WOORDENSCHAT Softwareprogramma s WOORDENSCHAT TAAL/LEZEN

Transcriptie

1 WOORDENSCHAT Softwareprogramma s WOORDENSCHAT TAAL/LEZEN Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op en De rubriek implementatiekoffer bevat alle informatie en handreikingen die in het kader van de Kwaliteitsagenda Primair Onderwijs worden ontwikkeld om het onderwijs in de basisvaardigheden te verbeteren. Naam programma WOORDENSCHAT TAAL/LEZEN Algemene informatie Woordenschat Taal/Lezen KWALITEITSKAART Uitgeverij Website(s) Onderdeel van methode Zwijsen Bij de methoden Zin in Taal (ZIT), Taal in Beeld (TIB), Lezen in beeld (LIB), Tussen de Regels (TDR) en Onderste Boven van Lezen (OBL) kan het programma methodespecifiek ingezet worden. De school kan bij het installeren aangeven met welke methode(n) wordt gewerkt en de woorden bij de betreffende methode(n) worden dan geselecteerd. Het kan ook niet methodegebonden ingezet worden. Jaar van uitgave Doelgroep Groep 4 t/m 8

2 WOORDENSCHAT TAAL/LEZEN Programma informatie Uitgangspunten van het programma Beschrijving van het programma (samenvatting) Het doel van het programma is zoveel mogelijk woorden leren en een kind moet laten zien dat hij/zij de betekenis van het woord (her)kent in meerdere contexten. Een woord wordt dus tijdens het werken met het programma meerdere keren herhaald (betekenis van het woord met plaatje en/of geluid, in een contextzin en de relatie van het woord met andere woorden). Niet ieder kind heeft dezelfde woordenschat, daarom kan een kind in het spel zelf aangeven met welke woorden hij/zij nog moet oefenen en welke woorden getoetst kunnen worden. Een kind werkt dus op eigen niveau. Bij ieder kind volgt een woord de eigen leerroute. Als we de stappen die een kind neemt, leggen naast de vier fasen van Verhallen (voorbewerken, semantiseren, consolideren en controleren) dan zien we dat er drie fasen doorlopen worden: semantiseren, consolideren en controleren. Semantiseren door de woordenhulp, door de semantiserende spellen (en eventueel in de lessen in de methode), consolideren doordat de woorden tijdens de semantiserende spellen en in de lessen meerdere keren langskomen (minimaal drie tot vier keer) en het controleren door de toetsende spellen. Dit geeft het programma ook aan. De fase van het voorbewerken komt op andere plekken in de verschillende methoden aan bod. Een kind kan op elk gewenst moment hulp vragen. Dit kan ook in de toetssituatie maar dan wordt het antwoord niet goed gerekend. Het is wenselijk het programma te gebruiken naast één van de methoden. Het programma is echter ook in te zetten naast een andere methode omdat er in het programma woorden zijn opgenomen waarbij rekening is gehouden met de woordfrequentie. Het programma heeft in elke jaargroep dezelfde opzet. Alleen de vormgeving van de spellen en de aangeboden woorden verschillen. In groep 6 speelt het spel zich bijvoorbeeld af in het oerwoud en in groep 7 bij de Inca s. Een kind kiest een thema of de leerkracht heeft een thema geselecteerd. Het thema sluit aan bij de methode. Bij de start van het programma geeft het kind aan welke woorden hij/zij al wel of niet kent door ze naar de goede plek ( ken-ik-wel of ken-ik-niet ) te slepen. De woorden worden auditief ondersteund, wat handig is voor leeszwakke kinderen. De woorden kunnen bij de selectie en bij het oefenen altijd uitgelegd worden met de woordenhulp. 2

