r s t a a n d e t
GTST MAGAZINE MEDIAKAART
S MAAZI MIAKAAR 2019 1 Z ZMR: j F& Mi R MSi S i j vc i v ciff i i v 60000 x -v F WMK R I P ZAK ZIC B IJK I KA IK R S _030 031_ v Ki y_ Ki W v c v K S : f y AA J F UK i v S F F i v K c K c i 21 j J S-f
m Page 1 of 12 Alle persberichten over Jouw 5-S terren R a d io F orest. Bron - F M R a d i o/ R a d i ov i s i e 0 4 d e c e m b e r 2 0 0 4 F orest: V a n D ex ters en U ltiem e K erstpla ten V a na
Deel 2. Basiskennis chemie
Deel 2. Basiskennis chemie Achteraan vind je een periodiek systeem van de elementen. Gebruik dit waar nodig. Vraag 21 Koolstofmonoxide (C) kan gesynthetiseerd worden door stoom met methaan (CH4 ) te laten
Voorwoord. B e s t e le e r l i n g e n o u de r s / v e r z o r g e r s,
Voorwoord B e s t e le e r l i n g e n o u de r s / v e r z o r g e r s, V o o r j e l i gt het prog r amma van toe t s i ng en a f s l u i t i n g ( P TA ) v a n Be u k en r o d e Ond e r w i j s. B e
H 0 5 R R -F 5 x 1, 5 m m
I b u w k k p l t H I C 6 4 4 0 3 X G l v r s t d z h d l d g t l z! B s t k l t, D k u v r h t k p v -p r d Bu c kt W h p d t u d b s t r s u l t t v r k r p r d u c t, d t v r v r d g d s m t d l l r
Aanvraaggegevens. Let op: vul het formulier alstublieft volledig in. Handelen in strijd met regels ruimtelijke ordening
Gegevens bevoegd gezag Referentienummer Datum ontvangst Behoort bij besluit van d.d. 3-12-2018 Namens het college van isse medewerker vergunningen Gemeentewinkel Z-18-051874 Formulierversie 2018.01 Aanvraaggegevens
Samen werken aan een duurzame groei Working together towards sustainable growth
J A 2016 S b V G- F I L / b I / D V G F I (VIGEF) b f b Z b b b T D A f F Vb P I b f -b by f b I f b V (- ) b Z b D f VIGEF b My (- y ) f b y B f VIGEF G / b : G / Vb T / T Tf / P C / P D f / F f b G f
De nieuwe efficiëntie in de betonfabriek
De nieue efficiënie in e beonfabriek iconor... bk e revoluie in e bouerel. Nie r nie iner. He eare sys kan sava als e bouijze voor e 21se u: e isolaiebou ehoe. iconor laas e isolaie craal in alle syse
ď ď ď Ľ ť ď ť á ď ŕ í ŕ ď ť ŕť ť Ú ŕ í ď Ú é í éé Ľ í ť éé ŕ ď í ď í ŕ Ú Ť ť ť ť Ť ť ď í í ď ť Ô Ô í í ť éé í í ď Ť Ľ ď ď ď ť ď í ť ď ď ď í ŕ ŕ ŕ í ť á ť ť Ĺ ď ŕ ď á ť ď ď í ŕ ť ď ď ŕ ť ŕ ťí ď č Ô Ľ ŕ
Drukkerij Van de Sande Ambachtshof 1, 2632 BB Nootdorp
Dij V S Amcf, 2632 BB N Dij V S - SD - S Pi - Bc.l Hii - Iiw - H Cll - D Ec - Fmiliijf - Mw 200 Amcf - T mi - Omij - Gmlij cii Dllli Aciii - P P: w,, wii - P: iil,, i, l - Af P: ij, ill, w, c, zi Oz l
Nieuwe computer. Koopgids. Panorama-foto s. Computer. Herfst Update. Efficiënt én veilig delen Op uw pc en netwerk. Workshops:
Computer Slechts 3, 50 23 17-31 oktober 2017 Vernieuwd Workshops: Nu nog leuker Autover: Zorgeloos back-uppen voor u getest Herfst Update Windows 10 opgefrist Problemen? App de FAQman! Nieuwe computer
O v e n C S M 6 9 3 0 0 G G e l i e v e e e r s t d e z e g e b r u i k e r s h a n d l e i d i n g t e l e z e n! B e s t e k l a n t, D a n k u v o o r h e t a a n k o p e n v a n epe rn o d ub ce t
Archief van het Bevolkingsregister: dossiers inzake advisering getroffen illegale vreemdelingen Bijlmerramp
Archief van het Bevolkingsregister: dossiers inzake advisering getroffen illegale vreemdelingen Bijlmerramp Algemene kenmerken Toegangsnummer: 30649 Periode: 1992-2004 Archiefvormer Bevolkingsregister;
4 kerstliederen voor gemengd koor SATB 4 Dutch Christmas songs for mixed choir SATB
krstli vr mgd kr SATB Dtch Chrtmas sngs fr mixd chir SATB Gillms Mssas 159 160) 006/0/1 nhdspgav 1 E kk ns br zig, hilig l Mt z niw jar 5 t kwam dri knn 6 Th ditin may b frly dtribd, dplicad, prfrmd, r
14 December En het is niet in te zien. waarom hier mede eep einde aan het oplopen der goe derenprijz en gekomen zou rijn.
