Detailhandelsvisie Land van Cuijk

Transcriptie

1 Detailhandelsvisie Land van Cuijk

2

3 Droogh Trommelen en Partners (DTNP) Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg BS Nijmegen T E [email protected] W Opdrachtgevers: Contactpersoon: Gemeenten Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis De heer D. Horst Projectteam DTNP: De heer K. Trommelen De heer R. Eijkelkamp Projectnummer: Datum: 20 april 2016 Detailhandelsvisie Land van Cuijk

4

5 Inhoudsopgave 1 Context Inleiding Regioprofiel Huidige winkelstructuur 6 2 Trends in de winkelmarkt Ontwikkelingen detailhandel Minder winkels Ladder voor duurzame verstedelijking 17 3 Visie regionale winkelstructuur Uitgangspunten Gewenste winkelstructuur Profilering hoofdcentra 25 4 Uitvoeringskader Regionale beleidskeuzes Uitvoeringsstrategie 29 Bijlagen 32 Bijlage 1 Proces 33 Bijlage 2 Winkelplannen en -initiatieven Land van Cuijk 35 Bijlage 3 Branche-indeling 36

6

7 01 Hoofdstuktitel Context

8 1.1 Inleiding Aanleiding Een aantal landelijke maatschappelijke ontwikkelingen (o.a. internetbestedingen en schaalvergroting) leiden tot een afname en wijziging van de behoefte aan winkelmeters en winkellocaties. Deze ontwikkelingen leiden tot verdringingseffecten en leegstand. De Provincie Noord-Brabant heeft geconcludeerd dat ten behoeve van de economische vitaliteit van centrumgebieden en de leefbaarheid in dorpen en steden het van groot belang is om breed gedragen regionale detailhandelsvisies op te stellen. De regio Noordoost Brabant, waar het Land van Cuijk een subregio van is, heeft naar aanleiding hiervan inmiddels een regionale detailhandelsfoto op laten stellen en stelt een visie en afsprakenkader op voor detailhandel (-ontwikkelingen) in de regio. De regio Land van Cuijk (subregio van Noordoost-Brabant) hecht belang aan regionale afstemming en heeft in het uitvoeringsprogramma van de Strategische Visie Land van Cuijk reeds opgenomen dat een regionale detailhandelsvisie zal worden opgesteld, zodat 2 lokale consequenties van de veranderde winkelmarkt regionaal het hoofd geboden kunnen worden. Doel Met een regionale detailhandelsvisie willen de gemeenten in het Land van Cuijk beschikken over een helder beeld van de wijze waarop de winkelvoorzieningen in de toekomst voor alle inwoners van het Land van Cuijk beschikbaar zijn en blijven. De regionale detailhandelsvisie geeft aan wat de kansen en mogelijkheden zijn voor verdere profilering van de regio en de toekomstige positie van grote en kleine centra en winkelontwikkelingen in de kleine kernen en periferie. Daarnaast biedt de visie voor gemeenten en regio een instrument en handreiking, waarmee ze samen met ondernemers kunnen bouwen aan een vitale regionale detailhandelsstructuur. Proces Aan de beginfase van de visie heeft consultatie plaatsgevonden onder alle winkeliersverenigingen en centrummanagementorganisaties in de regio. Daarnaast is een brainstormsessie gehouden met regionale smaakmakers uit diverse sectoren (o.a. toerisme, horeca, detailhandel en industrie) over de kenmerken en kwaliteiten van de regio. Bij de totstandkoming van de visie heeft meerdere malen een terugkoppeling plaatsgevonden met een ambtelijke werkgroep en een stuurgroep met de portefeuillehouders van de vijf gemeenten (bijlage 1). Leeswijzer In de volgende paragrafen worden de relevante kenmerken van de regio en de detailhandelsstructuur geschetst. Voor een meer gedetailleerde beschrijving van de huidige vraag- en aanbodstructuur verwijzen we naar de Regionale detailhandelsfoto Noordoost Brabant (BRO, 2014). In hoofdstuk 2 worden de trends in de winkelmarkt en de consequenties hiervan voor het Land van Cuijk geduid. Op basis van de landelijke en lokale ontwikkelingen en lokale en regionale beleidsambities worden in hoofdstuk 3 keuzes en uitgangspunten geformuleerd en vertaald in de visie op de regionale winkelstructuur. Hoofdstuk 4 is het uitvoeringskader, waarin de strategie en het instrumentarium worden gepresenteerd waarmee van visie tot uitvoering gekomen kan worden.

9 Aanleiding: sterk veranderende winkelmarkt Doel: visie op gewenste detailhandelsstructuur Toeristische kwaliteit: buitengebied Land van Cuijk 1.2 Regioprofiel Ligging, feiten en cijfers Land van Cuijk ligt in het oosten van Noord- Brabant en bestaat uit de gemeenten Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en Sint Anthonis. De regio telt circa inwoners (tabel 1). De meest recente prognose van provincie Noord-Brabant gaat uit van inwoners in 2020 en stabilisatie van dat inwonertal in de jaren daarna. Stabilisatie van het inwonertal in de regio gaat gepaard met vergrijzing en ontgroening van de bevolking. De regio wordt gekenmerkt door het overwegend landelijke karakter met een grote hoeveelheid kleine kernen. In de regio zijn meer dan 20 kernen met minder dan inwoners. Alleen de kernen Cuijk en Boxmeer tellen meer dan inwoners. In het Land van Cuijk is een hecht en actief verenigingsleven en is een grote zelfredzaamheid onder zowel ondernemers als bewoners. Het buitengebied wordt gekenmerkt door een grote diversiteit aan natuur- en cultuurlandschappen met een hoge ruimtelijke kwaliteit. Ook de Maas, de historische binnenstad van Grave en enkele attracties (o.a. ZooParc Overloon, oorlogsmuseum en Fitland XL Mill) hebben een aantrekkingskracht op dag- en verblijfstoeristen in het gebied en de omliggende regio (o.a. Mookerplas/Gennep). In de regio zijn momenteel jaarlijks circa toeristische overnachtingen. Met de ontwikkeling van de Kraaijenbergse Plassen bij Cuijk (o.a. recreatiewoningen en grote jachthaven), kan het aantal toeristische overnachtingen in de regio verdubbelen. In het Land van Cuijk is er gemiddeld 1,6 m² winkelvloeroppervlak (wvo) per inwoner. Dit is nagenoeg gelijk aan het landelijk gemiddelde (1,7 m² wvo/inwoner). In zowel absolute zin als in relatief opzicht beschikken Boxmeer en Cuijk over het grootste winkelaanbod (tabel 1 en figuur 1). Tabel 1 Inwonertal en winkelaanbod in 2015 per gemeente in het Land van Cuijk Gemeente Inwonertal m 2 wvo (excl. leegstand) Boxmeer Cuijk Grave Mill en St. Hubert Sint Anthonis TOTAAL

10 Bescheiden positie in bovenregionale context Landelijke kwaliteiten en sociodemografische kenmerken van Land van Cuijk dragen bij aan de eenheid binnen de regio. Vanuit de bovenregionale (winkel-) voorzieningenstructuur is van een logisch samenhangend gebied echter maar beperkt sprake. Dit komt enerzijds door het ontbreken van een centrale hoofdkern in de regio. Het grootste centrum, Boxmeer, heeft slechts een functie voor het zuidelijke deel van de regio. Anderzijds wordt dit versterkt door de invloedsfeer van grotere steden rondom Land van Cuijk op deze regio. Udencentrum (recent uitgebreid met H&M en V&D) heeft een verzorgingsfunctie als winkelstad voor inwoners uit Mill en Sint Anthonis. De binnenstad van Nijmegen (recent uitgebreid met o.a. Primark) is een interessante winkelstad voor met name het noordelijk deel van het Land van Cuijk (Grave en Cuijk). Venray-centrum is de belangrijke kooplocatie voor de zuidelijke kernen van de gemeente Boxmeer. De grootste centra in het Land van Cuijk liggen op de grens van de regio (kaart 1) en hebben op hun beurt een verzorgingsbereik die de regiogrens overstijgt, zie hierna. Bescheiden positie in bovenregionale context Boxmeer-centrum: grootste winkelgebied in de regio Figuur 1 Winkelaanbod gemeenten Land van Cuijk (in m² wvo) Bron: Locatus Benchmarkverkenner, , bewerkt door DTNP 4

11 Kaart 1 Ligging Land van Cuijk in bovenregionale context 5

12 Vanuit bovenregionaal perspectief is de aantrekkingskracht van de detailhandel in Land van Cuijk op zichzelf zeer beperkt. De aantrekkingskracht van Nijmegen, Venlo en Uden is vele malen groter. Met het ruime detailhandelsaanbod in Kleve en Goch ontbreekt een directe aanleiding om vanuit het Duitse achterland naar het kleinere winkelaanbod aan de andere kant van de Maas te rijden. Van de toenemende bovenregionale toeristische aantrekkingskracht van het Land van Cuijk kan de detailhandel in de regio wel (proberen te) profiteren. 1.3 Huidige winkelstructuur Figuur 2 Overzicht winkelgebieden Land van Cuijk (in m² wvo) Feiten en cijfers winkelaanbod Land van Cuijk Het winkelaanbod in het Land van Cuijk telt bijna 500 winkels met een totale omvang van circa m² winkelvloeroppervlak (wvo). Dit is exclusief circa m² wvo leegstand (12%), verdeeld over circa 100 panden. Circa 75% van het winkelaanbod in het Land van Cuijk ligt in de gemeenten Boxmeer en Cuijk, terwijl hier 60% van de bevolking is gehuisvest. Dit wordt met name verklaard door de gemeenteoverstijdende verzorgingsfunctie van de centra van Boxmeer en Cuijk. Bron: Locatus Benchmarkverkenner, , bewerkt door DTNP 6

