Creditmanagement Trendmeter 14

Transcriptie

1 Creditmanagement Trendmeter 14 De belangrijkste CM-ontwikkelingen in kaart gebracht oktober 2014 VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 1

2 Copyright 2014 Blauw Research bv Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Blauw Research. Dit rapport is geleverd onder de leveringsvoorwaarden van de MOA. All rights are reserved. Nothing from this report may be copied, saved in an authorised data bank or be made public in any form, whether it be electronically, mechanically or through photocopies without prior consent from Blauw Research. This report has been created following MOA conditions. VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 2

3 Voorwoord Wat zijn de laatste trends en ontwikkelingen op het gebied van credit management? Om antwoord te kunnen geven op deze vraag heeft Blauw Research in opdracht van het VCMB het 14 e credit management Trendmeter onderzoek uitgevoerd. Dit rapport geeft inzicht in de resultaten. Wij wensen u veel leesplezier toe! Rotterdam, oktober 2014 Projectteam: Pascal den Hertog, Senior Research Manager Björn Terlouw, Research Manager Inhoudsopgave 1 Betaaltrends DSO Betalingsgedrag klanten Oninbare vorderingen Betalingstermijnen Betalingsmoraal Nederlandse bedrijven 9 2 Betaalgedrag overheid Betalingsmoraal Rol overheid Boete overheid Griffiekosten 14 3 Alternatieve financieringsvormen Ketenfinanciering Bekendheid alternatieve financieringsvormen 17 Legenda Ter verduidelijking van de onderzoeksresultaten worden in dit rapport belangrijke of opmerkelijke resultaten toegelicht aan de hand van pictogrammen. Betekenis van de pictogrammen: Positieve bevinding Aandachtspunt Opvallend resultaat Aanvulling Blauw Research Blauw Research Weena CK Rotterdam Tel: Vakgebied credit manager Positie CM Innovaties 20 Bijlage Verantwoording 21 Bijlage achtergrondkenmerken 22 VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 3

4 Hoofdstuk I: Betaaltrends VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 4

5 Credit managers hebben het afgelopen jaar het aantal dagen dat een factuur open staat zien afnemen. 1 Betaaltrends 1.1 DSO cmt cmt cmt Betalingstermijn klant 2 22% 43% 28% 23% 60% 65% 12% 9% gem: 26 dagen gem: 27 dagen gem: 27 dagen Gemiddelde betalingstermijn na vervaldatum In 2013 zag nog ruim één op de zes (18%) credit managers de DSO afnemen. Dit is in 2014 gestegen naar bijna één op de drie (31%). cmt cmt cmt % 55% 62% 56% 21% 11% 1 gem: 31 dagen gem: 29 dagen gem: 31 dagen Na in 2013 een lagere gemiddelde betalingstermijn na vervaldatum te hebben bereikt (26 dagen), is dit in 2014 licht gestegen naar 29 dagen. Factureren lijkt dit jaar iets moeilijker te zijn geworden. 0% 40% 60% 80% 100% 0-15 dagen dagen dagen dagen weet niet 0 cmt (n=125) cmt (n=101) cmt (n=113) cmt (n=110) cmt (n=117) cmt () 50% 45% 40% 35% 30% 25% 10% 5% 0% 24% 42% 43% 33% cmt (n=125) 29% 28% 2% 1% cmt (n=101) Verandering DSO 23% 34% 40% cmt (n=113) 4% 40% 45% 4 cmt (n=110) 34% 18% cmt (n=120) toegenomen gelijk gebleven afgenomen weet niet 2% 25% 38% 31% cmt () 6% Vraag: Welke betalingstermijn hanteert uw organisatie naar uw afnemers? Vraag: Wat is op dit moment bij u de gemiddelde betalingstermijn na vervaldatum? Vraag: Heeft u de afgelopen 6 maanden het gemiddelde aantal dagen dat een rekening open staat (DSO) zien veranderen? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 5

