Hoe werkt een computer precies?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe werkt een computer precies?"

Transcriptie

1 Hoe werkt een computer precies? Met steun van stichting Edict Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam

2 Overview Introductie SIM-PL Simulatietool voor werking computer Rekenmachine Uitbreiding: loopjes Uitbreiding: datageheugen (Harvard) Ontwerptool voor schakelingen Specificatie: logica Implementatie: poorten SIM-PL in het VO

3 Introductie SIM-PL Software Executer (Simulator) Editor Bibliotheek modellen Van poort tot processor Lesmateriaal Presentaties Practica

4 Voorbeeld lesmateriaal

5 Hoe werkt een rekenmachine? Rekenmachine bestaat uit 4 hoofdcomponenten: Program Counter (PC) Memory Registers Arithmetic Logic Unit (ALU)

6 ALU Program Counter (PC) Memory Registers Arithmetic Logic Unit (ALU)

7 ALU (16 bit) S 1 S 0 S 0 S 1 A A B A Y Y B Figuur 3: Schema ALU S 1 S 0 Operator Functie (plus) Y = A + B (min) Y = A - B 1 0 & (bitwise AND) Y = A & B 1 1 (geen operator) Y = B

8 Registers Program Counter (PC) Memory Registers Arithmetic Logic Unit (ALU)

9 Registers adres registers data uitgangen (16 bit) ( register)adres Hoeveel bit is het adres? Hoeveel bit is dit geheugen?

10 Memory Program Counter (PC) Memory Registers Arithmetic Logic Unit (ALU)

11 Memory Memory adres ingang (16 bit) Address Data data uitgang (31 bit) Aantal bits in dit geheugen: 2 16 x 31 = * 31 =

12 Program Counter Program Counter (PC) Memory Registers Arithmetic Logic Unit (ALU)

13 Instructies: Rekenkundige en logische instructies ADD SUB AND MOVE Immediate instructies (Instucties met één constant getal) ADDI SUBI ANDI LOAD

14 Datapad van een rekenkundige/logische instructie: bijv. ADD Memory Registers ALU PC Address rs rt rd reg[rs] reg[rs] Data 4 bit address 16 bit data

15 Assembly Language Memory Registers ALU PC Address rs rt rd reg[rs] reg[rs] Data Syntax : ADD rd, rs, rt Voorbeeld: ADD $7, $5, $6 Betekenis: register 7 = register 5 + register 6

16 Datapad van een instructie met een constant getal Constant getal Memory Registers ALU PC Address rs rt rd reg[rs] reg[rs] Data 4 bit address 16 bit data

17 Assembly Language: 100 Hex Memory Registers ALU PC Address rs rt rd reg[rs] reg[rs] Data Syntax: ADDI rd, rs, getal Voorbeeld: ADDI $7, $5, 0x100 Betekenis: register 7 = register Hex

18 Voer opdracht 1 en opdracht 2 uit op bladz. 6 en 7

19 Control van de rekenmachine Control PC Memory Address 4 bit address 16 bit data 3 bit control Registerfile (16) First Register rs Address Data Second Register rt Address Data Destination Reg. rd Address Data Multiplexer (Mux) ALU operatie

20 Demonstratie 16 bit calculator

21 Branch instructies: Rekenkundige en logische instructies ADD SUB AND MOVE Immediate instructies (Instucties met één constant getal) ADDI SUBI ANDI LOAD Branch instucties BZ (Branch if zero) BEQ (Branch if equal) BRA (Branch always)

22 Uitbreiding loopjes: opteller en ANDpoort Nieuwe stand PC Huidige stand PC Offset Opteller Memory Registers (16) Branch & Load PC Register Rs AND-poort PC Address Register Rt Register Rd Data ALU Evaluatie conditie (zero)

23 Nieuwe stand PC Huidige stand PC Offset Opteller Memory Registers (16) Branch & Load PC Register Rs AND-poort PC Address Register Rt Register Rd Data ALU Evaluatie conditie (zero) Syntax : BEQ rs, rt, label Voorbeeld: BEQ $7, $5, loop Betekenis: if (register 7 = register 5) goto loop

24 Demo Calculator with loops

25 Uitbreiding met Data Memory Memory Registers (16) ALU Data Memory PC Address Register # Register # Register # Data Address Data in Data out Bij een Harvard architectuur is het geheugen gescheiden in twee delen: instructiegeheugen en datageheugen( zie boekje)

