KUIFJE'IN'CYBERSPACE'

Transcriptie

1 KUIFJE'IN'CYBERSPACE' Zoekgedrag)op)internet)bij)bureauredacteuren)van)een)Nederlandse)landelijke)krant) Bob$Nieman$ $Erasmus$Universiteit$Rotterdam$ $ $

2 $ $ $ $ $ Als God al had bestaan, dan bestaat hij in de geschiedenis. Uit: Voer voor psychologen, Harry Mulisch, 1961$ $ 2

3 $ KUIFJE&IN&CYBERSPACE Zoekgedrag)op)internet)bij)bureauredacteuren)van)een)Nederlandse)landelijke)krant) NRC$7$april$2011$ ErasmusSchoolofHistory,CultureandCommunication Begeleider:ProfessorHenriBeunders MasterMediaenJournalistiek BobNieman/335825/15april2012 bobnl001 3

4 Inhoudsopgave SAMENVATTING$...$7 VOORWOORD$...$9 1.$INLEIDING$...$11 1.1ONTWIKKELINGVANNEDERLANDSEDAGBLADEN PROBLEEMSTELLING $Deelvragen$...$14 1.3HYPOTHESE $INFORMATIETIJDPERK$...$17 2.1INFORMATIEVAARDIGHEDEN $ZOEKGEDRAG$OP$INTERNET$...$21 3.1GEBRUIKZOEKMACHINES BELANGZOEKGEDRAGVOORDEJOURNALISTIEK $JOURNALISTIEKE$PRAKTIJK$...$29 4.1INTERNETINDEREDACTIELOKALEN $Een$nieuwe$manier$van$werken:$tijdswinst$of$tijdsdruk?$...$31 4.2EENKRITISCHEBLIKOPGEVONDENINFORMATIE;DEJOURNALISTIEKEPRAKTIJK JOURNALISTIEKEKWALITEIT $ONDERZOEKSOPZET$...$37 5.1ONDERZOEKSACTIVITEITEN ONDERZOEKANALYSE $OBSERVATIES$...$43 6.1OBSERVATIESBIJBUREAUREDACTEUREN $Zoeken$...$ $Soort$informatie$...$ $Selecteren$van$informatie$...$ $Betrouwbaarheid$...$ $Persona$...$58 6.2OBSERVATIESSTUDIOENWEBREDACTIE $Studio$...$ $Web$redactie$...$62 7.$CONCLUSIE$...$63 4

5 7.1FACTORENINHETZOEKPROCES PERSONA EENNIEUWZOEKMODEL $De$zoekruit$...$ $Nieuwstoevoer$...$ $Parameters$...$71 7.4DISCUSSIEENAANBEVELINGEN $Discussie$...$ $Aanbevelingen$...$74 BIBLIOGRAFIE$...$77 BIJLAGE$1:$THEMATISCHE$VERWERKING$AANTEKENINGEN$OBSERVATIES$EN$GESPREKKEN$...$83 BIJLAGE$2:$ANALYSE$IN$DE$VORM$VAN$EEN$MINDMAP$...$91 5

6 6

7 Samenvatting BekendezoekmodellenzoalshetLeckiemodelzijnstatischemodellen.Journalistendie informatiezoekenopinternetdoendatindebeginfaseechterchaotisch,gebruikmakend vanverschillendezoekstrategieën.ditpastmoeilijkindenubekendemodellen.dezoekruit zoalsdieinditonderzoekwordtbeschrevenisookeenfluïdemodeldiedemaniervan zoekenbijjournalistenbeterbeschrijft.indebeginfaseisersprakevandivergerendzoeken waarbijdejournalistzoveelmogelijkinformatieprobeertteverzamelen.nahetvaststellen vanhetperspectiefvanhetverhaal,wordthetzoekenmeerconvergerendopbasisvande gekozeninvalshoek.redacteurenmetgoedeinformatievaardighedenhoudenmeertijdover omaanhetartikelteschrijven.watbelangrijkis,wanttijdenshetschrijfprocesblijken nieuweinformatiebehoeftenteontstaanwaaraanzijkunnenvoldoen.minderervaren redacteurenzijnlangerbezigmetalgemeneinformatieverzameling. Kennisisdebelangrijkstefactorinhetzoekproces.Zowelinhoudelijkekennisalsde beschikbareinformatievaardigheden.inhoudelijkekenniszorgtervoordatdejournalist snellertotbeterezoektermenkomt.het(digitale)netwerkvandejournalistishier ondersteunend.informatievaardighedenfungerendaarbijalseenkatalysatoromdat zoektermeneffectievergebruiktworden.dehoeveelheidinformatiediewordtgevondenis afhankelijkvandekennisoverhetonderwerpbijderedacteur,debeschikbare informatievaardighedenendeaanwezigetijddievaakvaststaatvanwegeeendeadline. Omtekomentotzoekoptimalisatiezoudenredactiesjournalisteninstaatmoetenstellen zichtelatenspecialiserenopeenspecifiekaandachtsgebiedenmoetenzehenopleidenin informatievaardigheden.omdatopinternetveelinformatiebeschikbaaris,iseenkritische evaluatievandieinformatienoodzakelijk.meerervarenjournalistenblijkendatbeterte kunnen.coachingvanbeginnendecollega sdoorheniseveneensaanteraden. 7

8 8

9 Voorwoord Ruimtweeëneenhalfjaargeledenbegonikaaneenavontuurwatiknumetdezethesisbijna hebafgerond.naeenkortejournalistiekecarrièrebeginjarennegentigvandevorigeeeuw gingendejournalistiekevoelhaartjesbijmijweereenbeetjeprikkelen.mededaaromgreep ikdemogelijkheidmetbeidehandenaanomeenmastertevolgenmetsteunvande HogeschoolRotterdam.Nietverrassenddatikkoosvoormijnoudevakgebied:de journalistiek.eenvakgebieddatindietwintigjaardrastischisveranderdonderinvloedvan nieuwetechnologie.stapteiktoentertijdtijdenshetschrijvenaaneenartikelnogopdefiets naardebibliotheekomerachtergronddocumentatieopnateslaan,tegenwoordiggebeurt datachterdecomputerenhoefjededeurnietmeeruit.eenwezenlijkeveranderingvoor eenberoepwaarinformatievergarencentraalstaat.omdanjuistdaarnaaronderzoekte doen,wasvoormijeenuniekekansdieiknietkonlatenliggen. Enhierligtdanhetresultaat.Metdekansomiemandtevergetenwiliktocheen aantalmensenbedanken.allereerstdekrantdiemijindegelegenheidheeftgesteld redacteurenvoordezethesisteobserveren.ookwilikhenribeundersbedankenvoorzijn adviezentijdenshetheletrajectdatikmetdezethesisbezigbengeweest.vervolgensmijn vriendin,margriet,voordeeenzameurendeafgelopentweeëneenhalfjaar.verdereen iederdiemijgesteundheeft,meegelezenensomsdenodigezetjesinderuggegevenom doortegaan. Nadezethesiskomtrust.Althansophetstudiefront(vooreven).Enommeteen grootwijsgeerteeindigen: Om$innerlijke$rust$te$vinden,$moet$je$afmaken$waaraan$je$begonnen$bent $(Boeddha). 9

10 10

11 1.Inleiding Eeneeuwenoudadagiumis:kennisismacht.Simpelwegbetekentditdatwieovermeer kennisbeschiktdaneenanderzodemachtkannemen(overdieander).alsdezewijsheidal vanbelangwasineenagrarischeofindustriëlesamenleving,welkbelangkunnenwehieraan hechtenindehuidigeinformatiesamenleving?hetsociaalencultureelplanbureau(scp) schetsteeninformatiesamenlevingalseenkennissamenleving(integenstellingtotde bezitssamenleving)waarinmateriëleongelijkheidwordtvervangendoorcognitieve ongelijkheid(dijk,haan,&rijken,2000:188).kennisenvooraldetoegangtotkennisis vandaagdedagaangroteveranderingenonderhevig.digitaliseringvaninformatiedraagt eraanbijdatwevanuithuisviadecomputergemakkelijkbijeengrootscalaaan informatiebronnenkunnenkomen.tochisdatzoekenvaninformatieviadepcnietzo gemakkelijkalshetlijkt.eenzoekmachineisgeenintelligentwezenendatbetekentdatde intelligentievandeinformatiezoekermoetkomen(vaness,2010:12).eenfoutissnel gemaaktendatkanervoorzorgendatjealsnelineenbakmetinformatieterechtkomtwaar jealsdrijfzandinkanwegzakken.onzekennisoverhoemensenzoekenmetbehulpvaneen PCisgering.VanEssgeeftinzijnboektalrijkevoorbeeldenhoemensenkunnenverdwalen doorhetgebruikvannietaccuratezoektermen. Alsersprakeisvaneconomischeen/ofberoepsmotievenishetbelangextragroot omopdejuistemaniergebruiktemakenvanzoekmachinesenvaninternetvoorde informatievoorziening.eenjournalistdiebedrevenisinhetzoekenvaninformatieop internetbeschiktoverspecifiekevaardighedendieheminstaatstellenbinnendemoderne mediazijnwerkbetertedoen.eenverslaggeverzouinkorteretijdeenartikelkunnen opleverenwateenconcurrentievoordeelbetekentvoorhetmediabedrijfwaardiejournalist voorwerkt.interessantisdusomtebekijkenwateraanbijdraagtdateenjournalistsnel informatieopinternetkanvinden. Journalistiekgebaseerdoponderzoekindatabankenenactiefgebruikmakendvan internetisalbedachtdooreenmediabedrijfinlosangeles.deinternetkrantpasadena$now maaktgebruikvancopywritersdiewerkenenwoneninindiaendieveelgoedkoperzijndan lokalejournalisten.demeesteinformatiezoalsliveverslagenvanraadsvergaderingenzijn 11

12 beschikbaarviainternetenviadatzelfdeinternetpratenburgersmetdenieuweredacteuren meewatdemeestbelangrijkeinformatieis.deindiërsgebruikendezekennisbijhet bepalenwatinteressantisvoordeartikelenwaarzijaanwerken(meeus,2011).hetnos Journaalmaaktactiefgebruikvaninternetdoorgevondeninformatieopinternette publicerenwaaropdeskundigenkunnenreagerenzodatdeeerdergevondeninformatie wordtverrijkt(vanzijl,2011).ookindividuelejournalistenmakengebruikvande zoekmogelijkhedendieinternethenbiedt.andrewlehrendiealsjournalistwerktevoornbc NewsennuvoorTheNewYorkTimes,ontdektedoordefinishlijstenvandemarathonin NewYorknauwkeurigtebestuderendatbijveeldeelnemersenkeletussentijdenniet werdenvermeld.doorbestuderingvanfoto sdiegemaaktwarentijdensdemarathon,kon hijvalsspelontmaskerenenconcluderendatveelhardlopersderouteafsnedenomzoeen snelleretijdneertezetten.zelfnoemthijzichmedehieromeen nerdy$journalist (Vries, 2011). Indeliteratuur(Chinn,2001;Attfield&Dowel,2002;Savolainen,2006)dielaterin dezethesisuitgebreidwordtbesproken,komenfactorenterugdietemakenhebbenmetde vaardighedenvaneenindividueleverslaggeverenmetderedactioneleorganisatievaneen mediabedrijf.zozoudebeschikbaarheidvan(snel)interneteenrolkunnenspelenmaar bijvoorbeeldookdehoeveelheidtijddieeenjournalistkrijgtvanderedactieomtotzijn verhaaltekomen. Eenanderaspectindediscussieoverinternetisdebetrouwbaarheidvaninformatie dieviainternetbeschikbaaris.eenkwestiedievoorjournalistennatuurlijkvangrootbelang is.gebruikmakenvanfoutieveinformatiein(nieuws)artikeleniseendoodzonde.belangrijk isdusdatinformatiegoedgechecktwordt,maardaarmoetendanwelweerde mogelijkhedenvooraanwezigzijn.journalistiekewaardenzoalsgebruikmakenvan betrouwbareinformatie,lijkenuiteindelijkvoorverslaggeversvanminderbelangtezijndan defunctionaliteitdieinternetbiedtinhetwerk(hermans,vergeer,&haenens,2009).inde VolkskrantconstateertmediahistoricusHuubWijfjesnaaraanleidingvanonjuiste berichtgevingoverdeschietpartijinalphenaandenrijn,datdoordedrukdie mediabedrijvenjournalistenopleggen,deethischegrenzenonderinvloedvaninternet wordenopgerekt.controlerenvangegevensschietervolgensdehoogleraarnogaleensbij in.indatzelfdeartikelmeentbasbroekhuizen: door$de$sociale$media$nadert$de$tijd$tussen$ 12

13 wat$er$gebeurt$in$de$werkelijke$wereld$en$de$berichtgeving$daarover$de$nul (Venema,2011). HijconcludeertnetzoalsWijfjesdatdezetendensopgespannenvoetstaatmet betrouwbaarheidseisendieindejournalistiekwordengehanteerd. Deindrukkanontstaanbijhetlezenvaneerderonderzoeknaarditvraagstukdat internetvoornamelijkeennegatieveimpactheeftophetjournalistiekehandwerkdoordat denadrukwordtgelegdopkwaliteitsaspecten.onderzoeknaardeschieronbeperkte mogelijkhedendieinternetbiedtvoordejournalistiekisernietofis(nog)onzichtbaar.ik vraagmeafofdezenegatievebeeldvormingdieuithetwetenschappelijkonderzoeknaar vorenkomtwelterechtis.wetenschappelijkeinzichtendieuitonderhavigonderzoek voortkomenzoudenredactiesenindividueleverslaggevershandreikingenkunnenbieden waarmeezijzoekenenvindenvaninformatieopinternetkunnenoptimaliseren. 1.1OntwikkelingvanNederlandsedagbladen InNederlandwordtsteedsmindervaakeenkrantgelezen(Bakker&Scholten,2009).Metals gevolgdatdagbladenbepaaldedoelgroepenslechterwetentebereiken.hierdoorisdit mediumminderinteressantvooradverteerderswatdecommerciëledoelstellingenvaneen mediumonderdrukzet.volgenspietbakkerenottoscholtenwerendagbladuitgeverszich doorcreatieftekijkenhoedekrantnaardelezertoegebrachtkanwordenmetondermeer nieuweabonnementsvormenenanderevormenvanuitgaven. Krantenredactiesonderzoekendemogelijkhedendieinternethenbiedtenproberen metspecifiekeuitgavennieuwedoelgroepentebereiken.eenaantalkrantenhebbende afgelopenjareneerstdepapierenkrantdigitaalbeschikbaargesteldomdaarnadezedigitale krantteoptimaliserenmetbehulpvaneenapp$voortabletcomputers.maarkranten beginnenookspecialeuitgavenzoalsnrc.next,diezichspecifiekrichtopjongelezers.ookde verschijningsvormverandertwaarbijveelkrantenhettabloid$formatgaanhanteren. Inditonderzoekconcentreerikmeopdeproductievandepapierendagkrant. 1.2Probleemstelling Metinternetgaatvoordejournalistaandeenekanteenwereldvaninformatieopendie vanachterhetbureautoegankelijkiszoalsvedder(2003)beschrijft.aandeanderekant dienteenjournalistvanwegediehoeveelheidinformatievoldoendekennistehebbenvan 13