13 Kaart 2 Huidige winkelstructuur Land van Cuijk (winkelgebieden geschaald naar omvang) In Land van Cuijk zijn 8 winkelgebieden, waarvan 7 centra, en 1 grootschalige concentratie aan de Grotestraat in Cuijk (figuur 2). Circa 50% van het winkelvloeroppervlak is solitair gevestigd. Boxmeer-centrum De Steenstraat in Boxmeer-centrum heeft de allure van een echte winkelstraat met een aantal hoogwaardige (mode-)winkels en lunchrooms. Het relatief rijke, traditionele en actieve karakter (lokaal verenigingsleven) van de bevolking is terug te zien in dit straatbeeld. Evenementen zoals de Metworstrennen, wielercriterium Daags na de Tour en de Vaart zijn typerend voor Boxmeer (± inwoners). Het centrum van Boxmeer is met ruim m² wvo, verdeeld over circa 110 winkels het grootste winkelgebied in het Land van Cuijk. Inmiddels staan er circa 20 panden leeg (± m² wvo), ook op centrale locaties in het kernwinkelgebied. Met name het supermarktenaanbod is met 6 aanbieders opvallend ruim. Het centrum heeft primair een verzorgingsfunctie voor inwoners van de gemeenten Boxmeer, Sint Anthonis en (delen van) Gennep. De Maas is voor consumenten (tegenwoordig) geen barrière. 7

14 Cuijk-centrum Cuijk-centrum ligt aan de Maas. Cuijk ( inwoners) is een dorp met een stedelijk en multicultureel karakter. De vernieuwde schouwburg in het centrum is een regionale trekker in het cultuuraanbod. Cuijk staat vooral bekend om haar evenementen tijdens carnaval (elfkroegentocht) en de Nijmeegse vierdaagse (dag van Cuijk). Cuijk-centrum is met ruim m² wvo (± 80 winkels) het tweede centrum van de regio Land van Cuijk met eveneens een divers winkelaanbod (figuur 2). Er is behoorlijk veel leegstand: ruim m² wvo; circa 30 panden. Cuijk-centrum heeft primair een boodschappen- en (gerichte) koopfunctie voor inwoners van de gemeente en omliggende kleine kernen uit aangrenzende gemeenten (o.a. Mook en Gassel). Grave-centrum Grave (± inwoners) heeft een nagenoeg volledig intacte historische binnenstad die het centrum aan de Maas een romantisch en pittoresk aangezicht geeft. In deze sfeervolle en authentieke entourage zijn diverse onderscheidende, specialistische winkeltjes en horecagelegenheden gevestigd. 8 In Grave-centrum zijn circa 50 winkels. De meeste winkels zijn relatief klein. De omvang van het winkelvloeroppervlak bedraagt slechts circa m² wvo. Het Arsenaal staat leeg. Leegstand in het kernwinkelgebied (carré) is beperkt. Het centrum heeft in de basis een functie als boodschappencentrum voor inwoners van de gemeente en heeft ook een functie voor Nederasselt. Daarnaast heeft de binnenstad een (boven-)regionale toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht: binnenstadsbezoek als vrijetijdsbesteding. Mill-centrum Het centrumgebied van Mill (± inwoners) is matig herkenbaar als zodanig en vertoont momenteel weinig samenhang. Met het centrumplan (in ontwikkeling) wordt ingezet op verbetering van de boodschappenfunctie (o.a. compacte opzet en vergroting supermarkt). Het centrum moet daarnaast een landingspunt worden voor fietstoeristen. Fitland XL (health/sport- en leisureconcept) is een bijzondere publiekstrekker in de kern. In Mill-centrum zijn circa 25 winkels, met een gezamenlijke omvang van circa m² wvo. Het aanbod bestaat voor het grootste deel uit landelijk bekende boodschappenformules (o.a. twee supermarkten, drogist, Centrum Boxmeer: traditioneel en netjes Centrum Cuijk: stads dorp aan de Maas Cenrum Grave: romantisch historisch binnenstadje

15 Centrum Mill: wordt compact boodschappencentrum Centrum Sint-Anthonis: Brink en boodschap Boodschappenwinkels in centra Overloon en Wanroij huishoudelijk en klein warenhuis). Verspreid over het centrumgebied staan enkele panden leeg. Mill is de meest nabije en logische boodschappenlocatie voor inwoners uit overige kernen in de gemeente. In Langenboom en Sint Hubert ontbreekt een boodschappenvoorziening. Sint Anthonis-centrum Sint Anthonis (± inwoners) is een gemoedelijk dorp in een omgeving van bos, heide en agrarisch gebied. De Brink is de groene centrale plaats in het centrum, met een hoge verblijfskwaliteit. Er is maar een beperkte hoeveelheid voorzieningen (winkels en terrassen) rondom de brink, waardoor er weinig lokaal en toeristisch publiek op af komt. Enkele langdurig leegstaande panden op zichtlocaties in het centrum dragen hier niet aan bij. In Sint Anthonis-centrum zijn ruim 20 winkels (± m² wvo) versnipperd over een ruim centrumgebied. De twee supermarkten zijn de belangrijkste publiekstrekkers in het winkelaanbod. De supermarkten en het overig dagelijks winkelaanbod hebben een verzorgingsfunctie voor de kern Sint Anthonis en omliggende kleine kernen in de gemeente. Potenties voor een ruimer aanbod ontbreken door de nabijheid van het veel grotere Boxmeer-centrum. Veel winkels in niet-dagelijkse branches in Sint Anthonis moeten autonoom hun klanten uit een gebied groter dan de gemeente zien te trekken om te functioneren. Kleinere kernen In de kernen Overloon (± inwoners) en Wanroij (± 3.000) is een centrumgebied met meerdere winkels (respectievelijk 12 en 7), met een supermarkt als belangrijkste publiekstrekker (figuur 2). Het grote aantal verblijfstoeristen in de directe omgeving van deze kernen draagt bij aan het functioneren van deze lokale boodschappencentra. In Vierlingsbeek (± inwoners) is een volwaardige servicesupermarkt aanwezig, die kan functioneren doordat deze winkel ook de basisvoorziening is voor inwoners van omliggende kleinere kernen Maashees, Holthees, Groeningen en Vortum-Mullem, waar geen dagwinkel is (kaart 2). In Haps, Oeffelt, Oploo en Rijkevoort is een kleinschalige supermarkt gevestigd (200 à 500 m² wvo). Deze winkels hebben een verzorgingsfunctie voor inwoners van deze kleine kern, primair voor de kleine en vergeten boodschap. 9

16 In de kleinste kernen (< inwoners) ontbreekt (inmiddels) het draagvlak voor winkels. In o.a. Langenboom en Gassel is de afgelopen jaren een kleinschalige supermarkt onrendabel gebleken. Wel blijken in een aantal situaties kleinschalige functiecombinaties in kleinere kernen succesvol, zoals een bakker annex snackbar in Beugen en Gassel, of detailhandel als nevenactiviteit van een (agrarisch) bedrijf. Voor het doen van de geregelde aankopen zijn inwoners van deze kleine woonkernen gericht op het boodschappencentrum van een groter dorp, in alle gevallen maximaal enkele kilometers verderop. Overige verspreide bewinkeling Bijna 40% van de winkels in het Land van Cuijk is buiten een van de centrumgebieden gevestigd. In dit verspreide aanbod, bestaande uit bijna 200 winkels, komen alle branches voor, en de winkelpanden zijn divers van omvang. Circa 30 panden (± m² wvo) waar een winkel in heeft gezeten of zou mogen vestigen, staan leeg. Het grootste deel van het volumineuze aanbod (branches woninginrichting, doehet-zelf en tuin, ook vaak aangeduid als 10 PDV-branches) is perifeer gevestigd op solitaire locaties in de grotere kernen. Aan de randen van Boxmeer (Beugen) en Cuijk zijn enkele grotere bouwmarkten, en een tuincentrum gevestigd, soms in elkaars nabijheid (PDV-zone). Van een grootschalig regionaal functionerend PDV-cluster of woonboulevard is in het Land van Cuijk geen sprake. Winkelplannen en -ideeën In het Land van Cuijk zijn enkele winkelplannen en ontwikkelingsmogelijkheden, variërend van marktwens tot planologisch toegestaan en/of in ontwikkeling. De zeven meest concrete mogelijke ontwikkelingen zijn opgenomen in bijlage 2. Een deel van de plannen betreft een uitbreiding in het centrumgebied ten behoeve van vergroting en verplaatsing van bestaande winkels (centra van Boxmeer, Cuijk en Mill). Voor de rest gaat het om nieuwe winkels buiten centra. De uitbreiding bij realisatie van alle plannen bedraagt circa m² brutovloeroppervlak (bvo). Dit komt neer op circa m² wvo*. * bvo = wvo + niet voor consumenten toegankelijke ruimten (opslag, kantine, etc.). Het wvo bedraagt circa 80% van het bvo. Beperkt draagvlak voor winkels in kleinere kernen Bouwmarkten en tuincentra verspreid gevestigd Enkele winkelplannen op nieuwe locaties

