Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 3

Transcriptie

1 Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 3 Samenvatting door Femke 5137 woorden 8 juni keer beoordeeld Vak Geschiedenis 1 Oprichting (1945) en optreden van de Verenigde Naties - Doel van de VN: bijna alle landen in de wereld zijn lid van de VN. De doelstellingen van de VN zijn: - zorgen voor vrede en veiligheid in de wereld - volken laten samenwerken bij het oplossen van economische en sociale problemen - gelegenheid bieden aan de staten om met elkaar te overleggen Alle lidstaten ondertekenden de Verklaring van de Rechten van de Mens (uitgangspunt = alle mensen hebben bepaalde grondrechten). Belangrijke grondrechten in de Verklaring van de VN zijn: - alle mensen zijn vrij en gelijk voor de wet - iedereen heeft recht op eerlijke rechtspraak en een openbaar proces - iedereen die wordt vervolgd, heeft het recht in andere landen asiel te zoeken - iedereen is vrij zijn mening te uiten en aan anderen door te geven - de rechten en vrijheden gelden voor iedereen zonder enig onderscheid in ras, kleur, sekse, geloof, etc. - Wat er van de doelstelling van de VN terecht komt: Geen nieuwe wereldoorlog, maar wel veel kleine oorlogen: De VN zou bij het uitbreken van een oorlog ingrijpen, maar dat is alleen gebeurd bij de Koreaanse Oorlog ( ) en bij de Golfoorlog (1991). Bij andere oorlogen kon de VN niet ingrijpen, omdat één van de 5 belangrijkste landen het vetorecht gebruikte. Vaak VN-troepen naar gebieden om (burger)oorlog te voorkomen: De VN heeft wel vaak troepen gestuurd naar gebieden om een nieuwe oorlog te voorkomen. En ook om etnische zuiveringen (het verdrijven en soms vermoorden van bevolkingsgroepen) te voorkomen in b.v. Joegoslavië en centraal Afrika. Goed werk VN-hulporganisaties: Groot aantal gespecialiseerde VN-organisaties verricht overal goed werk. Veel VN-leden trekken zich weinig aan van de VN-grondrechten: Een groot probleem blijft dat sommige leiders zich niets van de VN-grondrechten aantrekken om godsdienstige (islam) en ideologische redenen of uit eigenbelang. Duitsland verdeeld tijdens de Koude Oorlog - Duitsland wordt verdeeld: mei 1945 oorlog verloren grootste deel EU kwam onder invloed van SU. Du zelf werd door de Geallieerden in 4 bezettingszones verdeeld (EN, VS, FA, SU). Verder verloor DU grondgebied aan PL. Geallieerden verboden nationaalsocialisme + nazileiders werden gearresteerd; er was onenigheid over toekomst van DU. - In West-DU wordt de democratie hersteld: 1949 = in West-DU kwam Bondsrepubliek Duitsland (BRD) tot stand. Haar grondgebied bestond uit voormalige EN, VS en FA bezettingszones. Nieuwe grondwet: - BRD is een parlementaire democratie met meer partijen. Pagina 1 van 10

2 - BRD is een federatie, die bestaat uit een aantal deelstaten. - De deelstaten hebben eigen parlement en regering. Op bepaalde terreinen hebben ze zelfbestuur. - Hoogste orgaan voor de hele BRD is de Bondsdag (parlement). - Bondsregering bestaat uit de bondskanselier en de bondsministers. De Bondsregering houdt zich bezig met zaken als de buitenlandse politiek en defensie. De bondskanselier heeft grote macht; kan door Bondsdag worden afgezet. - Staatshoofd is de bondspresident. Hij heeft echter beperkte bevoegdheden. - De DDR wordt een communistische eenpartijstaat: Na oprichting BRD richtten Russen in Oost-DU de Duitse Democratische Republiek (DDR) op. Het werd een dictatuur van één partij. Naar Russisch voorbeeld werd het communisme ingevoerd. Leiding van communistische partij bepaalde het beleid voor de hele staat. De deelstaten werden in 195 afgeschaft. Walter Ulbricht (DU communist die onder Hitler naar SU was gevlucht) werd 1 e leider van DDR. Erich Honecker volgde hem op (1971). Hij had tijdens WO in een concentratiekamp gezeten. - Wirtschaftswunder onder Adenauer en Erhard: Konrad Adenauer (7 jaar; van christendemocratische CDU) werd 1 e bondskanselier van de BRD. Bijnaam was der Alte ; hij trad af toen hij 86 jaar was. In 1933 was hij als lid van de katholieke Centrumpartij door de nazi s uit al zijn functies ontslagen. Hij werkte samen met zijn minister van Economische