E kk k k O(k p p k k k vv k Tk k vk^ è D p v k D kk k D vp H kp k v v Vk k kp k v v p k vk v k v v v MET VOLLE ZEILEN v v ï pp pp p^ v? 1938 D v Mü v /? k k k p E 1939 ïp N k p H pk! ; I p vk pk v v v
Handboek Deltamethode Gezinsvoogdij. methode voor de uitvoering van de ondertoezichtstelling van minderjarigen
Handboek Deltamethode Gezinsvoogdij methode voor de uitvoering van de ondertoezichtstelling van minderjarigen Colofon Handboek Deltamethode Gezinsvoogdij Uitgave # %& '()*++ )(', - Tekst. ' /0 1#23%' 14
ZEER GO ED GELEGEN BEDRIJFSGEBO UW MET MAGAZIJN - AT ELIERRUIMT E - KANT O O R
ZEER GO ED GELEGEN BEDRIJFSGEBO UW MET MAGAZIJN - AT ELIERRUIMT E - KANT O O R 8 8 0 0 R O E S E L AR E a d re s o p a a n vra a g P R I J S O P AAN VR AAG re f. P 0 2 3 8 AL G E M E E N R e fe re n ti
Experimentele analyse en modellering van het vermoeiingsgedrag van geschroefde buisverbindingen
Experimentele analyse en modellering van het vermoeiingsgedrag van geschroefde buisverbindingen Experimental Analysis and Modelling of the Fatigue Behaviour of Threaded Pipe Connections Jeroen Van Wittenberghe
Verklaring kolommen Tape Lite
Verklaring kolommen Tape Lite kolom naam inhoud mogelijke waarden grootte verplicht? A ACTION_CODE Deze code geeft aan wat er met de aangifte dient te gebeuren A= add M= modify 1 nee, doch wel aan te raden;
C U L T U U R E D U C A T I E M E T K W A L I T E I T
C U L T U U R E D U C A T I E M E T K W A L I T E I T HET SEP-RAA MWE R KPLAN HEEFT A LS DO E L C U L TURELE IN STE LL INGE N E N S CHO LE N (IN HET B I JZO N DE R LE RA REN) CO N C RETE I N H O U DE LI
Wat kunnen we voor u betekenen?