26 Ontwerptool voor schakelingen

27 Voorbeeld poortschakeling: Majority Voter Set value c b a Signal cond. sensor a a Vat Signal cond. sensor b Signal cond. sensor c valve b c Majority Voter Y Valve control redundant system

28 Waarheidstabel Majority Voter a b c Y Formule: Y = (a AND b) OR (a AND c) OR (b AND c) Benodigde componenten: - Drie AND-poorten met twee ingangen - Eén OR-poort met drie ingangen Logica

29 Schema Majority Voter Y = (a AND b) OR (a AND c) OR (b AND c)

30 Ander voorbeeld: 4 bits opteller

31 SIM-PL in het VO November 2005: Materiaal getest met leerlingen van Ronald Leijtens (Damstede) Geschikt voor VWO; HAVO? Januari 2006: SIM-PL 2.0 gereed Voorjaar 2006: Materiaal testen met diverse scholen Zijn er onder jullie nog belangstellenden om te testen? Juli 2006: Lesboek en docenthandleiding voor zes tot acht lessen gereed Juli 2006: Aanbieden materiaal aan commissie urenuitbreiding 2007 Website als Community of practice

32 Vragen? Software Executer (Simulator) Editor Bibliotheek modellen Van poort tot processor Lesmateriaal Presentaties Practica

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Pipeline processor One cycle machine Calculator File of registers Assembly

Nadere informatie

Hoe werkt een rekenmachine?

Hoe werkt een rekenmachine? Hoe werkt een rekenmachine? Uit welke hardware-componenten bestaat een rekenmachine? Welke instructies kan de machine uitvoeren? Practicum met de rekenmachine I Constante getallen Instructies van het type

Nadere informatie

Antwoorden vragen en opgaven Basismodule

Antwoorden vragen en opgaven Basismodule Antwoorden vragen en opgaven Basismodule Antwoorden van vragen en opgaven van hoofdstuk 1 1. Is elke combinatorische schakeling een digitale schakeling? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Elke combinatorische

Nadere informatie

SIM-PL, auteursomgeving voor digitale componenten

SIM-PL, auteursomgeving voor digitale componenten SIM-PL, auteursomgeving voor digitale componenten Ben Bruidegom en Wouter Koolen-Wijkstra, AMSTEL-insituut UvA Samenvatting SIM-PL is een auteursomgeving om componenten te construeren en te simuleren voor

Nadere informatie

Digitale technieken Deeltoets II

Digitale technieken Deeltoets II Digitale technieken Deeltoets II André Deutz 11 januari, 2008 De opgaven kunnen uiteraard in een willekeurige volgorde gemaakt worden geef heel duidelijk aan op welke opgave een antwoord gegegeven wordt.

Nadere informatie

Antwoorden zijn afgedrukt!!!!!!!

Antwoorden zijn afgedrukt!!!!!!! Computerorganisatie INF/TEL (233) februari 2, 9. 2.3 uur 8 bladzijden met 9 opgaven 3 bladzijden met documentatie Let op: Vul het tentamenbriefje volledig in (d.w.z. naam, studentnummer, naam vak, vakcode,

Nadere informatie

informatica. hardware. overzicht. moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo)

informatica. hardware. overzicht. moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo) informatica hardware overzicht moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo) 1 moederbord basis van de computer componenten & aansluitingen chipset Northbridge (snel) Southbridge ("traag") bussen FSB/HTB moederbord

Nadere informatie

HOE WERKT EEN COMPUTER NU PRECIES?

HOE WERKT EEN COMPUTER NU PRECIES? FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM HOE WERKT EEN COMPUTER NU PRECIES? VO-MODULE DIGITALE TECHNIEK EN ARCHITECTUUR BEN BRUIDEGOM AMSTEL INSTITUUT FNWI

Nadere informatie

11011 Processor MMI Intro. Binaire representatie. Computer: Logische opbouw (Von Neumann) 3-input 1-hot detector.

11011 Processor MMI Intro. Binaire representatie. Computer: Logische opbouw (Von Neumann) 3-input 1-hot detector. NOT NOT NOT NOT NOT NOT 9-09-7 Intro MMI The Digital World 2 Peter van Kranenburg Vandaag: Terugblik vorige week Werking CPU Soorten instructies Werking CPU Cache Pipelining Digitale representatie Tekst

Nadere informatie

Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines

Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines Deze oefeningenreeks behandelt het beschrijven van computationele processen aan de hand van registermachineprogrammaʼs. Registermachines manipuleren

Nadere informatie

De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012

De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012 De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012 Tanenbaum hoofdstuk 2 von Neumann - architectuur. Tanenbaum, Structured Computer Organiza4on, FiMh Edi4on, 2006 Pearson Educa4on,

Nadere informatie

Studentnummer:... Opleiding:...