Zaken, Ludwig Erhard. Deze werd later zijn opvolger. Onder Adenauer en Erhard begon een periode van grote economische bloei: het Wirtschaftswunder. In 10 jaar tijd veranderde de BRD van een verwoest land in één van de sterkste industrieën en handelsnaties van de wereld. - Toenadering tot Oost-Europa onder Brandt en Schmidt: BRD erkende onder Adenauer en Erhard de deling van DU en de gedwongen gebiedsafstand aan Polen niet betrekkingen met Oost-Europese communistische staten bleven zeer koel, totdat de socialistische SPD samen met de liberale FDP in 1969 aan de macht kwam. Wille Brandt (SDP) werd nieuwe bondskanselier. Hij was tijdens nazibewind naar Zweden gevlucht. Onder hem kwam er een toenadering tussen West-DU en Oost-Europa. Hij sloot verdragen met de SU en PL. Hij erkende daarin de grens tussen PL en Oost-DU. Maar de DDR werd ook door hem niet officieel erkend. Toch ontstonden er betere betrekkingen tussen Oost- en West-DU. Brandt werd opgevolgd door zijn partijgenoot Helmut Schmidt, die ook bleef streven naar een positie van de BDR als brug tussen Oost en West. In 198 kwam de CDU weer aan de macht. Helmut Kohl werd nieuwe bondskanselier. Onder hem richtte de BRD zich meer op nauwere samenwerking met het Westen. - DDR verdwijnt en DU wordt weer één staat: In 1985 was Gorbatsjov begonnen met hervormingen in de SU. De leiders van de DDR wilden zijn voorbeeld niet volgen. In oktober 1989 vierde DDR haar 40-jarig bestaan. Gorbatsjov was daarbij aanwezig. Hij werd door Oost-DU bevolking enthousiast toegejuicht, omdat hij in de SU veel meer vrijheid had toegestaan. Oost-Duitsers wilden die vrijheid ook en vooral vrijheid om naar het Westen te mogen reizen. Grote demonstraties; Honecker liet leger niet ingrijpen, maar trad af (18 oktober). Reden hiervoor was waarschijnlijk dat Gorbatsjov hem duidelijk had gemaakt dat hij niet meer op Russische steun kon rekenen. 9 november = Muur ging open. 3 december = hele communistische partijleiding van DDR trad af. 18 maart 1990 = voor het eerst vrije verkiezingen in DDR. Voornaamste taak van nieuwe kabinet werd het opheffen van DDR en de aansluiting bij de BRD. West-DU bondskanselier Helmut Kohl, die ook in DDR zeer populair was geworden, werd architect van DU eenheid. Hij wist te bereiken dat Gorbatsjov akkoord ging met volgende overeenkomst (juli 1990): - Nieuwe DU staat mocht lid blijven van NAVO. En Amerikaanse troepen mochten blijven waar ze waren. - Russische troepen zouden uit de DDR worden teruggetrokken. - In ruil hiervoor zou SU 5 miljard mark ontvangen. Pagina van 10

3 Op 3 oktober 1990 werd de DDR officieel opgeheven. Daarmee was in heel DU de parlementaire democratie hersteld. Maar het zou nog lang duren om van het oosten en het westen van DU weer een echte eenheid te maken. 3 De blokvorming in Oost en West - Wantrouwen tussen Oost en West vóór WO: Sinds de Russische Revolutie was er al wantrouwen tussen de SU aan de ene kant (Oost) en de VS en West-Europa aan de andere kant (West). Na revolutie = burgeroorlog ( ) westerse geallieerden stuurden troepen naar de SU om de communistische regering ten val te brengen. Maar de communisten wonnen SU bleef Westen wantrouwen en voelde zich omsingeld door kapitalistische landen. De SU richtte in 1919 de Komintern (Communistische Internationale) op met als doel de communistische revolutie over de wereld te verspreiden. Bijna alle communistische partijen sloten zich erbij aan. In veel landen vonden wel communistische revoluties plaats, maar ze mislukten. In 1939 sloten Hitler en Stalin een niet-aanvalsverdrag. Samen veroverden ze Polen. Kort daarop viel de SU Finland binnen waardoor het wantrouwen van West verder toen nam. Pas toen Hitler in juni 1941 de SU aanviel, werden de SU en het Westen gedwongen elkaars bondgenoten te worden. Nederland erkende pas de Sovjetregering als de wettige regering van Rusland in Na de Tweede Wereldoorlog groeit het wantrouwen: Vijandige invloedssferen ontstaan: voor en na de Tweede Wereldoorlog hielden de grote drie conferenties over de toekomst van Europa: in februari 1945 in Jalta op de Krim met Churchill, Roosevelt en Stalin en in juli 