14 hetmediumomdieinformatieopwaardetekunnenschatten.hermansetal.(2009)tonen aandatditnietaltijdvanzelfsprekendis.tegelijkertijdiserdrukvanuitmediaorganisaties ominkorteretijdmeerproductenopteleverenzonderkwaliteitsverlies.ditwordtvooral duidelijkuitonderzoekvanevers(2007).ditvraagtheteenenandervandejournalistalshet gaatomaanwezigeinformatievaardighedenzoalsduidelijkwordtuitonderzoekvanvandijk etal.(2000).hetwelofnietbeschikkenoverdezeinformatievaardighedenhelptof belemmertdejournalistbijhetzoekenvaninformatieopinternet.keuzesdiehijdaarbij maaktzijndaarinbepalendzoalsonderzoekenvancase(2007)envandeursen(2010)laten zien.welkezoektermengebruikteenjournalist?welkedoordezoekmachineaangeboden resultatenwordenaangeklikt?inhoeverrewordtdeaangebodeninformatiegechecktbij eenanderebron?biedtdebeschikbareofresterendetijdvoordedeadlineruimteomdoor tezoekennaarandereinformatieviaeenanderzoekpad?inzichtindezekeuzesenhoe daarmeewordtomgegaangeeftinzichtinzoekpatronendiedoorjournalistenworden gevolgd. Daarmeekomikopdevolgendeonderzoeksvraag: Welke%keuzes%maken%journalisten%op%de%redactie%van%een%landelijke%krant%bij%het% zoeken%en%vinden%van%informatie%op%internet?% 1.2.1Deelvragen Wanneerenwaarommaakteenjournalistgebruikvaninternetalshetgaatom hetzoekenenvindenvaninformatie? Hoebelangrijkisinternetbijhetzoekenenvindenvaninformatietenopzichte vananderemethoden? Welke(keuze)factorenspeleneenrolbijeenjournalistbijhetgebruikvan internetbijhetzoekenenvindenvaninformatie? Opwelkemanierwordtdeinformatie,gevondenopinternet,gebruiktdoorde journalisttenbehoevevanzijneindproduct? Ishetgebruikvaninformatieafkomstigvaninternetvaninvloedopde (journalistieke)eisenenbetrouwbaarheidvanhetjournalistiekeproduct? Zijnerverschilleninzoekpatronenteonderscheidentussenjournalistenopde verschillendedeelredacties? 14

15 Doorhetbeantwoordenvandezedeelvragenduikiksteedsdieperindematerie.Metde eerstedeelvraagbeantwoordikdevraagwaaromeenjournalist(wie)gebruikmaaktvan internet.vervolgensbeantwoordikdevraaghoeeenjournalistdatdoetenvooralwordtde vraagbeantwoordwelkekeuzeseenjournalistdaarbijmaakt.daarnakijkiknaarwatde zoekpatronenzijnwaardejournalistgebruikvanmaakt.omtotslottekijkennaarhet eindproductindekrant(wanneer).ikzalditdoenopverschillendedeelredactiesom eventueleverschillentussendieredactiestekunnenbenoemen(waar). 1.3Hypothese Verschillendeonderzoekershebbengetrachtzoekstrategieënineenmodelteplaatsen.Case (2007:117j130)beschrijftvijfvandezemodellen.Elkmodelvolgteenzoekprocesen benoemteenaantalmijlpaleninhetzoekproces.alledoorcasebeschrevenmodellenzijn gebaseerdopverschillendevariabelenenindicereneeninformatiebehoefteenbronnen. VolgensCaseishetLeckie$Model(ziefiguur1)hetmeestvantoepassingopdesituatie vaneenprofessional.aandebasisvanditmodelstaantakendieeenberoepskrachtuitvoert. Hetmodelisopgebouwdaandehandvandeinformatiebehoefte,beschikbarebronnen, feedbackendeawarenessbijdeprofessional.alsbasisvooreenonderzoeknaarzoekgedrag bijjournalistenlijktditmodelgeschikt.alleingrediëntenzijnaanwezig:eenjournalistheeft eeninformatiebehoeftevanwegeeenartikeldathijgaatschrijvenendejournalistiszich bewustdatinformatiediehijwilgaangebruikenvoorzijnartikelbetrouwbaarmoetzijn.dat 6.2. Examples of Information Seeking Models 127 Work roles betekentdathijkritischmoetzijnop bronnendiewordengebruikt. I I I Tasks uuuu Characteristics of information needs Figure 6.5 The Leckie, Pettigrew, and Sylvain model (used with permission of the publisher.) Figuur$1:$The$Leckie,$Pettigrew$and$Sylvain$model;$ bron:$case$(2007:$127)$ HetLeckiemodeliseenlineair model.ikmeenechterdateenzoekpad naasteenlineaireopbouwookeenfluïde karakterheeft.zoekenisvolgensmijeen activiteitdienietalleenrechtlijnigvana naarbverloopt.laatikeenvoorbeeld gevenuitdealledaagsepraktijk:een journalistschrijfteenartikeloverde hypotheekrenteaftrekomdatditeen of working life, beliefs or attitudes are seemingly less relevant than they are in the Johnson model (which considers health information among the general 15 population), so their role is not discussed. In the Leckie model, needs create an awareness of information sources and/or content, and thus motivate a person to examine those. Here, the most

16 eventuelebezuinigingspostkanzijn.dezejournalistzalinhetbegineerstzoveelmogelijk informatieproberenteverzamelenoverditonderwerp.welkeargumentenwerdeneerder gebruiktindezediscussie?wiewarenbelangrijkeactorenenhoestaandieertegenover? Watzijndestandpuntenvandepolitiekepartijendieertoedoen?Hoewerktdeze belastingmaatregeleigenlijkprecies?hoeveelkostditdeoverheidjaarlijks?hoeveel huishoudensmakenhiergebruikvan?kortom:dejournalistgaatindevollebreedtezoeken naarinformatie.opeengegevenmomentbeginthijzijnartikelteschrijvenenmaakthij keuzesuitalleinformatiediehijheeftgevonden.opzo nmomentversmalthijvolgensmij zijnzoekpadmethetmakenvanbepaaldekeuzesenprobeerthijtekomentotdekernvan zijnverhaal.dezejournalistvolgtjuistverschillendezoekpadenomtoteenresultaatte komen.inditonderzoekprobeerikeenpatroonteontdekkenindezeschijnbarezoekchaos. 16

17 2.Informatietijdperk Technologischeontwikkelingenhelpen(ofdwingen)onsomonslevenandersinterichten. Dimensiesvanruimteentijdzijndaarinmindervanbelang.Metbehulpvandeelektronische snelwegbeschikkenwealtijdoverinformatieopinternet.daarmeeishetvooreenjournalist nietmeernodigomfysiekineenbibliotheekeennaslagwerkintekijken,maarisdiezelfde informatieviadedatabankvandeuitgeverbeschikbaaropzijnpc.ofkandiezelfde journalisteenpersconferentielivevolgenviainternetendirectcommentaarhieropvan anderenzoeken.demediabrengendewerkelijkheidnaaronstoeenhetisnietmeerperse noodzakelijkomzelfbijeenevenementaanwezigtezijn.historicusdanielboorstin(1961) meendealindejarenzestigvandevorigeeeuwdatdehoeveelheidbeeldenonsideevande werkelijkheidzoudoenveranderen.hetonderscheidtussenrealiteitenpseudo$events$ verdwijnt.sterkernog,indehuidigemaatschappijwaarindemediaeennietmeerwegte denkenonderdeelvanuitmaken,krijgengecreëerdeevenementeneensteedsbelangrijkere roltoegespeeld(croteau&hoynes,2003:310).postmodernistenmenendatdetijdgeest wordtgekarakteriseerddooreen hyper$reality waarbijdegrenzentussenechten werkelijkheidverdwijnen(baudrillard,1988).eengevaardathierinschuiltisdatmensen tegenwoordigopinternet(tijdelijk)nieuweidentiteitenkunnenaannemendiegrenzenen verantwoordelijkhedenvanhunfysiekeidentiteitkunnenoverschrijden(croteau&hoynes, 2003:313). MetdekomstvandenieuwemediabetredenwevolgensdeSpaansesocioloog Castells(2000)eennieuwtijdperk;eentijdperkwaarinwevooralmetbehulpvankennisof informatieproductiefzijn.technologiehelptineeninformatiesamenlevingmensente verbinden.metdekomstvaninternetdoordeconvergentievantelecommunicatieende computerzijnnieuwemogelijkhedenontstaanvoorinformatieoverdrachtencommunicatie (Steyaert&Haan,2001).Metenkelekliksisinformatietoegankelijkmaarisinformatieook opinternetteplaatsen.zoishetrelatiefgemakkelijkomjbewustofonbewustjonjuiste informatieopinternetteplaatsenofinformatietemanipuleren(vedder,2003).vedder constateertdathetlastigisvoorgebruikersomeenvergelijkingtemakentusseninformatie afkomstigvanhetinternetenuitdetraditionelemediazoalskrantenentelevisie.ookals hetgaatombetrouwbaarheid.inzijninaugureleredeaanderadbouduniversiteitnijmegen meentwesselkraaij(2009)datbetrouwbareinformatiewordtgeleverddoor 17

18 gezaghebbendebronnen.gezagdatvaakisgekoppeldaandesocialestatusvandebron. Metinternetisdatspeelveldveranderd.Meteengoedeweblogisvolgenshemgemakkelijk eenexpertstatusteverwerven.kraaijvraagtzichafofzo nweblogookalsgezaghebbend gekenschetstkanworden.hijvindtdathetinschattenofinformatiebetrouwbaarisvan belangisvoordejournalistiekeneenopgavevooriedereendievaninternetgebruikmaakt. KennisisvolgensBell(2010)debasisbronvaninnovatieenwordtsteedsbelangrijker ineenpostindustriëlesamenleving.kenniswordtinzijnogeneenproductnetzoalsauto s datzijnineenindustriëlesamenleving.deelektronischesnelwegbiedtmogelijkhedenom onzevrijetijdenwerkandersintedelen.uiteindelijkleidtdattoteensamenlevingwaarin demediacentraalstaan(webster,2010).ineendergelijkedigitaleleefwereldishet belangrijkomtewetenhoeinformatieontstaatenhoewijonzewegdaarinvinden. Geografischverschillendelocatieswordendoordigitalenetwerkenverbondenwaarmee gelijktijdigdedimensiesruimteentijdmindervanbelangwordenalshetgaatomde communicatieencontacttussenmensen.demediaomringenons24uurperdagenopelk momentkunnenwijonslateninformeren.webster(2010)concludeertdanookdatde mediaeenbelangrijkerolhebbeninhoewijtegendesamenlevingaankijkenmaarookhoe wijdiesamenlevingsamenvormgeven. Inditnieuwespeelveldwordtopeennieuwemaniertegeninformatieaangekeken. Overinformatiebeschikkenendezeinformatiekunnenbeoordelenwordensteeds belangrijker.criteriadievolgensvedder(20003)wordentoegepastomdebruikbaarheidvan deinformatietebeoordelenzijn:deauteurofbronvandeinformatie,depresentatieopde website,doordegevondeninformatietevergelijkenmetalopgedanekennisofbeschikbare informatieopanderewebsitesenalsvierdecriteriumdeactualiteitvandeinformatie. 2.1Informatievaardigheden Bijdemeesteinnovatieszienweeenvastontwikkelingsprocesdatdematevanverspreiding indesamenlevingweergeeft.dezeverspreidinglaateensjvormigecurvezienmeteen langzamestart,eensnelledoorontwikkelingeneenvertragingwanneerdeverzadigingsfase wordtbereikt.dezecurvestaatookwelbekendalsdediffusietheorie(rogers,2003). Gebruikersdieindeintroductiefasevandecomputerdaarmeegaanwerken,inde diffusietheorieookwelinnovatorsgenoemd,ontwikkelenzogaandewegdigitale 18

