Het digitale werken. George Evers 7 juni
|
|
|
- Christian van Beek
- 9 jaren geleden
- Aantal bezoeken:
Transcriptie
1 Het digitale werken George Evers 7 juni 2016 [email protected]
2 Inhoud presentatie Digitalisering: niet meer weg te denken De effecten Digitalisering bij gemeenten Rol kaderleden 2
3 Waarom digitaliseren? Push door technologie Betere dienstverlening en betrokken burger Het moet goedkoper Digitalisering 3
4 Digitalisering: niet meer weg te denken Snelheid waarmee digitalisering gaat: wet van Moore Wat zien we op dit moment: Zelfrijdende auto Robots Watson de supercomputer Kunstmatige intelligentie Machine learning 3D printing Internet of Things (apparaten verbonden met internet) Nano-technologie 4
5 Wat zijn de effecten? Data explosie Ontstaan van platforms (AIR BNB, Uber etc.). Er is weinig meer geheim: privacy is uit? Beroepen verdwijnen 5
6 Welke beroepen zijn kwetsbaar? BBC heeft op basis van onderzoek Frey en Osborne bij groot aantal functies in kaart gebracht wat de kans is dat dit werk kan worden geautomatiseerd. The future of employment: how susceptible are jobs to computerisation mic/the_future_of_employment.pdf 6
7 Lijst met beroepen: de top 10 van 366 beroepen Tabel: de kans dat een functie in de komende 20 jaar wordt weggeautomatiseerd Nummer Omschrijving Engels Omschrijving NL Percentage 2 Typist or related keyboard worker Secretariaatsmedewerker 99% Kerncompetenties die blijven bestaan 3 Legal secretary Juridisch medewerker 98% 8 Book-keeper, payroll manager or wages clerk Boekhouder, medewerkers die salarisdata verwerken 97% 8 Finance officer Financieel medewerker 97% 11 Financial administrative worker (other) 13 Local government administrative worker Administratief medewerker financien 97% Administratief medewerker gemeente 97% 22 Receptionist Receptionist/baliemedewerker 96% 33 Public services associate professional Medewerker dienstverlening (informatieverstrekken, aanvraag diensten, klachtenafhandeling etc). 44 Other administrative worker Overig administratief werk 92% 54 Human resources administrative worker 94% Administratief medewerker HR 90% Sociale vaardigheden Onderhandelingsvaardigheden Overtuigingskracht Ondersteunen en zorgen voor andere; Oorspronkelijkheid (originaliteit); Creativiteit; Vingervlugheid (in verband met het assembleren van onderdelen) Handvaardigheid (idem en bewerken van kleine onderdelen) Noodzaak om in een krappe ruimte te werken 7
8 Polarisatie van beroepen? Digitalisering treft alle functies Hardst getroffen de middenberoepen: polarisatie Maar wat zien we niet: data slaven (invoer, opschonen van data, controle van data etc.) Werk op stukloon (zie Amazon Mechanical Turk) Arbeidsmarkt op wereldschaal: platformisering (zie Upwork.com of Fiverr.com) Verdwijnt er nu wel of geen werk door digitalisering? 8
9 Digitalisering bij de overheid 2017: een omslagpunt? Selfservice en 24/7 bereikbaarheid Eenmalige invoer, meervoudig gebruik Big data en open data: voorbeeld Amsterdam Zaanstad en Utrecht Publieke waarde en betere dienstverlening Voorspellende analyses (maar ook vreemde verbanden) Data gedreven sturing: beleidscyclus wordt verkort Smart city bijvoorbeeld Eindhoven en Assen Gebruik van app s 9
10 Veranderingen in het werk Welke werk staat bij gemeenten onder druk? Een inventarisatie: KCC en burgerzaken DIV Beleidswerk: gebruik big data Werk bij O&S Management (data HR om te sturen) Handhaving en toezicht (scan auto parkeerbeheer, onderhoud groen) 10
