Concurrentiebeding 5.13

Transcriptie

1 Concurrentiebeding 5.13 De meest gestelde vragen over het concurrentiebeding

2 De wet- en regelgeving In het Burgerlijk Wetboek staat dat een beding tussen de werkgever en de werknemer, waarbij deze laatste wordt beperkt in zijn bevoegdheid om na het einde van de overeenkomst op zekere wijze werkzaam te zijn, slechts geldig is als de werkgever dit schriftelijk is over- Wat moet ik doen als ik niet wil, maar móet instemmen met een concurrentiebeding om de baan te krijgen? Werknemers hebben altijd last van een al in dienst is onder druk wordt gezet Ik ben voor mijn baas heel ander werk gaan doen. Is het concurrentiebeding nog geldig? Dat hangt van een aantal zaken in onderlinge samenhang af. Van belang is daarbij onder meer de aard van het concurrentie- Dat houdt in dat het voor de werknemer door de functiewijziging moeilijker moet zijn geworden om na beëindiging van zijn Betekent een concurrentiebeding dat ik niet bij een concurrent mag gaan werken? eengekomen met een meerderjarige concurrentiebeding. Zij aanvaarden dat om een concurrentiebeding te teke- beding. Verbiedt dat bijvoorbeeld om el- dienstverband gelijkwaardige werkzaam- Nee, niet automatisch. Er zijn verschillen- werknemer. Een dergelijk beding wordt meestal omdat het een voorwaarde is nen. Bijvoorbeeld door dreiging met ders naar aard en soort gelijkwaardige heden te verrichten. Of dat de functiewij- de soorten concurrentiebedingen. Een concurrentiebeding genoemd. Het om de arbeidsovereenkomst aan te ontslag. In een dergelijke situatie kunt werkzaamheden te verrichten of verbiedt ziging hem op zich meer mogelijkheden concurrentiebeding kan inhouden dat u beding belemmert de werknemer in zijn gaan. Vaak gaat het om een stan- u eventueel onder protest tekenen. Dat dat om bij vertrek klanten mee te nemen? van arbeidskeuze heeft opgeleverd en het van uw werkgever geen klanten mag af- vrijheid van arbeidskeuze na beëindiging daardbeding voor alle werknemers. kan u later van pas komen als u van Wil het concurrentiebeding zijn geldig- concurrentiebeding hem daardoor juist in troggelen of geen specifieke bedrijfsge- van de arbeidsovereenkomst. Het kan de Soms is de inhoud van het concurren- werkgever wilt veranderen en uw oude heid verliezen, dan moet in de eerste meer mogelijkheden beperkt. heimen mag prijsgeven. Ook kan een con- werknemer verbieden om concurrerende tiebeding bespreekbaar. Soms is het werkgever u aan het concurrentiebe- plaats sprake zijn van een ingrijpende wij- currentiebeding u verbieden voor uzelf te werkzaamheden te gaan verrichten in echt een kwestie van slikken of stikken. ding wil houden. Doet de werkgever ziging van de functie. Denk bijvoorbeeld beginnen. In veel gevallen verbiedt het dienst van een concurrent, of om een Wat u in onderhandelingen kunt berei- dat, dan kunt u de rechter vragen het aan een intercedent van een uitzendbu- concurrentiebeding om soortgelijke werk- eigen, concurrerend bedrijf te beginnen. ken, hangt onder meer af van de vraag concurrentiebeding ongeldig te verkla- reau die vestigingsmanager wordt. Ook is zaamheden bij een concurrent te gaan Of om te proberen klanten af te pakken hoe graag u de baan wilt hebben en ren of af te zwakken. Dat kan overi- relevant of die functiewijziging redelijker- verrichten. Dat kan betekenen dat u niet of mee te nemen. Of om zonder toestem- hoe graag de werkgever u in dienst wil gens altijd, ook als u niet onder protest wijs was te voorzien. bij die concurrent kunt gaan werken, ming gebruik te maken van bedrijfsge- nemen. heeft getekend. In de tweede