? W? D N T N, V S N,. M. E. D,. H T N. D N. W? E! H N D N N,. T. D N T. H N. H 22. D N,. S. E N ;. O N. M N. Z N. O N. I N. 9 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X IJ Z,, -. A B C D E F G H I
Voorwoord. B e s t e le e r l i n g e n o u de r s / v e r z o r g e r s,
Voorwoord B e s t e le e r l i n g e n o u de r s / v e r z o r g e r s, V o o r j e l i gt het prog r amma van toe t s i ng en a f s l u i t i n g ( P TA ) v a n Be u k en r o d e Ond e r w i j s. B e
Een hond gaat op reis
= 80-84 E hd gaat re * Tsj tsj aa tsj tsjakke ka Tsj tsj aa tsj tsjakke ka E hd dwa keer keer ch, hij dwa steeds maar meer, Tsj tsj aa tsj tsjakke ka Tsj tsj aa tsj tsjakke ka B steeds maar meer. Op le
Kapzones Almere Poort - Hoge Vaart Eerste kwartaal 2015
Bx Bië B x Sw kij k D N k w E K k R Ab Sv ië E ië k ij Gi k Fkijkk Z N70 k A T k N Fi Kz A P - H V E kw 0 Tc A Sc: Ei, HERE, DL, TT, I, ic P C., GEBCO, USGS, FAO, NPS, NRCAN, GB, IGN, K NL, Oc Svy, Ei
STARTDOCUMENT DEFINITIEF. Lauwerecht complexen 2 en 4. Deel A: gegevens. Afbeelding: Mitros Complexen Lauwerecht
20190513 STARTDOCUMENT DEFINITIEF Lauwerecht complexen 2 en 4 Deel A: gegevens 1. Omschrijving van het initiatief: Het initiatief behelst de uitgestelde sloop-nieuwbouw van de 150 sociale huur woningen
203. Bevolkingsregister,
203. Bevolkingsregister, 1839-1950 Na de algemene volkstelling van 1849 besloot de overheid de aldus verkregen gegevens blijvend te verzamelen om zo de loop van de bevolking te kunnen volgen. In de gemeente
ANTWERPEN januari 2017 ANTWERPEN februari 2017
ANTWERPEN januari 2017 ANTWERPEN februari 2017 01 zo 05:33 5,52 - - 16 ma 06:15 5,64 00:41-0,15 01 wo 06:31 5,54 01:05-0,15 16 do 07:08 5,47 01:28-0,10 17:49 5,62 12:28-0,24 18:35 5,75 13:15-0,45 18:51
Plaatsingslijst van de gemeentelijke dienst sociale belangen, met de voorloper gemeentelijke dienst maatschappelijk hulpbetoon,
Nummer Toegang: 67 Plaatsingslijst van de gemeentelijke dienst sociale belangen, met de voorloper gemeentelijke dienst maatschappelijk hulpbetoon, 1907-1972. Archief Delft 67 Gemeentelijke dienst Sociale
OOSTENDE januari 2017 OOSTENDE februari 2017
OOSTENDE januari 2017 OOSTENDE februari 2017 01 zo 02:40 4,53 09:18 0,24 16 ma 03:25 4,71 10:10-0,10 01 wo 03:39 4,72 10:31 0,01 16 do 04:28 4,57 11:11 0,10 14:59 4,65 21:31 0,43 15:51 4,75 22:27 0,36
Algemene en Technische Scheikunde
Algemene en Technische Scheikunde Naam en voornaam: Examennummer: Reeks: Theorie: Oefeningen: Totaal: 1A 2A 3B 4B 5B 6B 7B 8B 1B 2B 3A 4A 5A 6A 7A 8A 1 1 H 1.008 2 He 4.003 2 3 Li 6.941 4 Be 9.012 5 B
DE MEERWAARDE VAN DRONES BIJ BRANDBESTRIJDING
DE MEERWAARDE VAN DRONES BIJ BRANDBESTRIJDING PROF. DR. VERSTOCKT STEVEN EN VANDECASTEELE FLORIAN ONDERZOEKSVRAAG UITGEVOERD DOOR VERKAEMER SANDER VOOR HET BEHALEN VAN DE GRAAD VAN BACHELOR IN DE NEW MEDIA
Zomerschool. Samen10+ Juli 2017, Den Haag
Zc S10+ J 2017, D H V Zc 10+ D zc S10+ c b j. E c bj z f b c x b. D z c, S10+ Zc. D zc c. D z z, S10+ Zc, c, j. Zj j c, f, z z. SASKIA BRUINES (HAAGSE WETHOUDER KENNIS ECONOMIE, INTERNATIONAAL, JEUGD EN
Geef alarm (druk alarmknop in, verwittig uw contactpersoon) Geef alarm (druk brandknop in, verwittig uw contactpersoon)
0. 1 1 0.00-0. -0 15.9-0 3.17-0.71-0.59 0.1 9 0. 1 7 0.31 0.2 5-0.44 0.21 0.3 5 0.20 0.1 1 0.32 0. 28 0.17 0. 0 4 R=7.5m Huls t-ha ag 3 b eto npaa ltje s -0.5 0-0.4 6 0.0 2-0.3 3-0.35 0.20-0. 29 B E ST
Welkom op Ibiza. Inhoud. Contact. Verken. Proef. Beleef. Ontdek 18 Info van A tot Z 22 Een woordje Spaans 24 Discotheken 26 Woordzoeker
I NL- I W I V 5 W I 6 Z 9 I- 10 F 9 Z,. E I. V,,? D. O! P 12 E & 14 B I B 16 T! 12 16 W H O ()! T. W? K! H,? J (). W? B. G óó :. A,. O 18 I A Z 22 E S 24 D 26 W 24 C TUI Eñ T S.A. C A 6 B 07800 I T.: 0034
Antwerpen januari 2016 Antwerpen februari 2016
Vlaamse overheid Antwerpen januari 2016 Antwerpen februari 2016 01 vr 08:07 5.06 01:53 0.21 16 za 08:07 5.32 02:30-0.03 01 ma 08:50 4.82 02:45 0.17 16 di 09:42 5.05 03:47 0.03 20:34 4.98 14:44 0.04 20:38
DIPLOMA. KNM(b. sl' #2hotWN De Jury. Concertwedstrijd Veld hoven. Vereniging: Harmonie Orkest Vleuten. Dirigent: Arjan van Gaasbeek.