Studentnummer:... Opleiding:... Computerorganisatie INF/TEL (233) februari 2, 9. 2.3 uur 8 bladzijden met 9 opgaven 3 bladzijden met documentatie Let op: Vul het tentamenbriefje volledig in (d.w.z. naam, studentnummer, naam vak, vakcode,

Nadere informatie

Hoofdstuk 7. Computerarchitectuur

Hoofdstuk 7. Computerarchitectuur Hoofdstuk 7 Computerarchitectuur 1 controlebus CPU MEMORY I/O databus adresbus Figuur 71 Schematische opbouw van een computersysteem 8 Figuur 72 Een busverbinding Buslijn Out E A In Out E B In Out E C

Nadere informatie

Tentamen Computersystemen

Tentamen Computersystemen Tentamen Computersystemen baicosy6 2e jaar bachelor AI, 2e semester 21 oktober 213, 9u-11u OMHP D.9 vraag 1 Van een Single Cycle Harvard machine hebben de componenten de volgende propagation delay time:

Nadere informatie

scc = b) CD AB

scc = b) CD AB Computerarchitectuur en -organisatie (213030) Dinsdag 21 januari 2040, 13.30 17.00 uur 7 bladzijden met 8 opgaven 4 bladzijden met documentatie Let op: Vul het tentamenbriefje volledig in (d.w.z. naam,

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering Computerarchitectuur en netwerken 2 Memory management Assembler programmering Lennart Herlaar 10 september 2018 Inhoud 1 Protectie: Hoe het O.S. programma s tegen elkaar kan beschermen modes memory management

Nadere informatie

Inleiding Digitale Techniek

Inleiding Digitale Techniek Inleiding Digitale Techniek Week 4 Binaire optellers, tellen, vermenigvuldigen, delen Jesse op den Brouw INLDIG/25-26 Optellen Optellen is één van meest gebruikte rekenkundige operatie in digitale systemen.

Nadere informatie

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Computersysteem Een systeem dat rekenkundige operaties, data manipulaties en beslissingen kan uitvoeren, aan de hand

Nadere informatie

assembleertaal F. Vonk versie

assembleertaal F. Vonk versie 2017 assembleertaal F. Vonk versie 1 8-8-2017 inhoudsopgave 1. inleiding... - 3-2. Zeer Eenvoudige Processor v2 (ZEP2)... - 4-3. de code, simulator en geheugen... - 6-4. optellen... - 11-5. vermenigvuldigen...

Nadere informatie

Tentamen Computersystemen

Tentamen Computersystemen Tentamen Computersystemen baicosy06 2e jaar bachelor AI, 2e semester 24 september 2013 13u-15u IWO 4.04A (blauw), Academisch Medisch Centrum, Meidreef 29, Amsterdam ZuidOost Het is niet toegestaan de communicatie

Nadere informatie

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 Herhaling: Booleaanse algebra (B = {0,1},., +, ) Elke Booleaanse functie f: B n B m kan met., +, geschreven worden Met Gates (electronische

Nadere informatie

Tentamen Computersystemen

Tentamen Computersystemen Tentamen Computersystemen baicosy06 2e jaar bachelor AI, 2e semester 23 september 2013 13u-15u IWO 4.04A (blauw), Academisch Medisch Centrum, Meidreef 29, Amsterdam ZuidOost Het is niet toegestaan communicatieapparatuur

Nadere informatie

EE1410: Digitale Systemen BSc. EE, 1e jaar, 2011-2012, 2e werkcollege

EE1410: Digitale Systemen BSc. EE, 1e jaar, 2011-2012, 2e werkcollege EE4: igitale Systemen BSc. EE, e jaar, 2-22, 2e werkcollege Arjan van Genderen, Stephan Wong, Computer Engineering 5 t/m 22-3-22 elft University of Technology Challenge the future Voor je begint. ownload