plaats moet door die func- maar het kan ook betekenen dat u daar heimen, of die te verklappen aan een Het komt voor dat een werknemer die tiewijziging het concurrentiebeding aan- wel mag gaan werken omdat het niet om concurrent. Soms staat een torenhoge merkelijk zwaarder zijn gaan drukken. soortgelijke werkzaamheden gaat. boete op overtreding van het beding. Om geldig te zijn, moet een concurrentiebeding op individuele basis met de werknemer overeengekomen worden. Een verwijzing in een individuele arbeidsovereenkomst naar een concurrentiebeding in Ik wist niet dat voor mij een concurrentiebeding gold. Ben ik daar toch aan gebonden? Wat is een relatiebeding? Een relatiebeding is een bepaald type concurrentiebeding. Het verbiedt niet om gestaan om gedurende een periode van twee jaar na beëindiging van het dienst- beëindiging van het dienstverband voor om het overeengekomen concurrentiebe- een cao, personeelshandboek of regle- Nee, als u niets heeft getekend waarin nemer persoonlijk behoort te worden bepaalde concurrerende werkzaamheden verband op enige wijze zakelijke betrek- ding om te zetten in een relatiebeding. ment is dus niet geldig. het concurrentiebeding is opgenomen, aangegaan. De bedoeling van dit wet- te verrichten, maar om klanten af te pak- kingen aan te gaan of te onderhouden Een relatiebeding beperkt de werknemer Een werknemer gaat in de regel alleen dan bent u niet aan een concurrentie- telijke voorschrift is te waarborgen dat ken. Een relatiebeding houdt bijvoor- met cliënten van de werkgever. Soms immers minder in zijn vrijheid van ar- maar akkoord met een concurrentie- beding gebonden. Staat het concurren- de werknemer weet dat hij zich bindt beeld in dat het de werknemer niet is toe- stelt een werknemer zijn werkgever bij beidskeuze dan een gewoon concurren- beding in zijn arbeidsovereenkomst tiebeding bijvoorbeeld in een regle- aan een concurrentiebeding, dat hij tiebeding. De werkgever moet dan moti- omdat hij anders de baan niet krijgt. Hij ment waarnaar verwezen wordt in uw weet wat de gevolgen zijn van het te- veren waarom hij geen genoegen neemt heeft immers alleen maar last van dat arbeidsovereenkomst, dan zit u daar kenen van het beding en dat hij de ge- met een relatiebeding. Vaak is de rechter beding. niet aan vast. Dat geldt ook in geval volgen goed heeft overwogen. Dat van oordeel dat de werkgever daarin niet Als hij van mening is dat het onbillijk is, of van opname van het beding in bijlagen moet bovendien uit een of meer schrif- slaagt. In dat geval vernietigt de rechter dat onderdelen daarvan onbillijk zijn, kan bij de arbeidsovereenkomst die u niet telijke documenten blijken. Een mon- het bestaande concurrentiebeding en zet hij de rechter vragen om het concurren- apart getekend heeft. Een concurren- delinge afspraak is onvoldoende. het om in een relatiebeding. Omdat het tiebeding geheel of gedeeltelijk ongeldig tiebeding is zo persoonlijk en maakt Dit wettelijke voorschrift over de gel- relatiebeding een concurrentiebeding is, te verklaren. een zodanige inbreuk op de vrijheid digheid van het concurrentiebeding zijn de wettelijke regels van het concur- van arbeidskeuze van een werknemer, wordt wel schriftelijkheidsvereiste ge- rentiebeding daarop van toepassing, dat een dergelijk beding met de werk- noemd. zoals het schriftelijkheidsvereiste. 2 3