11 Kansen en bedreigingen Herontwerpen van functies Verlichten van werk of ontstaan data slaven Privacy in het werk: meer controle van werknemers of betere preventie Betere kwaliteit van werk of uitholling Werken met zelfsturende teams of juist meer controle Samenwerken in het netwerk.. 11
12 Creativiteit Communicatie Samenwerking Intuïtie Wendbaarheid en innovatie Dit betekent: Wat zijn belangrijke toekomstige competenties? Onderscheid mens-machine Permanent leren en ontwikkelen 12
13 Rol van OR bij digitalisering Technologie heeft impact op organisatie en werk: agenderen. OR positioneert zich als gesprekspartner rond het digitaliseren van processen. Opleiden en ontwikkelen. Organiseer betrokkenheid medewerkers. Mens-machine interactie: geen verlengstuk. Privacy van werknemers: geen permanente controle. 13
14 Afsluitend Technologie kent zijn eigen dynamiek. Discussie over waarom en hoe we technologie willen inzetten. Vraagt om permanente verandering in organisaties: Zoeken naar innovatieve organisatievormen; Denken in rollen. Agendeer en organiseer: de impact voor de organisatie en het werk; betrokkenheid medewerkers; opleiden en ontwikkelen medewerkers; 14
De effecten van technologische ontwikkelingen op het ambtelijk werk
De effecten van technologische ontwikkelingen op het ambtelijk werk lunchcollege, 15 juni 2016 door prof. dr. J.J.M. (Jaap) Uijlenbroek De banen die verdwijnen, zijn vooral die van medewerkers van wie
De toekomst van arbeid? LIVING TECHNOLOGY. Maarten van Riemsdijk. The way we are living is changed fundamentally
De toekomst van arbeid? Maarten van Riemsdijk The way we are living is changed fundamentally By how we use and implement technical knowledge LIVING TECHNOLOGY Overzicht voor vandaag Snelle voorspelbare
Robots houden groei arbeidsmarkt (nog) niet tegen
Robots houden groei arbeidsmarkt (nog) niet tegen AMSTERDAM - Het aantal banen dat verloren gaat aan automatisatie is nog steeds kleiner dan de vraag naar werknemers van vlees en bloed. Het aantal vacatures
DE TOEKOMST VAN WERK: Impact van technologie. Fabian Dekker
DE TOEKOMST VAN WERK: Impact van technologie Fabian Dekker www.fabiandekker.nl @FabianDekker Een nieuwe tijd Waar gaat het over? Klaus Schwab (WEF 2017) Physical (zelfrijdende auto s, 3D printing, robots)
Je voorbereiden op een toekomst die er nu al is. Digitalisering
Je voorbereiden op een toekomst die er nu al is Digitalisering Wat is digitalisering? Inzet van informatie- en communicatietechnologie (ICT) die andere technologieën mogelijk maakt Automatisering Open
WORLDWIDE MONITORING & CONTROL
WORLDWIDE MONITORING & CONTROL HOE ZORGT U VOOR PROACTIEVE ONDERHOUD EN SERVICE? 2 KANSEN EN BEDREIGINGEN VAN DEZE TIJD Globalisering: Digitalisering: Customization: Automatisering: Technologieën: Internationaal
Digitalisering Je voorbereiden op een toekomst die er nu al is
Digitalisering Je voorbereiden op een toekomst die er nu al is Wat staat er op het programma? Kennismakingsronde Groepswerk: bespreking 2 artikels Wat is digitalisering? De 4 industriële revolutie Actieplan
Roadshow Smart Cities
6 juni 2018 Roadshow Smart Cities Smart Governance Yousra Lahkim Antea Group Anders organiseren Meedenken Participeren Meebeslissen Invloed Ontwikkelingen Singapore Barcelona Wat betekent dat voor Rotterdam
helpt de medezeggenschap strategische vooruit!