Nadere informatie

Samenvatting Computer Architectuur 2006-2007

Samenvatting Computer Architectuur 2006-2007 Sequentiële logica Wat is sequentiële logica We noemen dit ook wel final state machine. Het neemt een ingang en een huidige toestand en vertaalt die via een combinatorische functie in een uitgang en een

Nadere informatie

Meetopdrachten Poortschakelingen 1 met Multisim

Meetopdrachten Poortschakelingen 1 met Multisim Meetopdrachten Poortschakelingen 1 met Multisim In dit document leest u hoe u de meetopdrachten bij de les Poortschakelingen-1 (lescode 5-30.3) kunt uitvoeren met de simulatiesoftware van Multisim. Dit

Nadere informatie

Computerarchitectuur. Terugblik / discussie / oefenopgaven

Computerarchitectuur. Terugblik / discussie / oefenopgaven Computerarchitectuur Terugblik / discussie / oefenopgaven Kristian Rietveld http://ca.liacs.nl/ Trends & Performance Voorkennis We bouwden een 4-bit microprocessor bij Digitale Technieken. Bij computerarchitectuur

Nadere informatie

Opleiding: ESE, HAN Opl.variant: vt Groep/Klas: ES2 Digitaal Signaal Ontwerpen 26 januari 2012 Tijd: 13:30 15:00

Opleiding: ESE, HAN Opl.variant: vt Groep/Klas: ES2 Digitaal Signaal Ontwerpen 26 januari 2012 Tijd: 13:30 15:00 Tentamen Engineering 2011/2012: Opleiding: ESE, HN Opl.variant: vt Groep/Klas: ES2 Digitaal Signaal Ontwerpen 26 januari 2012 Tijd: 13:30 15:00 Vakcode: DSO deel 2 Lokaal: Docent: RZ antal tentamenbladen:

Nadere informatie

Digitaal is een magisch woord

Digitaal is een magisch woord Digitaal is een magisch woord Hieronder leest u over digitale logica. De theorie en de praktijk. Dit werk moet nog uitgebreid worden met meer informatie over TTL, CMOS en varianten. Daarnaast kunnen de

Nadere informatie

De computer als processor

De computer als processor De computer als processor DE FYSIEKE COMPUTER Componenten van de computerconfiguratie Toetsenbord Muis Scanner Microfoon (Extern geheugen) Invoerapparaten Uitvoerapparaten Monitor Printer Plotter Luidspreker

Nadere informatie

Proeftentamen in1211 Computersystemen I (Opm: de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets)

Proeftentamen in1211 Computersystemen I (Opm: de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets) TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Informatietechnologie en Systemen Afdeling ISA Basiseenheid PGS Proeftentamen in1211 Computersystemen I (Opm: de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets)

Nadere informatie

Sequentiële gepijplijnde machine

Sequentiële gepijplijnde machine Sequentiële gepijplijnde machine Samenvatting controlesignalen Als we de controlesignalen van vorig hoofdstuk nemen, kunnen we per cyclus een naam geven aan de stap. We plaatsen hiervoor wel de registerbeschrijving

Nadere informatie

Digitale en analoge technieken

Digitale en analoge technieken Digitale en analoge technieken Peter Slaets February 14, 2006 Peter Slaets () Digitale en analoge technieken February 14, 2006 1 / 33 Computerarchitectuur 1 Processors 2 Primair geheugen 3 Secundair geheugen

Nadere informatie

Jan Genoe KHLim. Reken schakelingen. Jan Genoe KHLim

Jan Genoe KHLim. Reken schakelingen. Jan Genoe KHLim Jan Genoe KHLim Meestal aangewend in digitale computers optellers optellers-aftrekkers Vermenigvuldigers ingebed in een grotere rekeneenheid ALU (Arithmetic and logical unit) 2 Talstelsels definitie Tiendelig

Nadere informatie

2 Algemene opbouw van een computersysteem

2 Algemene opbouw van een computersysteem Procescomputer E. Gernaat 1 Microprocessoren algemeen Informatie-verwerking zoals behandeld is momenteel vrijwel geheel overgenomen door microprocessoren. Wanneer we voortborduren op het idee van combinatorische

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Optimalisatie van de mmips. Forwarding optie 1. Design flow. implementation