1945 in Potsdam bij Berlijn met Attlee (UK), Truman (VS) en Stalin. De Grote drie gingen er bij hun overleg van uit dat wie een bepaald gebied op de Duitsers of Japanners had veroverd, in dat gebied de grootste invloed mocht houden. Zo ontstonden er invloedsferen : het Oostblok en het Westblok. De westerse geallieerden wilden dat overal in de bevrijde gebieden de democratie werd hersteld. Met overal vrije verkiezingen en een meerpartijenstelsel. Stalin dacht in de eerste plaats aan de veiligheid van Rusland. Hij wilde dus geen anticommunistische regeringen in de door de SU bevrijde/veroverde gebieden. Wilde geen rekening houden met de wil van de mensen. In een aantal landen binnen de Russische invloedssferen werden vrije verkiezingen gehouden; communisten haalden nergens meerderheid; ging met Russische leger de communistische partijen aan de macht helpen. Op deze manier werden Oost-Duitsland(DDR), Polen, Tsjecho-Slowakije, Hongarije, Roemenië en Bulgarije in het door de SU overheerste Oostblok opgenomen. Onenigheid over de toekomst van Duitsland: De SU wilde na WO van Duitsland een economisch en militair zwak land maken & zeker niet anti-russisch. De VS wilden een economisch sterk, democratisch en dus waarschijnlijk anti- Russisch Duitsland. Als gevolg van deze verdeeldheid gingen Oost en West in hun bezettingszones een eigen politiek voeren. Al spoedig ontstonden de westers gezinde Bondsrepubliek en de Russisch gezinde DDR: DU in staten. Een burgeroorlog in Griekenland leidt tot de Trumanleer: In Griekenland streed de regering tegen de communisten. De VS gingen de Griekse regering steunen(1947). President Truman verklaarde dat de VS zich vanaf dat moment tegen iedere communistische aanval of opstand, waar ook ter wereld, zouden verzetten. Dit wordt de Trumanleer genoemd. Stalin beschouwde de Trumanleer als een vijandige politiek ten opzichte van de SU. Marshallhulp wekt woede van Stalin: De VS gingen Europa financieel steunen bij de opbouw van de economie d.m.v. het zogenaamde Marshallplan (1947. De Amerikanen wilden met het plan voorkomen dat het communisme zich in Europa nog verder zou uitbreiden. Want in een arm Europa had het communisme meer kans. Pagina 3 van 10

4 Volgens Stalin wilden de Amerikanen Europa door het plan economisch en politiek afhankelijk maken van de VS. Hij verbood de Oost-Europese landen die hij beheerste, het plan te aanvaarden. Het Marshallplan werd wel aanvaard door de West-Europese landen en door Joegoslavië, Griekenland en Turkije. In Azië breidt communisme zich uit: In Noord-Korea en China kwamen communistische regeringen aan de macht. De communist Ho Tsji Minh leidde in Vietnam de vrijheidsstrijd tegen de Franse koloniale overheersers. Al voor WO was er in CH een burgeroorlog tussen de nationalistische regering en de communisten. Na WO laaide de strijd weer op, en kregen de communisten het hele vaste land van CH in handen (1949), ondank de steun van de VS. Een deel van de CH nationalisten trok zich terug op het eiland Taiwan waar ze zich met steun van de VS konden handhaven. - Midden- en Oost-Europa zijn in werkelijkheid dictaturen: Volksdemocratieën zijn in werkelijkheid dictaturen: De communisten in het Oostblok noemden hun regeringsvorm 'volksdemocratie'. In hun ogen was democratie voor het hele volk alleen mogelijk o.l.v. van de communistische partij. Voorschriften van het marxismeleninisme waren belangrijker dan de rechten van de mens. Kritiek op de partij was bijv. niet toegestaan. In de westerse democratie vindt men dat alle partijen dezelfde rechten hebben. Ook gelden de rechten van de mens voor alle burgers. Men mag kritiek leveren op de regering. De SU is de baas over de andere staten van het Oostblok: De SU sloot met de volksdemocratieën twee belangrijke verdragen: - een verdrag voor economische samenwerking, Comecon, in 1949; - een verdrag voor militaire samenwerking, het Warschaupact, in In de Comecon en in het Warschaupact gebeurde wat de SU wilde. En ook over veel andere zaken in de volksdemocratieën besliste Stalin. In het Westen werden deze verdragen ook wel satellieten van Moskou genoemd. In het Oosten werden