Beleidsnotitie burgerparticipatie

Transcriptie

1 Beleidsnotitie burgerparticipatie Inleiding Gemeenteraad en college hebben besloten om het onderwerp burgerparticipatie opnieuw op de agenda te zetten. Bij burgerparticipatie gaat het over de manier waarop inwoners en hun organisaties invloed kunnen uitoefenen op gemeentelijk beleid. Hoewel Oss al vaak inwoners en maatschappelijke organisaties betrekt bij beleidsontwikkeling en uitvoering, is het goed af en toe stil te staan bij de vraag of we als gemeente de dingen nog goed doen. Ook de komst van het dualisme noopt tot heroverweging van het onderwerp burgerparticipatie, vooral waar het de rol van college en raad betreft. Eind 2007 is op basis van de discussienotitie uit 2005 begonnen met een traject gericht op een beleidsnotitie burgerparticipatie. Een interne inventarisatie heeft enig zicht geleverd op bestaande activiteiten rond burgerparticipatie. De raadscommissie Bestuur, Organisatie en Bedrijvigheid heeft in april 2008 aan de hand van een discussienotitie over het onderwerp gesproken en daarmee richting gegeven aan de inhoud van de nu voorliggende beleidsnotitie. De genoemde discussienotitie geeft de nodige achtergrondinformatie over burgerparticipatie. Die informatie is mede voeding voor de nu voorgestelde keuzes. Om deze beleidsnotitie handzaam en leesbaar te houden is niet alle informatie opnieuw opgenomen, de informatie is terug te vinden in de discussienotitie zelf. Deze beleidsnotitie geeft de keuzes die we als gemeente (gemeenteraad en college) maken als het gaat om burgerparticipatie aan de hand van een aantal keuzes c.q. beslispunten die steeds kort ingeleid worden. Zoals gezegd, meer achtergrondinformatie over de verschillende onderdelen is te vinden in de discussienotitie van april Voor een deel gaat het om uitgangspunten die in de dagelijkse praktijk al lang gemeengoed zijn, maar die hier volledigheidshalve opgenomen zijn. Wanneer en waarom van burgerparticipatie Problemen zijn vaak complex, waarbij er geen sprake is van één beste oplossing. De gemeente is daarbij niet alwetend. Ook inwoners en organisaties beschikken over kennis, vanuit ervaringen of deskundigheid, die een bijdrage kan leveren aan beleidsontwikkeling. Door betrokkenen (organisaties en inwoners) en hun ideeën te betrekken bij de beleidsontwikkeling ontstaat naar onze overtuiging beter beleid met meer variatie in oplossingen. Bovendien kan beter rekening worden gehouden met uitvoerbaarheid en draagvlak, belangrijke kenmerken van goed beleid. Belangrijk doel van participatie is dan ook: beter beleid met betere resultaten. We vinden het daarom belangrijk om zoveel mogelijk de inwoners en maatschappelijke organisaties te betrekken bij de beleidsontwikkeling. 1

2 Er kan aanleiding zijn geen inspraakmogelijkheid te bieden, bijvoorbeeld bij spoedeisende beslissingen of wanneer de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor kwetsbare groepen in het geding is. De inspraakverordening noemt de gevallen waarin geen participatie mogelijk is. i 1. Bij beleidsontwikkeling vragen we altijd in een vroeg stadium aan betrokkenen (inwoners en organisaties) om mee te denken, tenzij artikel 2 lid 3 van de inspraakverordening zich daartegen verzet ii. Ideeën en voorstellen die in een interactief traject brede steun vinden nemen we serieus in overweging; wanneer ze niet overgenomen worden zullen we dat beargumenteren. Representativiteit We realiseren ons dat interactieve beleidsvorming in de regel geen representatief beeld zal geven van de mening van alle betrokkenen. Bovendien zullen deelnemers (begrijpelijk en terecht) kijken vanuit hun eigen positie en belang. Het is aan de gemeenteraad (of het college, binnen hun bevoegdheden) om af te wegen of in het proces alle belangen zijn afgewogen ii. Ook de afweging tussen de belangen van betrokkenen en het algemeen belang is nadrukkelijk een verantwoordelijkheid van de gemeenteraad. 