Inhoudsopgave. Optimalisatie van de mmips. Forwarding optie 1. Design flow. implementation 2 Inhoudsopgave Optimalisatie van de mmips pc Sander Stuijk Veel gestelde vragen Hoe moet ik forwarding implementeren? Hoe moet ik clipping implementeren? Waarom is mijn simulatie zo traag? Hoe kan ik

Nadere informatie

Computerarchitectuur. H&P App. C. Pipelining

Computerarchitectuur. H&P App. C. Pipelining Computerarchitectuur H&P App. C. Pipelining Kristian Rietveld http://ca.liacs.nl/ Motivatie Pipelining is een techniek die tegenwoordig in iedere CPU wordt gebruikt om de performance te verbeteren. Idee:

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering Computerarchitectuur en netwerken 2 Memory management Assembler programmering Lennart Herlaar 12 september 2016 Inhoud 1 Protectie: Hoe het O.S. programma s tegen elkaar kan beschermen modes memory management

Nadere informatie

EE1410: Digitale Systemen BSc. EE, 1e jaar, , 8e hoorcollege

EE1410: Digitale Systemen BSc. EE, 1e jaar, , 8e hoorcollege EE4: Digitale Systemen BSc. EE, e jaar, 22-23, 8e hoorcollege rjan van Genderen, Stephan Wong, Computer Engineering 3-5-23 Delft University of Technology Challenge the future Hoorcollege 8 Combinatorische

Nadere informatie

Proeftentamen in1211 Computersystemen I (NB de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets)

Proeftentamen in1211 Computersystemen I (NB de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets) TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Informatietechnologie en Systemen Afdeling ISA Basiseenheid PGS Proeftentamen in1211 Computersystemen I (NB de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets)

Nadere informatie

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013 Geheugenbeheer ICT Infrastructuren 2 december 2013 Doelen van geheugenbeheer Reloca>e (flexibel gebruik van geheugen) Bescherming Gedeeld/gemeenschappelijk geheugen Logische indeling van procesonderdelen

Nadere informatie

NLT-module DIGITALE TECHNIEK voor HAVO Ontwerpen van digitale schakelingen met SIM-PL op een PC

NLT-module DIGITALE TECHNIEK voor HAVO Ontwerpen van digitale schakelingen met SIM-PL op een PC NLT-module DIGITALE TECHNIEK voor HAVO Ontwerpen van digitale schakelingen met SIM-PL op een PC Ben Bruidegom 2007 AMSTEL instituut Universiteit van Amsterdam Kruislaan 404 1098 WV Amsterdam 2 3 Voorwoord

Nadere informatie

VRIJ TECHNISCH INSTITUUT Burg.Geyskensstraat 11 3580 BERINGEN. De PLC geïntegreerd in de PC. Vak: Toegepaste informatica Auteur: Ludwig Theunis

VRIJ TECHNISCH INSTITUUT Burg.Geyskensstraat 11 3580 BERINGEN. De PLC geïntegreerd in de PC. Vak: Toegepaste informatica Auteur: Ludwig Theunis Burg.Geyskensstraat 11 3580 BERINGEN De PLC geïntegreerd in de PC. Vak: Toegepaste informatica Auteur: Ludwig Theunis Versie: vrijdag 2 november 2007 2 Toegepaste informatica 1 De Microprocessor Zowel

Nadere informatie

Ben Bruidegom. Reconstruction: NLT-module Digitale techniek Context: Disco

Ben Bruidegom. Reconstruction: NLT-module Digitale techniek Context: Disco Reconstruction: NLT-module Digitale techniek Context: Disco 2 Context If humidity is > 8% or the temperature > 26 C a fan is blowing; If there are 3 persons inside the disco a red light switches on; If

Nadere informatie

Examen computerarchitectuur

Examen computerarchitectuur Examen computerarchitectuur Vrijdag 6 juni 2008, 14:00 Prof. Koen De Bosschere Naam, Voornaam: Richting: Belangrijk 1. Vergeet niet uw naam en voornaam te vermelden. 2. Schrijf de antwoorden in de daarvoor

Nadere informatie

EE1410: Digitale Systemen BSc. EE, 1e jaar, , vragencollege 2

EE1410: Digitale Systemen BSc. EE, 1e jaar, , vragencollege 2 EE4: Digitale Systemen BSc. EE, e jaar, 22-23, vragencollege 2 Arjan van Genderen, Stephan Wong, Computer Engineering 7-6-23 Delft University of Technology Challenge the future Vragencollege Tentamen dinsdag