3 De inzet van de FNV De FNV is voorstander van een volledig wettelijk verbod op het concurrentiebeding. Een werkgever die schade lijdt doordat zijn exwerknemer hem op een onbehoorlijke manier concurrentie aandoet, heeft geen concurrentiebeding nodig. De wet bevat al een bepaling waarop hij zich kan beroepen om te voorkomen dat zijn ex-werknemer hem schade toebrengt of om geleden schade vergoed te krijgen De bestaande wettelijke bevoegdheid van werkgevers om een concurrentiebeding te sluiten, geeft werkgevers een voordeel waar zij niets tegenover hoeven stellen. De FNV vindt dat oneerlijk en onredelijk. Als de wetgever dan toch zo nodig werkgevers wil beschermen ten koste van werknemers dan moet de wet worden gewijzigd. Geen concurrentiebeding in contracten voor bepaalde tijd. Geen concurrentiebeding voor andere doeleinden dan om het afpakken of meenemen van klanten en het bij een concurrent bezorgen van concurrentiegevoelige bedrijfsgeheimen tegen te gaan. Een vergoeding voor de beperking van de vrije arbeidskeuze van ten minste 50 procent van het laatstgenoten loon voor iedere maand waarin de werkgever de werknemer aan het concurrentiebeding houdt. Een maximering van de boete op overtreding van het concurrentiebeding. Een geldingsduur van maximaal een jaar na beëindiging van de arbeidsovereenkomst. Beperking van het gebied en de werkzaamheden waarvoor het concurrentiebeding geldt tot de actieradius van de werkgever. Vervallen van het concurrentiebeding in geval van beëindiging tijdens de proeftijd, bij faillissement, bij schadeplichtigheid van de werkgever, beëindiging om economische of bedrijfsorganisatorische redenen. Het concurrentiebeding verbiedt mij vijf jaar lang mijn werk te doen. Is dat redelijk? Hoewel de Nederlandse wet geen maximum stelt aan de geldigheidsduur van het concurrentiebeding na afloop van het dienstverband, wordt een maximum van een jaar vrij algemeen als redelijk beschouwt. Voor de werknemer is een termijn van een jaar nog te overzien. Hij kan deze periode overbruggen met andere werkzaamheden zonder de kennis en kunde die hij in zijn vorige functie heeft opgedaan Mag een concurrentiebeding heel Nederland betreffen? geheel te verliezen. Bovendien is de strategische kennis die een werknemer over het bedrijf heeft, in het algemeen binnen een jaar voldoende verouderd. In de praktijk kennen relatiebedingen nogal eens een geldigheidsduur van twee jaar. Bij een langere geldigheidsduur, bijvoorbeeld van vijf jaar, komt de vrijheid van arbeidskeuze te zeer in het gedrang. Ik kan een baantje krijgen voor een half jaar. Moet ik dan een concurrentiebeding accepteren? De wet staat dat wel toe. Let echter op de verhouding. Hoe staat het bijvoorbeeld met de geldigheidsduur van het concurrentiebeding? Die zou in elk geval niet langer moeten zijn dan de duur van de arbeidsovereenkomst. In dit geval dus maximaal een half jaar. Als in dit geval het concurrentiebeding de kans op een goede vaste baan daadwerkelijk dreigt te frustreren, is het zeker de moeite waard om de kantonrechter te vragen dat beding ongeldig te verklaren ( vernietigen ). Ja, dat mag en zelfs de hele wereld. Hier geldt echter een voorbehoud. Er moet een samenhang zijn met de actieradius van het bedrijf. Als een bedrijf bijvoorbeeld alleen actief is in de regio Utrecht, mag het concurrentiebeding een werknemer niet verbieden soortgelijke werkzaamheden te gaan verrichten bij een bedrijf, dat zich richt op de regio Drenthe. Verder is van belang dat het beding u niet mag verbieden in branches te werken waarin het bedrijf zelf niet werkzaam is. Welk risico loop ik als ik het concurrentiebeding negeer en gewoon bij de concurrent in dienst treed? Op overtreding van een concurrentiebeding staat soms een torenhoge boete. Vaak moet een fors bedrag ineens worden betaald en daarnaast nog een bedrag voor iedere maand