19 Figuur$2:$Diffusiemodel$van$Rogers,$bron:$ wikipedia$ vaardighedenenverwervendaarmeeeenvoorsprong oplateregebruikers.onderzoeknaardeintroductie vandepclaatziendatditvooraljongerenenhoger opgeleidenzijn(steyaert&dehaan,2003:37j40). Desnelleopmarsvaninternetinhetdagelijks levenconfronteertonsvolgensvandijk&van Deursen(2009)metverschillendedigitale vaardigheden.tegelijkertijdconstaterenzijdatdezevaardighedenongelijkoverde bevolkingzijnverdeeld.vandijk&vandeursenonderscheidenvierelementenalshetgaat omdigitaleinternetvaardigheden.operationelevaardigheid(1)ishetkunnenomgaanmet debrowserenmetzoekmachines.formelevaardigheid(2)heefttemakenmetdekunstvan hetnavigeren.informatievaardigheid(3)isgerelateerdaaninformatiezoeken,selecterenen evaluerenendestrategischevaardigheid(4)isgerichtophetstellenvandoelenenhet nemenvandejuistebeslissingenenacties.inhethoofdstukoverzoekgedraggaikdieperin opdevraagwelkefactoreneenrolspeleninhetzoekproces.interessantaanhetonderzoek vanvandijk&vandeursenisdatweliswaarouderenmeerproblemenondervindenmetde operationeleenformeleinternetvaardigheden,maardatzijverrassendgenoegbetere informatieenstrategischeinternetvaardighedenhebbendanjongeren.deonderzoekers concluderendanookdataandachtvoorstrategischeinternetvaardighedenopschoolen werkonontbeerlijkis. Naast literacy (deklassiekecognitievevaardigheden)en numeracy (kunnen omgaanmetkwantitatieveinformatie)onderscheidenvandijk,dehaan&rijken(2000) informacy,ofweldeomgangmetdenieuweinformatiejencommunicatietechnologie (ICT).VanDijketal.stellendatwanneeriemandovermeer informacy beschiktdiepersoon ookmeergebruikmaaktvanict.hoeweldiestellingookandersomgelezenkanworden.in deregelbeschikkenhogeropgeleidenovermeer informacy danlageropgeleidemensen. Steedsvakerhebbenjournalisteneenacademischeopleidingenbeschikkenzijvermoedelijk ookovermeer informacy.ditisinlijnmetbovengenoemdonderzoekvansteyaertende Haan(2003)naardeintroductievandePC. 19

20 Betekentditbijvoldoendedigitalevaardighedendatonzemaniervanwerkenaan veranderingonderhevigis?hetscpsteltdatwemetictonswerkanders,snellerof efficiënterkunnendoen.ditstaatbekendals enabling$technology (SCP,2004:254).Volgens hetscppassenweinterneteerdertoeinonzealaanwezigemaniervanwerkenenvinden wedienieuwemaniervanwerkenalsnelvanzelfsprekend.ookishetzodatwedoorict efficiënterzijngaanwerkenendatwedaardoorsnelafhankelijkzijngewordenvandeze nieuwemogelijkheden. 20

21 3.Zoekgedragopinternet Alsopinternetwordtgezochtdanwordtdatveelalgedaanominformatietevinden.Case (2007:5),eenhoogleraarverbondenaandeUniversityofKentuckydieonderzoekdoetnaar zoekgedragvanmensen,beschrijfteenzoekprocesmetbehulpvandevolgende terminologieën: informatie, informatiebehoefte, informatiezoeken en informatiezoekgedrag.dezeviertermenhebbeneenonderlingerelatie:informatiezoeken eninformatiezoekgedragkrijgenbetekenisdoordebeschikbareinformatieende informatiebehoeftevaneenpersoon.volgenscaseisinformatiehetopdoenvan waarnemingenterwijlinformatiebehoefteontstaatbijdenotiedatjeeengebrekaankennis hebtopeenspecifiekthema.informatiezoekenbestaatuitdepogingomhetgebrekaan kennisoptevullen,terwijlinformatiezoekgedragdemaniervanzoekenisdiewordt gehanteerd. Hermans,Vergeer,&Pleijter(2009)vindendatdeopkomstvaninternetbetekentdat erbinnendejournalistiekmeermogelijkhedenzijnombronnentecheckenenomzo kwalitatiefbetereinformatietegeveninartikelen.demogelijkheidommetbehulpvan internetinformatietegenererenkanervoorzorgendatjournalistentotaandedeadline artikelenproberenteverrijkenmet(extra)informatie.zokomenjournalistenzoalscase (2007:5)beschrijft,terechtineen informatiezoekmodus.ditbetekentdatzoekgedragnet zolangdoorgaattotdatdeinformatiebehoefteisbevredigd.ditzoekprocesisvoorelk individuverschillend,waarbijdevolgendefactoreneenrolspelen:hetbelangomtezoeken, debeschikbaretijd,demotivatie,deinteresses,decontextwaarbinnenhetzoekproceszich afspeeltenkennis(case,2007:34). Dezefactorenzijntevertalennaarhetzoekprocesvaneenjournalist.Vooreen redacteurzithetbelangomtezoekenenerzijdsindewerkafsprakendiehijheeftgemaakt metzijnopdrachtgeverenanderzijdsdathijeenzogoedmogelijkonderbouwdartikelwil schrijven.detijdsfactorheeftindejournalistiektemakenmetdealtijdaanwezigdeadline waartegengewerktwordt.opeenbepaaldmomentsluitdekrantenkanaanhetartikelniet verdergewerktworden.motivatieeninteressehebbentemakenmetdeindividuele drijfverenvandejournalist.decontextishetredactielokaalendebeschikbarehulpmiddelen diedeverslaggeverterbeschikkingstaanomzijnwerktedoen.denkhierbijaandepc,de snelheidvandeinternetverbinding,deonlinedatabankenwaarderedactieoverbeschikt,de 21

22 organisatievanhetredactielokaal(kanderedacteurongestoordzijnwerkdoen)enhet productieproces(wanneerzijnredactievergaderingen,wiezijndaarbijaanwezigenwanneer isdedeadline).kennisheefttemakenmetzoweldeinformatievaardighedenvande journalistalsdekennisdiehijheeftoverhetonderwerpwaaroverhijeenartikelaanhet schrijvenis. Case(2007:17j34)onderscheidtondermeeropbasisvanbovengenoemdefactoren vijfzoekcategorieën.dezecategorieëntyperenzoekgedragmaarookdeinformatiedienodig isomaandeinformatiebehoeftetevoldoen.dedoorcasefictiefbeschrevenpersonen (persona)bereikenelkeenfasevantevredenheidalshetgaatomdebevredigingvande informatiebehoefte:deverkregeninformatieisgoedgenoegvoorhetdoeldatisgesteld.in dezefasezijnnietallemogelijkhedenbenutdieaanwezigzijnom,zoalscasedatbeschrijft, eenstadiumvanoptimaliseringtebereiken.devijfcasestudieszijn:car$purchase,library$ research,hor$race$wager,legal$researchandinformation$on$cancer.eenjournalistpastmijns inziensbinnentweevandievijfzoekcategorieën;namelijkdeonderzoekerdievooralin bibliothekenvanvrijterbeschikkingstaandepublicatiesgebruikmaakt(libraryresearcher) eneenonderzoekerdiegebruikmaaktvanspecifiekvoorhenontwikkeldecatalogi(legal researcher).volgenscasekandecomplexiteitvaneenbibliotheekvanwegedehoeveelheid informatiedeinformatiezoekeropeendwaalspoorbrengen.veelinformatiestaatniet logischgerangschiktenisopverschillendeplekkenterugtevinden.juistdezegrotevariëteit maaktzoekenlastig.eenproblematiekwaareenlegalresearchertegenaanlooptisdemate vankennisoverhetonderwerpwaarinformatieoverwordtgezochtendetijddie beschikbaarisomdejuisteinformatietevinden.dematevangrondigheidentijdvariëren volgenscase(2007)hetmeesttussendedoorhembeschrevenscenario s. Vooreenoptimaalgebruikvanmediazijnmediumgerelateerdevaardigheden (gebruikenkennisvanhetmedium)encontentgerelateerdevaardigheden (informatievaardigheden)nodig(vandeursen,2010).detwentseonderzoekervandeursen meentdatvooralcontentgerelateerdevaardighedenbepalendzijnvooreeneffectiefgebruik vaneenmediumzoalsinternet.dezevaardighedengroeiennietmeemetdeervaringdie iemandopdoetmethetmediumenzalopeenanderemanieraangeleerdmoetenworden. MetinformatievaardighedenbedoeltVanDeursenondermeerhetzoekgedragendemanier waaropdegevondeninformatiewordtgebruikt.ditmarkeertvolgenshaarookhetverschil 22

23 tussenhetgebruikvantraditionelemediazoalskrantenentelevisieeninternet.wanneerop internetinderdaadeenveelgroterehoeveelheidaaninformatiebeschikbaaris,vereistdat vandegebruikereenkritischeenanalytischehoudingomuitaldezeinformatiedejuiste gegevensopwaardetekunnenschatten(vandeursen,2010:75j76).selecterenvande bruikbareinformatieisnodigvanwegedegrotehoeveelheidinformatiedieaangeboden wordt.envandebronnenwaardeinformatieafkomstigvanis,moetbepaaldwordenof dezevalideenbetrouwbaarzijn.vakkari(2011)onderzochthoebetrouwbaareen zoekmachinealsgoogleis.hijondervonddatzoekvragennaaractuelethema svoor42 procentdoorgooglegoedwordenbeantwoordenzoekvragennaarfeitenvoor29procent. Dezecijfersstaanvolgensheminschrilcontrastmetandereonderzoekendiehijinzijn artikelciteert,endieaantonendatpublic$library$reference$servicesdezevragenvoor55 procentgoedbeantwoorden.hetonderzoekvanvakkaritoontaandat informatievaardighedenzoalsmedewerkersvaneenbibliotheekdiebeheersen,ervoor kunnenzorgendatdeinformatiezoekersnellertotresultaatkomt. Selecterenvaninformatievindtplaatsbinnenhethelezoektraject.VanDeursen (2010:66j68)onderscheidtinhetzoekgedragvanmensenvijffasen:(1)formulerenvande zoekvraag,(2)bepalenvandejuistebronnen,(3)formulerenvanzoektermen,(4) onderscheidenvanrelevanteinformatieomdaarna(5)kritischdegevondeninformatieop betrouwbaarheid,accuratesseenbronteevalueren.bepalenvanvaliditeiten betrouwbaarheidvanbronnengebeurtvolgensbrandjgruwel,wopereisenvermetten (2005:490)aandehandvanachtcriteria:betrouwbaarheid,validiteit,precisie,volledigheid, accuraatheid,beschikbaarheid,actualiteitenkosten.toepassenvandezecriteriaisechter noggeengemeengoed.vandeursen(2010)benoemtinhaardissertatiedriebarrièreswaar menseninhetzoekennaarinformatieopinternettegenaanlopen.teneerstewordtmeestal hetbekendezoekpadopgezochtterwijlernogveleanderemanierenbeschikbaarzijnom informatietevinden.tentweedegebruikendemeestemensennietmeerdantwee zoektermenentenderdekijktmenvaaknietverderdandeeerstepaginamet zoekresultatendieeenzoekprogrammaaanbiedt.alisinhetgebruikvanhetaantal zoektermeneenkenteringzichtbaar.zoiseentrendwaarneembaardatvakermeerdere zoektermenwordengebruiktbijhetzoekennaarinformatie(identity,2012). 23

24 3.1Gebruikzoekmachines AlsweinNederlandnaarinformatiezoekenop internetdoenwedatvooralmetdestandaard zoekmachinevangoogle.anderezoekmachineszoals Zoekmachine Barometer Nederland (2010) Yahoo: 1% Ilse: 1% Bing: 1% Vinden.nl: 3% YahooenIlsehebbeneenmarginaalmarktaandeel (Identity,2012).BekendisdatGooglezoekopdrachten nietjgeanonimiseerdbewaartomdevolgendekeer gerichtopdepersoonadvertentiesopdepaginate plaatsen.dezetechniekwordtverfijndindieniemand Google: 94% 2011 NOW Nederland Webtrends Figuur$3:$marktaandeel$zoekmachines$in$Nederland$ metzijngooglejaccountisingelogd(siebes,2006).onbekendisofgoogledezetechniek ookgebruiktomzoekresultatentemanipuleren.welheeftgoogleonlangsbekendgemaakt nieuwezoektechniekentegaanontwikkelenwaarbijresultatendeelsworden voorgeselecteerd.hiermeebepaaltgooglevooreendeelwatrelevantisenwatniet.joris vanhoboken(2011)pleitervoordatzoekmachinesverantwoordinggaanafleggenende gebruikersduidelijkmakenwatpluralismeendiversiteitvoorhenbetekenen.tegelijkertijd pleithijvooreensoort rechtvanmeningsuiting voorzoekmachineswatinzijnogen betekentdatzoekmachinesdevrijheidhebbenomzoekresultatenvooraftefilteren.indien dezetrendzichdoorzetbetekentditdatgooglezoekresultatenmanipuleertendatgoogle meebepaaltwelkeresultatenzichtbaarworden.hiermeegaatgoogledeelsopdestoelvan degebruikerzitten. 3.2Belangzoekgedragvoordejournalistiek Hetbelangvanhetvindenvan(dejuiste)informatieverschiltperpersoon.Vooreen professionalzoalseenjournalistishetvaakbelangrijkerom(snel)informatietevindendan vooriemanddieprivéinformatiezoekt.vijffactorenspeleneenrolbijhetzoekennaar informatie:decontext,demotivatie(dezeissterkofzwak),desoortbron(case onderscheidtformelebronnenzoalsencyclopedieënenexpertseninformelebronnenzoals collega seninternetfora),tijdsdrukendegewenstebetrouwbaarheid(case,2007:34). Journalistenzijndagelijksbezigominformatietezoekenbinneneenprofessionele context(enmotivatie)meteendiversgebruikvanonlinebronnenendatabankenwaarbijde betrouwbaarheid(inprincipe)hoogmoetzijnbinneneenvoorafbepaaldetijd.volgens Fabritius(2000)verschilthetzoekgedragtussenjournalistenookafhankelijkvande 24