6 Credit managers geven in 2014 een factuur minder snel uit handen aan een incasso-organisatie dan in Betaaltrends 1.2 Betalingsgedrag klanten Aandeel betaling binnen termijn Factuur uit handen (aantal dagen) cmt () cmt (n=120) cmt (n=110) 13% 8% 23% 31% 2 50% 50% 51% 6% 9% cmt () cmt (n=120) cmt (n=110) 10% 19% 32% 29% 31% 2 31% 23% 6% 8% 10% 13% 10% gem:82 dagen gem:74 dagen gem:74 dagen Credit managers geven minder snel een factuur uit handen. Waar in 2013 een factuur na gemiddeld 74 dagen uit handen werd gegeven, is dit in 2014 gestegen naar 82 dagen. Ondanks een afnemende DSO blijft het aandeel klanten dat betaalt binnen de afgesproken betalingstermijn gelijk: 71% betaalt binnen de afgesproken termijn tegenover 73% in 2013 (niet in grafiek). Dit houdt in dat 29% van de organisaties hun rekening niet op tijd betaalt. cmt (n=113) 12% 2 44% 13% cmt (n=113) 11% 41% 1 gem:81 dagen cmt (n=101) 16% 32% 35% 12% cmt (n=101) 38% 31% 14% gem:89 dagen cmt (n=125) 14% 26% 46% 0% 50% 100% minder dan 26% 26%-50% 51%-75% meer dan 75% weet niet cmt (n=125) 26% Vraag: Welk percentage van uw portefeuille betaalt binnen de afgesproken betaaltermijn? Vraag: Na hoeveel dagen na vervaldatum geeft u een factuur uit handen (het laten innen van een factuur door een extern incassobureau/ deurwaarder)? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 6 38% 9% 13% 0% 40% 60% 80% 100% gem:84 dagen 0-30 dagen dagen dagen dagen dagen meer dan 150 dagen weet niet

7 Bijna de helft van de credit managers heeft gebruik gemaakt van eigendomsvoorbehoud om oninbare vorderingen te voorkomen. 1 Betaaltrends 1.3 Oninbare vorderingen Oninbare vorderingen Rechten innen vorderingen 72% eigendomsvoorbehoud 46% 44% Evenals in 2013 geven zeven op de tien (72%) bedrijven aan dat minder dan een procent van de omzet is afgeschreven op oninbare vorderingen. 3% 5% 13% pandrecht op goederen 25% 59% 8% minder dan 1% tussen 1% - 2% tussen 2% - 3% meer dan 3% weet niet pandrecht op debiteurenportefeuille 19% 66% 8% Vorderingen laten liggen 69% retentierecht 19% 61% 8% 11% Vraag: Welk percentage van de omzet heeft u in 2013 moeten afschrijven op oninbare vorderingen? ja 31% nee opschortingsrecht 19% 49% 13% 0% 40% 60% 80% 100% zelf gebruik gemaakt van deze zekerheden bekend met deze zekerheden, maar hier nog geen gebruik van gemaakt niet bekend met deze zekerheden weet niet Vraag: Hieronder staat een aantal mogelijke zekerheden die organisaties met elkaar kunnen overeenkomen. Kunt u aangeven in hoeverre u bekend bent met deze zekerheden? Vraag: Heeft uw organisatie vorderingen afgeschreven omdat de verwachtte opbrengsten niet opwogen tegen het kostenrisico? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 7

8 Ruim twee derde van de credit managers zegt verschillende betalingstermijnen te hanteren bij verschillende klanten. 1 Betaaltrends 1.4 Betalingstermijnen Verschillende betalingstermijnen 68% Reden verschillende betalingstermijn Onze internationale portefeuille is van dien aard dat wij gedwongen worden heel veel verschillende termijnen en overige condities te accepteren. Bijna twee derde van de credit managers (63%) geeft aan een factuur van leveranciers binnen 30 dagen na vervaldatum te betalen. 1 Als dezelfde klant ons met 45 dagen betaalt, betalen wij hem ook met 45 dagen. ja soms nee Betaaltermijn aan leveranciers na vervaldatum Op basis van marge, omzet en commerciële belangen. 31% 32% Vraag: Hanteert u verschillende betalingstermijnen voor verschillende klanten? 6% 29% Vraag: Wanneer hanteert u verschillende betalingstermijnen bij verschillende klanten? 0-15 dagen dagen dagen dagen weet niet Vraag: Binnen hoeveel dagen betaalt uw organisatie gemiddeld een factuur van leveranciers na vervaldatum? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 8