Nadere informatie

Hoofdstuk 4. Digitale techniek

Hoofdstuk 4. Digitale techniek Hoofdstuk 4 Digitale techniek 1 A C & =1 F Figuur 4.1: Combinatorische schakeling. A C & & F A = & F C Figuur 4.2: Drie-input AND. A C _ >1 & F Figuur 4.3: Don t care voorbeeld A? F Figuur 4.4: Onbekende

Nadere informatie

1945, eerste DC. Eigen logo

1945, eerste DC. Eigen logo 1945, eerste DC Eigen logo Doelstelling: Binnen uw computer ruimte verzamelt u diverse informatie over bijvoorbeeld stroomverbruik van uw apparatuur. Via welk netwerk kunt u deze data verwerken. Welk

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 In- en uitgangssignalen van microprocessoren 1.1 Overzicht signalen Informatie van en naar een microprocessor

Nadere informatie

Oefeningen Digitale Elektronica (I), deel 4

Oefeningen Digitale Elektronica (I), deel 4 Oefeningen Digitale Elektronica (I), deel 4 Oefeningen op min en maxtermen, decoders, demultiplexers en multiplexers (hoofdstuk 3, 3.6 3.7) Wat moet ik kunnen na deze oefeningen? Ik kan de minterm en maxtermrealisatie

Nadere informatie

Deel 1: Arduino kennismaking. Wat is een microcontroller, structuur van een programma, syntax,

Deel 1: Arduino kennismaking. Wat is een microcontroller, structuur van een programma, syntax, Deel 1: Arduino kennismaking Wat is een microcontroller, structuur van een programma, syntax, Wat is een microcontroller Wat is een microcontroller? Microcontroller = kleine dedicated computer. - Beperkt

Nadere informatie

Sequentiële Logica. Processoren 24 november 2014

Sequentiële Logica. Processoren 24 november 2014 Sequentiële Logica Processoren 24 november 2014 Inhoud Eindige automaten Schakelingen met geheugen Realisatie van eindige automaten Registers, schuifregisters, tellers, etc. Geheugen Herinnering van week

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (4)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (4) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek () E. Gernaat (ISBN 978-90-7930--6) De Atmel ATmega38/P microcontroller. Uitvoering De ATmega38 is een microprocessor van de Amerikaanse firma ATMEL

Nadere informatie

In- en uitgangssignalen van microprocessoren

In- en uitgangssignalen van microprocessoren In- en uitgangssignalen van microprocessoren E. Gernaat 1 Overzicht signalen Informatie van en naar een microprocessor kan parallel of seriëel gebeuren. Bij parallel-overdracht zal elke lijn (draad) een

Nadere informatie

PIC Callgever Door PA1RUM

PIC Callgever Door PA1RUM PIC Callgever Door PA1RUM Aanleiding Tijdens de radiokampweek 2008 is deze callgever met veel enthousiasme gebouwd. Niet alleen omdat het een zeer eenvoudig en veelzijdig ontwerp is, maar ook omdat het

Nadere informatie

De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (2)

De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (2) De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (2) Timloto o.s. / E. Gernaat / ISBN 978-90-79302-06-2 Op dit werk is de Creative Commens Licentie van toepassing. Uitgave: september 2012

Nadere informatie

Computerarchitectuur. H&P Appendix A: Instruction Set Principles

Computerarchitectuur. H&P Appendix A: Instruction Set Principles Computerarchitectuur H&P Appendix A: Instruction Set Principles Kristian Rietveld http://ca.liacs.nl/ Instruction Sets Een processor moet precies worden verteld wat deze moet doen. Dit staat opgeschreven

Nadere informatie

Gebruikershandleiding 2015 1

Gebruikershandleiding 2015 1 Gebruikershandleiding 2015 1 1. Bouw S-tablet 1.1 De 3 delen van de informatieverwerking: Invoer: 2 vaste invoerorganen: drukknop en schuifschakelaar 2 aansluitmogelijkheden: extra invoerorganen Impulsgenerator:

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 Procescomputer 1.1 Microprocessoren algemeen De informatie-verwerking zoals is behandeld, is vrijwel geheel