3 Een woord wordt op vijf manieren uitgelegd. 1. Een definitie van het woord 2. Eventueel en plaatje bij een woord 3. Eventueel een geluid bij een woord 4. Een contextzin 5. Het woord in relatie tot andere woorden (bijvoorbeeld synoniem, gradatie (woordtrap), categorie (woordparaplu, woordweb), tegenstelling (woordkast). Een leerling wordt elke sessie herinnerd aan de woordenhulp. Woorden waarvan een kind aangeeft dat hij/zij het woord niet kent worden geoefend in minimaal drie semantiserende spellen. Woorden die het kind kent, worden getoetst met toetsende spellen. Als een kind een woord toch niet weet, moet het kind eerst weer oefenen. Als de woorden gekend worden dan komt het woord in de OK-bak en dat zie je terug in de scorelijst. Het duurt relatief lang voordat woorden die een kind kent in de OK-bak zitten en er dus punten worden gescoord, al kan door de leerkracht ingesteld worden of een woord na twee of drie spellen gekend wordt. Een goede prestatie wordt beloond met een mopje (kan ook uitgezet worden). Woorden die tijdens het oefenen te vaak fout gaan kunnen tijdelijk buitenspel gezet worden om frustratie te voorkomen. Ze komen pas terug als de andere woorden geoefend en getoetst zijn. Dit doet het programma automatisch. Bij de methoden ZIT en TIB is digitale schoolbordsoftware beschikbaar waarin tijdens de woordenschatlessen ook dezelfde woordenhulp beschikbaar is. De woorden zijn op de lesboek- en werkboekpagina s onderstreept. Bij ZIT zijn tijdens de lessen meer woorden beschikbaar via de woordenhulp. Daarnaast heeft TIB computeropdrachten in de Taalmaker waarin ook gewerkt wordt aan de woordenschat Gebruikte oefening Per thema zijn maximaal twaalf spellen beschikbaar. Elk spel toetst of semantiseert de woorden. Een spel bestaat uit twee tot zes opgaven. Op het sorteerscherm staan plaatjes die horen bij een spel. Deze zijn in elke jaargroep anders. De spellen zijn onder andere: Welke woorden horen ook bij het gegeven woord (woordrelaties). Kies de omschrijving die bij het woord hoort. Welk woord hoort bij dit plaatje. Kies het plaatje dat bij het woord past. Het woord staat in een contextzin of vul het woord in, in de contextzin. De spellen worden gedurende de jaargroepen complexer. Een leerling kan kiezen uit een spel en kan tussentijds wisselen van spel zonder dat de score verloren gaat. Het maakt niet uit welk spel je speelt om de woorden te oefenen of te toetsen. 3

4 Aantal aangeboden woorden en soorten woorden (per jaargroep) Het aantal woorden is afhankelijk van de inzet van het programma bij de taal- of leesmethode. Er zijn de volgende mogelijkheden: Bij ZIT worden 10 keer 80 doelwoorden aangeboden (800 woorden) per jaargroep woorden na vijf jaargroepen. Bij TIB worden 8 keer 35 doelwoorden en 45 extra woorden aangeboden per jaar groep (640 woorden) woorden na vijf jaargroepen. Daarnaast zijn er per jaargroep 160 woorden extra beschikbaar in twee thema s. Bij TDR en OVL worden 10 keer 20 doelwoorden en 80 extra themawoorden aangeboden (1000 woorden) woorden na vijf jaargroepen. Combineer je een taal- en leesmethode dan selecteert het programma 1000 woorden per jaargroep. Als geen Zwijsen-methode gebruikt wordt, dan worden 10 keer 80 woorden aangeboden (800 woorden) woorden na vijf jaargroepen. De woorden bestaan uit verschillende soorten: zelfstandige naamwoorden, (samengestelde) werkwoorden, functiewoorden, uitdrukkingen en gezegden. In alle methoden zijn woorden geselecteerd vanuit de Woordfrequentielijst van Schrooten en Vermeer (1994) 1. Daarnaast is gekeken welke woorden passen bij de thema s en teksten die aangeboden worden. Overeenkomst van woorden met de methode en met de Cito-Woordenschattoetsen De woorden in het programma komen overeen met de woorden in de methode. De woorden worden in exact dezelfde volgorde aangeboden als in de methode. De overeenkomst tussen de woorden uit de methode en de Citowoordenschattoetsen is bepaald voor het programma. In het artikel van Verhallen in deze implementatiekoffer geeft ze aan dat de woordenschattoetsen van het Cito het woordkennisniveau van leerlingen meten in zeer algemene zin. Ze laten zien of leerlingen in veel contexten veel woorden hebben verworven. Ze geven niet aan of de aangeleerde woorden in de groep geleerd zijn door de leerlingen. Het percentage geeft een idee van de overeenkomst tussen de woorden in het programma en de toets van groep 4 van het Cito. Uit de analyse komen de volgende resultaten naar voren: ZIT: +/- 20 procent van de woorden komt overeen met de woorden uit de Cito-Woordenschattoetsen 2. TIB: +/- 20 procent van de woorden komt overeen met de woorden uit de Cito-Woordenschattoetsen. TDR/OVL: 3 6 procent van de woorden komt overeen met de woorden uit de Cito-Woordenschattoetsen. 1 Schrooten. W., & Vermeer, A. (1994). Woorden in het basisonderwijs. Tilburg: Tilburg University Press. 2 Het percentage overeenkomst tussen de woorden die opgenomen zijn in de thema s en de Cito-Woordenschattoets, is bepaald op basis van een steekproef binnen groep 4. 3 Verhallen, M., & Verhallen, S. (1994). Woorden leren, woorden onderwijzen. Hoevelaken: Uitgeverij CPS. 4