9 Credit managers zijn in 2014 minder negatief dan afgelopen jaar over de ontwikkeling van de betalingsmoraal van Nederlandse bedrijven. 80% 70% 60% 50% 40% 30% 10% 0% Waardering betalingsmoraal Nederlandse bedrijven n=120 11% 3 11% cmt (n=125) 60% 60% 50% 49% 31% 21% 23% 2% 1% cmt (n=101) 28% 23% 0% 40% 60% 80% 100% goed redelijk matig slecht weet niet 52% cmt (n=113) 4% nationale overheid lokale overheid Verandering betalingsmoraal 2% 74% 24% cmt (n=110) verbeteren verslechteren gelijk blijven weet niet Betalingsmoraal Nederlandse overheid 33% 32% 28% 1 56% 14% 69% 1% 2% 3% cmt (n=120) 16% 1 31% 30% 0% 50% 100% goed redelijk matig slecht weet niet / geen ervaring cmt () 1 Betaaltrends 1.5 Betalingsmoraal Nederlandse bedrijven Credit managers zijn positiever gestemd over de ontwikkeling van de betalingsmoraal van Nederlandse bedrijven. In 2013 dacht ruim een kwart (28%) van de credit managers dat de betalingsmoraal zou verslechteren, dit jaar ligt dit aandeel nog niet eens op een zesde van de credit managers. Het verschil met 2012 is helemaal groot: toentertijd dacht bijna driekwart dat de betalingsmoraal zou verslechteren. Een op de drie credit managers (33%) vindt de betalingsmoraal van de nationale overheid matig of slecht. Een even groot aandeel vindt dit van de lokale overheid (3 matig of slecht). Vraag: Wat vindt u van de betalingsmoraal bij Nederlandse bedrijven/de overheid? Vraag: Verwacht u dat de betalingsmoraal de komende twaalf maanden zal VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 9

10 Hoofdstuk II: Betaalgedrag overheid VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 10

11 De betalingsmoraal van zowel de nationale- als lokale overheden wordt door ongeveer één op de drie creditmanagers als redelijk tot goed beoordeeld. Betalingsmoraal Nederlandse overheid 2 Betaalgedrag overheid 2.1 Betalingsmoraal nationale overheid 3% 33% 1 16% 31% Creditmanagers verwachten dat de betalingsmoraal van de overheid komend jaar gelijk zal blijven (68%). Slechts een klein deel verwacht dat het zal verslechteren (3%). lokale overheid 32% 1 30% 0% 10% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% goed redelijk matig slecht weet niet / geen ervaring Verwachting betalingsmoraal overheid 67, 3,1% 5,2% 24,0% Vraag: Wat vindt u van de betalingsmoraal van de verschillende Nederlandse overheden? verbeteren gelijk blijven verslechteren weet niet Vraag: Verwacht u dat de betalingsmoraal van de Nederlandse overheid de komende twaalf maanden zal VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 11

12 Meerderheid van de creditmanagers vindt dat de betalingsmoraal van de overheid sneller verbeterd kan worden. Stellingen rol overheid 2013 (% [zeer] mee eens) 2 Betaalgedrag overheid 2.2 Rol overheid De betalingmoraal van de overheid zou sneller verbeterd kunnen worden. 34% 32% 9% 23% 55% De vraag naar meer regelgeving blijft onverminderd groot; 55% van de credit managers is van mening dat de overheid met meer regelgeving moet komen om het betaalgedrag te verbeteren. In 2013 was dit 48%. De overheid moet met meer regelgeving komen om betaalgedrag te verbeteren. 21% 33% 14% 18% 48% Overheden zijn slechte betalers. 16% 28% 9% 25% 36% De overheid houdt zich beter aan de afgesproken betalingstermijn dan vorig jaar. 25% 24% 11% 8% 28% 24% 0% 40% 60% 80% 100% zeer mee eens enigszins mee eens noch mee eens, noch mee oneens enigszins mee oneens zeer mee oneens weet niet / n.v.t. Vraag: Wat vindt u van de betalingsmoraal van de verschillende Nederlandse overheden? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 12