25 deelredactiewaarzewerken.ditkomtvolgenshaarvanwegespecifiekecultuurverschillen diezichtbaarwordenindenormenenwaardenopdedeelredactieende(routinematige) werkzaamhedendiehorenbijdemanierwaaropeendeelredactieisgeorganiseerd.ook Chinn(2001)merktopdatjournalistenmetverschillendeaandachtsgebiedenandere informatiebehoeftenhebben.zijmeentdateenalgemeenverslaggevermetonderwijsals aandachtsgebiedminderbehoefteheeftaanachtergrondinformatiedaneen misdaadverslaggever.terwijleensportverslaggeverweermeerbehoefteheeftaan achtergrondgegevens. Ookdefactormotivatiespeelteenrolbijhetzoekennaarinformatiedooreen journalist.attfieldendowell(2002)beschrijveneenmodel(ziefiguur4)vooreen journalistiekonderzoeksjenschrijfproces.hetmodelbeschrijftrandvoorwaardenafkomstig Figuur$4:$A$good$angle$(Attfield$&$ Dowel,$2002:$194)$ vanderedactioneleorganisatiezoalsinvalshoekenlengte vanhetartikelmaarookpersoonlijkevaardighedenzoals kennisenaanwezigheidvaneen(informatie)netwerk.de tweebritseonderzoekersconcluderendathetzoekennaar informatiebijeenjournalistondermeerwordt gemotiveerddoorhetzoekennaareenoriginele invalshoekvoorhetartikel.zijstellendatdrieaspecten daarbijvanbelangzijn:originaliteit,maatschappelijk contextendenieuwswaarde(attfield&dowel,2002:194). Eengebrekaantijdiséénvandegrootstekwesties inhetzoekproces,zosteltsavolainen(2006).tijdsgebrekisvooraleenprobleemalsditin verbandwordtgebrachtmethetproducerenvanobjectieveberichtgevingenmetdegrote hoeveelheidbeschikbareinformatiewaareenkeusuitgemaaktmoetworden.definse wetenschapperbeschrijfteenzoekprocesalseendynamischprocesdatheenenweer beweegttussenoudeennieuweinformatiediegevondenwordt.ookattfieldendowell (2002:198)vindendathetdoorhenbeschrevenjournalistiekonderzoeksjenschrijfproces eenonstabiel$modelis.dewerkzaamhedenvindencontinuonderinvloedvanwisselende omstandighedenplaats.nieuweinzichtenvooreenbetereinvalshoekvanhetartikelen aanpassingenindelengtevanhetartikeldoordeeindredactiezijnbelangrijkeaanpassingen inhetproces.algevondeninformatiehoeftdannietmeerrelevanttezijn.vaakleidtdittot 25

26 hetherschrijvenvanhetartikelentoteennieuweofandereinformatiebehoefte.eengoed managementdoordejournalistvandegevondeninformatieiszowelvolgensattfielden DowellalsSavolainendanookonontbeerlijk.Savolainen(2006:118)zietinditcomplexe procesookeenbelangrijkpositiefaspect,wantteveelinformatiedwingtde informatiezoekertothetmakenvankeuzes. DebronbehoortvolgensToonRennen(2000:307)integraaltothetjournalistieke werkveld.nietdegebeurtenisopzichishetvertrekpuntvandejournalistiek,maarde mensendiedaarweetvanhebbeneneroverwillenvertellen.nieuwsisvolgenshemwat wevandaagtewetenzijngekomenennietwatervandaaggebeurt.gebeurtenissenworden geïnterpreteerdenvervolgenswordenerbetekenissenaangegeven.rennenschrijftdan ook doordat$de$journalistiek$strikt$genomen$geen$feiten$brengt$doch$slechts$mededelingen$ over$feiten$is$de$kwestie$van$geloofwaardigheid$buitengewoon$belangrijk (Rennen,2000: 311).EndezegeloofwaardigheidisvolgensRennenonderbelicht:kwaliteitvandebronnenis hetstartpuntvankwalitatiefgoedejournalistiek.transparantieoverdeherkomstvan informatiedoorjournalistenvergrootdebetrouwbaarheidvanjournalistiekeproducten.uit onderzoekvanrennenblijktdateenineenkwartvandeartikelendezeherkomstnietwordt vermeld. TochisanonimiteitvanbronnennietaltijdevenergbetoogtMichaëlOpgenhaffen (2011)omdatonbetrouwbaar$nieuwsvolgenshemlezersenjournalistenstimuleertnog meeroverhetonderwerpnatedenken.terillustratiegebruikthijhetvoorbeeldvanhet gretiggebruikmakendoornieuwsmediavanbeeldenoverdesituatieinsyriëopyoutube waarvandeafkomstonduidelijkis.vanbelangiswel,zoverwoordthij,datduidelijkwordt gemaaktdatdeberichtennietbevestigdzijnendebetrouwbaarheidonzekeris.uieindelijk vertrouwtmaarnegentienprocentvandenederlandsebevolkingeenjournalist(dejong, 2012).VolgensJaapdeJongwordtvandaagdedagdatvertrouwensteedsbelangrijker omdatdejournalistiekmoetconcurrerenmetanderevormenvaninformatieverschaffing. Hijpleiterdanookvooromjournalistenopteleidentot reflective$practitioners die waardenalseenkritischehouding,creativiteitenonafhankelijkheidcentraalhebbenstaan. Eigenschappendievolgensmijookgoedvanpaskomenbijhettoepassenvan informatievaardigheden. 26

27 EenextrafactortotslotdiemeespeeltvoordezeberoepsgroepnaastdevijfdieCase (2007)heeftbenoemdendieikeerderhierbovenhebtoegelicht,isvolgensmijofde journalistinstaatisomdeaangebodeninformatiekritischenanalytischteevalueren.juist omdatindejournalistiekondertijdsdrukgewerktwordtenervoorexperimenterengeentijd is.vandeursen(2010:75)geeftaandatinformatiedieviainternetisverkregenonbepaaldis enleidttotveelonnodigeresultaten.contentgerelateerdevaardighedenzijndaarom belangrijkomgoedeinformatieteselecterenenbronnentechecken,zoalseerderindit hoofdstukalisgeconcludeerd.volgensvandeursenishetbelangrijksteverschiltussenhet gebruikvantraditionelemediaenonlinezoekbronnendatonlinebronnendemogelijkheid biedenverbandenteleggentussenverschillendesoorteninformatie.denkhierbijaan aanwezigehyperlinksenverwijzingen.hoeweldemaniervanpresenterenonlinevolgens VanDeursenvergelijkbaarismetdievantraditionelemedia,isdoordehoeveelheidaan informatiediebeschikbaaris,despecifiekeeigenschappenvanonlinemedianodigzoalshet gemakkelijkkunnendoorzoekenvandeinformatie,omdezeinformatiegoedtekunnen beoordelenopbruikbaarheid. 27

28 28

29 4.Journalistiekepraktijk Onderinvloedvandenieuwemediaeneenterugloopinadvertentiejinkomstenstaatde traditionelejournalistiekonderdruk.decommissiejbrinkmanconcludeertin2009dat innovatievandejournalistiekepraktijknoodzakelijkis(commissiebrinkman,2009:46j49). Volgensdecommissieisereendiscussiegaandeoverdejournalistiekekwaliteitalsgevolg vandeterugloopvanhetaantaljournalisteninvastedienst.journalistiekhandwerkzoals onderzoekdoen,hetontwikkelenvankennisenonderhoudenvannetwerkenencontroleren vanbronnenkostvolgensdecommissiejbrinkmantijd.inhaaronderzoeksrapportzietde commissieeenverschralingvanhetjournalistiekewerk.ditleidttotminderjournalistieke capaciteitalshetgaatomhetbeoordelenvanderelevantievannieuwsfeitenenminder onderzoeknaarachtergrondenvandezenieuwsfeiten.eenextrataakdieaanhet journalistiekehandwerkwordttoegevoegdisderolvaninformatiebemiddelaar.ook Chavannes(2007)heeftheteerderdandeCommissiejBrinkmanalovereen informatiebemiddelaarinzijnoratiealshoogleraarjournalistiekaanderijksuniversiteit Groningen.Volgenshemmoetdejournalisttransparantgaanwerkenenmoetdatonderdeel wordenvanzijnberoepshouding.betrouwbarekwaliteitiseenfactordiedelezermeeneemt indebeslissingomvaninformatiegebruiktemaken.wurffenschönbach(2010)menenook dattransparantienaasteenvrijwilligejournalistiekecodeinstrumentenzijnomde journalistiekekwaliteittewaarborgen.ineenonderzoekonderzestignederlandseexperts concluderenzijdatinformatievoorzieninginhetinternettijdperkmeergevarieerdisendoor meerbetrokkenenwordengemaakt,maardatdekwaliteitvandieinformatieisafgenomen. Daarommoeteenjournalistvolgensdetweeonderzoekersvoorzichtigselecterenen interpreteren,feitencontroleren,feitenenopiniesscheidenenlezersbijdragennuanceren. DeinformatiebemiddelaarwaardeCommissiejBrinkmanenChavanneshetover hebbenisvolgensevers(2002:17j23)opgekomenmetdeopkomstvaninternetjournalistiek. TegelijkertijdzietEversookdatdeoudemedianogsteedsdetoonaangeven.Veelweblogs ofnieuwssitesmakengebruikvannieuwsdatdoordetraditionelemediawordtaangeleverd. TegelijkkanhetpubliekvolgensEverslastigonderscheidmakentusseninformatiediedoor eenjournalistisopgeschreveneninformatiedooranderenzoalsdeprjindustrie.eengevaar isdatjournalistiekestandaardendreigenteverdwijnenenereenvormvan gemakzuchtige journalistiek ontstaat.omditscenariotevoorkomenvindenbardoelend Haenens(2004) 29

30 eengrotereverantwoordelijkheidhieromtrentbijmediajactorenenbijde beroepsbeoefenaarsvoordehandliggen.deomgevingwaarinjournalistenwerkenis zodanigveranderddatnietalleenzijdesamenlevingvaninformatievoorzien.uitdagingen diebardoel(2010)indezenieuwemediawereldzietvoordeprofessionalzijn:interactiviteit, multimedialiteitenhypertekstualiteit.dejournalistiekverliesthaarclaimopexclusiviteit maarblijftwelverantwoordelijkvoorhetbehoudvankwaliteitenethiek,aldusbardoel. Journalistenzijnopzoeknaarwathenindezenieuwemediawereldonderscheidt.De journalistiekkanzichonderscheidendooreenrolopzichtenemenalsleveranciervaneen second$opinion.$ditkanwanneerjournalistenzichgaanrichtenophetgevenvanduidingbij hetnieuwseninhetdoenvanmeerenbeteronderzoek(bardoel,2010). 4.1Internetinderedactielokalen Deopkomstvannieuwemediainhetjournalistiekewerkiseenveranderingdiewordt aangestuurddooreentechnologischevernieuwing.maardatisgeennieuwfenomeen. Technologischeveranderingenhebbeninhetverledengeleidtotdiscussiesinhet journalistiekewerkveldoververanderingenindeproductievannieuws(örnebring,2010; Deuze,2004:26,51).TechnologieisindejournalistiekvolgensPleijterenDeuze(2003)altijd ingezetomhetwerkzoteorganiserendatditsnellerenuitgebreiderkonennietomde journalistiekfundamenteelteveranderen.netzoalsnu.almenenzijdatinternetde potentieheeftomdeeerstetechnologischevernieuwingtezijndiedaarveranderingingaat aanbrengen. Maarhoezithetnumethetgebruikvaninternetinderedactielokalen?Uit onderzoekvanpleijter,hermansenvergeer(2007)blijktdatallejournalistengebruikmaken vaninterneten .ditdoenzemeestalmeerderekerenperdag(vooralhetbezoeken vanwebsitesengebruikmakenvanzoekmachines).ookblijktuitdatonderzoekdatbijna alleondervraagdejournalisten(94%)vindendathetessentieelisomgoedgebruiktemaken vaninternet.desondanksheeftmaareenkleinedertigprocentvanheneenspecifieke traininghiervoorgevolgd.defunctiedieinternetvervultinhetjournalistiekewerkisdievan informatieverschaffer.vooralvoorhetzoekenvanachtergrondinformatie,ominformatiete verifiërenenvoorhetraadplegenvanpersberichten.maarookvoorhetvindenvanservicej informatieopbijvoorbeelddereisplannereninwoordenboeken.dehelftvande ondervraagdejournalistengebruiktinternetookomnaarinformatietespeuren.driekwart 30

31 vandejournalistencontroleertdeinformatiediezevaninternethalenenprobeertde oorspronkelijkebrontevinden.internetmaakthetwerkmakkelijker,vindt89procentvan deondervraagden.dehelftechtervindtdatdekwaliteitvanhetwerkhiermeeookwordt verbeterd.watlevertinternetopvoorhetjournalistiekewerk?ruimtachtigprocentzegt datzedoorinternetgebruikzijngaanmakenvanmeerbronnenenzestigprocentheeft andereideeënopgedaanvoorartikelenopinternet.pleijteretal.constaterendat,in vergelijkingmeteengelijksoortigonderzoekvierjaareerder,meerjournalistenvindendat hetgebruikvaninternetervoorzorgtdatdekwaliteitvanhunwerkafneemt.vreemd genoegisdeangstbijjournalistendatlezershenongeloofwaardigvindenookafgenomen. Hetmediummaaktjournalistiekwerkgemakkelijkermaarnietbetervolgensde onderzoekers.decontinuestroomaaninformatiedwingtdejournalistgoedteselecteren watwelofnietbruikbareinformatieis.ditbotstweleensmetdeconstantedrukvanuitde mediaorganisatiesomsneltepubliceren. Inbovenstaandonderzoekisgekekennaardetijddiejournalistenopinternetzijnen deverschilleningebruik.deonderzoekersconcluderendatwerkgerelateerdeoverwegingen aandebasisstaanomgebruiktemakenvaninternet.internetlevertsnellerinformatieop, bespaarttijdenbiedtmeerinformatie.uitrecenteronderzoekvanhermans,vergeeren Pleijter(2011)blijktdateenjournalistgemiddelddehelftvanzijntijdonlineisomfeitente checken,achtergrondinformatietevindenenhetlaatstenieuwstechecken.opvallendisdat social$mediahiervoornognauwelijkswordengebruikt Eennieuwemaniervanwerken:tijdswinstoftijdsdruk? Fabritius(2000)constateertinonderzoeknaarzoekgedragbijjournalistendatdetijdsfactor hetzoekgedragvanjournalistenhetmeestbeïnvloedt.internetechterbiedtunieke mogelijkhedenomtijdswinstteboeken(hermans,vergeerend Haenens,2009). Journalistenonderlinghebbenhetdanookvooraloverdefunctionaliteitvaninternetin relatietotdewerkzaamhedenendemogelijkhedendiedezefunctionaliteitjournalisten biedt.hetgaateroverhoemeergedaankanwordenindezelfdetijd.de vercommercialisering,metalsgevolghetzoekennaarnieuweverdienmodellendoor uitgevers,zetvolgenshermansetal.(2009)defactortijdwaarjournalistenoverbeschikken verderonderdruk.ditverklaartvolgensmijookdeelshetfeitdatjournalisteninternet 31