2. Bij beleidskeuzes heeft de gemeente altijd de beslissingsbevoegdheid. De raad c.q. het college weegt bij zijn besluit de inbreng van participanten mee en heeft nadrukkelijk de taak om: a. Te beoordelen of alle belangen voldoende in beeld en meegewogen zijn b. Het algemeen belang te bewaken en af te wegen naast deelbelangen. Rolverdeling tussen raad en college Burgerparticipatie en interactieve beleidsvorming maken deel uit van het beleidsproces. In de regel geeft de gemeenteraad de ontwikkeling van beleidsvoorstellen in handen van het college. Daarmee is het ook het college die de participatie voorbereidt, beslist hoe deze plaatsvindt (binnen de door de raad vastgestelde kaders) en voor de uitvoering ervan zorgt. Deze punten neemt het college op in elk plan van aanpak voor de beleidsontwikkeling, zodat vooraf duidelijk is wie waarover mee kan praten en op welke manier. Afgesproken is dat plannen van aanpak van majeure onderwerpen altijd aan de betreffende commissie ter kennisname worden gestuurd. Het kan zijn dat de raad een onderwerp zo belangrijk vindt, dat de raad zelf wil beslissen over de mate en vorm van participatie. Alleen de raad zelf kan bepalen bij welke onderwerpen dat aan de orde is. Dat betekent dat ook de raad bij voorkeur (vooraf) zal moeten aangeven of de raad en voor welke onderwerpen hij een plan van aanpak zelf wil vaststellen. Voornemens tot beleidsontwikkeling zijn bij de raad globaal bekend via programmabegroting of collegebesluiten. De raad kan indien gewenst dan ook het initiatief nemen om het college te vragen een plan van aanpak m.b.t. het participatietraject aan de raad voor te leggen. De gemeente gaat in de toekomst werken met een beleidsagenda, waarin is aangegeven welke beleidsvragen wanneer aan de orde komen. Daarin kan de raad dan tevens vastleggen bij welke kwesties de raad zelf de aanpak van participatie wil vaststellen. 2

3 Overigens behoudt de raad te allen tijde het recht om zelf participatieactiviteiten te organiseren met het doel zelf inwoners en organisaties om hun mening te vragen. De raad doet dat in ieder geval jaarlijks bij aanvang van de begrotingscyclus (maatschappelijke hoorzittingen). 3. Het college is bevoegd om de participatie bij beleidsontwikkeling vorm te geven en uit te voeren, tenzij de raad vooraf aangeeft dat de raad zelf wil beslissen over de aanpak. In dat geval legt het college een plan van aanpak voor aan de raad. Het college geeft altijd bij beleidsvoorstellen aan hoe de participatie heeft plaatsgevonden, wat de resultaten waren en (beargumenteerd) wat daarmee is gedaan. Adviesraden Wanneer we naast inwoners ook maatschappelijke organisaties, die bij het onderwerp betrokken zijn, uitnodigen om mee te denken, vinden daarin vanzelf ook belangenorganisaties een plek. Een bijzondere positie is er echter voor wijk- en dorpsraden en SCPO (Stichting Cliëntenplatform Oss). Zij hebben een formele positie en zijn o.g.v. een gemeentelijke verordening bevoegd tot advisering aan het college. Omgekeerd is het college verplicht om bij onderwerpen op hun terrein deze raden vooraf om advies te vragen. Daarnaast kennen we de Jongerenraad, het digitale panel en de intergratiepanels die niet zo n formele status hebben maar wel door de gemeente benoemd zijn als adviseurs bij beleidsontwikkeling. De vraag doet zich voor hoe adviezen van deze adviesraden zich verhouden tot de rechtstreekse inbreng van inwoners. Bovendien kan het verwarring wekken wanneer