13 Creditmanagers zijn goed bekend met de boete die in rekening kan worden gebracht indien de overheid te laat betaalt. Slechts heeft ook daadwerkelijk gebruik gemaakt van de mogelijkheid. Mening boete 2 Betaalgedrag overheid 2.3 Boete overheid Bekendheid boete overheid ik word liever op tijd betaald die boete staat niet in verhouding tot het liquiditeitsprobleem dat het oplevert 13% 59% Zes op de tien (59%) creditmanagers wordt liever op tijd betaald dan dat zij de overheid beboeten met () 40% 9% 11% 32% ik doe geen zaken met de overheid 11% 0% 40% 60% 80% 100% goed mee bekend, we hebben hier gebruik van gemaakt goed mee bekend, maar we hebben er geen gebruik van gemaakt enigszins mee bekend, ik heb een indruk wat het inhoud mee bekend, ik heb er wel eens van gehoord onbekend die boete wordt toch nooit betaald ik vind het een goede regeling 3% 2% anders weet niet Vraag: Wanneer de overheid te laat betaalt kan een boete van minstens 40,- in rekening worden gebracht. In hoeverre bent u bekend met deze regeling? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 13 5% 6% 0% 40% 60% 80% Vraag: Welke van onderstaande antwoorden geeft uw mening over deze regeling het beste weer?

14 De helft van de creditmanagers vindt de stijging van de griffiekosten een bedreiging voor de continuïteit van het MKB. 2 Betaalgedrag overheid 2.4 Griffiekosten Griffiekosten 2013 (% [zeer] mee eens) De griffiekosten zijn te hoog voor bedragen net boven de 500,-. De 500,- grens werkt belemmerend. 36% 51% 28% 22% 18% 16% 8% 69% 55% Het aandeel creditmanagers dat vindt dat de griffiekosten te hoog zijn voor bedragen net boven de 500 is ongeveer even groot als vorig jaar (2014: 73%, 2013: 69%). Hetzelfde geldt voor het aandeel dat de 500 grens belemmerend vindt werken (2014: 64%, 2013: 54%). De stijging van de griffiekosten heeft bij een derde (32%) van de bedrijven invloed op de incassostrategie. De stijging van de griffiekosten is een bedreiging voor de continuïteit van het MKB. 21% 30% 24% 9% 11% De stijging van de griffiekosten heeft geen invloed op onze incassostrategie. 28% 22% 9% 10% 22% 8% Mijn organisatie zet sinds de stijging van de griffiekosten minder zaken door voor gerechtelijke incasso. 9% 29% 13% 0% 40% 60% 80% 100% zeer mee eens enigszins mee eens noch mee eens, noch mee oneens enigszins mee oneens zeer mee oneens weet niet / n.v.t. Vraag: In hoeverre bent u het eens met onderstaande uitspraken over de griffiekosten die betaald dienen te worden bij een gerechtelijke procedure? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 14

15 Hoofdstuk III: Alternatieve financieringsvormen VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 15

16 Bijna de helft van de creditmanagers is inhoudelijk bekend met het begrip ketenfinanciering. 3% geeft aan deze vorm zelf aan te bieden. 3 Alternatieve financieringsvormen 3.1 Ketenfinanciering Bekendheid ketenfinanciering Eén derde van de creditmanagers (33%) is positief over de alternatieve financieringsvorm ketenfinanciering. Vrijwel niemand is negatief over deze vorm van financiering () 18% 2 18% 34% 0% 40% 60% 80% 100% goed mee bekend, wij bieden het zelf aan goed mee bekend, maar wij bieden het zelf niet aan enigszins mee bekend, ik heb een indruk wat het inhoud mee bekend, ik heb er wel eens van gehoord onbekend Waardering ketenfinanciering 2014 () 31% 4 18% 0% zeer positief 40% 60% 80% 100% positief niet positief, maar ook niet negatief negatief zeer negatief weet niet Vraag: In hoeverre bent u bekend met ketenfinanciering? Vraag: Bij ketenfinanciering krijgen toeleveranciers een betaalgarantie van hun klant. Met die garantie wordt voorfinanciering door een bank of andere financiers mogelijk. Dit is een vorm van financiering voor de gehele waardeketen van leverancier tot producent. In hoeverre bent u positief of negatief over deze vorm van financiering? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 16