DIPLOMA Concetwedstijd Veld hoven 29 novembe 2OL4 Veeniging: Hamonie Okest Vleuten Plaats: Vleuten Diigent: Ajan van Gaasbeek Divisie: 2" divisie Aantal punten: Veplicht gedeelte: Colossus Thomas Doss
bestemmingsplan Buitengebied 2014
PEIE EIESUIIE RIKE FUCIEUIIE (ER) bi izo - ii. () i EKEESEIE RIKE viiizo - bvi. (b) pobij ic viiizo - p. (v) vbijci - ic - ic bij vijaizo -. (v) vpp b p - ic - ai vijaizo - obiop. (v) vp p ij FUCIEUIIE
Oostende januari 2013 Oostende februari 2013
Vlaamse overheid Oostende januari 2013 Oostende februari 2013 01 di 03:06 4.51 09:46 0.22 16 wo 03:52 4.75 10:39-0.17 01 vr 04:03 4.73 10:54 0.04 16 za 04:59 4.49 11:40 0.23 15:27 4.61 21:57 0.47 16:22
Oostende januari 2016 Oostende februari 2016
Vlaamse overheid Oostende januari 2016 Oostende februari 2016 01 vr 05:39 4.14 - - 16 za 05:21 4.47 - - 01 ma 06:23 3.95 00:26 0.92 16 di 07:05 4.20 01:06 0.64 18:11 4.09 12:23 0.55 17:59 4.47 12:13 0.17
Europese feestdagen 2017
Januari - Februari - Maart Bestemming Januari Februari Maart Nederland (NL) 01-01 Bestemming Januari Februari Maart België (BE) 01-01 Bosnie en Herzegovina (BA) 01-03 Bulgarije (BG) 01-01 03-03 Denemarken
Europese feestdagen 2019
Januari - Februari - Maart Bestemming Januari Februari Maart Nederland (NL) 01-01 Bestemming Januari Februari Maart België (BE) 01-01 Bosnie en Herzegovina (BA) 01-01 02-01 01-03 Bulgarije (BG) 01-01 01-02
Toetsrooster klas 1 Periode 3
Toetsrooster klas 1 Periode 3 Week 9 vak uur surv Week 13 vak uur Week 17 vak uur Week 21 vak uur di 1-mrt di 29-mrt di 26-apr meivakantie di 24-mei wo 2-mrt wo 30-mrt wi 4 wo 27-apr meivakantie wo 25-mei
Vesper Vesper 27 maart De kruiswoorden 2
6 04 Vsp 7 maa 04 M mwk va Coak Ak.o. Vsp 04 D kuswoo H aa s. H sv va H Jus. E s maa éé oë a. E ook oo voo was 000 jaa éé a v. W m j o om va a Jus Csus w am. D was w waaop Hj a. Vsp 04 D kuswoo D w va
Europese feestdagen 2018
Januari - Februari - Maart Bestemming Januari Februari Maart Nederland (NL) 01-01 Bestemming Januari Februari Maart België (BE) 01-01 Bosnie en Herzegovina (BA) 01-01 02-01 01-03 Bulgarije (BG) 01-01 03-03
Paraplubestemmingsplan Woninguitbreiding ~wt H~
apubepa oiuibeii 00 ~w ~ ai wav) J. Sï/j^i wpi!-, _eau j.- iy au eee :000-0-0 e ae ez. I OPENAA EEE apubepa oiuibeii 00 po Eop \' ^ i Oii i i PAST- III.^. a E NEN q II. i Ii i - \ \. ^ ANFPEC C.! i.,
gelijk aan het aantal protonen in de kern. hebben allemaal hetzelfde aantal protonen in de kern.