Zeist, 14 november 2018 helpt de medezeggenschap strategische vooruit! 2 Twee stellingen voor vandaag Medezeggenschap moet oppassen geen instituut te worden en zich meer activistisch opstellen. Medezeggenschap
Het gebruik van data binnen Tax PwC Eric Dankaart November 2016
www.pwc.nl Eric Dankaart November 2016 Agenda Digitalisering en de data explosie Waarom is data voor Tax interessant? 1. Meer data, meer data-analyse 2. Invloed op wet- en regelgeving 3. Wat betekent dit
CA-ICT Opleidingsfonds Arbeidsmarkt ICT. CA-ICT Opleidingsfonds Arbeidsmarkt ICT. Arbeidsmarkt ICT. Problematiek: Continue verandering
Opleidingsfonds Opleidingsfonds Louis Spaninks, directeur Werk maken van de toekomst 1 2 Problematiek: Continue verandering Toenemende onvoorspelbaarheid Toekomst Voorspelling in 2005: 2005: 80 % gebruikte
INNOVATIES & FUNCTIONEEL BEHEER. Bij welke innovaties heeft Functioneel Beheer een rol?
INNOVATIES & FUNCTIONEEL BEHEER Bij welke innovaties heeft Functioneel Beheer een rol? ROBOTICA Robotica is de tak van de mechatronica die zich bezighoudt met theoretische implicaties en praktische toepassingen
Transformatie en Innovatie bij KPN Finance
Transformatie en Innovatie bij KPN Finance Digital Finance; Disruptie of Noodzakelijke ontwikkeling? Selectie van gepresenteerde slides Bart Meussen September 2017 Agenda 1 2 KPN 3 Digital 4 Digital De
smartops people analytics
smartops people analytics Introductie De organisatie zoals we die kennen is aan het veranderen. Technologische ontwikkelingen en nieuwe mogelijkheden zorgen dat onze manier van werken verandert. Waar veel
Transformatie naar een slimme, datagedreven tuinbouw
Transformatie naar een slimme, datagedreven tuinbouw de rol van onderzoek 19 oktober 2017, prof.dr.ir. Jack van der Vorst, lid concernraad Wageningen University & Research Wereldwijde uitdagingen land-
de wereld van werk trends en ontwikkelingen Ton Hopmans Managing Director Yacht
de wereld van werk trends en ontwikkelingen Ton Hopmans Managing Director Yacht vier grote thema s technologie demografie globalisering duurzaamheid Randstad 2 technologie robotisering zorgt voor hogere
De Nieuwe Professional komt eraan!
De Nieuwe Professional komt eraan! Impact van een maatschappelijke trend op innovatie Mr Hylke Oldenboom Webber Vitae Juni 2007 Amsterdam overheid Arnhem Sales Banken/Verz. MOS F&ICT ICT Acc./Fisc. Eindhoven
THEMAMIDDAG. Werkplekleren en Social Learning
THEMAMIDDAG Werkplekleren en Social Learning Even kennismaken Ingena Visser [email protected] Onderwijskundig adviseur & ontwerper - VUmc Academie Carol Timmer [email protected] Opleidingskundig raadgever
Strategische personeelsplanning objectief onderbouwen met People Analytics
Strategische personeelsplanning objectief onderbouwen met People Analytics Na het lezen van deze white paper weet u: Wat een strategische personeelsplanning (SPP) is Hoe organisaties veranderen door automatisering
CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN
CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born
PRESENTATIE VAN TOM PLUG VOOR NVP 17 MEI 2016 1 20-5-2016 ROBOTA (TSJ): SLAVENARBEID
ROBOTISERING TOM PLUG DE DISCUSSIE OVER ROBOTISERING GAAT OVER IETS ANDERS DAN HET VERDWIJNEN VAN WERK ER ZIJN MEER TRENDS DIE IMPACT HEBBEN OP DE TOEKOMST VAN WERK SLIMME ORGANISATIES EN MEDEWERKERS BEREIDEN
MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR
PROFESSIONAL LEARNING & DEVELOPMENT EXECUTIVE EDUCATION MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR HET BEOORDELEN EN BEHEERSEN VAN PUBLIC SECTOR
ICT-ontwikkelingen. Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city