van de geldigheidsduur van het concurrentiebeding dat het beding wordt overtreden. Uw oude werkgever zal desnoods via de rechter proberen af te dwingen dat u die boete betaalt. U kunt op uw beurt de rechter eventueel vragen om die boete te matigen. Houdt u rekening met de mogelijkheid dat de rechter u zal gebieden om u voor de resterende tijd aan het concurrentiebeding te houden, op straffe van een dwangsom. Zelfs is mogelijk dat de rechter de concurrent zal gebieden om het dienstverband met u voor de resterende tijd van het concurrentiebeding te beëindigen en beëindigd te houden. Nogal waardeloos zo n concurrentiebeding! Heb ik niet recht op een vergoeding? Hoewel menigeen met de FNV van mening is dat het anders zou moeten, verplicht de Nederlandse wet uw werkgever niet om u als tegenprestatie een vergoeding te betalen. In onze buurlanden en diverse andere Europese landen is de werkgever daartoe wel wettelijk verplicht. In Duitsland en in België moet de werkgever aan de werknemer voor de duur van de beperking ten minste de helft van het laatstgenoten loon betalen. De Nederlandse wet kent wel de mogelijkheid dat de rechter bepaalt dat de werkgever u een vergoeding moet betalen. In de praktijk maakt de rechter van deze mogelijkheid echter bijna geen gebruik. 4 5

4 De cao-extra s De wet staat niet toe dat partijen in een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) afspreken dat voor werknemers een concurrentiebeding geldt. Concurrentiebedingen moeten immers tussen een individuele werkgever en een individuele werknemer worden overeengekomen. Het omgekeerde mag wel. De FNV neemt dan ook in cao s afspraken op die het sluiten van concurrentiebedingen moeten voorkomen of beperken. Bijvoorbeeld de afspraak dat het de werkgever verboden is om een concurrentiebeding op te nemen in een individuele arbeidsovereenkomst of in een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Of een afspraak dat het verboden is, tenzij het wegens de aard van de werkzaamheden of wegens plaatselijke omstandigheden noodzakelijk is. Of dat de werkgever aan de werknemer ter compensatie een vergoeding betaalt voor de tijd dat hij hem aan een concurrentiebeding houdt. Ook kan een afspraak worden gemaakt dat een overeengekomen concurrentiebeding vervalt in geval van fusie, bedrijfssluiting of reorganisatie. Het is niet mijn schuld dat ik bij mijn baas weg moet. Mag hij me toch aan het concurrentiebeding houden? Als het de schuld van uw baas is dat u vertrekt, mag hij u niet aan het concurrentiebeding houden. Hiervan is bijvoorbeeld sprake als de baas u grof beledigt of ernstig bedreigt of als hij gedoogt dat uw collega s dat doen. Ook als hij u dingen wil laten doen die in strijd zijn met de wet of de goede zeden, of als hij anderszins op grove wijze zijn verplichtingen tegenover u als werkgever niet nakomt. Uw baas mag u ook niet aan het concurrentiebeding houden als u vertrekt omdat uw gezondheid anders ernstig gevaar loopt, of wanneer vanwege andere omstandigheden niet langer van u kan worden gevergd de arbeidsovereenkomst te laten voortduren. Wanneer uw baas u op staande voet ontslaat zonder dringende reden daartoe, mag hij u evenmin aan het concurrentiebeding houden. Wanneer hij u tijdens de proeftijd ontslaat en u aan het concurrentiebeding wil houden, zal de rechter dat in de regel als onbillijke benadeling beschouwen. Dat oordeel zal hij in de regel ook hebben als men u in geval van faillissement aan het concurrentiebeding wil houden. Sommige cao s houden in, dat het concurrentiebeding vervalt in al die gevallen waarin de werknemer geen schuld