5 Doorgaande lijn Vergelijkbare spelsituaties per groep. De vormgeving is anders Opbouw van de woorden gekoppeld aan de themalijn in de methoden De oefeningen worden door de jaargroepen heen complexer. Differentiatiemogelijkheden en adaptiviteit Organisatie in de groep Aan het begin van een thema kan de thematoets afgenomen worden en op basis daarvan kan ingesteld worden of een kind meer of minder tijd per week nodig heeft om te oefenen. Het herhalen van thema s is een mogelijkheid. Dan moet de leerkracht er wel op letten dat een zwak kind hierdoor niet nog meer achter gaat lopen. Het programma acht het niet wenselijk dat een kind vooruit werkt als het programma parallel aan de methode wordt gebruikt. Het programma adviseert om elk kind drie keer per week 20 minuten te laten oefenen. Een thema wordt in drie tot vier weken doorgewerkt. Het is de vraag of dit in een normale schoolweek met een groep van 25 leerlingen te realiseren, naast de overige computerprogramma s die gedraaid moeten worden. Bij de uitleg van het spel kan de digitale schoolbordsoftware gebruikt worden bij de methoden Taal in Beeld en Zin in Taal. Er is geen schoolbordsoftware bij Tussen de Regels en Onderste Boven van Lezen. Toetsing, registratie en analyse Registreren Voor de leerling- en leerkrachtregistratie is het programma aangesloten op de Zwijsen Software Manager. Dit programma kan gratis gedownload worden op de site van Zwijsen. Het is mogelijk een afroeplijst samen te stellen. Keuzeinstellingen bij een leerling: jaargroep, thema, lengte sessie, aantal keer oefenen van woorden in spellen, wel of niet beloning door mop. Toetsen Het spel wordt gestart of afgesloten met een thematoets (28 tot 35 woorden afhankelijk per methode). Analysemogelijkheden Bekijken van sessies van de groep en per leerling, resultaten van een thema (percentages OK-woorden, welke ken-ik-niet- en buitenspelwoorden) van groep of per leerling. Daarnaast de resultaten van de thematoets (groep en leerling) en de scores van een leerling per thema. Er kan geen analyse gemaakt worden van elke oefening. 5