ICT-ontwikkelingen Gemeentelijke Informatievoorziening op weg naar de Smart city Wouter van de Kasteele, Hoofd van de sector I&B en Johannes van Veen, Strategisch adviseur, CIO office, sector Strategie
Huidige en toekomstige competenties voor bedienden in de maritieme sector van de haven van Antwerpen
Huidige en toekomstige competenties voor bedienden in de maritieme sector van de haven van Antwerpen Anneleen D hoop Geoffrey Van Tittelboom Interne promotor: Prof. dr. E. Henderickx Externe promotor:
john moravec futuroloog en entreprenerd De assistant van de toekomst
het grote secretary plus Issue 2 2015 john moravec futuroloog en entreprenerd De assistant van de toekomst De assistant van de toekomst is... De functie van assistant staat aan de vooravond van een enorme
CONNECT2025. Theo Ockhuijsen (Innovatie Express & BIMpuls )
Theo Ockhuijsen (Innovatie Express & BIMpuls ) De impact van techniek op weg naar 2025 Voor een Nederland dat mee voorop loopt Zes toekomstthema s Mensenwerk oud naast nieuw De stad Nederland op zoek naar
NDL Slotbijeenkomst Propositie Spare Parts
NDL Slotbijeenkomst Propositie Spare Parts Intro Crowe Horwath Peak 7 maart 2017 Geert-Jan Krol en Xander Wamelink 2016 Crowe 2017 Crowe Horwath Horwath Peak Peak Wie is Crowe Horwath Peak Ondersteunt
Leerkringen klantcontact
Leerkringen klantcontact 1. Basisprincipes leerkringen klantcontact ü Focus op concrete klantcontact kanalen zoals telefonie, baliebezoek, social media etc. die interactie tussen gemeente en inwoners faciliteren;
ROBOTISERING: KANS OF BEDREIGING?
ROBOTISERING: KANS OF BEDREIGING? Wereldwijd verandert de arbeidsmarkt. Door de komst van robots gaat werk zoals we het nu kennen ook veranderen. Volgens onderzoek van de OESO (Organisatie voor Economische
Toekomst ICT. de oude toekomst. Ruud Smeulders, BrilliantBrains Renée Prins & Jan Dirk Schagen, HBO-i. 4 april 2013
Toekomst ICT Ruud Smeulders, BrilliantBrains Renée Prins & Jan Dirk Schagen, HBO-i 4 april 2013 1 de oude toekomst 2 maar er zijn nog niet veel vliegende auto s 3 wel overvolle steden en files op de wegen
Visie op Cloud & ICT Outsourcing
HEALTHCARE & LOCAL GOVERNMENT Visie op Cloud & ICT Outsourcing Regionaal ICT Beraad, gemeente Midden-Delfland 25 oktober 2016 Voorstellen - Sinds 2013 werkzaam bij PinkRoccade Local Government - Productmanager
RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014
RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van
Workshop: WERKPLEKLEREN. Samenwerkend en individueel leren
Workshop: WERKPLEKLEREN Samenwerkend en individueel leren SAMEN KENNISMAKEN Ingena Visser [email protected] Willemien Visser [email protected] Carol Timmer [email protected] WERKPLEKLEREN ORGANISEREN
Het veilig delen van informatie in de zorg
Het veilig delen van informatie in de zorg Presentatie Duurzaam informatiestelsel voor de zorg 26 juni 2017 Loek Hassing Edwin van Leeuwen [email protected] Mob +31 6 55248998 1 Topic: Het veilig
Op weg naar de. Digitale Fabriek 2016 EXACT
Op weg naar de Digitale Fabriek Op weg naar de Digitale Fabriek Auke Hylarides, Exact Software Bart Nijhof, A.B. Software en Consultancy MENU Op weg naar de Digitale Fabriek DIGITALE INNOVATIE ONZE VISIE
De impact van FinTech op deelnemers, werkgevers en instituties in de pensioensector
De impact van FinTech op deelnemers, werkgevers en instituties in de pensioensector Andries Harder Albert van der Meer Almer Moggré Joost van Valkengoed Begeleider: Alwin Oerlemans Onderzoeksvraag: Hoe
Aegon Future Fit Governance, cultuur en gedrag in een exponentieel versnellende omgeving
Aegon Future Fit Governance, cultuur en gedrag in een exponentieel versnellende omgeving Strategie egon Nederland Commissarissen symposium KPMG Amstelveen 9 oktober 2017 Aegon Future Fit Introductie Aegon
Datagedreven sturing: It s here to stay!