de West-Europese landen knechten van Washington genoemd Joegoslavië maakt zich los van de Russische invloedssfeer: Joegoslavië werd in WO bevrijd door de communistische verzetsbeweging onder leiding van Josip Tito. Stalin slaagde er niet in Joegoslavië zijn wil op te leggen. Tito was in Joegoslavië erg populair. Hij voerde wel het communisme in, maar daarbij hield hij zich niet aan de richtlijnen van Stalin. Joegoslavië sloot zich bij Oost noch West aan en werd een van de leiders van de niet-gebonden landen. Na de dood van Stalin kregen de volksdemocratieën wel iets meer vrijheid, maar als men te veel vrijheid wilde greep de SU met geweld in: Oost-Berlijn 1953, opstand in Hongarije in 1956 en hervormingen in Tsjecho-Slowakije in De Volksdemocratieën vertonen onderlinge verschillen. De DDR en Bulgarije vielen op door de strakke organisatie en trouwe navolging van de SU. In Polen was het verzet tegen de communistische partij het sterkst. Vooral onder leiding van de katholieke kerk. Naast de kerk begon ook de vakbond Solidariteit zich tegen het communisme te verzetten. Onder druk van Moskou werd Solidariteit verboden en vond er zelfs in Polen een militaire staatsgreep plaats. Er waren grote tekorten van allerlei goederen. Nadat de SU de Hongaarse Opstand in 1956 had neergeslagen kwam er toch een iets grotere vrijheid in Hongarije. Op economisch gebied kregen kleine particuliere bedrijven weer een kans. Nadat de legers van het Warschaupact (uitgezonderd Roemenië) een einde hadden gemaakt aan de Praagse lente. Toch zette ondergronds de beweging Charta '77 zich in voor de rechten van de mens. Op economisch gebied verouderde de Tsjechische industrie sterk. In Roemenië heerste partijleider Ceausescu als een alleenheerser met harde hand. Hij zette zich onafhankelijk op Pagina 4 van 10

5 tegen de SU en nam niet deel aan de invasie in Tsjecho - Slowakije. De SU mocht ook geen kernwapens op Roemeens grondgebied plaatsen. 4 Conflicten en oorlogen - De blokkade van West-Berlijn ( ): De Duitse hoofdstad Berlijn lag in de Russische bezettingszone en was in vier sectoren verdeeld. De drie sectoren van de westerse Geallieerden vormden samen West-Berlijn. Stalin besloot tot een blokkade van West Berlijn omdat hij niet wilde dat het een kapitalistisch reclamebord werd in de Russische zone. In juni 1948 liet hij plotseling alle wegen naar West-Berlijn door Russische troepen afsluiten West-Berlijn werd met hongernood bedreigd VS en UK transportvliegtuigen begonnen een 'luchtbrug', die West-Berlijn van voorraden voorzag. Na bijna een jaar hief Stalin de blokkade op (mei 1949). Gevolgen van de blokkade waren: - De landen in het Westen gingen nog nauwer gingen samenwerken. Ze sloten een militair bondgenootschap, de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO, april 1949). - In 1954 werd de Bondsrepubliek Duitsland tot de NAVO toegelaten. - De SU en de communistische landen in Oost-Europa reageerden hierop door een militair bondgenootschap te sluiten: het Warschaupact(1955). - De Koreaanse Oorlog ( ): De 38e breedtegraad vormde de grens tussen Russisch en Amerikaans gebied aan het einde van de e Wereldoorlog. Korea werd na de oorlog net als Duitsland verdeeld in twee staten: Noord Korea, gesteund door de SU; Zuid-Korea, gesteund door de VS. In 1949 vertrokken zowel de Russische als de Amerikaanse troepen uit Korea In juni 1950 viel het communistische Noord-Koreaanse leger Zuid-Korea aan. De Verenigde Naties besloot om een VN leger (15 landen, vooral VS) naar Zuid-Korea te sturen. (Men kon die beslissing nemen omdat de SU de vergadering van de VN Boycotte). Zie voor het verloop van de Korea oorlog het kaartje. Het VN leger dreef de Noord-Koreanen tot aan de Chinese grens. Communistisch China begon zich toen met de strijd te bemoeien (stuurt kwart miljoen soldaten naar Korea). Het VN leger werd teruggedreven tot aan de 38ste breedtegraad. In 1953 werd een wapenstilstand gesloten. Gevolgen van deze oorlog waren: - Korea bleef net als daarvoor verdeeld in staten. - Wantrouwen tussen het Oost- en Westblok werd groter. Westblok besloot West-Duits leger op te richten. Daardoor zou