zowel gemeente als adviesraad dezelfde groep benadert om hun mening te geven. Het eerste punt kan worden ondervangen door (zoals al gebruikelijk) adviesorganen altijd uit te nodigen bij overleg met hun achterban, waarbij het niet moet gaan om een weging van stemmen maar om het uitwisselen van argumenten waardoor beter onderbouwde beleidskeuzes gemaakt kunnen worden. Het tweede punt (verwarring waar de burger zijn mening kwijt kan) ondervangen we door vooraf afspraken te maken met het betrokken adviesorgaan over het betrekken van inwoners en activiteiten op dit gebied zoveel als mogelijk op elkaar af te stemmen. 4. Bij onderwerpen die vallen binnen het adviesrecht van wijk- en dorpsraden en SCPO overleggen we met het betreffende adviesorgaan over de wijze van participatie en nodigen we het betrokken adviesorgaan altijd uit. Vormen van burgerparticipatie Burgerparticipatie vindt meestal via geijkte paden plaats. Een inspraakavond of discussiebijeenkomst is favoriet, al wordt er wel al vaker gebruik gemaakt van nieuwe vormen. Andere vormen leveren soms ook andere deelnemers op. Om een gevarieerde groep te krijgen die gebruik maakt van mogelijkheden tot participatie, is het soms nodig om ook gevarieerde vormen te gebruiken. We willen dan ook, vooral in gevallen waar we nieuwe groepen willen bereiken, meer variatie brengen in vormen van participatie. Daarbij hebben we speciaal aandacht voor de zwijgende meerderheid. Vormen als straat- of portiekgesprekken bieden de mogelijkheid om ook mensen te 3

4 bereiken die niet uit zichzelf reageren, waardoor een breder beeld ontstaat van de meningen van inwoners. Zo kan bijvoorbeeld worden voorkomen dat een (kleine) groep tegenstanders gehoord wordt en een grote groep voorstanders niet. We denken dat bijv. aan panels (kleinere en meer gerichte groepen), combinatie met andere activiteiten als een informatiemarkt en digitale instrumenten. Internet biedt mogelijkheden om inwoners te raadplegen, maar er kan meer. Het is ook een mogelijkheid om via fora e.d. actief met inwoners in gesprek te gaan en te horen wat zij belangrijk vinden. In het kader van wijkgericht werken en daaraan gerelateerde prestatievelden in de Wmo (m.n. prestatieveld 1 en 5) werken we in het komende half jaar een plan uit om meer met inwoners in gesprek te gaan., gericht op inbreng van inwoners bij zowel te maken keuzes als de realisering daarvan. Participatie zal daarbij mede gericht zijn op activering en samenwerking. 5. Wij willen om een meer gevarieerde groep inwoners te bereiken meer variatie brengen in vormen van participatie. Daarbij gaan we in ieder geval gebruik digitale instrumenten voor participatie verder ontwikkelen. Beleidsuitvoering Tot nu toe ging het vooral over de beleidsontwikkeling. Bij de uitvoering van beleid is er vaak sprake van een kleinere groep betrokkenen (bijv. wanneer het beleid m.b.t. de openbare ruimte leidt tot het opknappen van een straat of buurt). Ook liggen de kaders vast en is duidelijk welke ruimte er is binnen de uitvoering. Het is dan ook vaak mogelijk in de uitvoering de direct betrokken inwoners meer invloed te geven op de keuzes die dan nog gemaakt worden. Het is ook nu al vaak praktijk dat inwoners betrokken zijn bij de wijze van uitvoering en dat in onderling overleg afspraken worden gemaakt. We vinden dat een goede ontwikkeling. Juist in direct contact en een onderling gesprek, niet alleen tussen inwoners en gemeente maar ook tussen inwoners onderling, kan een weg worden gevonden die het beste aansluit bij de wensen van inwoners én het beleid van de gemeente. 