Pragmatiek. 6 juni 2009

Transcriptie

1 Pragmatiek 6 juni 2009

2 Semantiek - Betekenis gedefinieerd in termen van verwijzing naar de werkelijkheid buiten de taal (denotatie) [[Jantje]] = het individu Jantje [[slaapt]] = de verzameling van slapende individuen [[Jantje slaapt]] = een waarheidswaarde (1 of 0) [[slaapt Jantje?]] = de verzameling { S(j), S(j) }

3 De semantiek voorbij (1) A: Kun je het zout aangeven? B: Ja hoor. - Semantiek volstaat niet om te beschrijven wat hier misgaat - Taal verwijst niet alleen, taal doet ook iets

4 De semantiek voorbij (2) A: Sommige olifanten hebben een slurf. (a) x [olifant(x) heeft-slurf(x)] B: Nietes, alle olifanten hebben een slurf. (b) x [olifant(x) heeft-slurf(x)] Alledaagse interpretatie van sommige is anders dan logische interpretatie Maar: de semantiek van sommige aanpassen leidt tot nieuwe problemen...

5 De semantiek voorbij (3) Stel dat [[sommige olifanten]] = λp [ x [olifant(x) P(x)] y [olifant(y) P(y)]] Maar: Sommige olifanten hebben een slurf. Sterker nog, dat hebben ze allemaal!

6 De semantiek voorbij (4) (a) This exam contains difficult questions. 2+ x [difficult-question(x) contains(exam,x)] (b) This exam doesn't contain difficult questions. x [difficult-question(x) contains(exam,x)] (b) is niet de negatie van (a)!

7 Pragmatiek De studie van niet-logische of nietverwijzende betekenis Of: de studie van betekenis in communicatie...informativiteit en relevantie in dialogen, de bedoeling van de spreker, de kennis die voorondersteld wordt, de significantie van dingen die niet gezegd worden, taaldaden ( ja, ik wil! )...

8 Dit college Domeinen van de pragmatiek Performativiteit Griceaanse pragmatiek: implicaturen en maximes Presuppositie Metalinguïstische betekenis

9 Performativiteit (1) J.L. Austin: How To Do Things With Words (1955/1962) Niet alle zinnen hebben een waarheidswaarde (of zelfs maar een denotatie) Performativiteit (of: illocutionaire handeling ): taal als daad J.L. Austin ( )

10 Performativiteit (2) Ik verklaar u man en vrouw Kun je het zout aangeven? Ik zal de afwas doen (belofte) Een taaldaad is niet waar of niet waar, maar gepast of ongepast ('(in)felicitous') (hoewel...)

11 Dit college Domeinen van de pragmatiek Performativiteit Griceaanse pragmatiek: implicaturen en maximes Presuppositie Metalinguïstische betekenis

12 Griceaanse pragmatiek Paul Grice: Logic And Conversation (o.a.) Luisteraars leiden nietlogische informatie af uit de manier waarop iets gezegd wordt Communicatie wordt geleid door het samenwerkingsprincipe H.P. Grice ( )

13 Samenwerkingsprincipe (1) "Make your contribution such as it is required, at the stage at which it occurs, by the accepted purpose or direction of the talk exchange in which you are engaged." Een conversatie heeft een doel......waaraan de spreker wil bijdragen......waarbij ze ervan uitgaat dat de luisteraar hetzelfde doet.

14 Samenwerkingsprincipe (2) Het samenwerkingsprincipe wordt beschreven als vier maximes: Kwaliteit: Spreek de waarheid Kwantiteit: Geef niet teveel informatie, maar ook niet te weinig Relevantie: Wees relevant Manier: Wees helder en duidelijk

15 Samenwerkingsprincipe (3) Maximes in conflict: A: Waar is hier een tankstation? B: Hier links om de hoek. Maar ik weet niet zeker of het open is. B's opmerking overtreedt Kwantiteit Waarom is-ie dan toch gepast?

16 Samenwerkingsprincipe (4) Conversatiepartners gaan ervan uit dat de ander zich ook aan de maximes houdt......en kunnen hierdoor iets afleiden over de informatie waarover de ander beschikt A: Waar is hier een tankstation? B: Hier links om de hoek. A concludeert: B's opmerking zou irrelevant zijn als het tankstation niet open was

17 Implicatuur (1) Een conclusie als die van A is een implicatuur Conversationele implicaturen: de informatie die gesprekspartners afleiden uit elkaars uitspraken, op basis van de Griceaanse maximes Geen entailment! Je kunt ze 'ongedaan maken' (cancelen) Conventionele implicaturen: niet-cancelbare implicaturen die het geval zijn onafhankelijk van de maximes ( Jantje is arm maar gelukkig )

18 Implicatuur (2) Conversationale implicaturen kunnen de raadsels uit de inleiding verklaren! De sommige-maar-niet-alle interpretatie van sommige olifanten hebben een slurf De meer-dan-één interpretatie van Dit tentamen bevat moeilijke vragen

19 Dit college Domeinen van de pragmatiek Performativiteit Griceaanse pragmatiek: implicaturen en maximes Presuppositie Metalinguïstische betekenis

20 Presuppositie (1) De koning van Frankrijk is kaal Jantje weet dat Dominique Strauss-Kahn de president van Frankrijk is...hebben deze zinnen een waarheidswaarde? Presupposities: impliciete aannames die nodig zijn voor de correcte interpretatie van een zin

21 Presuppositie (2) Verschil met entailment: presupposities blijven bestaan onder negatie De president van Frankrijk is gearresteerd voor verkrachting de president van Frankrijk is gearresteerd De president van Frankrijk is niet gearresteerd voor verkrachting -/ de president van F. is gearresteerd De president van Frankrijk is gearresteerd voor verkrachting ps: Frankrijk heeft een president De president van Frankrijk is niet gearresteerd voor verkrachting ps: Frankrijk heeft een president

22 Presuppositie (3) Verschil met implicatuur: presupposities kunnen niet gecanceled worden Sommige olifanten hebben een slurf. Sterker nog, dat hebben ze allemaal. # De koning van Frankrijk is kaal. Maar Frankrijk heeft geen koning.

23 Dit college Domeinen van de pragmatiek Performativiteit Griceaanse pragmatiek: implicaturen en maximes Presuppositie Metalinguïstische betekenis

24 Metalinguïstische betekenis Metalinguïstische negatie A: Chocola is lekker. B: Chocola is niet lekker. Chocola is heerlijk. Metalinguïstische vergelijking Dit is meer een appel dan een peer.