een aanval vanuit Oost-Europa beter kunnen worden afgeslagen. - De Berlijnse muur (1961): Na de dood van Stalin (1953) werd verhouding tussen Oost en West minder gespannen. Zijn opvolger Chroesjtsjov voerde de politiek van vreedzame co-existentie in: Oost en West zouden vreedzaam met elkaar moeten leven. Hij bezocht als eerste Russische regeringsleider in de geschiedenis de VS. Eind 1960 werd J.F. Kennedy tot president van de VS gekozen. Hoewel hij meer begrip leek te hebben voor de SU ontstonden er toch twee grote conflicten tussen de VS en de SU: de Berlijnse Muur en de Cubacrisis. In 1961 eiste Chroesjtsjov dat de westerse Geallieerden zich uit West-Berlijn zouden terugtrekken. De westerse Geallieerden gingen daar natuurlijk niet op in. Chroesjtsjov gaf toen aan de DDR toestemming een muur dwars door de stad te bouwen. Die muur maakte een einde aan de afspraak uit 1945 dat Oost-Duitsers vrij naar West-Berlijn konden gaan. 3 milj. mensen waren zo naar het Westen gevlucht. DDR dreigde op deze manier leeg te bloeden. De muur moest daaraan een einde maken. Er volgde maandenlange spanning. Geen gevecht. Langzamerhand verdween de spanning weer. Westblok aanvaardde het bestaan van de Muur (tot 1989). Pagina 5 van 10

6 - De Cubacrisis (196): Op Cuba had Fidel Castro na een guerrillaoorlog de macht veroverd (1958). De Amerikaanse bedrijven op Cuba werden genationaliseerd. Daardoor kwam Castro in conflict met de VS. Hij kreeg steun van de SU en voerde het communisme in. In oktober 196 ontdekten Amerikaanse vliegtuigen Russische raketinstallaties op Cuba. President Kennedy kondigde een marineblokkade van Cuba af, en hij verklaarde dat iedere kernraket die vanaf Cuba op de VS zou worden afgeschoten, zou leiden tot een VS kernaanval op de SU. Chroesjtsjov zei dat hij een blokkade van Cuba niet zou aanvaarden. Hij bracht Russische kernmacht in staat van alarm. Op 500 mijl van Cuba wachtte de Amerikaanse marine de Russische schepen op, die met kernwapens op weg waren naar Cuba. Op het laatste moment keerden de Russische schepen om. Chroesjtsjov en Kennedy kwamen tot overeenstemming. Kennedy gaf de garantie dat de VS Cuba nooit zouden aanvallen en Chroesjtsjov liet de raketten van Cuba terughalen. Positief gevolg: De twee leiders beseften dat de wereld aan de rand van een wereldoorlog had verkeerd. Tussen de VS en de SU werd nu een 'hotline' aangelegd, om bij een crisis sneller te kunnen overleggen. - De oorlog in Vietnam ( ): De vroegere Franse kolonie Vietnam werd in 1954 in twee staten verdeeld: - Het communistische Noord-Vietnam, gesteund door de SU; - Het pro-westerse Zuid-Vietnam, gesteund door de VS. De Vietcong begint een guerrillaoorlog: In Zuid-Vietnam ontstond verzet tegen de regering. De regering was dictatoriaal en de rijke bovenlaag werd bevoordeeld. Dit verzet werd geleid door de Vietcong (Vietnamese communisten). In 1960 begon de Vietcong een guerrillaoorlog tegen de regering. Zij kreeg daarbij steun van Noord- Vietnam. President Kennedy hielp de Zuid-Vietnamese regering met wapens en militaire specialisten. Vietcong bleef echter groeien. Honderdduizenden Amerikaanse soldaten naar Vietnam: President Johnson, de opvolger van Kennedy, was ervan overtuigd dat als Zuid-Vietnam communistisch zou worden, landen als Cambodja, Birma, Maleisië, Thailand en Laos ook als dominostenen voor het communisme zouden vallen = dominotheorie. Johnson stuurde in 1965 op grote schaal Amerikaanse troepen naar Vietnam. In 1968 waren er een half miljoen militairen uit de VS in Zuid-Vietnam. Ook Noord-Vietnam stuurt steeds meer soldaten: Vanaf 1968 werd het in feite een oorlog in Zuid-Vietnam tussen de VS en Noord-Vietnam (Tet-offensief). De Amerikanen maakten gebruik van de modernste middelen (van vervoer en wapens). Talloze burgers werden het slachtoffer van het geweld. Ook op Noord-Vietnam werden bombardementen uitgevoerd. Toch slaagden de VS er niet in om de Vietcong en de Noord-Vietnamezen te verslaan. De VS trekken zich terug uit Vietnam: VS zagen in dat ze niet konden winnen. De weerstand onder de bevolking van de VS tegen de oorlog werd steeds groter. President Nixon, de