6. Waar mogelijk worden plannen in overleg met direct betrokken inwoners en organisaties uitgevoerd, onder regie van de gemeente. Uitgangspunt is daarbij om samen tot de beste oplossing te komen. Wanneer overeenstemming niet mogelijk blijkt beslist het college. Burgerinitiatief We zijn als gemeente vooral gewend om inwoners te vragen mee te denken bij onderwerpen die we als gemeente zelf op de agenda hebben gezet. De gemeente is iets van plan, inwoners mogen daarover meepraten. Het gebeurt nog heel weinig dat inwoners zelf agenderen, of dat de gemeente in meer algemene zin aan inwoners vraagt wat hen bezig houdt of wat door de gemeente opgepakt moet worden. Er zijn wel mogelijkheden voor inwoners om de agenda van de gemeenteraad te beïnvloeden, maar hier wordt weinig gebruik van gemaakt. 4

5 De podiumbijeenkomsten bieden de mogelijkheid om burgers, bedrijven en organisaties te laten vertellen welke ontwikkelingen op hen afkomen, waar zij mee bezig gaan en wat zij verwachten van een gemeenteraad daarin. Daarnaast wordt het maatschappelijk veld ieder jaar in het kader van de begrotingscyclus gehoord. Professionele en niet-professionele organisaties kunnen aan de gemeenteraad aangeven wat zij belangrijk vinden voor komend jaar. Elk jaar gebeurt dit weer in een andere vorm en op een andere wijze. Het burgerinitiatief is ook een mogelijkheid voor inwoners om onderwerpen bij de raad op de agenda te plaatsen. Hiervan is in Oss echter nog geen gebruik gemaakt. Dit kan een aantal redenen hebben: - inwoners hebben vooral belang bij praktische zaken dicht bij huis; deze verzoeken kunnen via BuurtwerkT worden ondersteund en komen niet op de raadsagenda. - Inwoners kunnen hun vragen en suggesties voldoende kwijt via andere kanalen, bijvoorbeeld via (één van) de fracties die het onderwerp vervolgens op de agenda plaatsen (plaatst). Het is dan niet meer zichtbaar of zo n onderwerp uit de samenleving komt. - Instellingen, verenigingen en andere organisaties van inwoners hebben ook via de maatschappelijke hoorzittingen de mogelijkheid om onderwerpen in te brengen. - De regeling is onvoldoende bekend - De regeling is te ingewikkeld. - De drempel van 50 handtekeningen houdt mensen tegen (als men bijv. de weg naar een fractie weet te v inden is dat gemakkelijker dan 50 mensen benaderen en overtuigen). Voor alle duidelijkheid: we weten niet of deze of andere redenen in Oss aan de orde zijn. We willen dan ook beginnen met meer bekendheid te geven aan de mogelijkheid. Dat wil zeggen naast de standaardberichtgeving in Oss-actueel en website een campagne om de mogelijkheden bekend te maken. Daarbij is nieuws over eerdere initiatieven vaak nog de beste reclame. We willen dan ook als zich een burgerinitiatief aandient daar ook in de berichtgeving aandacht aan besteden. Inmiddels is de verordening burgerinitiatief aangepast, waardoor de drempel lager wordt (m.n. de eis van 50 handtekeningen is vervallen). 7. We gaan gericht informatie geven over het burgerinitiatief en zullen bij voorkomende burgerinitiatieven daarover berichten via onze media. De verordening burgerinitiatief is inmiddels zodanig aangepast dat de drempel wordt verlaagd. Naar inwoners toe Om te weten wat er leeft onder inwoners, wat inwoners bezighoudt, is het niet voldoende om te wachten tot inwoners naar ons toekomen. We bevragen inwoners al op onderdelen van het gemeentelijke beleid, bijvoorbeeld via de leefbaarheidsmonitor. Dit blijft echter beperkte communicatie. We moeten naar de mensen toe om in straat en buurt te horen wat er speelt. Dit past ook binnen de houding die we als gemeente willen gaan uitstralen. Zowel gemeentebestuur als ambtenaren moeten de blik naar buiten richten en de voelhorens uitsteken. We gaan daarom een 5