17 02 Hoofdstuktitel Trends in de winkelmarkt

18 2.1 Ontwikkelingen detailhandel Van groei naar verdringing Het consumentengedrag wijzigt, mede als gevolg van de opkomst van internet, smartphones en andere technologische innovaties. Dit heeft gevolgen voor het functioneren van fysieke winkels en winkelgebieden. Waar tot enkele jaren terug sprake was van een steeds maar groeiend aanbod vindt nu in toenemende mate verdringing plaats. Kleinere en zwakkere spelers worden verdrongen door grote spelers met meer inkoopkracht, schaalvoordelen en financiële armslag. Niet alleen zelfstandige ondernemers, maar ook (tot voor kort) toonaangevende winkelformules staan onder druk (o.a. Blokker-formules en Hema). Winkels worden gesloten of hele ketens gaan zelfs failliet (o.a. V&D en Miss Etam). Behalve wijzigend consumentengedrag zijn er ook andere autonome trends die effecten hebben op de winkelstructuur in Nederland. In dit hoofdstuk worden deze landelijke trends in de detailhandel, en de gevolgen daarvan voor de winkelstructuur van Land van Cuijk, beschreven. 12 Balans tussen vraag en aanbod is verstoord Het totale winkeloppervlak in Nederland is tussen 2003 en 2015 met ± 16% gegroeid tot circa 28 mln m² wvo, vooral in de periferie. Daarbovenop staat ruim 3,5 mln m² wvo leeg (± 11%). In het Land van Cuijk is sprake van een vergelijkbaar zorgelijk leegstandsniveau (12%). Het winkelaanbod groeide in Nederland het afgelopen decennium sneller dan de bevolking. Non-foodbestedingen door consumenten in winkels nemen elk jaar verder af, waardoor met toenemende snelheid non-foodwinkels uit het straatbeeld verdwijnen. Treffend voorbeeld is het overaanbod in winkels met woninginrichting, als gevolg van het veel te grote aantal regionale woonboulevards. Schaalvergroting blijft doorzetten Een belangrijke trend in de detailhandel is schaalvergroting, in winkelvloeroppervlak en door langere openingstijden. Ook de toename van het aandeel winkels dat onderdeel is van een keten (filialisering) is een vorm van schaalvergroting. Schaalvergroting is een belangrijke strategie om te overleven in de verdringingsmarkt. De omvang van de gemiddelde winkel groeide tussen 2003 en 2015 van 224 naar Winkelvloeroppervlak in Nederland is toegenomen Balans vraag en aanbod non-food ernstig verstoord Schaalvergroting supermarkten

19 284 m² wvo: nieuwe winkelruimte is gemiddeld groter, en kleine winkels verdwijnen vaker. Het aandeel filiaalbedrijven nam toe van 26% in 2003 tot bijna 40% eind Het totale aantal vestigingen van filiaalbedrijven neemt landelijk inmiddels ook af. In de centra van het Land van Cuijk vinden de laatste jaren zowel sluitingen van zelfstandigen als van filiaalvestigingen plaats. Ook in de supermarktbranche is de schaalvergroting duidelijk zichtbaar. Om aan de toenemende wensen van consumenten te kunnen voldoen (ruim assortiment, gemak, comfort) hebben supermarkten een steeds groter oppervlak nodig. Supermarkten, zowel service als discount, worden dan ook gemiddeld steeds groter. Het aantal kleinschalige supermarkten (<800 m² wvo) is de afgelopen jaren fors afgenomen. Het aantal supermarkten met een omvang tussen de en m² wvo is juist gegroeid*. Door de schaalvergroting worden verzorgingsgebieden ook steeds groter en blijven er per saldo op termijn minder supermarkten over. Het verdwijnen van kleinschalige supermarken in kleine kernen * HBD (2013), Feiten & cijfers supermarkten van het Land van Cuijk is in lijn met de landelijke ontwikkeling. Opschaling van de winkelstructuur In de winkelstructuur als geheel vindt ook schaalvergroting (opschaling) plaats: door het groeiende aanbod is de concurrentie tussen winkelcentra groot. Kleine centra staan onder druk, grotere centra werden de afgelopen jaren groter ten koste van kleinere centra. Deze ontwikkeling zet naar verwachting de komende jaren door. De regionale winkelfunctie van omliggende binnensteden is recent versterkt (o.a. Uden en Nijmegen), waardoor de rol van de veel kleinere centra in het Land van Cuijk voor recreatief winkelen beperkt is. Nagenoeg alle winkelketens zetten niet langer in op expansie, enkele supermarkt- en discountformules uitgezonderd. In toenemende mate focussen zij op een beperkter aantal locaties in grote centra en verzorgingsgebieden**. Daar wordt geïnvesteerd in uitbreiding en nieuwe concepten. Op overige locaties wordt nauwelijks nog geïnvesteerd, steeds vaker worden vestigingen gesloten. ** DTNP (2012), Onderzoek vestigingsstrategie toonaangevende winkelformules Vergrijzing bij consumenten en winkeliers Consumenten besteden minder als gevolg van de economische recessie. Daarnaast hebben ook vergrijzing en ontgroening een nadelig effect op de omzet: ouderen besteden gemiddeld minder in winkels dan personen in de leeftijdsgroepen tussen de 20 en 65 jaar (gezinsvorming, carrière, groter wonen, etc.). Dit heeft vooral gevolgen voor bestedingen in de niet-dagelijkse sector. Het proces van vergrijzing en stagnatie in de bevolkingsgroei speelt in alle gemeenten in het Land van Cuijk. Ook aan de aanbodzijde heeft de vergrijzing grote gevolgen. In 2010 was circa 35% van de zelfstandige mkb-ers in Nederland reeds ouder dan 50 jaar. Een groot deel van de zelfstandige winkeliers (babyboomgeneratie) gaat of is recent met pensioen. Het aantal ondernemers dat een bedrijf wil of kan overnemen is beperkt door het ongunstige perspectief. Dit betekent dat veel winkelruimte de komende jaren vrijkomt zonder opvolging of nieuwe invulling. Het aantal zelfstandige winkeliers neemt ook in het Land van Cuijk per saldo af. Met name leegkomende panden aan de randen van de centrumgebieden (uit de loop) en op perifere locaties zullen niet meer door winkels heringevuld worden. 13

20 Marktaandeel internet blijft toenemen Bestedingen per m² nemen niet alleen af, er vindt ook een verschuiving plaats van bestedingen naar webwinkels. Het marktaandeel van internetaankopen in de totale detailhandelsbestedingen in Nederland groeide binnen 15 jaar van 0% naar circa 8%. In de non-foodsector neemt het marktaandeel van internet snel toe (o.a. mode). Voor sommige branches ligt dit al boven de 20% (o.a. media en elektronica). Naar verwachting zal het marktaandeel van internet verder toenemen. Dit heeft grote impact op het functioneren van standaardaanbod in het middensegment. Hoe groot het marktaandeel van internet wordt, is moeilijk te voorspellen. Beschikbare prognoses lopen sterk uiteen. Dit hangt onder meer af van technologische ontwikkelingen en de mate waarin nieuwe branches erin slagen zich aan te passen aan de online markt. Online en fysieke winkelbestedingen lopen steeds meer door elkaar (omnichannel). Op basis van prognoses lijkt een marktaandeel van 15% in de totale detailhandel in 2020 realistisch. Met de hierdoor afnemende en op onderdelen verandere vraag naar fysieke ruimte zal rekening gehouden moeten worden Minder winkels Minder behoefte aan fysieke winkels De gevolgen van de ontwikkelingen zijn zeer groot in de winkelmarkt. De groei van internet en demografische ontwikkelingen (vergrijzing en krimp) leiden tot een afnemende behoefte aan fysieke winkels. Deze krimp is minstens zo groot als het marktaandeel internet zal toenemen, met structurele leegstand tot gevolg (exclusief effecten bij realisatie van de planvoorraad). De ontwikkelingen in de winkelmarkt hebben verschillende gevolgen per type winkelgedrag en type winkelgebied. Per saldo zullen winkels op goede locaties winkels op zwakke locaties verdringen. Dit betekent bedreigingen (toename leegstand) voor het ene winkelgebied, en kansen voor het andere. Kansrijke gebieden: beleving en boodschappen Grote hoofdcentra (binnensteden) hebben een sterke uitgangspositie door het grote aanbod. Zij kunnen zich met sfeer en beleving blijven onderscheiden van internet, doordat dergelijke centra zich niet alleen richten op kopen als bezoekmotief, maar ook op het verblijven. Een dagje naar de stad en je daar vermaken is een Marktaandeel internet zal nog verder toenemen Winkelformules kritischer in vestigingsbeleid Behoefte aan fysieke winkels neemt af