opvolger van Johnson, trok de grondtroepen terug uit Vietnam (197). Hij zorgde voor een wapenstilstand tussen Noord- en Zuid-Vietnam (januari 1973). Daarna vertrok ook de luchtmacht van de VS. jaar later viel Noord-Vietnam Zuid-Vietnam weer binnen. Binnen enkele weken werd Zuid-Vietnam veroverd (april 1975). Noord- en Zuid-Vietnam werden verenigd tot één communistisch land. Noord- Vietnam overheerste Zuid-Vietnam. Gevolgen van de Vietnamoorlog: - Tienduizenden Zuid-Vietnamezen (ook vroegere Vietcong leden) vluchtten hun land uit als bootvluchtelingen. - Amerikanen probeerden de lessen van Vietnam te leren: wat hadden ze fout gedaan? De modernste macht ter wereld was er niet in geslaagd een kleiner en minder ontwikkeld land te overwinnen. Hadden de VS Niet-Vietnam moeten binnenvallen? Hadden de VS zich eerder moeten terugtrekken? De Vietnamoorlog wordt ook wel de TV oorlog genoemd. Nog nooit was er zoveel gefotografeerd en op de TV vertoont direct vanaf het slagveld. De beelden maakten diepe indruk in het Westen. TV liet bijna alleen oorlogshandelingen Pagina 6 van 10

7 van de VS zin, Noord-Vietnam liet geen TV en journalisten toe. De mensen in het Westen kregen daardoor het idee dat alleen de Amerikanen de grote boosdoeners waren. - Oost en West elders in de wereld: Oost en West probeerden beide hun invloed in de rest van de wereld uit te breiden. Daardoor ontstonden overal spanningen en soms(burger)oorlogen. In Afrika werden enkele landen communistisch, maar de meeste Afrikaanse staten bleven goede betrekkingen met het Westen onderhouden. In Latijns- Amerika was Cuba in 1959 communistisch geworden. In enkele andere staten behaalden de communisten slechts tijdelijk militaire successen (El Salvador en Nicaragua). Ook in het Midden-Oosten wilden Oost en West hun invloed vergroten. Israël en Turkije onderhielden vooral banden met het Westen. Maar de Arabische landen bleven hun eigen koers varen. De Kernwapenwedloop: Een van de ernstigste gevolgen van de Koude Oorlog was de kernwapenwedloop. Nadat de VS een atoombom hadden ontwikkeld en gebruikten tegen Japan, had de SU binnen 4 jaar ook een atoombom. Zo ontstond er een situatie waarbij men elkaar met behulp van kernwapens kon afschrikken (wederzijdse afschrikking).wie aan een kernoorlog begon kon er op rekenen dat zijn eigen land ook verwoest zou worden. Toch bleef men bang voor een verrassingsaanval en ontwikkelde men steeds modernere kernwapens. Behalve de VS en Rusland beschikken nu ook Groot-Brittannië, Frankrijk, China, India, Israël en Pakistan over kernwapens. Veel landen hebben een verdrag getekend tegen de verdere verspreiding van kernwapens. Al sinds de Cubacrisis onderhandelden Oost en West om een einde te maken aan de wapenwedloop. Vooral na het beëindigen van de Koude Oorlog werden daarbij belangrijke vorderingen gemaakt. 5 Einde van de Koude Oorlog - De oorzaken van het einde van de Koude Oorlog: Wonderjaar 1989: er kwam een einde aan de communistische overheersing van Oost-Europa en tegelijk een einde aan de Koude Oorlog. Drie belangrijkste oorzaken: 1. Kosten van de Koude Oorlog vooral voor de SU te hoog: Economie van SU was te zwak om wapenwedloop met de VS vol te kunnen houden + steun aan communistische bewegingen aan Afrika, Azië en Latijns-Amerika was duur. Door de Koude Oorlog te beëindigen hoefde de SU veel minder uit te geven (minder mensen in leger, etc.). Ook was er meer kans op economische hulp uit het Westen als de Koude Oorlog werd beëindigd.. Verlies aan vertrouwen in het communisme: Oost-Europa raakte in welvaart steeds verder achter bij West-Europa, men wist niet hoe ze daar verandering in konden brengen zelfs leiders verloren vertrouwen. Toen de bevolking massaal ging demonstreren en de SU hen niet te hulp kwam, gaven ze de hoop helemaal op. 3. Ander beleid in de SU onder leiding van Gorbatsjov: In 1985 werd Gorbatsjov leider van de SU veranderingen. Oost-Europa kreeg steeds meer vrijheid: - Eind 1989 stond hij toe dat in Midden- en Oost-Europese de alleenheerschappij van de communistische partij werd afgeschaft. En dat gebeurde binnen enkele maanden in bijna alle Oostbloklanden. - In 