32 vooralgebruikenombestaandewerkprocedurestevergemakkelijkenenteversnellenin plaatsvaninternettegebruikenvoornieuwevormenvanjournalistiek. Desondanksneemtdetijdsdrukalleenmaartoe.Verslaggeverszijntegenwoordig nietalleenmaarbezigmethetschrijvenvaneenartikel,maardelenhunervaringookopeen blogdie24uurperdagenzevendagenindeweekbeschikbaaris(bowman&willis,2003: 49).Bardoelend Haenens(2004)concluderendatderolvandejournalistiekjuistverandert vaninformatieleveranciernaareenmeersturendeenvoedenderolinhetmaatschappelijk debat.hetzoekendoormediabedrijvennaarnieuweverdienmodellenstimuleertdeze discussie(evers,2007).dejournalistiekisopzoeknaarwathaaronderscheidtvanaldie anderevormenvaninformatieverstrekkingzoalsopinternet;ookwelburgerjournalistiek genoemd.hoeweljournalistenvindendatzijwerkenindienstvandelezer,isdatgeen vrijbriefomdelezerookmeerinvloedtegevenopdeinhoudvanhetnieuws(hermans, Vergeer,&Pleijter,2011). Bijdedoorontwikkelingvaninternetkandegrotererolvaneenactievelezerjdie nietalleenmassamediaconsumeertmaarzelfookeenactieverolspeeltindeproductievan informatiejnietgenegeerdwordenenzaldejournalistzijnwerkwijzemoetenbijstellen alsookzijnrolinhetproductieprocesvannieuws(pleijter,hermans&vergeer,2009).de Amerikaansevadervandeburgerjournalistiek,Gillmore(2005),meentdathedendaagse journalistenteweiniggebruikmakenvannieuwetechniekenalstechnoratiwaarmeeblogs kunnenwordengedocumenteerd.meergeluidenuitdesamenlevingindeberichtgeving gebruikenisvolgenshemnietalleenslimvanuitjournalistiekoogpuntmaarooknodigvoor demediaomteoverleven Eenkritischeblikopgevondeninformatie;dejournalistiekepraktijk Eenmeerderheidvandejournalistenisheterovereensdatdekwaliteitvanhetwerkmet interneternietopvooruitisgegaan(pleijter&deuze,2003).volgensdetweeonderzoekers zijnjournalistenweinigveranderingsgezind.internetheefthierdoorniettoteen kwaliteitsimpulsgeleidondanksdemogelijkhedendieditmediumkenmerken.pleijteren 1 Gillmore(2005)beschreefineenlezingaandeUniversityofMichigandetoekomstvande journalistiekalsvolgt: future$media$will$be$an$ecosystem$that$is$vastly$richer$and$more$ diverse$than$we$have$today:$it$will$become$a$multidirectional$conversation,$enriching$civic$ dialogue$at$the$local,$national$and$international$levels. 32

33 Deuzeconstatereneenvormvanzoalszijdatnoemen redactionele$cybernetisering.inhet bijzonderdoordeenormehoeveelheidinformatiedieviainternetdagelijksde redactielokalenbinnenstroomt.hetloopjenaareenfysiekebibliotheekomeennaslagwerk teraadplegenisnietmeernodig.redactionelecybernetiseringiseentrenddiewordt versterktdoordeveelheidaanwerkzaamhedendieeropderedactieisbijgekomen.niet alleenschrijfteenjournalisteenartikelvoordepapierenuitgavevanzijnkrant,maarmoet datberichtookbewerktwordentoteenartikelvoordewebsite.daarnaastvolgtde journalistdediscussieoverdatberichtopdesocialmedia.opbasisvanonderzoekvande AmsterdamSchoolforCommunicationsResearchASCoR(periode1997j2001)ende KatholiekeUniversiteitNijmegen(periode2001j2002)concluderenPleijterenDeuze(2003) datjournalistenhetpapierverruildhebbenvoorhetweb.datheeftechtergeennieuwe maniervanwerkenopgeleverd.internetversterktenversnelthetwerkalleen.hetgemak datinternetbiedtindejournalistiekheeftvolgenshenweltotmeerinformatieentothet gebruikvananderebronnengeleid.hierdientopgemerkttewordendatzijdezeuitspraken baserenoponderzoekdatmeerdantienjaargeledenisuitgevoerdineenperiodedat internetnogmaarnetmassaalinderedactielokalenwerdgeïmplementeerd.uitonderzoek vanpleijteretal.(2006)blijktdaarentegendatmetdekomstvaninternetinde redactielokalenjournalistennietveelvakerdanvoorheenhunwerkachterdepcdoen. InteressantechterisomtewetenofdatwerkachterdePCdelaatstejarenisveranderd. Informatieopinternetheeftalskenmerkdathetlastigisteachterhalenhoe betrouwbaardieinformatieis(pleijter,hermans,&vergeer,2007:2).inaleerderhierboven aangehaaldonderzoekdoorpleijteretal.(2006)isgeenbewijsgevondendatmeer internetervaringleidttoteenkritischereblikoponlineverkregeninformatie.welishetzo datjournalistenmeteenkritischeblikopinformatieviainternetverkregen,vakervan internetgebruikmaken.waarschijnlijkdoordatdezejournalisteninformatieeerderchecken danminderkritischejournalistendiealsnellerdeinformatiealsbetrouwbaarzien.hetis volgenspleijteretal.(2009)zorgelijkdatjournalistenzichvooraldrukmakenomde functionaliteitendieinternetbiedtenminderomdezejournalistiekewaarden.uitander onderzoekblijktechterhettegendeel.uiteenenquêteonder642journalistenuitnederland en526journalistenuitvlaanderen(belgië),blijktdatdeondervraagdenvindendatde mogelijkhedendieinternetbiedtinhetjournalistieke(hand)werk,journalistiekewaardenals 33

34 geloofwaardigheidenbetrouwbaarheidonderdrukzet.aldoendejournalistendaarverder nietveelmee.datgezichtspuntheeftnamelijkgeeninvloedophetgebruikvaninternet (Hermans,Vergeer,&Haenens,2009). Hoeweljournalistendeafgelopenjarenkritischerzijngewordenoverdeinformatie diezeopinternetvindenblijktuitonderzoekvanheeswijk(2007)datmenookvindtdat doorhetgebruikvaninternethetwerkwordtvergemakkelijkt.tochlijkthetervolgenshem aandeanderekantopdatjournalistenervarendatdecombinatievanactualiteiten journalistiekebetrouwbaarheideenspagaatisdiesteedsmoeilijkerisvoltehouden. 4.3Journalistiekekwaliteit Binnendeontwikkelingwaardejournalistiekzichinbevindt,informeertdejournalistniet alleenmaarversterkthijjuiststeedsvakerverhalenindemaatschappij(deuze,2005:455). TegelijkertijdconcludeertDeuzedatmetdieontwikkelingobjectiviteitalskwaliteitscriterium moeilijkertemetenisdandezealwas.tochbeschouwenandereninternetmeeralseen informatiebrondandathetleidttoteenheleanderemaniervanwerkenvoorjournalisten. Pavlik(2001)meentdatinternetnietmeerdaneeninstrumentisvoorsecundaire nieuwsvergaringendatinformatievaninternetdanookaltijdgecontroleerdmoetworden. HijadviseertjournalisteneenlijstaanteleggenmetbetrouwbareURL s.verdergeeftpavlik viertipsafkomstigvandecolumbiauniversitywaardeoudstejournalistenopleidingter wereldisgevestigd:verifieeralleinformatieafkomstigvaninternet,maakmeldinginhet artikelwanneerinformatieafkomstigisvaninternet,controleerofdeurlbetrouwbaaris (vertrouwookoverheidsinformatienietdirect)encontroleerwanneerdelaatsteupdatewas vandewebsitediewordtgebruikt HoedebetrouwbaarheidsspagaatvanHeeswijkuitdevorigeparagraafindepraktijk totuitingkomtbeschrijftnickdaviesinzijnboekflat$earth$news.hierinblijktdatdemedia vaakklakkeloosberichtenafkomstigvanofficiëlebronnenoverneemt(davies,2008).davies ontdektedatdemeestemediapersinformatievandebritseenamerikaanseoverheidover mogelijkemassavernietigingswapensinirakzondertecontrolerenovernamen.laterbleek datooktegeldenvooranderehypeszoalsdemillenniumbugendemexicaansegriep.in NederlandhebbenHijmans,Buijs&Schafraad(2009)onderzochtinhoeverreNederlandse dagbladredactiesberichtgevingonbewerktovernemen.52procentvandedoorhen 34

35 onderzochteartikelenissamengesteldmetdeelsofgeheelvoorbewerkteinformatie. Hijmansetal.concluderendatkrantenredactieseenkwaliteitsrisicolopenwanneerzijsterk afhankelijkzijnvanwatpersberichtenvanoverhedenenbedrijvenvoorjproduceren.de risico shebbenvolgenshentemakenmetbetrouwbaarheid,transparantie,eigenkarakter enjournalistiekeonafhankelijkheid.invlaamsonderzoeknaarhetgebruikvanbronnen onderjournalistendiewerkenopbuitenlandredacties,komtnaarvorendatmenvaakniet meerdanéénbronperartikelciteertendatmensteedsmindervaakvermeldtdat informatieafkomstigisvanpersberichten.eenpositiefresultaatvolgensdeonderzoekersis datdemeestepersberichtendiegebruiktwordenweldoorderedacteurenworden herschreven(leuven&raeymaeckers,2012). KeesBuijs(2011)meentdatjournalistiekekwaliteittemakenheeftmethetproces waarbinneneenproductietotstandkomtinclusiefallefactorendiedatprocesbeïnvloeden. Goedebronnenleverenvolgenshemactuele,relevanteenbetrouwbareinformatieopdie vaakdoorjournalistennietmeerwordengecheckt.hijconstateertdatdoordestortvloed aannieuwenieuwsbronnendebetrouwbaarheidvandeberichtgevingafneemt.vander WurffenSchönbach(2010)menendatbeschikbareinformatiegevarieerderisgeworden metinternetendatdezedoormeerbronnenwordengeleverd,maardatdieinformatiewel vanlagerekwaliteitis.indezeinformatiechaos(davies,2009)vindenverslaggevershetlastig omdejuistebronnenteselecteren.juistmethetgebruikvanzoekmachinesishetrisico aanwezigvaneenzijdigeberichtgeving(buijs,2011:118).kennisvaninternetapplicaties zoalszoekmachinesisdanookeenbelangrijkecompetentie.cortenetal.(2011) concluderendanookineenonderzoekondervlaamsejournalistenenexpertsdat zoekvaardighedeneenbelangrijkeberoepscompetentieisvoorjournalistenalshetgaatom nieuwsgaring. 35

36 36

37 5.Onderzoeksopzet Voorhetfieldresearchhebikgebruikgemaaktvanparticiperendonderzoek(Otto,2006). Participerendeobservatiekenteencyclischkarakterzodatdevraagstellingdoor dataverzamelingendeanalysevandezedatakanwijzigen.ditbetekentdatzoals gebruikelijknieteerstdatawordenverzameldomdezevervolgensteanalyseren,maardat dataverzamelingenanalyseinhetonderzoektegelijkertijdgebeuren.detijdensde observatieopgedaneindrukkenwordenineengesprekmetderespondentgetoetst. Deonderzoekerisbijdezevormvanonderzoekhetbelangrijkste onderzoeksinstrument.subjectiviteitisdaaromeenzwaarwegendthemawaarmeede onderzoekerrekeningdienttehouden.deroldiedeonderzoekeraanneemtmoetvoor iedereenbegrijpelijkzijn.ookishetbelangrijkdatuitvoerigwordtgedocumenteerdwatde onderzoeksresultatenzijn,hoedezetotstandzijngekomenenwatdecontextiswaarbinnen hetonderzoekheeftplaatsgevonden. Ditonderzoekheeftplaatsgevondenonderdertienbureauredacteurenopderedactie vaneenlandelijkedagkrant.eenlandelijkekrantbeschiktopelkedeelredactieover bureauredacteuren.daarwordtaaneigennieuwsgaringgedaanwaarzoekennaar informatieonderdeelvanuitmaakt.eenkrantrichtzichnamelijkopgenuanceerde berichtgevingmetdiepgang(bakker&scholten,2009).voordeelvandeaanpakombijéén krantonderzoektedoenisdatdeonderzoekerdemogelijkheidheeftomopverschillende deelredactiesteobserveren,zodatverschillentussendiedeelredactiesbovenwaterkomen. Eenandervoordeelisdatdeonderzoeker,doordathijeenrelatieflangetijdopderedactie verblijfteerdereenvertrouwensbandkankrijgenmetderedacteuren.ditkomtdekwaliteit vanhetonderzoekvolgensmijtengoede.nadeelvandezeaanpakisdathetonderzoek beperktblijfttotéénkrantenerdusgeenvergelijkinggemaaktkanwordentussen bijvoorbeeldhetwerkenopeenlandelijkejenregionalekrantofbijkrantenvan verschillendesignatuur. Ikhebmeinmijnonderzoekgeconcentreerdopdenieuwsproductievandepapieren krant.dedeadlinevoornieuwsberichtendiegemaaktmoetenwordenstaatvast.de observatiesgebeurdenindeperiodevanvieruurdatbureauredacteurenwerktenaandeze nieuwsberichtenvoordeeerstekomendekrant.dewerkzaamhedenvande 37