21 Kansrijke winkelgebieden Kwetsbare winkelgebieden Grotere binnensteden: sfeer en beleving Consumenten blijven de behoefte houden om recreatief te winkelen. Zij kiezen voor winkelgebieden met de meeste sfeer en beleving. Kleine dorps- en buurtcentra: weinig keuze Onaantrekkelijke gebieden door weinig keuze (weinig aanbod). Mobiele consumenten gaan naar completere centra op grotere afstand. Runshoppingcentra: concurrentie van internet Deze winkelgebieden kunnen zich slecht onderscheiden van internet. Internet biedt meer keuze en de laagste prijs. Grote dorps- en wijkcentra: dagelijks en gemak Snel de boodschappen doen. Er is voldoende keuze (aanbod), de locatie is goed bereikbaar en er zijn voldoende parkeerplaatsen. Middelgrote centra: kleurloos Onvoldoende onderscheidende winkels ( dertien in een dozijn ). Hierdoor slaan consumenten deze centra steeds vaker over. Thematische centra: onvoldoende draagvlak Kwetsbaar door overaanbod in combinatie met afnemende bestedingen. Dit geldt met name voor woonboulevards. 15

22 belangrijker motief voor de consument dan het kopen van producten. Een regionale winkelfunctie is voor geen van de centra in het Land van Cuijk een kansrijke ambitie. Hiervoor is het aanbod in alle centra te beperkt en de positie van omliggende steden te sterk. Door de historische entourage heeft de binnenstad van Grave wel een toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht, waarvan het aanwezige winkelaanbod kan profiteren. In een bredere context kunnen de hoofdcentra van de gemeenten in het Land van Cuijk wel inspelen op de toenemende behoefte aan beleving bij consumenten. Beleving en ontmoeting (onder de mensen) zijn onderscheidende kwaliteiten van centra ten opzichte van internet. Inwoners en (een toenemend aantal) toeristen in de regio zijn te verleiden tot centrumbezoek als vrijetijdsbesteding mits er daadwerkelijk iets te beleven is. Boodschappencentra blijven komend decennium kansrijk, mits het aanbod compleet is en keuze biedt in de nabijheid van de consument (gemak). De Nederlandse consument blijft naar verwachting voor de dagelijkse boodschappen nog sterk georiënteerd op fysieke winkels. Het kost weinig moeite voor 16 de gemiddelde consument om in fysieke winkels de dagelijkse boodschappen te doen, omdat boodschappenaanbod vaak nabij is. Supermarkten zijn de basis bij het hedendaagse boodschappen doen en zijn daarmee cruciale publiekstrekkers voor overige winkels in boodschappencentra. De boodschappenfunctie is de basis waarop alle centra in het Land van Cuijk functioneren. Zelfs voor de binnenstad van Grave is de boodschappenfunctie en daarmee de aanwezigheid van een supermarkt onmisbaar. Kwetsbare gebieden: kleinschalig en run Kwetsbaar zijn centra die te klein zijn en/of centra met weinig onderscheidend vermogen (o.a. buurtsuper of middelgroot centrumgebied met doorsnee aanbod). Op termijn zal het aantal winkels hier blijven teruglopen. Het wegvallen van de kleinschalige supermarktvoorziening in Gassel en Langenboom is hiervan een logisch gevolg. Consumenten verkiezen een completer aanbod en slaan een dergelijke kleine voorziening steeds vaker over. Ook winkelaanbod aan de randen van centrumgebieden is kwetsbaar. Deze winkellocaties liggen uit de loop en kunnen in toenemende mate de concurrentie met Boodschappenfunctie is de basis voor alle centra Inspelen belevingsbehoefte bewoner en toerist kans Geen bestaansrecht zeer kleinschalige supermarkt

23 winkelaanbod dat wel in de loop ligt niet aan. Op deze randlocaties zijn veel wisselingen in het aanbod waarbij per saldo leegstand toeneemt en de winkelfunctie afneemt. In de grotere centra in het Land van Cuijk is dit het beste zichtbaar (o.a. Molenstraat, Grotestraat en Kaneelstraat in Cuijk-centrum en deel winkelpassage Kloostertuin in Boxmeer-centrum). Kwetsbaar zijn daarnaast winkellocaties die zich specifiek richten op prijs en run (grootschalige locaties in de periferie). Deze functie is door internet overgenomen (meest makkelijke en goedkope aankooplocatie). Het ontbreken van een grote perifere winkellocatie of grootschalig thematisch concept, zoals een woonboulevard, is dan ook een zegen voor het Land van Cuijk. 2.3 Ladder voor duurzame verstedelijking Ladder en goede ruimtelijke ordening Als reactie op het overprogrammeren van ruimtelijke functies, waaronder detailhandel, is van rijkswege de Ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd. Met de Ladder wordt duurzaam ruimtegebruik nagestreefd. Overheden (provincies en gemeenten) dienen stedelijke ontwikkelingen waarvoor wijziging van het bestemmingsplan noodzakelijk is hieraan te toetsen. Dit afwegingskader is ook van toepassing op detailhandelsontwikkelingen. De Ladder voor duurzame verstedelijking voor detailhandel vraagt van gemeenten bij nieuwe winkelontwikkelingen eerst te beoordelen of er een actuele (regionale) behoefte is naar de ontwikkeling (trede 1) en of er mogelijkheden zijn voor herstructurering binnen of aan de rand van bestaand stedelijk gebied (trede 2), voordat een nieuwe perifere locatie wordt overwogen (trede 3). Het bepalen van de behoefte gaat verder dan het kwantitatief bepalen van de marktruimte. Kwalitatieve argumenten dienen leidend te zijn in de afweging, zoals (leegstands-)effecten op de bestaande en gewenste winkelstructuur en de betekenis van de ontwikkeling voor consumenten (gaat die er per saldo op vooruit). Raad van State kijkt kritisch naar effecten Uit recente jurisprudentie blijkt dat de Raad van State bij nieuwe winkelontwikkelingen de deugdelijkheid en volledigheid van de onderbouwing kritisch beoordeelt. De Raad van State toetst sinds de introductie van de Ladder voor duurzame verstedelijking de noodzaak voor het ontwikkelen van nieuwe winkellocaties. De ontwikkeling moet aantoonbaar voorzien in een behoefte bij de consument (toegevoegde waarde), én effecten op bestaande winkelgebieden dienen door de gemeente expliciet te zijn meegewogen, voordat een bestemmingsplan gewijzigd mag worden. Het gegeven dat er een ontwikkelaar en afnemers (huurders) zijn, is van ondergeschikt belang. Ontwikkelingen op de ene locatie hebben effecten op andere locaties. Programmatisch denken vanuit deellocaties en faciliteren van aanbodgestuurde ontwikkelingen zijn verleden tijd en worden dan ook steeds vaker succesvol juridisch aangevochten. Een actuele visie op de gewenste winkelstructuur biedt, ten dienste van de consument (bewoners en bezoekers), een Ladder-proof ruimtelijk ontwikkelingskader voor detailhandel. 17

24 03 Hoofdstuktitel Visie regionale winkelstructuur

25 3.1 Uitgangspunten Keuzes nodig: prioriteit bij centra De detailhandelsmarkt is veranderd in een verdringingsmarkt. Ook als kansen benut worden (zie hierna) zal de behoefte aan fysieke winkelruimte in het Land van Cuijk per saldo afnemen. Om de winkelmarkt niet stil te laten vallen zijn keuzes in locaties nodig (investeringszekerheid). Door te focussen op voor consumenten interessante locaties kunnen winkelvoorzieningen hier op duurzame wijze behouden blijven. Centrumgebieden hebben voor inwoners en bezoekers van het Land van Cuijk de grootste meerwaarde en zijn ook het meest kansrijk als winkellocatie. Aan de vitaliteit van de centrumgebieden wordt door alle gemeenten in het Land van Cuijk prioriteit gegeven in het ruimtelijk detailhandelsbeleid. Ook op regionale schaal zetten regio Noordoost-Brabant en provincie Noord-Brabant in op versterking van de centrumgebieden. Een dergelijke strategie kan enkel slagen indien deze gekoppeld is aan een zeer terughoudende opstelling ten aanzien van detailhandelsontwikkelingen op overige locaties. Kansen: lokale binding en toeristisch potentieel De voor Land van Cuijk typerende sterke lokale binding (verenigingsleven) is een belangrijke kracht en kans voor de detailhandel in de regio. Indien goed ingespeeld wordt op lokale behoeften kan de detailhandel een positie behouden in het bovenregionale krachtenspel en ten opzichte van internet. Door nabijheid, gunfactor en het bieden van service kunnen winkels hun meerwaarde houden. Het is aan ondernemers om (nieuwe technologische) mogelijkheden te benutten en lokale marktkansen te pakken. Gemeenten in het Land van Cuijk kunnen de markt hierin ondersteunen door een helder ruimtelijk kader te bieden, waardoor de winkelmarkt dynamisch kan blijven investeren en ontwikkelen. Zonder keuzes is er geen zekerheid en gebeurt er niets. Centra met een compleet boodschappenaanbod zijn kansrijk. Een goed ingepast supermarktenaanbod is hierbij cruciaal. Deze winkels trekken weekrond veel bezoekers die in hoge mate supermarktbezoek combineren met bezoek aan andere winkels en centrumfuncties (zie kader op pagina 21). Voor alle centra in het Land van Cuijk is boodschappen doen de kansrijke basis van waaruit een breder aanbod nagestreefd kan blijven. Toerisme is een groeimarkt in het Land van Cuijk. Zowel in het verblijfstoerisme, fietstoerisme als overig dagtoerisme uit een grotere regio (o.a. Duitsland) liggen kansen. Op het toeristische product van de regio als geheel worden inspanningen gepleegd (o.a. bureau toerisme Land van Cuijk en Verrassend Platteland). De uitdaging is het toeristisch bezoek, dat nu vooral op het buitengebied afkomt, ook naar de centra te halen. Met name de centra van Cuijk en Grave kunnen door hun ligging direct aan de Maas profiteren van verblijfstoeristen (bootjes) van de Dommelsvoort-ontwikkeling. Om zowel toeristen als bewoners van de regio aan de centra te kunnen binden is het van belang de centra aantrekkelijk en levendig te houden en hierbij een brede functiemix na te streven met ook horeca, cultuur en evenementen. Om iets te kopen hoeft een consument immers de deur niet meer uit. Door onderscheidende kwaliteiten tussen de centra te benadrukken kan gepoogd worden de binding in de regio en het toeristisch potentieel te vergroten. Detailhandel en regionale vitaliteit De beschikbaarheid van winkelvoorzieningen draagt positief bij aan de leefkwaliteit in de regio. Als inwoners van het 19