1990 ging Gorbatsjov ermee akkoord dat de DDR uit het Warschaupact trad en zichzelf ophief. - In 1991 werd het Warschaupact opgeheven. In 1991 viel tegen de wil van Gorbatsjov de SU uiteen invloed van SU was in Oost-Europa grotendeels weg. Alleen in de vroegere DDR en in Polen waren nog Russische troepen, maar die werden al spoedig teruggetrokken. - De ontwikkeling in enkele afzonderlijke Oostbloklanden: In PL kreeg de vakbond Solidariteit o.l.v. Lech Walesa zoveel aanhang onder de bevolking dat hij de machtigste man van het land werd. Solidariteit eiste met succes vrije verkiezingen communistische partij werd met grote meerderheid door Solidariteit verslagen (juni 1989) PL kreeg eerste niet-communistische regering in Oost-Europa. SU greep niet in = Lech Walesa president van PL. Pagina 7 van 10

8 Communistische partij van Hongarije stond in febr toe dat er andere partijen werden opgericht nov hief de communistische partij zichzelf op Hongarije werd een parlementaire democratie. De volksdemocratieën in de DDR, Tsjecho-Slowakije, Bulgarije verdwenen na grote demonstraties tegen de communistische regering in het najaar van De DDR verdween na een jaar helemaal en ging op in de Bondsrepubliek (3 oktober 1990). Ook in Tsjecho-Slowakije werd de parlementaire democratie ingevoerd. Toneelschrijver Vaclav Havel één van de oprichters van Charta 77, een beweging voor mensenrechten werd president (dec. 1989). Dubcek, de door de Russen in 1969 afgezette leider, werd voorzitter van het parlement. Eind jaren 80 kwam Ceausescu in Roemenië met het om duizenden dorpen met de grond gelijk te maken en de dorpsbewoners te huisvesten in grote flatgebouwen veel verzet liet Securitate (veiligheidsdienst) op demonstranten schieten. Toen kwam het leger in opstand. Na enkele dagen van bloedige gevechten werden hij en zijn vrouw gearresteerd en terechtgesteld (5 december 1989). De macht bleef echter in de handen can vroegere medewerkers van Ceausescu die zich het Front van Nationale Redding noemden. - Uit de Koude Oorlog resterende tegenstellingen: - In 1999 werden de vroegere Oostbloklanden Polen, Tsjechië-Slowakije en Hongarije lid van de NAVO. RU protesteerde hiertegen. - Tijdens de burgeroorlog in het vroegere Joegoslavië toonde het Westen meer begrip voor de Kroaten en de moslims in Bosnië en Kosovo, terwijl RU partij koos voor de Serviërs, net als in WO1. - Het communisme bleef nog in enkele landen de baas (CH, Laos, Noord-Korea, Vietnam, Cuba). In het verleden gaf de SU geld aan Cuba en nam ruim de helft van de Cubaanse exportproductie af. Deze steun is weggevallen. 6 Steeds meer economische samenwerking in Europa - Het Marshallplan (1947) maakt Europese samenwerking nodig: Er was schaarste aan alles in Europa door de verwoestingen in de oorlog. Een vlot economisch herstel was mogelijk door het Marshallplan van de VS. De Europese landen konden geld krijgen van de VS (85 % schenking 15% lening) voor de opbouw van hun economie. Onder druk van Moskou wezen de Oost-Europese landen de hulp af. Het was nu wel noodzakelijk dat de landen gingen samenwerken bij het besteden van het geld. - De EGKS werd opgericht: In 1951 richtten Frankrijk, West-Duitsland, Italië en de Benelux landen de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) op. De Zes besloten in een gemeenschappelijk verdrag samen de kolen- en staalproductie te beheren. De redenen voor de oprichting waren: - Opvoering van de productie van kolen en staal was nodig om de fabrieken weer te kunnen laten draaien, de treinen te laten rijden en vooral: om wapens te kunnen maken. - Het gemeenschappelijk gezag over kolen en staal voorkwam een buitensporige bewapening van één of meer van de leden van de EGKS. Een nieuwe oorlog tussen deze landen kon zo worden voorkomen. - Samen stonden ze sterker tegenover de nieuwe bedreiging: de SU. Er kwam een supranationaal orgaan de Hoge Autoriteit genoemd. De controle op dit orgaan kwam in handen van het Europees Parlement, dat werd samengesteld uit parlementsleden van de Zes, die een groot deel van Midden- en Oost-Europa in haar greep had gekregen. - Succes van de EGKS leidt tot EG en daarna tot de EU: Door het grote economische succes werden plannen uitgewerkt voor een Europese Economische Gemeenschap (EEG) die betrekking zouden hebben op alle goederen en Pagina 8 van 10