38 bureauredacteurenvondenplaatsopderedactieenzijhaddendepceneentelefoonals hulpmiddelommetanderenbuitenderedactieruimtetecommuniceren.inde observatieperiodetussen1oktober2011en1april2012hebikintotaaldertienredacteuren geobserveerdopzesverschillendedeelredacties.tevenshebiktervergelijkingde werkzaamhedenopdestudioendewebredactiegeobserveerd. Hetonderzoekbleefbeperkttotobservatieenhetvoerenvangesprekken.Hiermee zijngeenkwantitatievegegevensverzameldoverhetzoekgedragbijderedacteuren.inde onderzoeksopzetwasnogsprakevanspecifiekesoftwaredieikzougebruikenomdeze gegevensteverzamelen.bijdeuitvoeringbleekdesoftwarenietmeerbeschikbaaromdat dezegeschrevenwasvooreenverouderdebrowserversievanfirefox. VolgensOtto(2006)kaneenonderzoekerinparticiperendonderzoekvierrollenop zichnemen.dekeuzeligttussenwelofnieteenactieverolaannemenentussenwelofniet destatusalsonderzoekerbekendmaken.deroldiedeonderzoekerinditonderzoek aanneemtisdievaneen(participerend)observant.deonderzoekerisaanwezigbijalle redactieactiviteiten;vanhetbijwonenvanredactievergaderingentothetobserverenvande journalistalsdieachterzijnpcaanhetwerkis.ookishetdoelvandeaanwezigheidvande onderzoekerenhetdoelvanhetonderzoekbijiedereenbekend.dooraanwezigtezijnbijde verschillendewerkzaamhedenvanderedactieheeftdeonderzoekerdemogelijkheidomte observerentijdensalleactiviteitendieeenverslaggeveruitvoertbijhetzoekennaar informatie.bekendmakenvandestatusvandeonderzoekerkanerookvoorzorgendat eerdereenvertrouwensbandontstaattussendeonderzoekerenderespondent.nadeelvan hetbekendmakenvandeidentiteitvandeonderzoekerkanzijndatdejournalistvoeltdat hijgecontroleerdwordtinzijnwerkzaamhedenendaardoorbijvoorbeeldnietallewebsites bezoektdiehijzonderaanwezigheidvandeonderzoekerwelhadbekeken.vanbelangisdat deonderzoekervoldoendeafstandneemtvanderespondentzodatdezetochopzijnmanier kanwerken,maarookweernietzoveelafstandzodatdeonderzoekerinstaatisallenodige observatiestedoen. Indeobservatiekijktdeonderzoekernaargemeenschappelijkekenmerkenbinnende handelingen(zoekgedrag)dieeenredacteurverricht,denonjverbaleinteractiedaarbijen 38

39 taaluitingen.patronendiedeonderzoekeropmerkt,wordeningesprekkenmetbetrokkenen getoetst.dezegesprekkenvindenplaatstijdensdeobservatiesofdaarna. 5.1Onderzoeksactiviteiten Deonderzoeksactiviteitenzijnalsvolgtopgebouwd: 1. Overzichtkrijgenvandegangvanzakenopderedactie; 2. Observatievanzoekgedragopinternetwaarbijzoekfactorenwordenachterhaald enbevestigdomtezoekennaarsamenhang; 3. Verderonderzoeknaardezesamenhang; 4. Kijkennaarhettotaalbeeld. Case(2007)enVanDeursen(2010)onderscheidendevolgendefactoren:belang,tijd, motivatie,interesse,contextenkennis(zowelinternetvaardighedenalskennisoverhet onderwerp)enkritischeevaluatievandegevondeninformatie.dezefactorenworden getoetsteneventueelaangescherptenaangevuldmetanderefactorendieuitdeobservatie voortkomen.verderwordtindeobservatiegekekennaar:hetgebruikvanzoekmachines (welkezoektermenenwelkezoekresultatenwordengebruikt),bezochtewebsitesenhet zoekpad. Belangrijkisdatereenbeeldwordtgeschetstvandediversiteitopderedactie.Dit betekentdatdeteobserverenredacteurenvanverschillenderedactiesafkomstigmoeten zijnendatereenverschilisininternetgebruikenjournalistiekeervaring.uiteerder onderzoekvanfabritius(2000)blijktdatwerkenopeendeelredactiedejournalistkan beïnvloedeninzijnmaniervanwerken.ditheefteffectopdenieuwsselectieen zoekpatronen. Voorafgaandaandeonderzoeksperiodeiseenplanninggemaaktinoverlegmetde redactiewanneerjournalistenvanwelkedeelredactiewordengeobserveerd.terplekke werdinoverlegmetderedactiechefbepaaldwelkejournalistwerdgeobserveerd.voordeze systematiekisgekozenzodatredacteurenvrijzijnomtebesluitenwelofnietaanhet onderzoekmeetewerken. Elkeobservatievaneenjournalistgingsamenmeteengesprek.Ditgesprekgebeurde tijdensdeobservatieofvlakdaarna.indatgesprekbesprakdeonderzoekerhetzoekgedrag 39

40 enzoekpatroon.verderwerdtoelichtinggevraagdopkeuzesdiegemaaktzijninhet zoekproces. Notitiesvandeonderzoekeronderscheidenalgemenekeuzesdiezijngemaaktdoor derespondenteninhetzoekgedrageninconcretebeschrijvingenvandehandelingen (zoekterminologie,doorlopenzoekpad,zoekgedrag,resultaten,etc.).hetonderzoekheeft totdevolgendedocumentengeleid: Observatiejaantekeningeninclusiefnotitiesuitdegesprekken; Thematischeverwerkingvandeobservatiesengesprekken; Analytischeverwerkingvanbovenstaandedocumentenineenmindmap. Dezedocumentenkomenalsbijlageteruginheteindrapport. 5.2Onderzoekanalyse Indeanalysewordtaangeslotenopdeeerdergenoemdefactorenendebestaande categorieënvancase(2007).dehypothesezoalsdieinhoofdstuk1isgeformuleerdwordt getoetsteneventueelnaderingevuld.dekeuzevoorparticiperendonderzoekbetekentdat deanalysedeelsgelijktijdiggebeurtmetdeobservatiefaseinhetonderzoekenmarkeerthet eerderbenoemdecyclischekarakter.eennaobservatieengesprekgevondenthematiek wordtindevolgendeobservatiegetoetst,aangescherpteneventueelvernieuwd.deze werkwijzegeeftdegrootstekansdataanheteindvandeobservatiefaseallemogelijke zoekcategorieënzijngevonden.alzalineenkwalitatiefonderzoekalsdithiervoornooiteen honderdprocentgarantieafgegevenkunnenworden. DezemaniervanwerkensluitaanbijdemethodevanEisenhardt(1989)enbestaat uitdevolgendeachtstappen(stap2,3en4beslaandithoofdstuk): 1. Uitgangspunt; 2. Selecterencases; 3. Opstellenvaninstrumentenenprotocollen; 4. Aanpakveldonderzoek; 5. Analysevandedata; 6. Theorieontwikkelen; 7. Vergelijkingliteratuur; 8. Afronding. 40

41 Hetuitgangspunt(stap1)isgelijkaandeonderzoeksvraag.Stap2isdeplanningdieis gemaakt.vervolgensdataverzameling(stap3en4)opbasisvandeobservatiesen gesprekken.devolgendestapisanalysevandedata.dedataverkregenuitdeobservaties endegesprekkenwordenintweefasengeanalyseerd.deeerstefasebetreftdewithin^case$ analysis.ditiseenanalysevandedatabinnenééncase.detweedefasebetreftdecross^ case$analysis.dezeanalysebestaatuiteenvergelijkingtussendedatauitdeverschillende cases.daarnawordteentheorieontwikkeldopbasisvandeeerderinhoofdstuk1 beschrevenhypothese(stap6).opbasisvandeeerstecasewordenthema sbepaalden dezewordenvervolgensgetoetstaandenieuweobservaties.alsgevolghiervanwordende eerstethema saangepast,volgteentoetsingvaneennieuwecaseetcetera(eisenhardt, 1989).Uitdeanalysevandedataontstaanvoorlopigethema s,constructen,relatiesen propositiesendaarmeewordtaandebewijsvoeringennadereinvullingvandehypothese gewerkt.devoorlopigetheoriewordtsystematischmetiederecasevergeleken,zodatkan wordenbeoordeeldhoegoedofhoeslechtdetheorieovereenkomtmetdebetreffende case.hetideeachterdezemaniervanwerkenisdatdeonderzoekerdetheorieendata continuvergelijkt,omzototeentheorietekomendiehetbestepastbijdegevondendata (Eisenhardt,1989). 41

42 42

43 6.Observaties Inparagraaf6.1staandebevindingenvandeobservatiesbijdertienbureauredacteurenvan zesdeelredactiesvandedagkrant.dezeobservatiesvormendebasisvanditonderzoek.ter vergelijkingstaatinparagraaf6.2tweeobservatiesbijdestudioenbijdewebredactie. 6.1Observatiesbijbureauredacteuren 6.1.1Zoeken Dehoeveelheidinformatiedieopinternetbeschikbaarislevertverwarringop.Omdaar structuurinaantebrengenwordtopvelerleimanierengebruikgemaaktvanwatde techniekaanbiedt.vijfvandedertiengeobserveerderedacteurenorganiserendebrowser metbehulpvanfavorietenofdooreenzelfsamengesteldestartpagina( temaken. Mypip$als$startpagina$is$voor$mij$heel$belangrijk$omdat$ik$daar$alle$interessante$ websites$bij$elkaar$heb$staan. $(BU2) Allejournalistendievoorhetonderzoekgeobserveerdzijnmakengebruikvande zoekfunctievangoogledoordenaamvaneenorganisatiealszoektermintetypen.meestal komtdegewensteurlalseenvandeeerstezoekresultaattevoorschijn. Ik$heb$wel$een$aantal$gespecialiseerde$bookmarks$in$de$browser,$maar$tegenwoordig$ typ$ik$vaker$de$naam$in$van$de$organisatie$of$persoon$die$ik$zoek$in$de$zoekbalk$van$ de$browser. $(EC2) Bijdrieredacteurenstaanveelbrowserschermentegelijkertijdopen.Bijhetwisselen tussendeschermenoftussenopenstaandeprogramma s,moetervaakevengezocht wordennaarhetjuistescherm.ditlevertookverwarringop;doordebomenhetbosniet meerkunnenzien.eenenkelingmaaktgebruikvanverschillendesoortenbrowsers(google Chrome,Firefox,InternetExplorer)tegelijkertijd.Welkewerkwijzeerookwordtgebruikt, allejournalistenhebbeneenrotsvastvertrouweninhuneigenmaniervanwerken. Ik$beschik$over$een$goed$geheugen$en$sla$informatie$op$die$wel$eens$interessant$zou$ kunnen$zijn$en$weet$die$ook$later$terug$te$vinden.$ik$hoef$dus$niet$te$ordenen$omdat$ik$ toch$wel$vind$wat$ik$zoek. $(EC1) 43

44 Achtmaalwordtinformatieuitdebrowserofeendocumentgekopieerdnaareen tekstbestandalsstartpuntvoorhetartikel. ZoekfunctionaliteitendiemengebruiktzijnnaastdestandaardGooglezoekfunctieop internetzijn:googlenieuws(2),googletranslate(4)enspecifiekzoekeninpdfbestanden (2).Alishetgebruikdivers.DeéénvindtbijvoorbeeldGoogletranslatealsvertaalmachine onbetrouwbaarendeandergebruikthetomeenideetekrijgenvanwatdeinformatie betekentofgebruikthetvanwegetijdsgebrekomeenadequatevertalingte(laten)maken. Google$translate$gebruik$ik$om$een$idee$te$krijgen$waar$informatie$over$gaat $(BI2) Google$translate$gebruik$ik$nooit,$dat$is$zo$onbetrouwbaar. $(BU1) Als$ik$meer$tijd$heb$dan$vertaal$ik$het$zelf,$maar$onder$tijdsdruk$werkt$Google$ translate$ook. $(SP2) EenzoekactieinGooglelevertindemeestegevalleneengroteopbrengstopaan mogelijkelinkswaarinformatiestaatwaarnaargezochtis.binnendeaangeboden zoekresultatenkijkendrieredacteurenverderdandeeerstepaginametzoekresultaten. Als$op$de$eerste$zoekpagina$van$Google$geen$juiste$resultaten$staan$waarna$ik$zoek,$ dan$hoef$ik$ook$niet$op$de$volgende$pagina s$te$kijken. $(CU2) Indeeerstefasevandezoekactieishetzoekengerichtopzoveelmogelijkinformatie tevinden.indezefasewordtervooralgebruikgemaaktvanalgemenezoektermen.later wordendezezoektermenaangescherptmetinformatiediealgevondenis.inhetbeginiser danookvaaktwijfeloverdejuistezoekterminologie.watdanopvaltindeobservaties,isdat erdriftiggezochtwordtmetverschillendezoektermenofcombinatiesvanzoektermenen daterveelvuldiggeswitchtwordttussenwebsitesendestartpaginavangoogle.zoeken krijgtzoeenchaotischkarakter.watdanblijktisdatgebruikmakenvan slimme zoekcodes (gebruikmakenvanaanhalingstekens,zoekenopeenspecifiekesite,woordenuitsluiten) tijdwinstoplevertomdatsnellerbruikbareinformatiewordtgevonden.zoprobeerteen redacteurinformatietevindenovereenspecifiekproductendediscussiedaaroverenzoekt mettoevoegingvanhethashtag^tekenomgesprekkenoptwitterhierovertevinden. 44