Datagedreven sturing: It s here to stay! Amersfoort, 21 juni 2018 7 juni 2018 Openbaar 1 Even voorstellen Philip van Veller Bas Bloemberg Openbaar 2 Datagedreven sturing: waar komt het vandaan? Uitgangspositie:
Weerstand en gebrek aan leiderschap grootste risico op mislukken van organisatieverandering
Weerstand en gebrek aan leiderschap grootste risico op mislukken van organisatieverandering Onderzoeksrapportage Veranderstrategie organisaties midden- en grote organisaties in Nederland Utrecht, november/december
Op weg naar een high performance financiële functie
Op weg naar een high performance financiële functie Eelco Bilstra Dag van de Financial, 28 September 2017 Finext: verbeteren van financiële functie Eelco Achtergrond Bedrijfseconomie RUG Organisatieverandering
1)Hoe ziet de digitale toekomst van gemeenten eruit? 2)Wat betekent dat concreet voor arbeid en organisatie?
Opzet workshop 1)Hoe ziet de digitale toekomst van gemeenten eruit? 2)Wat betekent dat concreet voor arbeid en organisatie? 2 Samenhang tech en werk x 3 x 1 Digitale toekomst en innovatie 4 De digitale
Utrecht Business School
Cursus Human Resource Analytics De cursus Human Resource Analytics duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties
GGD Iff regio Utrecht >
""T^Cjl^é? 3 GGD Iff regio Utrecht > s268 Notitie versterking Bedrijfsvoering 21 april V 2.0 Teun van Deijck Jikke de Jong Marieke Knobbe Notitie versterking Bedrijfsondersteuning GGDrU Pagina 1 Inhoudsopgave
Strategische Issues in Dienstverlening
Strategische Issues in Dienstverlening Strategisch omgaan met maatschappelijke issues Elke organisatie heeft issues. Een definitie van de term issue is: een verschil tussen de verwachting van concrete
ROBOTISERING: KANS OF BEDREIGING?
ROBOTISERING: KANS OF BEDREIGING? Wereldwijd verandert de arbeidsmarkt. Door de komst van robots gaat werk zoals we het nu kennen ook veranderen. Volgens onderzoek van de OESO (Organisatie voor Economische
Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie
Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet
Jaarplan Samen op weg naar een inclusieve arbeidsmarkt
Jaarplan 2017 2 Jaarplan 2017 Gemeenten leggen de basis voor een gezonde, toekomstbestendige, inclusieve samenleving, waarin burgers actief en naar draagkracht deelnemen. Het A+O fonds Gemeenten ondersteunt
HET POLICY LAB. Tjerk Timan. ScienceWorks 25 mei 2018
HET POLICY LAB Tjerk Timan ScienceWorks 25 mei 2018 SAMENVATTING Het Policy Lab doet gecontroleerde experimenten voor het ontwikkelen van data gedreven beleid zodat beleidsmakers veilig kunnen experimenteren
Vitens ontmoet Platform Economie & Ruimte Evert van Harn en Cees van Beukering
Vitens ontmoet Platform Economie & Ruimte Evert van Harn en Cees van Beukering 1 Samen, sneller beter voor mens en maatschappij Next generation economie & landschap E&R Project asset management 3 oktober
DEELNEMER FIRST. Hoe innovatie en fintech de deelnemer helpen beter het inkomen voor later te regelen. Netspar anniversary meeting.