heeft aan het niet voortduren van de dienstbetrekking. Ik wil een andere werkgever, maar door het concurrentiebeding kan ik dan mijn werk niet meer doen. Wat nu? Ik heb geen concurrentiebeding getekend. Mag ik als concurrent voor mezelf gaan beginnen? Als u niet gebonden bent aan een concurrentiebeding, betekent dat nog niet dat u helemaal geen rekening hoeft te houden met de concurrentiepositie van uw werkgever. U mag in dat geval na beëindiging van het dienstverband wel gebruik maken van verworven algemene kennis, ervaring en goodwill. Zeker als die grotendeels al aanwezig waren vóór indiensttreding bij U kunt uw werkgever schriftelijk vragen om geen beroep op het concurrentiebeding te doen wanneer u de arbeidsovereenkomst beëindigt, of om de werking ervan te beperken. Wanneer uw werkgever weigert, kunt u de rechter vragen om het concurrentiebeding geheel of gedeeltelijk te vernietigen. U moet dan duidelijk maken dat u door het concurrentiebeding onbillijk wordt benadeeld in verhouding tot het belang dat uw werkgever bij dat beding heeft. Als de werkgever niet of nauwelijks baat bij het beding heeft en u er juist erg door geschaad wordt, dan heeft u een goede kans dat de rechter het beding vernietigt of matigt. Hij kan bijvoorbeeld de geldigheidsduur verkorten of het gebied of type werkzaamheden waarvoor het geldt beperken. Hij kan de boete bij overtreding van het beding lager stellen. Ook kan hij u eventueel een vergoeding toekennen. Wellicht kunt u aanvoeren dat uw werkgever het aan zichzelf te danken heeft dat u weg wilt. Bijvoorbeeld doordat hij u te weinig betaalt, aan u gedane toezeggingen of gewekte verwachtingen niet nakomt, enzovoort. de ex-werkgever. Ook mag u de mogelijkheden aangrijpen om in de branche waarin u ervaring heeft opgedaan, aan de slag te komen. U mag echter niet proberen om de klanten van uw ex-werkgever af te pakken. Zeker niet als dit gebeurt met gebruikmaking van diens klantbestanden. Bedoelde klanten mag u wel bedienen als die zich uit eigen beweging bij u hebben Mijn uitzendbureau verbiedt me om bij de inlener te gaan werken. Kan dat zomaar? Als u een arbeidsovereenkomst met het uitzendbureau heeft waarin een concurrentiebeding is opgenomen, dan kan uw uitzendbureau u daaraan houden. Het kan ook zijn dat uw uitzendbureau met de inlener is overeengekomen dat die u niet of tegen een bepaalde vergoeding in dienst neemt. Een dergelijke overeenkomst wordt ook wel indirect belemmeringsbeding genoemd. In beide gevallen kunt u een beroep op de rechter doen als u van mening bent dat het beding u onevenredig zwaar benadeelt. gemeld. Ook mag u klanten van uw exwerkgever benaderen die met hem geen duurzame relatie hadden. Van specifieke kennis over een nieuw product mag u niet direct na beëindiging van de arbeidsovereenkomst gebruik maken. U mag uw ex-werkgever ook niet schaden door met diens specifieke bedrijfsgeheimen op de loop te gaan. Disclaimer 6 De gebruiker accepteert dat de FNV geen garanties geeft voor de informatie in deze brochure. Hoewel de FNV al het mogelijke doet om ervoor te zorgen dat de informatie in deze brochure juist, compleet en actueel is, kan de FNV hiervoor geen verantwoordelijkheid aanvaarden. De FNV is niet aansprakelijk voor schade- of andere claims en eisen die voortkomen uit het gebruik van deze brochure. 7