1 Atoombouw 1.1 Atoomnummer en massagetal Er bestaan vele miljoenen verschillende stoffen, die allemaal zijn opgebouwd uit ongeveer 100 verschillende atomen. Deze atomen zijn zelf ook weer opgebouwd uit
Legende. projectperimeter gemeentegrens Laakdal landinrichtingsproject de Merode
LANDI NRI CHTI NG dm ro d, Prin sh rl ijkpl l nd S o o z g rij n Pso ri o n w rp L n din ric hin g sp l n K r 1:siu rin gbin n n dmro d Lgnd projcprir gngrns Lkdl lndinrichingsprojc d Mrod b ro n : V c
_ FONDAMENTSTEENEN / SPEL-ENLEESBOEK, VOOR. De Afrikaansche Jet1gd. JliiJN J3oEK MET JwAALF J--ETTEf\S. VlcJFfdE ldi{uk.
_ FONDAMENTSTEENEN. ---- / SPEL-ENLEESBOEK, VOOR De Afrikaansche Jet1gd. JliiJN J3oEK MET JwAALF J--ETTEf\S. VlcJFfdE ldi{uk. De Serie Spel~ en Leesboekjcs die ik mij voorstel onder den titcl van " Fonda.ruentst
Naar een CX-fundament voor de digitale overheid
CX- B G C S M M Sy & y 5 2015 I 2 1 I 2 U 3 CX- CX- 4 CX- 3 I I 4 5 :? G & x S S & B- y C P & K 6 1 W ()? 7 2 H? 8 3 H ë? K 9 B G W Z M L R G B B H P W? CX- 10 C K O CX- 11 S 2-5 T 1-2 O 0-1 P & I & K
c c ci) Cj) a ) a ) s_ s_ (CI ra fl3 o 0 o o o 0 r r c o a l Boomkwekerij, handel in (laan)bomen (u ) (u ) zj- u -) ,92 (\ 1 N r rjr.
VRSLAG X ARTIKL 73a FAILLISSMTST PBAAR 5 LU Lu LIJ D. Ie. a U %.4 3 rj 5 (.9 sizi Q.),_, z LL, z (9.$) 4 < (f ), (13 z 77) a ) a < a u 1 : 1 : a ) 1.1.' m :3 2 i In he fllissemen van: Fliissemensnummer:.i;
Acceptance and Commitment Therapy bij kinderen en jongeren
Acceptance and Commitment Therapy bij kinderen en jongeren Website De werkbladen bij deze editie van Acceptance and Commitment Therapy bij kinderen en jongeren zijn vindbaar op: http://extras.springer.com
Bijlage 5 Overzicht leerlingen / scholen en schooltijden Peildatum 7 januari 2016
Bijlage 5 Overzicht leerling / schol schooltijd Peildatum 7 januari 2016 DE PERCELEN: Perceel Uitstapplaats Aantal locaties Aantal leerling 1 BREDA/RIJSBERGEN 21 94 2 OOSTERHOUT & VUGHT 6 43 3 KLUNDERT
345 DUITSLAND ROOD DUITSLAND ROOD FRANKRIJK ROOD
345 DUITSLAND ROOD DUITSLAND ROOD Wg F (NIEUW) Füg V Q 2016 N : üg : 13,5% : 11,50 N g H P, g,. W g. Kg,. L g g, gg. D g g. M é H. D Cè, g. D -. T. E g. Câ M N 2015 Mé : g, : 10,65 J. F g. O g. O Câ M
Nota reserves en voorzieningen
Nota reserves en voorzieningen 2018-2022 Inhoud 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Regelgeving 3 2. Indeling en vorming reserves en voorzieningen 5 2.1 Onderscheid in reserves 5 2.2 Vorming voorzieningen 5