26 20 Land van Cuijk kunnen blijven beschikken over een goed voorzieningenniveau in hun omgeving heeft dit een grotere meerwaarde voor de leefbaarheid dan de aanwezigheid van een (te) kleine winkel in de directe woonomgeving*. Door potenties te bundelen en te kiezen voor een beperkt aantal centra (opschaling in de structuur), verspreid over de regio, kan de meest optimale winkelstructuur worden gewaarborgd. Dit zijn de centra van de grotere kernen. Andere (publieksgerichte) voorzieningen (o.a. onderwijsinstellingen en zorgfuncties) worden ook vooral in deze kernen geconcentreerd**. Bundeling van functies met een opschalingsbehoefte vergroot de kansen op behoud van kwalitatief goed voorzieningenaanbod in het Land van Cuijk (combinatiebezoek en functiesynergie). Anderzijds zijn de potenties voor detailhandel voor een deel afhankelijk van de regionale vitaliteit (arbeidsmarkt en woonkwaliteit beïnvloeden demografische ontwikkelingen). Detailhandel is slechts een van de vele onderdelen die de vitaliteit van een regio bepalen. Vanzelfsprekend is het * DTNP (2014), Detailhandel en leefbaarheid ** Land van Cuijk (2013), Strategische visie Land van Cuijk ook vanuit detailhandelsoptiek van groot belang dat de economische vitaliteit van de gehele regio op peil blijft. In voorliggende sectorale visie op de detailhandel kunnen niet alle maatschappelijk-ruimtelijke vraagstukken worden opgelost. Consequenties van de keuzes in de regionale detailhandelsvisie zullen, waar nodig, voor overige sectoren moeten worden meegenomen in beleidsuitwerkingen. Ambitie Regio Land van Cuijk streeft voor haar ruimtelijke detailhandelsstructuur naar: een vitale winkelstructuur die inspeelt op de veranderde winkeltrends en demografische ontwikkelingen, waarbij beoogd wordt de leefbaarheid in heel Land van Cuijk (grote en kleine kernen) positief te beïnvloeden en winkelvoorzieningen voor alle inwoners beschikbaar te houden; een voor inwoners en bezoekers aantrekkelijk geprofileerde winkelstructuur, met onderscheidende centrumgebieden. Uitgangspunten visie Op basis van de ambities kiest de regio Land van Cuijk de volgende uitgangspunten voor de detailhandelsvisie: kwalitatieve versterking van de bestaande structuur door ruimte voor dynamiek (o.a. schaalvergroting, functiemenging) te bieden in compacte centrumgebieden van de grootste kernen, waarbinnen lokale onderscheidende kwaliteiten kunnen worden benut; behoud van een lokale supermarkt of andere kleinschalige basiswinkelvoorziening in de kleine kernen, indien economisch rendabel; behoud van regionale spreiding van (overwegend) lokaal of bovenlokaal functionerend aanbod in volumineuze branches woninginrichting, doe-het-zelf en tuin; het alleen toestaan van nieuwe winkelontwikkelingen die bijdragen aan de gewenste winkelstructuur; organische transitie van verspreide bewinkeling die niet bijdraagt aan de detailhandelsstructuur. Om dynamiek in de winkelmarkt en verbeteringen van het winkelaanbod te stimuleren (pro-actief) kiest de regio Land van Cuijk voor de beste locaties in bestaand stedelijk gebied dat reeds gebruikt wordt voor detailhandel en andere publieksgerichte commerciële centrumfuncties (duurzaam ruimtegebruik). Deze lijn sluit aan bij het afwegingsprincipe van de Ladder voor duurzame verstedelijking.

27 Combinatiebezoek supermarkten en speciaalzaken Het combinatiebezoek tussen supermarkten en dagelijkse speciaalzaken is groot. Uit grootschalig onderzoek* onder supermarktbezoekers in 30 dorps- en wijkcentra in Nederland blijkt dat gemiddeld 65% van de supermarktklanten één of meer andere winkels binnenloopt tijdens hetzelfde bezoek aan het winkelgebied. In centra waar de supermarkt op zeer korte afstand (tot 50 meter) van het overige winkelaanbod ligt (met de entree in het zicht) is het combinatiebezoek aanzienlijk hoger (75%) dan in situaties waar de ruimtelijke relatie minder goed is. Het combinatiebezoek neemt dan heel snel af. Uit het onderzoek blijkt tevens dat de omvang van de supermarkt geen invloed heeft op het aandeel (%) supermarktklanten dat het bezoek combineert met andere winkels. * DTNP (2010), Combinatiebezoek supermarkten en dagelijkse speciaalzaken 21

28 3.2 Gewenste winkelstructuur Gewenste detailhandelsstructuur De gewenste hoofdwinkelstructuur voor Land van Cuijk is als volgt opgebouwd (kaart 3): Hoofdcentra Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Anthonis. Deze centra hebben gezamenlijk een regiodekkende functie, voor het doen van boodschappen en overige geregelde en gerichte aankopen, voor alle inwoners van het Land van Cuijk. Basiswinkelvoorziening met dagelijks aanbod in kleinere kernen, mits voldoende lokaal draagvlak, variërend van een klein dagelijks centrum (Overloon en Wanroij) tot kleine supermarkt (o.a. Vierlingsbeek, Haps en Oeffelt). Potenties bundelen in de hoofdcentra De centra van de vijf grootste kernen in het Land van Cuijk, te weten Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Anthonis, zijn de basis van de toekomstig gewenste winkelstructuur. Door winkels en daarmee winkelbezoekers in een compact kernwinkelgebied van deze centra te bundelen, blijft in de regio een vestigingsmilieu voor winkels in diverse branches behouden. 22 Binnen de compacte kernwinkelgebieden van deze centra is volop ruimte voor dynamiek in de winkelmarkt. Het aantal winkels zal ook in de kernwinkelgebieden naar verwachting afnemen. Vrijkomende ruimte kan in dit gebied deels worden opgevangen door schaalvergroting van bestaande aanbieders. Ook nieuwe initiatieven en concepten kunnen hier landen. Gedacht kan worden aan seizoensgebonden of gedeeltelijke verhuur van winkelruimte aan agrariërs, andere productiebedrijven of webshops uit de regio. Ook mengvormen van cultuur, ambachten, en/of lichte horeca met winkelverkoop, integratie van afhaalpunten voor online bestellingen of vernieuwing op de warenmarkt zijn mogelijk kansrijk (ouderen en parttimers zijn een groeiende doelgroep voor doordeweekse markten). De huidige verzorgingsposities van de centra zijn uitgangspunt voor de visie. Dit betekent dat de centra van Boxmeer en Cuijk een gemeenteoverstijgende verzorgingsfunctie houden. De overige centra functioneren in de visie primair lokaal (gemeenteverzorgend). Grave-centrum heeft naast een primair lokale boodschappenfunctie een autonome regionale toeristisch-recreatieve functie. Basis voor hoofdcentra: geregelde boodschappen Dynamiek binnen compact kernwinkelgebied Onderscheidende kwaliteiten per centrum benutten

29 Kaart 3 Gewenste hoofdwinkelstructuur Land van Cuijk De basis voor de vijf hoofdcentra is hetzelfde: boodschappenaanbod voor inwoners van de gemeente en een compacte opzet. Dit boodschappenaanbod bestaat uit supermarkten, versspeciaalzaken en winkels in frequent-benodigde non-food, zoals persoonlijke verzorging, huishoudelijke artikelen, bloemen, basismode en/of klein warenhuis. Indien hier goed invulling aan gegeven wordt, blijven er kansen voor aanvullend niet-dagelijks winkelaanbod. In Boxmeer, Cuijk en Grave is het draagvlak, en daarmee de extra potenties voor aanvullend aanbod, groter dan voor Mill en Sint Anthonis. Ondanks de gelijke basisfunctie zijn de vijf hoofdcentra verschillend in zowel centrumaanbod als verschijningsvorm. Elk centrum zal zijn lokale kwaliteiten willen benutten om bezoekers te trekken. Door hierbij ook de kwaliteiten ten opzichte van elkaar te kennen en hierop af te stemmen, ontstaat een meerwaarde in de totale winkelstructuur. In paragraaf 3.3 wordt nader ingegaan op deze meerwaarde van de complementariteit. Kleinere kernen: alleen winkel indien rendabel In kleinere kernen blijven mogelijkheden voor winkelvoorzieningen bestaan, indien economisch houdbaar en passend bij het 23