45 Zoweeteenervarenredacteurnaongeveereenuurzoekenwaaroverhetartikel moetgaanenbegintmetschrijven,ondertussenvindenernogeenpaarspecifieke zoekactiesplaatsenisruimvoordedeadlineklaar.terwijlopeenandermomenteen minderervarenredacteurlangermetditzoekprocesbezigisenzelfstotaandedeadline relevanteinformatiemoetopzoeken.karakteristiekvoordezesituatieisdatde eindredacteurtotaandedeadlineregelmatiginformeerthoehetstaatmethetartikelende redacteurtothaastaanzet. Iedereendiemetzogenoemde slimmecodes (ondermeerzoektermencombineren, woordenuitsluiteninzoekactie,zoekenopeenspecifiekdeelvaninternet)werktgeeftaan ditmetbehulpvanstudieenervaringtehebbenontwikkeld.zo nervareninternetgebruiker maaktbijvoorbeeldookgebruikvanspecifiekeappsomhetgebruikvandebrowserte vergemakkelijken.indezeobservatieshebikgeconstateerddatvier(vandedertien) bureauredacteurenalservarengekenschetstkunnenwordenalshetgaatomzoekennaar informatieopinternet. 'ik$heb$op$de$podj$foefjes$geleerd$om$de$juiste$termen$te$gebruiken'$(bi1) Desondankswerktdehoeveelheidaaninformatiediebeschikbaarissoms demotiverend.deéénberustdaarin: In$Google$vind$je$ook$niet$alles. $(BU2) Je$kunt$heel$gericht$zoeken,$maar$internet$is$zo$groot. $(EC1) Terwijlanderenjuistopzoekgaannaarzoekstrategieëndiewelwerken: De$combinatie$van$zoektermen$zorgt$dat$wat$ik$zoek$ook$hoog$in$de$zoekresultaten$ terechtkomt.$wat$er$nog$meer$wordt$aangeboden$is$vaak$rommel. $(BU2) Ik$gebruik$liever$een$brede$zoekterm,$omdat$anders$de$informatie$die$ik$zoek$er$niet$ uitkomt. $(BU1) Naastonlinezoekenmakendemeestejournalistenookgebruikvanofflinebronnen. Hoewelditvolgensdejournalistenweltijdkost,gevenzeaandateenwoordvoerderaande telefoonkrijgenhetvoordeelheeftdatzekunnendoorvragennaarspecifiekedetailsweer diegebruiktkunnenwordenindeonlinezoekactie. 45

46 Je$kunt$eindeloos$zoeken$op$internet,$dan$is$het$handiger$om$je$door$een$deskundige$ op$het$juiste$spoor$te$brengen$en$naar$de$goede$informatie$te$leiden. $(EC1) Anderen$termen$laten$noemen$die$je$kunt$gebruiken$in$je$zoekproces. $(EC1) Hetdoelvandezoekactieisnaasthetvindenvaninformatieookhetzoekennaareen reactievananderenopbijvoorbeeldeennieuwsfeit,hetverifiërenvanfeitendieeerderzijn gevondenenhetzoekennaarspecifiekedetailsdieeenverhaalkunnenverlevendigen. Uiteindelijkdoelishetverhogenvandeleesbaarheidvaneenverhaal.Hetvoordeelvaneen gesprekmeteenwoordvoerderbijvoorbeeldaandetelefoon,isdatdannaardetails gevraagdkanworden. Als$ik$een$woordvoerder$aan$de$lijn$heb,$kan$ik$doorvragen.'$(BI1) Tijdenshetzoekenwordtcontinuinformatiegefilterdopbruikbaarheidenrelevantie. Ditdoetmenlieverzelfdandataaneenanderovertelaten.Informatiedierechtstreeks afkomstiguiteenpersbericht,vaneenlezerviad ofvaneenweblogisonvoldoende gefilterdenindiezinookminderbruikbaar. Een$lezer$of$blogger$heeft$geen$kennisfilter,$dus$veel$suggesties$zijn$niet$bruikbaar. $ (BU2) Hoedatkanuitpakkenblijktuitdevolgendeobservatie:viaTwitterwordtderedactie gewezenopeengratisgeschenkvaneengrootfastfoodrestaurantwaarenigecommotie overwasontstaan.eenverslaggevergaatmetdemededelingaandeslagomdeinformatie vandezelezertechecken.deverslaggeverisenigetijdbezigomopinternetdeinformatiete checkenenomandereinformatieoverhetonderwerptezoeken,woordvoerdersaandelijn tekrijgenenviad eenreactietekrijgenvanhetfastfoodrestaurant.aanheteindvan deochtendblijktdeinformatieniettekloppenenwordtbeslotenhetverhaalnietmeete nemen Soortinformatie Desoortinformatiewaarnaargezochtwordtisgerelateerdaanhetdoelvande zoekopdracht.ditdoelisvierledig:scannenvannieuws,achtergrondinformatie,service informatieenhetcheckenvanfeiten. 46

47 %Scannen%van%nieuws% Scannenvannieuwsbetekentdatinzeerkortetijdheelveelwebsitesenanderedigitale bronnenwordenbekeken.ditprocesheefteensterkchaotischkarakter.ingoogleworden snelachterelkaarverschillendezoektermeningevoerd,verschillendezoekresultaten bekeken,inwebsitesdoorgeklikt,terugnaardezoekpaginavangoogleendanbeginthet procesweervanvorenafaan.uitdeobservatieskwamnaarvorendatvijfredacteuren, bezigmetscannenvannieuws,ineenkortetijd(10 30minuten)heelsnelwisseldentussen allerleinieuwssitesenvervolgensmetbehulpvangoogleopspecifiekezoektermengingen zoeken,ondertussendeinhoudvanoudeberichtennagingeninhetredactiesysteemen berichtgevingvanpersbureaus.ditalleshadeenchaotischkarakter. Ik$start$met$te$kijken$op$bepaalde$nieuwssites,$vervolgens$check$ik$de$mail$en$ de$bak $ om$vervolgens$een$aantal$kranten$er$op$na$te$slaan. $(bu1)$ Achtjournalistenkopiërengedeeltesvantekstenvanwebsitesofdelinknaarde websiteineentekstdocumentenbouwendaarmeeaandebasisvaneennieuwsbericht.een enkelingvindthetprettigominformatieoppapiertehebbenenverlangtsomsterugnaarde documentalistenvanvroeger. Ik$print$informatie$liever$uit,$dan$dat$ik$het$digitaal$bewaar. $(BU1) NaasteenzoekmachineisTwitterhetmeestgebruiktemediumvoorhetzoekennaar nieuws.vijfredacteurenmakenhiergebruikvan.datgebeurtopverschillendemanieren.de ééngaatrechtstreeksnaardetweetsvaniemanddiehijvolgtterwijleenanderspecifiek zoektdoorhashtagstegebruikenofindetopicstezoeken.alblijktuiteindelijkhetgebruik ookweerheelpersoonlijk. Met$Twitter$hoop$ik$dat$een$verslaggever$van$Hockey.nl$iets$over$de$wedstrijd$heeft$ opgeschreven. $(SP2) Op$Twitter$kijk$ik$heel$wisselend. $(BU2)$ Ookcollega szijnveelgebruiktebronnen.tijdenshetscannenvannieuwswordt veelvuldigoverlegdmetcollega s,directinderedactieruimteofviadetelefoon,mailofmet behulpvanskype.vierredacteurenmakenhiervangebruiktijdensdeobservaties.een buitenlandredacteuroverlegtbijvoorbeeldmeteencorrespondentnaaraanleidingvaneen 47

48 gebeurtenisenchecktditlaterooknogeensbijeenanderebureauredacteur.verderwordt GoogleAlertgebruikt(tweeredacteuren),bezoekendeverslaggeversallerleiverschillende nieuwssites,kijkenzewatdepersbureausbrengenenworden(oude)artikelengelezen. Welkebronnenwordengebruiktisookhierweerheelpersoonlijk.Vooraltegennieuwe systemendienognietergbekendzijnzoalsgooglealertwordtnogweleenssceptisch aangekeken.ervaringbepaaltvooreengrootdeeldebruikbaarheidvandezebronnen. Google$Alert$ken$ik$niet,$maar$krijg$je$dan$ook$allerlei$bronnen$die$ik$wel$kan$ vertrouwen? $(SP1) Inallegevallengebruiktmeneencombinatievandezebronnendoorofnaastelkaar. Ik$start$met$te$kijken$op$bepaalde$nieuwssites,$vervolgens$check$ik$de$mail$en$ de$bak $ om$vervolgens$er$een$aantal$kranten$op$na$te$slaan. $(BU1) Uiteindelijkstaatjournalistiekekwaliteitbovenaanbijdekeuzevanmiddelendie wordeningezet.ditblijktuitmeerderebevindingen:tijdenshetzoekenwordenveelvuldig opmerkingengeuitoverdeinformatiediederedacteurentegenkomen,overdebronnenzelf zoalsdetoegankelijkheidvanwebsitesendoordatzeregelmatigdezeervaringenmet collega sdelen.ookwordtgevondeninformatiegechecktmeteerdereberichtgevinginhet digitalearchief. Websites$die$ik$gebruik$zijn$geselecteerd$op$eerdere$ervaring,$bewezen$ betrouwbaarheid$en$journalistieke$normen$die$de$websites$zichzelf$opleggen. $(BU1) %Checken%van%feiten% Checkenvanfeitenenscannenvannieuwsliggenquawerkwijzeheeldichtbijelkaar.Het verschilkomtvooraltotuitinginhetbeginvanhetproces.wanneerernaarnieuwswordt gezochtheefthetbegineenmeerchaotischkarakter.hierisdatniethetgevalomdathet checkenvanfeitenveelgerichtergebeurtendaardoordetegebruikenzoektermenmeer voordehandliggen.veelgebruiktemiddelenisdezoekmachinegoogle(8redacteuren), actualiteitcheckenbijpersbureaus(4redacteuren),wikipedia(2redacteuren),collega s(4 redacteuren)eneenenkelekeertwitter.googlewordtookhierweerveelvuldiggebruikt waarbijweeropvaltdatookhierdemeestejournalistennietverderkomendandeeerste paginametzoekresultaten.eenenkelingzoektverderofkliktzelfsdoornaargooglemaps. 48

49 Demeestdirecterelatiemetscannenvannieuwsligtinhetcheckenvandeactualiteit. Daarbijkomtmensomstotbijzondereconstateringen. Op$de$website$van$Libelle$staat$meer$informatie$dan$in$het$bericht$van$het$ persbureau. $(BI1) Indriegevallenishetnietgeluktomdeinformatietecheckenomdatderedacteur nietvondwathijzocht.informatiecontrolerenkanalleenalsdeoorspronkelijkebrondeze ookterbeschikkingstelt.zoiseenverslaggeverbezigmeteenartikelovereenonderwerp waardedageerdereencommissievandetweedekameroverhadgesproken.dejournalist zoekttevergeefsnaareenvideoverslagvanhetdebat.alslaterblijktdatdehandelingenvan decommissievergaderingooknognietgepubliceerdzijndanishetlaatsteredmiddelhet bellenvaneencollegadiewelhetdebatheeftbezocht. Als$je$zelf$niet$bij$het$kamerdebat$bent$geweest,$dan$moet$je$je$beroepen$op$een$ ander,$dat$is$vervelend. $(CU2) Ookblijktdatlangnietiedereenevensnelinformatieactualiseert.Ookdaarzijn journalistenvanafhankelijk.zowachteenredacteurtotvlakvoordedeadlinemethet afrondenvaneenartikelomdatbepaaldeinformatienietisaangepastdoordebron.elkevijf minutenwordttotgroeiendeergernisdewebsitewaaropdieinformatiemoetverschijnen ververst. Kijk,$dit$is$nog$oude$informatie$van$gisteren,$die$hebben$ze$nog$niet$geüpdatet. $(SP1) Aandeenekantisereensterkeafhankelijkheidvandeleverancier,aandeandere kantlevertdatooknieuwebronnenop.wanneerdeinformatienietgelijkdoorde oorspronkelijkebronwordtopgeleverd,danzoekenzetijdenshetwachtenverder. Ik$ben$altijd$weer$op$zoek$naar$nieuwe$bronnen. $(EC1) Twijfelbijdejournalistleidtuiteindelijktotfysiekcontactmetdebron.Hoelanger ookwordtdoorgezochtopinternet,wanneereenverslaggeverniettevredenismethet resultaatdanisdeultiemecheckbijdebronzelfviadetelefoonofviad . Ik$ga$even$dubbel$checken,$want$ik$heb$nu$alles$van$internet,$dus$ik$ga$even$bellen. $ (BI3) 49

50 Ookhetcheckenvandebetekenisvananderetalengebeurtonline,meestalmet behulpvangoogletranslation.alzijnookhierdeervaringendivers.zovertrouwteen redacteuralleenopzijneigenkennisenbeperktzichtotanderstaligewebsitevandetaaldie hijmachtigis.uiteindelijkvertrouwtniemanddevertalingvolledig. Ik$kan$alleen$kranten$uit$het$buitenland$checken$waarvan$ik$de$taal$machtig$ben. $ (BI2) Met$Google$translation$krijg$je$een$vrij$koddige$vertaling,$het$voldoet$voor$een$citaat$ van$iemand. $(BI2) Google$translation$gebruik$ik$om$een$idee$te$krijgen$waar$informatie$over$gaat $(BI2) Google$translation$gebruik$ik$nooit,$dat$is$zo$onbetrouwbaar. $(BU1) %Achtergrondinformatie% Demeesteinformatiekomtopverschillendemanierenterbeschikkingvandejournalisten. Vaakwordtdeinformatiebereiktviaanderekanalenenmetbehulpvaneerderopgeslagen informatie.linksinbewaard svancontactpersonenverwijzennaareerdergegeven informatiedieweergebruiktkanworden(4maal).verwijzingenofsuggestiesvoor zoektermenuitpdfdocumentendiezijngedownload(2maal).maarooknieuweinformatie vindenmetbehulpvansuggestiesvancollega sofinformantenviadetelefoon(4maal)ofde mail(3maal),oudeartikelendoorspittenuithetarchief(3maal)ofmetbehulpvantwitter totnieuweinformatiebronnenkomen(2maal).eénmaalheefteenredacteuringelogdop eenwebsitevooreenabonneedienst.hetiseenzoektochtdiesomstotnietsleidtensoms totnieuweontdekkingen.zospiteenredacteuralenigetijdhetinternetafzonderafdoend resultaat.uiteindelijkbesluithijinzijnmailboxtezoekennaareenmailvaniemanddie eerdermeteensuggestiekwamvooreenartikelomdezetevragenofhijiemandweetdie zichbezighoudtmethetonderwerpwaarhijdiedagovergaatschrijven.ditleidttoteenlink naareenartikelwatdejournalistweerophetspoorzetvaneenorganisatiediehemverder opweghelpt. Ik$zoek$en$broed$om$grip$te$krijgen$op$de$problematiek. $(EC1) Demaniervanwerkenkanhelpenomeerderbijinformatietekomenenhet zoekprocesteverkorten.demeestejournalistendiegeobserveerdzijnbewareninformatie 50