6 methode ontwikkelen om hier vorm aan te geven. Het college denkt aan een dag van de burger : een dag waarop ambtenaren en politici het op zich nemen om een aantal huishoudens in de gemeente te bezoeken en met hen een gesprek te voeren over positieve en negatieve kanten van Oss.. Dit idee betrekken we bij de doorontwikkeling van het wijkgericht werken (zie de inleiding bij punt 5). Daarnaast kan, afhankelijk van de planning, zo n actie waarbij we naar inwoners toegaan een onderdeel vormen van de input voor de jaarlijkse begrotingcyclus). Een voorstel hiervoor wordt in samenhang met de doorontwikkeling wijkgericht werken uitgewerkt in 2009 zodanig dat voorstellen meegenomen kunnen worden in de afweging van de begroting 2010/ Het college ontwikkelt vóór de vaststelling van de voorjaarnota 2010/2013 een methode om via rechtstreekse communicatie een grote groep inwoners te spreken over wat hen bezighoudt en wat de gemeente zou moeten oppakken. Participatie in de uitvoering De gemeente is niet in staat om alleen problemen op te lossen. Vaak zijn er meerdere partijen nodig die moeten bijdragen aan de realisatie van oplossingen; reden voor de gemeente om samen te werken met andere overheden, instellingen, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Daarbij is samenwerking met inwoners tot nu toe onderbelicht gebleven. Wanneer gemeente en inwoners samenwerken aan bijvoorbeeld leefbaarheid, kunnen we meer bereiken. Participatie betekent niet alleen meepraten, het betekent voor ons ook meedoen. Dat gebeurt bijvoorbeeld al in BuurtwerkT: inwoners zorgen zelf dat hun idee wordt gerealiseerd. En het gebeurt natuurlijk ook binnen verenigingen enzovoort waar inwoners als vrijwilliger activiteiten realiseren. We willen deze weg meer uitbuiten. Door geen zaken van inwoners over te nemen die ze prima zelf op kunnen lossen, maar ook door actief initiatieven van inwoners te ondersteunen en inwoners uit te nodigen ook zelf actief bij te dragen aan oplossingswegen. 9. We willen bij het oplossen van problemen dicht bij huis nadrukkelijk samenwerken met inwoners en hen vragen om mee te praten over oplossingen, maar ook mee te doen aan de realisatie ervan. We denken daarbij nadrukkelijk ook aan sociale aspecten. Monitoring en rapportage Tot slot: we willen blijven leren van ervaringen. Het is belangrijk ook burgerparticipatie te monitoren en een instrumentarium op te bouwen door ervaringen vast te leggen en te delen. We zullen daarvoor een instrument ontwikkelen. 6

7 10. We zullen nadere afspraken maken over registratie van de wijze van participatie, de deelname en de resultaten. Rapportage hierover vindt plaats in het burgerjaarverslag en het beleidsjaarverslag. Voetnoot i Artikel 2 lid 3 van de Inspraakverordening gemeente Oss 2007 luidt: Geen inspraak wordt verleend: a. ten aanzien va ondergeschikte herzieningen van een eerder vastgesteld beleidsvoornemen b. indien inspraak bij of krachtens de wet is uitgesloten c. indien sprake is van uitvoering van hogere regelgeving waarbij het bestuursorgaan geen of nauwelijks beleidsvrijheid heeft d. inzake de begroting, de tarieven voor de gemeentelijke dienstverlening en belastingen bedoeld in hoofdstuk XV van de Gemeentewet e. indien de uitvoering van een beleidsvoornemen dermate spoedeisend is dat inspraak niet kan worden afgewacht f. indien het belang van inspraak niet opweegt tegen het belang van de verantwoordelijkheid van de gemeente voor kwetsbare groepen in de samenleving g. ten aanzien van de toepassing van artikel 41c van de Wet op de Ruimtelijke Ordening. ii Met wij bedoelen we: de gemeentelijke actoren (raad, college, ambtenaren) die op dat moment betrokken zijn bij burgerparticipatie. Afhankelijk van het onderwerp en de beleidsfase kan dit verschillen. 7