30 lokale draagvlak. Voor Overloon en Wanroij is, mede door de vele verblijfstoeristen in de directe omgeving, vooralsnog draagvlak voor behoud van een lokaal verzorgend centrumgebied met een supermarkt en enkele overige winkels. Voor enkele andere kernen is vooralsnog draagvlak voor maximaal een enkele voorziening in de vorm van een (kleine) supermarkt. Dergelijk aanbod biedt bewoners een basisvoorziening in de eigen kern en heeft primair een functie voor de kleine of vergeten boodschap. De supermarkt in Vierlingsbeek is daarnaast de basiswinkel voor kleine kernen in de directe omgeving, die alle op relatief grote afstand tot een hoofdcentrum liggen (bundeling potenties). Zeer kleinschalige initiatieven die leiden tot behoud van een vorm van basiswinkel in de kleinste kernen kunnen beleidsmatig worden ondersteund. Een goede ondernemer die bijvoorbeeld een kleinschalige gecombineerde functie met horeca wil exploiteren of zelfgeproduceerde producten als ondergeschikte neveninkomst van een agrarisch bedrijf wil verkopen, kan dit onder voorwaarden doen (hoofdstuk 4). Voor een volwaardige winkel is in de kleinste kernen en het buitengebied geen 24 economisch draagvlak en deze worden beleidsmatig dan ook niet nagestreefd. Bestedingspotentieel uit deze kernen is nodig om het voorzieningenniveau van de centra in hoofdkernen op peil te houden (bundeling potenties). Het bieden van toegang tot winkelaanbod aan het toenemende aantal minder mobiele bewoners van kleine kernen is een kans voor lokale ondernemers om haar lokale binding en omzet op peil te houden. Een klantenophaalservice, een (online) bestelen bezorgservice of haal- en brengservice van een lokale supermarkt kan uitkomst bieden. Al naargelang de omvang en ernst van het dreigende maatschappelijke probleem van zelfstandig thuiswonende ouderen zonder toegang tot winkels toeneemt, kunnen gemeenten individueel of gezamenlijk besluiten tot lokaal maatwerk (bijvoorbeeld een pendeldienst). Spreiding PDV-winkels Een situatie van spreiding van bouwmarkten, breedpakketzaken tuincentra en woonwinkels (volumineuze branches) over de regio Land van Cuijk wordt behouden. Op deze wijze beschikken bewoners van het Land van Cuijk over aanbod op beperkte afstand. Vanwege het Draagvlak voor winkels veelal simpelweg te klein Soms is een dagelijkse winkel houdbaar voor dorp Plus Verbeeten heeft een haal- en brengservice

31 (Boven)lokale PDV mag buiten de winkelstructuur Meerwaarde onderscheidende centrumprofielen Cuijk-centrum kan inspelen op ligging aan de Maas overwegend zeer doelgericht bezochte karakter en de weinig keuzegevoelige assortimenten is nabijheid doorgaans belangrijker dan keuze. Op strategische, goed bereikbare locaties in het stedelijke gebied van de grotere kernen kunnen winkels in volumineuze branches toegestaan of bestaande winkels vergroot worden, mits een situatie van vergelijkbare spreiding over de regio in stand blijft (PDVaanbod, branche-richtlijn in bijlage 3). Uitbreidingspotenties voor volumineuze winkels ontbreken en daarom wordt beleidsmatig niet op voorhand op nieuwe uitbreidingslocaties voorgesorteerd. Bestaande mogelijkheden in centra en op bedrijventerreinen kunnen uitgangspunt blijven voor winkels in volumineuze branches. De keuze in locaties en spreiding van dit aanbod over de kern is een lokale beleidsverantwoordelijkheid. Een regionaal cluster voor winkels in volumineuze branches en/of grootschalige winkels in reguliere niet-dagelijkse branches is uiterst kwetsbaar en bedreigend voor de functie en positie van de hoofdcentra in de gewenste hoofdwinkelstructuur en de spreiding van volumineus aanbod over de regio. Derhalve wordt een dergelijke ontwikkeling in het Land van Cuijk niet toegestaan. Overige nieuwe winkelontwikkelingen wordt eveneens beleidsmatig geen extra mogelijkheden geboden (hoofdstuk 4). 3.3 Profilering hoofdcentra Meerwaarde diversiteit in centrumbeleving Uit de brainstormsessie met smaakmakers uit diverse sectoren in Land van Cuijk en de gevoerde gesprekken met ondernemersverenigingen kwam naar voren dat de centra, voor zowel regiobewoners als bezoekers, interessanter zijn als ze verschillend zijn ten opzichte van elkaar. Het bieden van belevingskwaliteit (er moet iets te zien of te doen zijn) heeft, na versterking van de boodschappenfunctie, prioriteit. Het zijn immers de centrale ontmoetingscentra voor inwoners van het Land van Cuijk. In plaats van elkaar (onbewust) te beconcurreren, levert het de centra naar verwachting per saldo meer op als ze de eigen kwaliteiten kennen en vervolgens de onderscheidende kwaliteiten ten opzichte van de andere hoofdcentra proberen te vergroten. Regiobewoners wordt meer diversiteit in centrumsfeer geboden, waardoor gepoogd wordt ze, als vrijetijdsbesteding, vaker voor een centrum in het Land van Cuijk te laten kiezen dan voor een groter centrum buiten de 25

32 regio. Ook voor toeristen die (overwegen) in de regio (te) verblijven, wordt meer keuze geboden, waardoor het potentiële aantal centrumbezoeken door deze doelgroep toeneemt. Deze marketingstrategie vraagt om een proces waarbij lokaal en vervolgens regionaal naar de unieke kwaliteiten wordt gekeken (hoofdstuk 4). Door acties, bijvoorbeeld ter aankleding van de openbare ruimte en het organiseren van evenementen, op elkaar af te stemmen, passend bij het profiel van de verschillende centra, wordt voor het geheel het meeste effect gesorteerd. Kaart 4 Visie winkelstructuur Land van Cuijk Eerste voorzet profielen hoofdcentra Per hoofdcentrum zijn, als voorzet, hierna een aantal trefwoorden benoemd die mogelijk aanknopingspunten bieden voor de beoogde onderscheidende profilering (kaart 4): Boxmeer-centrum: traditioneel, netjes, bourgondisch, de Metworstrennen, Daags na de Tour. Cuijk-centrum: urban, multiculti, cultuur, Maas, Romeinen, Vierdaagse, Elfkroegentocht. Grave-centrum: romantisch, authentiek, culinair, vesting, historisch, Maas, Ballonfestival. Mill-centrum: ontspannen, gezondheid, natuur, landgoederen. Sint Anthonis: gemoedelijk, kunst, fietsen, Brink, bos, hei, agrariërs. 26

33 04 Hoofdstuktitel Uitvoeringskader

34 4.1 Regionale beleidskeuzes Beleidskader nieuwe winkelontwikkelingen Om de regionale winkelstructuur van het Land van Cuijk te versterken in een verdringingsmarkt (minder winkels) zijn scherpe keuzes in locaties noodzakelijk. Centrumgebieden hebben de grootste meerwaarde voor consumenten en bieden de beste kansen voor synergie en een zo compleet en sterk mogelijke structuur. Daarom wordt er voor gekozen de centra te versterken. Elke winkelontwikkeling dient bij te dragen aan de gewenste winkelstructuur. Beleidskeuze: ontwikkelingen centra faciliteren Binnen het compacte kernwinkelgebied van de hoofdkernen zijn (vernieuwende) detailhandelsontwikkelingen toegestaan, mits deze aansluiten bij de beoogde verzorgingsfunctie van het winkelgebied. Beleidskeuze: lokale winkel kleine kern toestaan In overige kernen worden initiatieven voor behoud of nieuwvestiging van één of enkele winkels beleidsmatig ondersteund, mits deze detailhandel: zichzelf economisch in stand houdt; in omvang past bij het lokale draagvlak van de betreffende kern (kleinschalig karakter). 28 Beleidskeuze: nieuwe (locatie) volumineuze branches indien behoefte en niet inpasbaar Buiten de gewenste hoofdwinkelstructuur van centrumgebieden is vestiging van een (boven-) lokale winkel in volumineuze branches mogelijk, onder de voorwaarden dat: de initiatiefnemer in een distributieve onderbouwing aantoont dat aan het initiatief behoefte is en dit niet leidt tot een verminderde spreiding van aanbod over de regio; hiervoor geen plek is (te maken) in het hoofdcentrum of reeds beschikbare PDV-locatie. Beleidskeuze: geen branchevervaging periferie Op perifere winkellocaties is alleen detailhandel in volumineuze branches toegestaan (basisrichtlijn branchering in bijlage 3). De ongebreidelde verkoop van branchevreemde artikelen dient te worden voorkomen. Zo nodig wordt handhavend opgetreden door de betreffende gemeente. Beleidskeuze: detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit beperkt toegestaan Detailhandelsactiviteiten in een bedrijfspand zonder een winkel- of brede centrumbestemming is slechts zeer beperkt toegestaan en alleen indien voldaan wordt aan de volgende voorwaarden, die zo nodig worden gehandhaafd: Er is sprake van ter plaatse vervaardigde artikelen (bijvoorbeeld stoel bij meubelmakerij). De detailhandelsactivititeit dient in ruimtelijk opzicht ondergeschikt te zijn aan de hoofdactiviteit van het bedrijf en bedraagt maximaal 100 m² winkelvloeroppervlak. Beleidskeuze: winkels in het buitengebied In principe wordt ook voor het buitengebied vastgehouden aan de uitgangspunten van de detailhandelsvisie, maar iedere gemeente kan een keuze maken: Detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteiten bij een agrarische onderneming toe te staan tot een maximum van 200 m² winkelvloeroppervlakte. In vrijkomende agrarische bebouwing detailhandel toe te staan tot een maximum van 200 m² winkelvloeroppervlak, conform de Provinciale Verordening Toestemming kan alleen worden verleend indien dit geen negatieve gevolgen heeft voor de bestaande winkels die vallen binnen de centra of kernen, zoals hiervoor aangegeven. Er moet verder sprake zijn van een aanvulling op het bestaande aanbod. Daarnaast spelen bij het toestaan van winkels in het buitengebied ook andere ruimtelijk relevante afwegingen een rol (o.a. bereikbaarheid/ verkeer, natuur/landschap).