DEELNEMER FIRST Hoe innovatie en fintech de deelnemer helpen beter het inkomen voor later te regelen Netspar anniversary meeting Theo van Kessel Alwin Oerlemans Tilburg, 29 maart 2017 AGENDA 1. Inleiding
Cao Metalektro: die deal doen we samen
Cao Metalektro: die deal doen we samen De drive om iets slimmer, sneller of beter te doen met de inzet van techniek, heeft de maakindustrie in ons land groot gemaakt. En daar zijn we trots op. Met technologische
SMART SOCIETY IN NEDERLAND
SMART SOCIETY IN NEDERLAND Roxane Daniels Vereniging Nederlandse Gemeenten 23 april 2019 VVSG Brussel Paraplu-begrip Integrale aanpak van maatschappelijke opgaven Cross-sectoraal Publiek-privaat Bottom-up
Zaanse DataLab en Datapakhuis
Zaanse DataLab en Datapakhuis Agenda 1. Achtergrond Zaanse Datalab en pakhuis 2. Datapakhuis a) Waarom een Datapakhuis? b) Het concept c) Wat gaan we nu doen? 3. Datalab a) Waarom een Datalab? b) Het idee
Stroomopwaarts. Bedrijfsvoering in het sociale domein. Generiek of specifiek?
Stroomopwaarts Bedrijfsvoering in het sociale domein Generiek of specifiek? opbouw Introductie Wat is Stroomopwaarts Visie op bedrijfsvoeringsvraagstukken Desiree Curfs 12 jaar onderwijs (van docent tot
Realitycheck HRM-thema s in de boardroom
Realitycheck HRM-thema s in de boardroom U kunt deze vragenlijst digitaal invullen, opslaan en delen. Naam: Datum: Deze Realitycheck is bedoeld voor (leden van een) raad van toezicht (RvT) of raad van
The Future of Work: How Technology Will Impact the Workplace and HR
The Future of Work: How Technology Will Impact the Workplace and HR Stephan Corporaal & Milan Wolffgramm saxion.nl/sihc Techyourfuture.nl De vierde industriële revolutie: Snel-opkomende technologische
De zorgmedewerkers van de toekomst.is de zorgmedewerker van Suzanne Verheijden
De zorgmedewerkers van de toekomst.is de zorgmedewerker van nu @ Suzanne Verheijden Twitter: @Suusnijmegen Even voorstellen Suzanne Verheijden Ondernemer Buro StrakZ (voor de toekomst van Zorg) Strategisch
ICT Lyceum. Voor havo en vwo. ICT Lyceum op het Hondsrug College... een slimme start voor je toekomst!
ICT Lyceum Voor havo en vwo Het ICT Lyceum: Dé voorbereiding op de baan die nog niet bestaat (of wel) Informatietechnologie is niet meer weg te denken uit onze samenleving. Sterker ze dringt steeds verder
Over Jos Brenninkmeijer
Over Jos Brenninkmeijer Jos Brenninkmeijer heeft sinds 2010 verschillende directiefuncties vervuld bij KPN. Zij heeft vervolgens de overstap gemaakt naar ManpowerGroup Nederland in de functie van Commercieel
Lessen uit het InsurTech landschap. Daniël Koudijs en Anne Mostert
Lessen uit het InsurTech landschap Daniël Koudijs en Anne Mostert Daniël Koudijs Marktanalist en Expert InsurTech Baken Adviesgroep Anne Mostert Marktanalist en Expert InsurTech Baken Adviesgroep InsurTech
Kunstmatige Intelligentie
Kunstmatige Intelligentie Wat is kunstmatige intelligentie? Wat is de impact van artificial intelligence? Gaan we alle problemen hiermee oplossen? Coen Boot Industry Lead Education, Abecon Kunstmatige
Workforce of the future
Workforce of the future Hoe blijven we top fit? Amstelveen 12 februari 2019 Dr. David Ikkersheim, partner KPMG Health We leven in een tijd van schuivende panelen Tot wel 50% van de FTE in ondersteunende
Robotisering en de toekomst van werk vloek of zegen?
Robotisering en de toekomst van werk vloek of zegen? World of Technology and Science Jaarbeurs Utrecht, 5 oktober 2016 Dr. Willem A.M. de Lange 1 e Industriële revolutie: stoom (vanaf 1800) 2 e Industriële