9 diensten die binnen de zes lidstaten geproduceerd werden. Dit leidde in 1957 tot: - Het Verdrag van Rome, waarbij de EEG een feit werd. - De oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom), een organisatie voor het ontwikkelen van atoomenergie voor vreedzame doeleinden. De volgende gebeurtenissen vonden plaats: - In 1967 werden de EGKS, EEG en de Euratom samengevoegd tot de Europese Gemeenschappen (EG). - In 1990 werd het Verdrag van Schengen gesloten waardoor in de lidstaten van de EG vrij verkeer van mensen en goederen mogelijk werd. - In 1994 werd het Verdrag van Maastricht besloten waarbij de Europese Unie (EG EU) tot stand kwam. In de toekomst zou men een gemeenschappelijke buitenlandse politiek en een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid gaan voeren. - In 00 werd een gemeenschappelijke munt ingevoerd, de ecu, later de euro genoemd. - De landbouwpolitiek wordt een groot probleem: De EU gaf de boeren garantieprijzen voor hun producten. Daardoor hoefden de boeren zich geen zorgen te maken over de verkoop van hun producten. Garantieprijs was laag veel produceren meer dan de markt nodig had ontstaan van overschotten, de zgn. 'boterbergen' en 'melkplassen'. Dit kostte natuurlijk veel te veel geld (er moest ook de garantieprijs voor het overschot worden betaald) en de begroting van de EU bestond voor een groot deel uit landbouwuitgaven. Er ontstond onenigheid en men zocht naar een oplossing, maar ieder EG-lid wilde toch goede garantieprijzen voor zijn eigen boeren houden. - Van 'zes' naar 'vijfentwintig' en meer: Andere landen zagen het economisch succes van de EG en wilden ook lid worden. De armere Europese landen hoopten op financiële hulp. De rijkere landen hoopten op een groter afzetgebied voor hun producten. EN wilde oude banden met het Britse koloniale wereldrijk op economisch gebied te kunnen herstellen lukte niet goed door onafhankelijkheid worden van koloniën EN ging zich meer richten op het vaste land van Europa begin jaren zestig zocht de Britse regering toenadering tot de EG. President Charles de Gaulle ( ) van Frankrijk was ertegen, omdat EN altijd de zijde van de VS koos. Na zijn aftreden verliep de toenadering soepeler Engeland en de volgende landen werden lid van de EG later EU: Engeland samen met Ierland en Denemarken Griekenland Spanje en Portugal; behoorden samen Ierland tot de armste van Europa leverden wel goedkope landbouwproducten, maar konden geen dure industrieproducten uit de West-Europese landen afnemen Finland, Oostenrijk en Zweden Cyprus, Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slowakije en Slovenië Bulgarije en Roemenië Met sommige landen wordt nog onderhandeld. - Weinig politieke samenwerking: Politieke eenheid in EG leek lange tijd uitgesloten vooral door de tegenwerking van de Franse president Charles de Gaulle. Hij vond vooral de nationale staat belangrijk; zag wel de economische waarde van Europese samenwerking. Maar bij samenwerking op politiek gebied moest volgens hem iedere staat het vetorecht hebben tegen alle voorstellen. Na zijn aftreden namen zijn opvolgers veel van zijn denkbeelden over. Maar de voorstanders van politieke eenwording van West-Europa hebben wel meer kans gekregen. Sinds 197 bestaat de Europese Politieke Samenwerking (EPS), waarbij de ministers in geval van crisis snel met elkaar kunnen overleggen. Naar buiten toe proberen de lidstaten steeds meer eensgezind op te treden maar steeds weer Pagina 9 van 10

10 blijkt in de praktijk (Burgeroorlog Joegoslavië, Golfoorlog) dat landen individueel toch hun eigen weg gingen. In de VN hebben de leden van de EG alleen een eigen stem. Maar de EG heeft ook een ambassadeur bij die organisatie. In het Verdrag van Maastricht staan onvoldoende maatregelen om tot politieke samenwerking te komen. Voor een beleid is bijv. eenparigheid nodig, waardoor het tot nu toe bij belangrijke gebeurtenissen niet tot een gemeenschappelijk beleid kwam. Pagina 10 van 10