35 Wel: vernieuwing in centrumgebieden Wel: beperkte verkoop lokaal geproduceerd product Niet: Nieuwe reguliere winkels buiten centra Beleidskeuze: geen nieuwe ontwikkelingen buiten structuur In voorliggende detailhandelsvisie voor Land van Cuijk is een zorgvuldige afweging gemaakt teneinde ontwikkelingen die de positie van de centra ondermijnen te voorkomen. Aan alle overige detailhandelsontwikkelingen die niet in deze paragraaf benoemd zijn, wordt geen medewerking verleend. Dit geldt ook voor detailhandel op wijklocaties van de grotere kernen of afhaalpunten buiten de structuur. 4.2 Uitvoeringsstrategie Actielijnen om tot uitvoering te komen Om gericht uitvoering te kunnen geven aan de Detailhandelsvisie Land van Cuijk zijn er op hoofdlijnen vier regionale actielijnen, waaraan de gemeenten gezamenlijk, individueel en/of met marktpartijen invulling geven: 1. regionale toetsing nieuwe winkelplannen; 2. reduceren plannen en planologische ruimte; 3. vertalen detailhandelsvisie in lokaal beleid; 4. profileren hoofdcentra. Actielijn 1: toetsingsprocedure winkelplannen De vijf gemeenten in het Land van Cuijk hanteren een eenvoudige en snelle procedure om winkelplannen zelfstandig te kunnen beoordelen. Daartoe wordt een overzichtelijk toetsingsschema gevolgd (figuur 3), waarmee op lokaal niveau de regionale houdbaarheid van een ontwikkeling reeds kan worden ingeschat. Alle winkelplannen waaraan een gemeente overweegt mee te werken waarvoor een wijziging in het bestemmingsplan nodig is (o.a. principeverzoek marktinitiatief en voorontwerpbestemmingsplan) wordt door de gemeente met het initiatief getoetst. De gemeente met het initiatief vraagt de initiatiefnemer desgewenst om een onderbouwing van de behoefte en te verwachten structuureffecten (vereiste Ladder voor duurzame verstedelijking). Plannen waar de gemeente vooralsnog niet afwijzend tegenover staat worden kenbaar gemaakt aan de ambtelijke collega s (EZ) van de andere gemeenten in het Land van Cuijk (informatieplicht). Hiertoe behoren ook te actualiseren bestemmingsplannen die (op termijn) toename van de detailhandelsfunctie mogelijk maken. Een initiatief dat door de gemeente als niet passend / ongewenst wordt beoordeeld, wordt door de gemeente afgewezen. Een initiatief tot m² brutovloeroppervlak (bvo)* in het kernwinkelgebied van een * bvo = wvo + niet voor consumenten toegankelijke ruimten (opslag, kantine, etc.). Het wvo bedraagt 29

36 hoofdcentrum kan door de gemeente met het initiatief worden toegestaan. Hiervoor is geen nadere regiocheck nodig. Over een plan binnen het compacte centrumgebied groter dan m² bvo en over elk winkelplan buiten centrumgebieden dat de gemeente met het initiatief beoordeeld als passend, worden de vier andere gemeenten bestuurlijk geïnformeerd door de gemeente met het initiatief (beknopt voorstel met info over locatie, branchering, omvang en effecten) in het reguliere portefeuillehoudersoverleg (poho) van de individuele gemeenten. De reacties van de lokale poho s worden digitaal aan elkaar verzonden. Als alle gemeenten akkoord zijn staat de gemeente met het initiatief sterker wanneer de ontwikkeling juridisch wordt aangevochten. Indien niet alle gemeenten akkoord zijn, kan de gemeente met het initiatief verzoeken tot een bespreking in het portefeuillehoudersoverleg (poho) Land van Cuijk. De uitkomst van deze bespreking wordt vastgelegd in de notulen. De gemeente met het initiatief houdt autonome beleidsbevoegdheid bij de keuze een ontwikkeling wel of niet mogelijk te circa 80% van het bvo. 30 maken. De gemeenten handelen hierbij in lijn met de beleidskeuzes in deze detailhandelsvisie. Afhankelijk van de locatie en omvang van het initiatief wordt deze ook gemeld aan (andere gemeenten in) Noordoost-Brabant*. Actielijn 2: Reductie planologische ruimte Gemeenten bieden ondersteuning aan transformatie van bestaand verspreid (leegstaand) winkelaanbod buiten de gewenste structuur door verbreding van de bestemming met bijvoorbeeld wonen, kleinschalige bedrijvigheid of zorgfuncties. Op deze wijze ontstaat een organische transitie en op termijn een sterke afname van winkelvloeroppervlak op kwetsbare locaties buiten centra en centrumdelen die niet tot het kernwinkelgebied gerekend worden (deel aanloopmilieus). Gemeenten kunnen ondernemers en eigenaren ondersteunen in dit transformatieproces door als actieve en meedenkende gesprekspartner op te treden. Bij actualisatie van bestemmingsplannen voor gebieden buiten de compacte centra, worden ontwikkelingsmogelijkheden voor detailhandel uit bestemmingsplannen * BRO (2015), Regionale detailhandelsvisie Agrifood Capital Noordoost Brabant geschrapt, indien deze niet ingevuld zijn (reductie passieve planvoorraad) of op termijn niet meer ingevuld worden, conform de regionale beleidslijn van Noordoost- Brabant. In deze bestemmingsplannen kan een bepaling worden opgenomen dat indien niet binnen de redelijke termijn van drie jaar gebruik wordt gemaakt van de detailhandelsmogelijkheid deze gebruiksmogelijkheid voor een pand vervalt. Hierdoor wordt voorzienbaarheid gecreëerd, waardoor na het vervallen van de detailhandelsbestemming na drie jaar er geen sprake is van planschade. Ervaringen met andere methoden en instrumenten worden gedeeld en opgehaald met andere gemeenten in Noordoost-Brabant. In situaties waarin een marktpartij een initiatief heeft voor een winkelontwikkeling op een locatie die in het bestemmingsplan is toegestaan, maar die niet aansluit op de gewenste winkelstructuur, neemt de gemeente de verantwoordelijkheid met de initiatiefnemer in overleg te treden over een alternatieve invulling. Door vroegtijdig hierover de dialoog aan te gaan, is er naar verwachting nog ruimte voor aanpassing en kan ontwikkeling van detailhandel op een verkeerde locatie alsnog voorkomen worden.