17 Het leverancierskrediet is het meest bekend onder creditmanagers. De MKB obligatiefondsen en kredietunies zijn relatief onbekend. Alternatieve financieringsvormen 3 Alternatieve financieringsvormen 3.2 Bekendheid alternatieve financieringsvormen leverancierskrediet kapitaalverstrekking door familieleden 34% 4 45% 11% 6% 11% Het leverancierskrediet (34%) wordt door ongeveer een op de drie creditmanagers gebruikt. crowdfunding 44% 33% 14% microkrediet 33% 32% durfkapitaal 35% 24% 1 21% reverse factoring 5% 21% 22% 19% 33% MKB obligatiefondsen 19% 2 18% 36% kredietunies % 46% 0% 40% 60% 80% 100% goed mee bekend, we hebben hier gebruik van gemaakt goed mee bekend, maar we hebben er geen gebruik van gemaakt enigszins mee bekend, ik heb een indruk wat het inhoud mee bekend, ik heb er wel eens van gehoord onbekend Vraag: In welke mate bent u bekend met onderstaande alternatieve financieringsvormen? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 17

18 Hoofdstuk IV: Vakgebied credit manager VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 18

19 Credit management is minder belangrijk geworden binnen de organisatie dan in Stellingen positie credit management 2013 (% [zeer] mee eens) 4 Vakgebied credit manager 4.1 Positie CM Ook andere afdelingen (zoals sales of inkoop) zien het nut van Credit Management steeds meer in. 2 34% 6% 8% 74% Credit Management is het afgelopen jaar belangrijker geworden binnen mijn organisatie. 25% 34% 2 6% 79% Mijn organisatie is het afgelopen jaar meer gaan investeren in Credit Management. 23% 32% 11% 10% 8% 48% Credit Management is binnen mijn organisatie meer gecentraliseerd het afgelopen jaar. 14% 24% 34% 13% 8% 42% Het aantal FTE voor Credit Management is het afgelopen jaar toegenomen binnen mijn organisatie. 10% 6% 29% 11% 34% 8% 25% Vanwege omstandigheden als professionalisering, automatisering, borging proces, shake out moeten Credit Management afdelingen krimpen. 18% 21% 11% 35% Het Credit Management is het afgelopen jaar versoepeld binnen mijn organisatie. 9% 29% 22% 31% 6% 9% 0% 40% 60% 80% 100% zeer mee eens enigszins mee eens noch mee eens, noch mee oneens enigszins mee oneens zeer mee oneens weet niet / n.v.t. Vraag: Hieronder staat een aantal stellingen over de positie van het vakgebied credit management binnen uw organisatie. In welke mate bent u het eens met deze stellingen? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 19

20 Credit marketing, big data en ketenfinanciering: voorbeelden van innovaties die organisaties de afgelopen jaren hebben doorgemaakt 4 Vakgebied credit manager 4.2 Innovaties CreditMarketing Ketenfinanciering Credit risk-proces Debiteuren software Gebruik van big data Deurwaarder Data App Customer journey mapping BI analyse op profielniveau De verbeterde samenwerking met de salesorganisatie Self service portalen IBAN Digitalisering aanmaningstraject Niet teveel op DSO managen Goederen ruil Vraag: Kunt u voorbeelden noemen van innovaties die het credit management binnen uw organisatie de afgelopen jaren heeft doorgemaakt? VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 20