6 Prijs Technische aspecten Afhankelijk van het aantal leerlingen variërend tussen de en 146 euro per jaar per CD-rom*. De eerste licentie geldt voor vijf jaar. Daarna wordt voor drie jaar per jaar een licentie afgesloten. Na acht jaar een licentie is de software gratis te gebruiken. Het is ook mogelijk om per groep de licentie eenmalig af te kopen (zie voor details Systeemeisen zijn: Minimaal Windows 98 SE Svga-monitor Multispeed CD-romspeler 16-bits geluids Luidsprekers of koptelefoon Server: Minimaal Windows NT 4.0, Linux of Samba Er is een stand-alone en netwerkversie beschikbaar. Per groep is een CD-rom nodig, die kan bij één of meerdere methoden ingezet worden. Overige informatie Eventuele gebruikerservaringen Op de website van Zwijsen is een demo van het programma te bekijken. Deze is ook te bestellen. Hierop staat een instructiefilmpje om snel een beeld te krijgen van het programma. Ook is een stappenplan voor leerkracht en leerling te downloaden. In een recensie van COS (jaargang 18, nr. 10, 2006) zijn positieve reacties van leerlingen opgenomen. * Prijzen gelden tot 31 december

7 WOORDENSCHAT TAAL/LEZEN Criteria softwareprogramma Criteria voor goed softwareprogramma m.b.t. woordenschat Beoordeling Opmerking(en) Er wordt rekening gehouden met een bepaalde woordenschatdidactiek (bijvoorbeeld de Viertakt van Verhallen) De Viertakt is uitgangspunt: De fasen semantiseren, consolideren en controleren zijn uitgewerkt. De fase voorbewerken is uitgewerkt in het overige methodisch materiaal. In de oefeningen zijn voldoende mogelijkheden om de woorden te herhalen. Er wordt een substantieel aantal woorden aangeboden in het programma om de woordenschat uit te breiden Woorden komen zowel in oefeningen als in de toets vaker terug tot 1000 woorden per leerjaar vanaf groep 4, aansluitend bij methoden ZIT, TIB, TDR en OVL. Overeenkomst tussen aangeboden woorden en woordenschattoetsen CITO en woordenlijsten (BAK enzovoort). +++ Overeenkomst van de woorden met de woorden uit de Cito- Woordenschattoetsen: ZIT: +/- 20 procent TIB: +/- 20 procent TDR/OBL: 6 procent Praktische bruikbaarheid leerling: Eenvoudig zelfstandig te gebruiken Aantrekkelijkheid programma Het leren gebruiken kost even tijd, maar wijst door de visuele en auditieve ondersteuning zichzelf. Elk leerjaar heeft een andere omgeving, maar de opzet van het programma is ieder jaar hetzelfde. Praktische bruikbaarheid leerkracht: Eenvoudige organisatiemogelijkheden +++ Leerlingen moeten vaak achter het programma om elk thema 100 woorden te oefenen. Advies is drie keer 20 minuten per week. Leerkrachtmodule toegevoegd met vele mogelijkheden ++++ Leerkrachten kunnen het programma afstemmen op de leerling. Digibordsoftware als ondersteuning Digibordsoftware (woordenhulp) voor woordenschat bij ZIT en TIB komt overeen met programma. Doorgaande lijn aanwezig Opbouw en volgorde woorden zijn gekoppeld aan methoden Zwijsen. Differentiatiemogelijkheden: voor zwakke en sterke leerlingen ++++ Zwakke leerlingen kunnen thema s herhalen. 7

8 Criteria voor goed softwareprogramma m.b.t. woordenschat Beoordeling Opmerking(en) zowel pre-teaching als remediëring mogelijk Sterke leerlingen hoeven geen woorden te oefenen die ze al kennen. Toetsmogelijkheden opgenomen Na elk thema een toets. Registratie- en analysemogelijkheden opgenomen Onder andere. het nagaan welke woorden wel en niet gekend worden door de leerling. Colofon De Kwaliteits Woordenschat: Woordenschat Taal/(december 2009), samengesteld door Dortie Mijs en Loes Veneklaas (Expertis), is een uitgave van Projectbureau Kwaliteit. Het Projectbureau Kwaliteit draagt zorg voor de uitvoering van de Kwaliteitsagenda PO Scholen voor morgen. Dit gebeurt onder verantwoordelijkheid van de PO Raad. Buiten het downloaden zijn alle rechten op dit product voorbehouden aan: Postbus AE Utrecht 8