Nadere informatie

MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110

MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110 MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110 Opvragen en aansturen van I/O via MODBUS RTU over RS232 of MODBUS IP of directe TCP/IP-socket. De MODBUS4S110 is een unit die als slave via MODBUS RTU (RS232) of

Nadere informatie

Digitale technieken Microprocessoren

Digitale technieken Microprocessoren Digitale technieken Microprocessoren ir. Patrick Colleman Inhoudstafel Inhoudstafel. Afkortingen. Inleiding - voorwoord 1 Hoofdstuk 1 : Voorstelling van getallen en karakters. 2 1.1 Voorstelling van binaire

Nadere informatie

De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (3)

De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (3) De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (3) Timloto o.s. / E. Gernaat / ISBN 978-90-79302-06-2 Op dit werk is de Creative Commens Licentie van toepassing. Uitgave: september 2012

Nadere informatie

VANTEK Discovery set. N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. N991240#1

VANTEK Discovery set. N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. N991240#1 9 9 1. 2 4 0 VANTEK Discovery set N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. 1 Inhoudsopgave Binair rekenen Pulse en Countermodule blz. 3 Informatieverwerking Input en outputmodules blz.

Nadere informatie

Digitale Systemen (ET1 410)

Digitale Systemen (ET1 410) Digitale Systemen (ET1 410) Arjan van Genderen Stephan Wong Faculteit EWI Technische Universiteit Delft Cursus 2011 28-4-2011 EE1 410 (Stephan Wong) Pagina 1 Verschil simulatie en synthese Simulatie: functioneel

Nadere informatie

Spreekvaardigheidstraining met behulp van Automatische Spraak-Herkenning (ASH)

Spreekvaardigheidstraining met behulp van Automatische Spraak-Herkenning (ASH) Spreekvaardigheidstraining met behulp van Automatische Spraak-Herkenning (ASH) Helmer Strik Afdeling Taalwetenschap Centre for Language and Speech Technology (CLST) Radboud Universiteit Nijmegen Overview

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 5: Timers/counters & Interrupts Timers/counters Hardware timers/counters worden in microcontrollers gebruikt om onafhankelijk van de CPU te tellen. Hierdoor kunnen andere

Nadere informatie

Uitwerking oefententamen Computerarchitectuur December 2016

Uitwerking oefententamen Computerarchitectuur December 2016 Uitwerking oefententamen Computerarchitectuur December 2016 I.a. De overall CPI kan worden berekend met de formule n IC i CPI Instruction count CPI i voor de ratio vullen we telkens de geven frequentie

Nadere informatie

b) Geef het schema van een minimale realisatie met uitsluitend NANDs en inverters voor uitgang D.

b) Geef het schema van een minimale realisatie met uitsluitend NANDs en inverters voor uitgang D. Basisbegrippen Digitale Techniek (213001) 9 november 3000, 13.30 17.00 uur 8 bladzijden met 10 opgaven Aanwijzingen bij het maken van het tentamen: 1. Beantwoord de vragen uitsluitend op de aangegeven

Nadere informatie

7,6. Samenvatting door A woorden 12 april keer beoordeeld. Natuurkunde. Natuurkunde Systemen. Systemen

7,6. Samenvatting door A woorden 12 april keer beoordeeld. Natuurkunde. Natuurkunde Systemen. Systemen Samenvatting door A. 1243 woorden 12 april 2013 7,6 12 keer beoordeeld Vak Natuurkunde Natuurkunde Systemen Systemen We onderscheiden 3 soorten gegevensverwerkende systemen: meetsysteem: meet een grootheid

Nadere informatie

Informatica Universiteit van Amsterdam. Een multi-architectuur C-compiler voor SIM-PL. Robin Perz. 20 augustus Bachelor Informatica

Informatica Universiteit van Amsterdam. Een multi-architectuur C-compiler voor SIM-PL. Robin Perz. 20 augustus Bachelor Informatica Bachelor Informatica Informatica Universiteit van Amsterdam Een multi-architectuur C-compiler voor SIM-PL Robin Perz 20 augustus 2013 Supervisor(s): Toto van Inge (UvA) Signed: Toto van Inge (UvA) 2 Samenvatting

Nadere informatie

Scan-pad technieken. Zet elk register om in een scan-pad register (twee opeenvolgende D-latches: master-slave):