37 Figuur 3 Toetsingsschema nieuwe winkelinitiatieven Land van Cuijk 31

38 Actielijn 3: Visie kader voor lokaal beleid De gemeenteraden van alle vijf gemeenten in het Land van Cuijk stellen de regionale Detailhandelsvisie Land van Cuijk vast. De ruimtelijke keuzes van de regionale visie worden als kader meegenomen in het lokale detailhandelsbeleid. De consistentie van de ruimtelijke keuzes in de regionale detailhandelsvisie met andere relevante beleidsthema s wordt zowel op regionaal als lokaal niveau gecheckt. Bijzondere aandacht in het lokale ruimtelijke detailhandelsbeleid is er voor de centrumgebieden van de hoofdkernen. Momenteel hebben alle gemeenten beleid om detailhandel (actief danwel passief) in een compact centrumgebied te concentreren. In het compacte gebied zijn zo min mogelijk beperkende regels om de gewenste dynamiek binnen dit gebied optimaal te laten plaatsvinden (o.a flexibele bestemmingsplannen en evaluatie APV en marktverordening). In de centrumranden zal de winkelfunctie afnemen en worden detailhandelsmogelijkheden beperkt (relatie actielijn 2). Relaties met (programma voor) andere centrumfuncties worden gelegd (functiesynergie). Concrete acties worden benoemd om de randvoorwaarden voor een vitaal compact 32 centrumgebied te verbeteren. Uitvoeringsprojecten die gemeenten en marktpartijen (gezamenlijk) willen oppakken worden lokaal continu gemonitord. Aandachtspunten zijn o.a. afbakening compact centrumgebied en het vergroten van de verblijfskwaliteit in het centrum (relatie actielijn 4). Actielijn 4: Profilering hoofdcentra Gemeenten in het Land van Cuijk faciliteren het proces waarin stakeholders in het centrumgebied van een hoofdkern uitgedaagd worden de onderscheidende kwaliteiten van het centrum te benoemen (uitwerking paragraaf 3.3). Daartoe wordt per centrum een creatieve denksessie gehouden met de centrummanagementorganisatie, (leden van) de ondernemersvereniging, strategische partners (o.a. grotere eigenaren) en het gemeentebestuur. Na de vijf individuele centrumsessies vindt een plenaire terugkoppelsessie plaats, waarin de uitkomsten van de individuele sessies worden gedeeld. Kaf (o.a. doublures) en koren wordt van elkaar gescheiden. Zo worden de juiste accenten en sfeer per centrum helder. Dit geeft richting voor lokale keuzes. De geïnventariseerde onderscheidende kwaliteiten worden op centrumniveau vertaald naar lokale acties en projecten, waarmee het gewenste profiel zichtbaarder en sterker wordt (relatie actielijn 3). Dit vraagt zowel inspanningen door ondernemers (o.a. aankleding en evenementen), eigenaren (o.a. panduitstraling) als gemeente (o.a. inrichting openbare ruimte en straatmeubilair). Dit traject zal inhoudelijk door de centrummanager en/of bestuurder van de ondernemersvereniging worden getrokken. De gemeente heeft primair een faciliterende en kaderstellende rol. Halfjaarlijks komen de centrummanagers en/of bestuurders van de ondernemersverenigingen bijeen om de voortgang van de acties te bespreken en waar gewenst (opnieuw) op elkaar af te stemmen (o.a. evenementenkalender). Hierbij wordt nadrukkelijk de koppeling gezocht met Regionaal Bureau Toerisme Land van Cuijk.

39 0 Bijlagen Hoofdstuktitel

40 Bijlage 1 Proces Tijdens de totstandkoming van de Detailhandelsivisie Land van Cuijk heeft afstemming plaatsgevonden met een stuurgroep en ambtelijke werkgroep. Ambtelijke werkgroep Detailhandelsvisie Land van Cuijk Leden: De heer D. Horst (trekker) Werkorganisatie CGM De heer B. Krebbers Gemeente Boxmeer Mevrouw E. Brands Gemeente Sint Anthonis De heer J. van Ham Werkorganisatie CGM De heer G. Zegers Werkorganisatie CGM Bijeenkomsten: Startoverleg 1 december 2014 Discussiebijeenkomst 2 februari 2015 Conceptbespreking 7 mei 2015 Stuurgroep Detailhandelsvisie Land van Cuijk (PoHo) Leden: De heer M. Jilisen (trekker) Portefeuillehouder Cuijk De heer E. Ronnes Portefeuillehouder Boxmeer De heer J. van den Boogaart Portefeuillehouder Mill en Sint Hubert De heer P. Reijnen Portefeuillehouder Sint Anthonis De heer E. Daandels Portefeuillehouder Grave De heer D. Horst Werkorganisatie CGM De heer B. Krebbers Gemeente Boxmeer Mevrouw E. Brands Gemeente Sint Anthonis Bijeenkomsten Analyse en voorlopige visie 12 feburari 2015 Uitvoeringskader 25 maart 2015 Conceptbespreking 13 mei 2015 Brainstormavond smaakmakers Land van Cuijk 27 januari 2015 Deelnemers: De heer M. van Collenburg Voorzitter industriële kring / MSD/Merck De heer A. van der Horst Voorzitter BTV Het Spoor en de Meeren De heer W. Schiffers Rabobank Land van Cuijk en Maasduinen De heer K. Freriks Bilfinger Real Estate (Maasburg) Mevrouw C. Nabuurs Koninklijke Horeca Mevrouw S. Reusen Reusen ProjectN / Regionaal Bureau Toerisme Land van Cuijk De heer A. Berends Voorzitter platform ontdek Mill / Regionaal Bureau Toerisme Land van Cuijk De heer A. Manders Via Canella / bestuurslid OVC De heer M. Pieper Hema Boxmeer en Mill De heer N. Schouten Hema Grave /ex-centrummanager Grave De heer P. Vloet Briljant optiek (8 winkels, o.a. Boxmeer en Cuijk) Mevrouw M. Reefs Phone House Boxmeer/ bestuurslid COB Gesprek Ondernemers Collectief Mill 22 januari 2015 De heer R. Schipperheijn Voorzitter OC Mill De heer M. van der Zande Bestuurslid OC Mill Gesprek Centrummanagement Cuijk / OVC 22 januari 2015 De heer C. Binkhorst Centrummanager De heer A. Manders Bestuurslid OVC 34

41 Gesprek SWO Sint Anthonis 22 januari 2015 De heer W. Geurts Voorzitter De heer E. van Tits Bestuurslid (St. Anthonis) Mevrouw A. van Hulst Bestuurslid (St. Anthonis) Mevrouw A. Hendriks Bestuurslid (Wanroij) De heer M. Ermens Bestuurslid (Oploo) Gesprek Graveon / CMG 23 januari 2015 De heer P. van Kuppeveld Bestuurslid Graveon De heer R. Broens Bestuurslid Graveon de heer R. Megens Bestuurslid Stichting Centrum Management Grave Gesprek Centrummanagement Boxmeer / COB 23 januari 2015 Mevrouw A. Rouland Bestuurslid Centrummanagement De heer T. Heijs Ondernemersvereniging COB Gesprek Ondernemersvereniging Regio Vierlingsbeek 30 januari 2015 De heer P. Verbeeten Voorzitter OVRV 35

42 Bijlage 2 Winkelplannen en -initiatieven Land van Cuijk Plan / initiatief Locatie Omvang in m² brutovloeroppervlak Vergroting supermarkt (Albert Heijn) Ontwikkeling winkel-/leisure concept Verplaatsing supermarkt PDV-kavel De Strip Verplaatsing / nieuwe supermarkt Planstatus Korte toelichting Boxmeer-centrum Circa m² bvo Plan Binnen het compacte centrum van Boxmeer wil Ahold haar supermarktvestiging herontwikkelen en vergroten, in combinatie met de herontwikkeling van naastgelegen sprothal. Naast uitbreiding van de supermarkt worden tussen de supermarkt en Steenstraat enkele kleine winkelunits toegevoegd. Het bestemmingsplan moet hiervoor nog worden gewijzigd. Perifeer in Beugen/ Boxmeer (bedrijventerrein) Circa m² bvo Idee Er ligt een eerste marktinitiatief voor een ontwikkeling op de voormalige AC-locatie bij de afslag van de A77, naast tuincentrum Overvecht. Het bestemmingsplan staat detailhandel hier toe. Het is echter nog onzeker of het uiteindelijke plan detailhandel betreft. Cuijk-centrum 0 tot 700 m² bvo Plan In de recent vastgestelde Centrumvisie Cuijk wordt gestreefd naar versterking van de boodschappenfunctie door verplaatsing van een van beide supermarkten aan de rand van het centrumgebied naar het Zwaanplein, in het concentratiegebied. De haalbaarheid hiervan wordt onderzocht. Perifeer in Cuijk (bedrijventerrein) Perifeer in Cuijk (bedrijventerrein) Perifeer in Grave (bedrijventerrein) Circa m² bvo Bestemmingsplan Direct beschikbare ontwikkelingskavel voor een grootschalige winkel in een volumineuze of een beperkt aantal reguliere winkelbranches. Circa m² bvo Plan Er ligt een marktinitiatief voor de ontwikkeling van een aantal grotere winkels in diverse branches. Het bestemmingsplan staat de beoogde ontwikkeling niet toe tot m² bvo Idee Er ligt een eerste marktinitiatief voor de ontwikkeling van een grote supermarkt aan de doorgaande weg in Grave richting het centrum. Het bestemmingsplan staat de beoogde ontwikkeling niet toe. Centrumplan Mill-centrum Circa m² bvo In uitvoering Onderdeel van het Centrumplan Mill is de herontwikkeling van het winkelgebied tot een compact en comfortabel boodschappencentrum. Met de uitbreiding worden verplaatsingen binnen het centrum en vergroting van de Jan Linders supermarkt mogelijk gemaakt. 36

43 Bijlage 3 Branche-indeling Branchegroep Hoofdbranche Supermarkten Supermarkten Overig dagelijks Mode Overig niet-dagelijks Volumineus aanbod Overig volumineus aanbod Speciaalzaken (versspeciaalzaak, minisuper, slijter, tabak en lectuur) Persoonlijke verzorging Kleding en modeaccessoires Schoenen en lederwaren Warenhuizen Juwelier en optiek Huishoudelijke en cadeau-artikelen, Antiek en kunst Sport Spel Hobby Media Elektronica Fiets- en autoaccessoires Plant en dier Partijgoederen, tweedehands, souvenirs, paramedisch, hoortoestelen Woninginrichting (o.a. meubels, bedden, vloeren, verlichting, keukens en badkamer) Doe-het-zelf (o.a. bouwmarkt, breedpakket en doe-het-zelfspeciaalzaak) Tuincentra Auto s, boten en caravans (ABC-goederen) Grove bouwmaterialen en landbouwwerktuigen Brand- en explosiegevaarlijke goederen 37