5 Hij mocht zijn vak niet meer uitoefenen, niet in een straal van 100 kilometer binnen zijn woonplaats. Op straffe van 500 euro per maand. Vanwege het ondertekenen van een concurrentiebeding. Maar wat heeft een elektromonteur nu voor specifieke bedrijfsgeheimen? Theo Jeurissen (1944) uit Nijmegen kwam voor de rechter te staan. Die gaf hem groot gelijk en vernietigde het wurgcontract. Theo Jeurissen lag er wel even wakker van, nadat de deurwaarder een brief bij hem had afgeleverd. Of hij maar even een halve ton wilde overmaken. De elektromonteur: Voor iemand als ik. Iemand met niet meer dan een zwemdiploma. Hoe kun je iemand met een beroep als het mijne nou een concurrentiebeding voorleggen? Dat doe je bij een schilder toch ook niet? Het is zo gegaan. Ik heb jaren in Friesland gewoond, in de scheepsbouw. Elektroleidingen in schepen inbouwen, vervangen, repareren. Zeg maar: industriële toepassingen. Dat werk daar hield op. We besloten terug te gaan naar onze geboortegrond Nijmegen. Maar ook daar lag het werk niet voor het grijpen. Dus wat doe je? Naar uitzendbureaus toe. Ik vind dat een vorm van slavenarbeid: je bouwt nergens iets op, zit in geen enkel sociaal fonds, mag naar geen enkel personeelsfeestje. Misschien overdreven, maar dat vind ik. Zo kwam ik ook bij Electro Van Ewijk Detachering & Intermediair terecht. Hij had toevallig werk bij een oude werkgever van me, de Alewijnse Industrie. Zoals ik dat bij uitzendbureaus gewend was: teken even dit, teken even dat, dan kun je maandag beginnen. De Theo Jeurissen: Vijfhonderd euro boete per dag, voor een elektromonteur gewone dingen. GAK-verklaring, uitkering, inhouding loonbelasting. Hij heeft het wel gezegd: er zit een concurrentiebeding tussen, maar ik dacht: het zal wel goed zijn. Concurrentiebedingen zijn toch voor mensen met hogere opleidingen? Daar vertrouw je dan op. Ik heb blanco getekend. Moet je in een minuut dat hele contract doorlezen. Daar staat mijn kop niet naar. Ik had het er weer erg naar mijn zin, bij mijn oude baas. Van de andere kant beviel het ook, blijkbaar, want ik werd gevraagd: Wil je weer niet voor vast komen? Nou ja, graag natuurlijk. Ik liep tegen de zestig, dat is een kans die je nooit meer krijgt. Ik ga dus netjes naar het Detacheringsbureau toe om mijn spulletjes in te leveren. Toen begon hij over dat concurrentiebeding: Ik hou je eraan dat je 500 euro per dag moet betalen. Ik heb gezegd dat ik ervan uitging dat dat niet redelijk was. Ik moest honderd kilometer verderop werk moeten zoeken. Vanuit Nijmegen gezien zit je dan voorbij Utrecht en voorbij Zwolle. Ter hoogte van Meppel ongeveer. Paar maanden niks gehoord, tot er met Kerstmis een deurwaarder aanbelde. Ik moest euro gaan betalen, plus die 500 euro dwangsom per dag. Zou samen op zo n vijftigduizend euro zijn neergekomen. Mijn advocaat is naar de rechter gegaan. Ze waarschuwde wel steeds: Pas maar op. Dit is helemaal geen zekere zaak. Ga maar alvast sparen. Want meestal loopt het met concurrentiebedingen bij de rechter niet goed af. Ze was nog blijer dan ik, geloof ik, toen ze belde dat het wél goed was afgelopen. De rechter had het concurrentiebeding vernietigd. De uitspraak heeft zelfs in een juristenblad gestaan, zo bijzonder was het. De rechter schreef: Nu het gaat om een dienstverband van slechts een jaar, dat van rechtswege zou eindigen, vormt dit beding, mede gelet op de functie van Jeurissen, gezien de zeer ruime omschrijving van de verboden werkzaamheden, de duur, de geografische reikwijdte en de op overtreding gestelde boete, een veel te vergaande beperking van de vrijheid van arbeidskeuze van Jeurissen. Meer weten? Lid van de FNV worden? Kijk op Of bel de FNV Servicelijn: ( 0,10 p.m.). December 2007 Uitgave: Stichting FNV Pers Tekst: Rik van Steenbergen Productie en eindredactie: FNV Marketing & Communicatie Foto s: Chris de Bode en Hollandse Hoogte Vorm: B5