Scan-pad technieken. Zet elk register om in een scan-pad register (twee opeenvolgende D-latches: master-slave): Zet elk register om in een scan-pad register (twee opeenvolgende D-latches: master-slave): D is de normale data ingang C is de normale fase 1 klok I is de data ingang van het shift-regiester A is de klok

Nadere informatie

EE1410: Digitale Systemen BSc. EE, 1e jaar, , vragencollege 1

EE1410: Digitale Systemen BSc. EE, 1e jaar, , vragencollege 1 EE40: Digitale Systemen BSc. EE, e jaar, 202-203, vragencollege Arjan van Genderen, Stephan Wong, Computer Engineering 28-3-203 Delft University of Technology Challenge the future Huiswerk hoorcollege

Nadere informatie

Logische Schakelingen

Logische Schakelingen Logische Schakelingen Reader Elektro 2.2 Erik Dahmen Techniek en Gebouwde Omgeving Logische Schakelingen Inhoudsopgave: Definitie Logische Schakelingen EN / NEN functie OF / NOF functie NIET-functie De

Nadere informatie

Logo quiz Project Inleiding op de Logo!

Logo quiz Project Inleiding op de Logo! Logo quiz Project Inleiding op de Logo! Project ontwikkelt door: Tim van Schuylenburg Ben van Kruisbergen Inhoudsopgave Projectbeschrijving en Planning 2 Blz. De benodigdheden en aansluitschema 4-8 Complete

Nadere informatie

2 Elementaire bewerkingen

2 Elementaire bewerkingen Hoofdstuk 2 Elementaire bewerkingen 19 2 Elementaire bewerkingen 1 BINAIRE GETALLEN In het vorige hoofdstuk heb je gezien dat rijen bits worden gebruikt om lettertekens, getallen, kleuren, geluid en video

Nadere informatie

Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368

Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368 Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368 Handleiding bij het gebruik van een microcontroller in het Accelerometerproject (Project II) Er zijn speciaal voor het Accelerometerproject

Nadere informatie

DE ASTRO PI PROGRAMMEREN VOOR MISSION ZERO

DE ASTRO PI PROGRAMMEREN VOOR MISSION ZERO DE ASTRO PI PROGRAMMEREN DOCENTENHANDLEIDING 1 Deze handleiding is bedoeld om leerlingen te ondersteunen bij de Astro Pi Challenge, waarbij leerlingen een programma voor de Astro Pi-computer in het ISS

Nadere informatie

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen.

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. Flex_Rooster WERKBOEK INTRODUCTIE iseries Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. ICS Opleidingen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: Ontwerpen van combinatorische schakelingen Nand - nor logica

Hoofdstuk 4: Ontwerpen van combinatorische schakelingen Nand - nor logica Hoofdstuk 4: Ontwerpen van combinatorische schakelingen Nand - nor logica Na de geziene leerstof zijn we stilaan in staat om praktisch toepasbare digitale schakelingen de ontwerpen en te realiseren. ij

Nadere informatie

Versie: A Datum: Pag: 1 van 5

Versie: A Datum: Pag: 1 van 5 Versie: A Datum: 28-02-2018 Pag: 1 van 5 Algemeen Doel van deze instructie is om snel aan de slag te kunnen met een servosysteem dat is opgebouwd uit een TRIO MC4N motion controller en één of meer ESTUN

Nadere informatie

Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontroller Uit Wikipedia A microcontroller (sometimes abbreviated µc or uc) is a small computer on a single integrated circuit

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. De Von Neumann-architectuur

Hoofdstuk 2. De Von Neumann-architectuur Input Interface Output Interface Informatica Deel III Hoofdstuk 2 De Von Neumann-architectuur 2.1. Organisatie. De overgrote meerderheid der digitale computers zijn georganiseerd zoals weergegeven in fig.

Nadere informatie

Project Digitale Systemen

Project Digitale Systemen Project Digitale Systemen Case Study The Double Dabble algorithme Jesse op den Brouw PRODIG/2014-2015 Introductie Double Dabble In de digitale techniek wordt veel met decimale getallen gewerkt, simpelweg

Nadere informatie

Opdracht week 4 INLDIG 1

Opdracht week 4 INLDIG 1 Opdracht week 4 Binair-naar-BCD omzetting Inleiding In de digitale techniek worden getallen opgeslagen in het binaire talstelsel. Rekenschakelingen zijn zo eenvoudig te ontwerpen. Helaas is het aflezen

Nadere informatie