21 Bijlage Verantwoording Inleiding Negen jaar geleden is OnGuard gestart met het creditmanagement Trendmeter Onderzoek. Vanaf 2012 heeft OnGuard het onderzoek overgedragen aan het VCMB. Door continu onderzoek uit te laten voeren onder credit managers wil het VCMB meer inzicht krijgen in de laatste trends en ontwikkelingen op het gebied van creditmanagement. Doelgroep en methode De doelgroep van het onderzoek bestaat uit credit managers en consorten. De gegevensverzameling in dit onderzoek heeft via het onderzoekspanel van VCMB plaatsgevonden. Het onderzoek geeft cijfermatige inzichten en is dus kwantitatief van aard. De (potentiële) respondenten ontvingen een uitnodigingsmail met een link, met daarin een unieke code en wachtwoord. Via deze link kon de vragenlijst op (een afgeschermd deel van) de website van Blauw Research worden ingevuld. De vragenlijst voor dit onderzoek is ontwikkeld door Blauw Research in samenwerking met het VCMB. Vervolgens is de vragenlijst geprogrammeerd en getest in de software van Blauw Research. Steekproef, veldwerk Het volledige onderzoekspanel van het VCMB is benaderd voor het onderzoek. De bruto steekproef bestond uit een benadering van 427 panelleden. Uiteindelijk hebben 96 respondenten meegedaan aan het onderzoek. Bij aanvang van het onderzoek is 10% van de bruto steekproef uitgenodigd. Op het moment, dat ongeveer 10% van de beoogde (netto) respons was behaald, zijn tussentijds resultaten opgevraagd om te controleren of zich geen problemen hadden voorgedaan in de vragenlijst. Deze hadden zich niet voorgedaan. Vervolgens is de overige 90% uitgenodigd voor het onderzoek. Om de respons te bevorderen is er tussentijds een tweetal herinneringsmails verstuurd naar alle panelleden, die op het moment van versturen- nog niet aan het onderzoek hadden deelgenomen. De veldwerkperiode heeft gelopen van 26 september tot en met 19 oktober De invulduur van de vragenlijst betrof gemiddeld 12 minuten. Dataverwerking De mate waarin de uitkomsten van het onderzoek ook daadwerkelijk voor de gehele doelgroep gelden, uit zich o.a. in de validiteit en de betrouwbaarheid van de uitkomsten. Op deze punten wordt nader ingegaan. Validiteit Een bepalende factor in de algehele kwaliteit van onderzoek is de validiteit. Een goede validiteit duidt erop dat meetfouten binnen het onderzoeksproces worden geminimaliseerd. Bij dit onderzoek is hieraan ruime aandacht besteed. Bij de opzet en het ontwerp van de vragenlijst is veel aandacht geschonken aan de wijze van vraagstelling en aan het opstellen van (beproefde) antwoordcategorieën en schalen. Voor zover mogelijk zijn alle antwoordcategorieën en vraagblokken gerandomiseerd en gerouleerd, waardoor mogelijke volgorde-effecten zijn uitgesloten. De vragenlijst is vooraf uitvoerig getest, waardoor interpretatiefouten bij respondenten zijn geminimaliseerd. De enquête wordt computerondersteund afgenomen, waardoor een tussentijdse nauwkeurige controle mogelijk is. Betrouwbaarheid Na afloop van het veldwerk is het opgebouwde databestand gecontroleerd. Het databestand is vervolgens geschikt gemaakt voor de statistische analyses. Analyse heeft plaatsgevonden door middel van de meest gangbare toetsen. In dit rapport worden de uitkomsten significant genoemd bij een betrouwbaarheid van 95% ( =0,05). Dit betekent dat met minimaal 95% betrouwbaarheid gesteld kan worden dat waargenomen verschillen in de steekproef ook voor de gehele onderzoekspopulatie gelden. VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 21

22 Bijlage achtergrondkenmerken Credit Manager Teamleader Credit Functie 34% Branche/sector 23% Debiteurenbewaker/- 13% Hoofd administratie Financieel directeur 5% 4% 23% 22% Doelgroep Consultant 3% Financial Services manager Risk Manager 2% 1% 10% 3% 18% business to business 89% anders 23% 0% 40% Grootte CM afdeling financiële dienstverlening dienstverlening handel/distributie productie/industrie overheid/non profit overig weet niet Grootte bedrijf business to consumer overheid 2 39% 1 medewerker 2-5 medewerkers 6-10 medewerkers 18% 21% 43% 22% 34% weet niet 1% 0% 40% 60% 80% 100% medewerkers medewerkers 26 medewerkers of meer geen CM afdeling 4% 5% 10% 2% 32% weet niet 2% 0% 10% 30% 40% 50% 1-19 medewerkers medewerkers medewerkers 500 medewerkers of meer weet ik niet VCMB Trendmeter / oktober 2014 Pag. 22