51 nietsystematisch.alleenmailswordendoordemeestengearchiveerd.tweedeelredacties kenneneeneigensysteemvoorhetbewarenvanmailswaarelkemedewerkerbijkan.ener isnatuurlijkhetarchiefvaneerderverschenenberichtenwaarmenmetbehulpvan trefwoordeninkanzoeken. Ik$ben$vrij$systematisch.$Ik$maak$altijd$aparte$mapjes$aan$van$informatie$die$ik$ download. $(CU2) Achtergrondinformatiegeefthouvast.Beschikbaarheidentoegankelijkheidvan informatiespeleneenbelangrijkerol.devoorkeurwordtgegevenaandeofficiëlesitevan deoorspronkelijkebron.websitesmeteenonduidelijkenavigatiestructuurbevorderende vindbaarheidvaninformatieniet.overheidssiteszijndaarinberucht. Onhandige$site,$moet$erg$zoeken$om$iets$te$vinden.$Dan$maar$terug$naar$het$ persbericht. $(SP1) De$navigatie$op$overheidssites$is$een$ramp. $(CU2) Eerderisopgemerktdatanderenieuwssitesalleengebruiktwordenomdecontext vaneenverhaalheldertekrijgen.achtergrondinformatievultdatverbandin,alvaltopdat daarvoornamelijkeerderverschenenartikelenuitdeeigenkrantvoorwordengebruikt. Voor$de$context$gebruik$ik$vaak$eerder$gepubliceerde$artikelen$uit$de$krant. $(BU2) Achtergrondinformatievormtvooreengrootdeeldebasisvanhetjournalistiek verhaal.betrouwbaarheidvandezeinformatieisdusbelangrijk.alkomthetvoordatdaar pragmatischmeewordtomgegaan. Ik$zie$dat$het$artikel$dat$ik$wil$gebruiken$als$achtergrondinformatie$een$beetje$ gedateerd$is,$maar$de$inhoud$kan$toch$stof$geven$om$verder$na$te$denken. $(EC1) Een$collega$schrijft$voor$een$nieuwssite,$die$werkt$ook$voor$ons.$Dan$weet$ik$dat$het$ betrouwbaar$is. $(SP1) OokWikipediakomtalsbronhierweerterug. Wikipedia$gebruik$ik$als$ik$te$weinig$afweet$van$een$onderwerp.'$(BI1) 51

52 Alisdekritischeondertoonwelaanwezig. Dit$is$de$officiële$website,$kan$ook$via$Wikipedia,$maar$dat$klopt$niet$altijd. $(SP1) %Service%informatie% Hetlaatstezoekdoelisdeserviceinformatiealsondersteuningvoordewerkzaamheden.In bijnaalleobservatieswordtgezochtnaartelefoonnummersvanwoordvoerdersen persinformatie(10maal).andereinformatiezoalshetplannenvaneenreiskomtsporadisch voor.detijddiemenhieraanbesteedwordtvaakgevoeldalsverlorentijd.tochblijktdater weiniggeorganiseerdwordtomdezetijdzokleinmogelijktehouden.eenenkelingprobeert daareensysteemintekrijgen. Zoeken$van$telefoonnummers$vind$ik$eigenlijk$verloren$tijd,$ik$probeer$altijd$zo n$ soort$nummer$gelijk$op$te$slaan$in$ons$eigen$systeem. $(CU2) IedereenzoektmetbehulpvandezoekmachineGooglewatindemeestegevallen ookdirecttotresultaatleidt.verderzijncollega seenbronvaninformatieenopgeslagen mailsvanwoordvoerderswaarinvaakdebereikbaarheidsgegevensalsondertekening wordenopgenomen.ditlaatstewerddoordrieredacteurengedaan. Uitzonderingbijhetzoekennaarwoordvoerdersisdebuitenlandredactie. Nederlandse$kranten$zijn$in$het$buitenland$geen$belangrijke$speler.$Woordvoerders$ zullen$je$dan$ook$niet$zo$snel$te$woord$staan.$die$informatie$heb$ik$dan$ook$niet$zo$ vaak$nodig.$buiten$het$feit$dat$het$heel$kostbaar$is$om$te$bellen. $(BU1) 6.1.3Selecterenvaninformatie Dejournalistendiegeobserveerdzijnhebbendagelijkstemakenmetgrotehoeveelheden informatieopinternetwaaruitzemoetenkiezenwelkeinformatiezewelofwelkezeniet gebruikenvoorhunartikelen.ookhierblijktweerdatervaringenkennisbelangrijke factorenzijnomditselectieprocesgoedtekunnendoen. selecteren$doe$ik$op$basis$van$één$of$twee$gerenommeerde$bronnen;$welke$dat$zijn$ daar$kom$je$geleidelijk$achter.$ervaring$met$bronnen,$lezen,$met$anderen$erover$ praten$en$vergelijken.$al$die$kennis$die$je$verzamelt$bepaalt$uiteindelijk$je$oordeel$ over$een$bron. $(BU2) 52

53 Bijhetredigerenvanartikelenhelpendezeervaringenkennisomsnellerdoorde aangebodenteksttegaan.puttenuithetgeheugenenkennishebbenvandejuistewebsites waarjeinformatiekuntchecken,bespaardtijd.zoweeteenervarenredacteur,bezigmetde redactievaneenartikel,preciesdeachtergrondvaneendiscussiewaarovergeschreven wordtenkanhijdetekstdaardoordanookpreciesduiden.dithelptbijdebeoordelingvan detekst.achtergrondkennisendeaanwezigheidvanspecialistischebagagebijderedacteur werkentijdbesparend. Kennis$van$achtergrond$van$de$bron$vergt$veel$ervaring$met$die$bron.$Dat$vraagt$om$ een$specialisme$en$dat$wringt$met$de$gedachte$om$op$de$redactie$van$ aandachtsgebieden$te$wisselen. $(BU2) Somskomtinformatieopverschillendeplekkenopinternetterug.Hetlijktdanalsof meerderebronnenopeengelijkemanierovereenonderwerpschrijven.eenredacteurbezig methetschrijvenvaneenanalysemerktdatdezeinformatiedieopdiversewebsitesstaat genoemd,naenigdoorzoekenallemaalterugteleidenisnaaréénendezelfdebron. Soms$zie$je$dat$informatie$vaker$terugkomt.$Al$moet$je$daarvoor$oppassen,$want$ vaak$schrijven$websites$hetzelfde$en$dan$blijkt$het$uit$één$en$dezelfde$oorspronkelijke$ bron$te$komen. $(SP1) Eenbetrouwbarebronisvoordemeestejournalistendiegeobserveerdzijnvaakde oorspronkelijkebron.alsdezebronniettetracerenvaltdanishetbelangrijkdataande broneenpersoonlijkesignatuurtegevenis.ditgebeurtindemeestegevallenindevorm vaneencitaat. Als$niet$duidelijk$is$wie$iets$heeft$geproduceerd$en$met$welk$oogmerk,$dan$ben$ik$er$ niet$happig$op$om$dat$te$gebruiken. $(BU1) Eenandercriteriumdatmengebruiktomuitdegrotehoeveelheidinformatiete selecteren,isdeinschattingwatinteressantisvoordelezer.delezerstaatcentraalindit selectieproces.watopvalt,isdathetaanbodvanpersbureaushierinnauwelijkswordt gebruiktendatmenlievervaartopdeeigenkennis.ishetnodigomterugtekijkenwaterin hetverledenisgebeurdofgeschrevendangebruikendegeobserveerdejournalistenhet eigenkrantenarchief. 53

54 Ik$kijk$vooral$naar$die$informatie,$die$interessant$is$voor$de$lezer. $(BI2) Zondernaardeinhoudtekijkenvaneenwebsitewordtalbeslotenofeenwebsitete gebruikenisofniet.ditgaatvaakheelsnelengebeurtvooralinhetbeginvanhet zoekproces.eenaspectdatdaarinwordtmeegenomenisbijvoorbeelddeeersteindrukvan eensite;ofdezeersolideuitziet.eenrommeligeopmaakofeenonduidelijke navigatiestructuurkunnenredenzijnomnaareenanderesitetegaan.ookhettaalgebruikis eencriterium.slechtgeschrevenartikelenofpagina smetgrammaticalefoutenzijnook geenaanbeveling.totslotisdeachtergrondvandeafzendereenredenomdeinformatie niettegebruiken.zovraagteenredacteur,bezigmeteennieuwsverhaal,zichdirectafbijde eersteblikopeenwebsitewatdemotivatievandeorganisatieachterdewebsiteisom bepaaldeinformatieteverspreiden.wordtdatnietsnelgenoegduidelijkdanisde webpaginaalweerafgesloten.dezecriteriawordenbinnendeelredactiesactiefmetelkaar gedeeld. Criteria$waarop$ik$een$website$beoordeel$zijn$onder$meer:$solide$overkomen,$ taalgebruik$en$de$achtergrond$van$de$site,$welk$belang$heeft$de$afzender$om$deze$ informatie$te$verspreiden. $(BU1) Hetblijktdatinformatieherleidennaardeoorspronkelijkebronnietgemakkelijkis. Somsisdeinformatieopinternetzoverspreid,datdiebrongewoonwegnietmeerte herkennenis.zobaseerteenredacteurzichopinformatieuiteenander(betrouwbaar) medium.zoekenwaardeinformatieuitdatartikeloorspronkelijkvandaankomt,blijkt uiteindelijkdemeestetijdtekosten. Als$ik$me$beperk$tot$de$NY$Times$dan$schrijf$ik$dat$artikel$over$en$dat$wil$ik$niet. $ (BU2) Demeestejournalistenblijkendoorzettersenzoekendoortotzevindenwatzenodig hebbenmitsdetijddattoelaat. Feiten$zijn$op$internet$altijd$te$vinden;$achtergrondinformatie$gebruik$ik$om$een$feit$ te$duiden. $(BU2) Ik$zoek$totdat$ik$vind$wat$ik$nodig$heb$en$dan$ben$ik$ook$klaar,$zo$niet$dan$laat$ik$me$ leiden$door$google. $(BU2) 54

55 6.1.4Betrouwbaarheid Naastdatinformatiegevondenmoetwordenopinternet,vindtmenhetookbelangrijkdat degevondeninformatiebetrouwbaargenoegisomtekunnengebruiken.eenbelangrijk aspectbijdieafwegingdiedoorjournalistenelkekeerweergenomenmoetworden,isofde gevondeninformatieookteverifiërenis.hetbelangrijkstecriteriumdaarbijisofde informatieopmeerdereplekkenterugtevindenisendustoeteschrijvenisaandiverse bronnen.tijdensdeobservatiesistweemaalinformatienietgebruiktomdatdezenietkon wordengeverifieerd. 'Als$ik$informatie$twee$keer$zie$terugkomen$op$verschillende$sites,$dan$ga$ik$ervan$uit$ dat$die$informatie$klopt.'$(bi1) Tochblijftdebeoordelingvangevondeninformatielastig,ookalsdezemeerdan eensgevondenwordt.journalistengaandaarverschillendmeeom.deééntwijfeltals informatiesteedsgedetailleerderwordt,terwijleenanderhelespecifiekeinformatiezoals historischegegevensopinternetnietvertrouwt. Ik$vertrouw$internet$niet$als$ik$bijvoorbeeld$historische$informatie$moet$checken. $ (BI2) Hoe$gedetailleerder$de$informatie$die$je$tegenkomt,$hoe$groter$de$kans$dat$die$ informatie$niet$juist$is. $(BI2) HoewordtdanomgegaanmeteenwebsitealsWikipediadieeendiscutabelkarakter heeftalshetgaatombetrouwbaarheid?ietswatdemeestejournalistentrouwens onderkennen.bijnaniemandgeeftaandatnietgecheckteinformatievanwikipediazomaar wordtgebruikt.tweebelangrijkefunctiesvoorwikipediavoerendeboventoon:verkrijgen vanideeënenverkrijgenvanbevestiging.metanderewoorden:wikipediawordtvooral gebruiktterstimulatievaninvallenvoorgeschiktetrefwoordenwaarmeeverdergezochtkan wordenenomgevondeninformatiewaaroverwordtgetwijfeldtechecken.alblijkt uiteindelijkdatdemeningenoverdebruikbaarheidvanwikipediaveruiteenliggen. $ Ik$heb$een$rotsvast$vertrouwen$in$Wikipedia.$Toch$gebruik$ik$het$vooral$om$ideeën$te$ krijgen$voor$een$invalshoek$en$om$bepaalde$informatie$bevestigd$te$krijgen. $(SP2) Wikipedia$gebruik$ik$nooit,$dat$is$onbetrouwbaar. $(CU2) 55

56 Almetalspeelthettijdsaspectookhiereenbelangrijkerol.Datheefttemakenmet debronnendienodigzijnvoordejournalistomdegevondeninformatietekunnen gebruiken.wanneerdedeadlinenadertdanwordtmetdieverificatieechterlichtzinniger omgegaan.zowachteenredacteuroptelevisiebeeldenvaneenbijeenkomstvandevorige dagdiedoordenosopdesitegezetzoudenwordendiehijnodigheeftterillustratiebijeen interview.bijhetuitblijvenvandiebeeldenendenaderingvandedeadline,besluitde verslaggeverhettelefonischeinterviewtochmaartedoenondanksdathijdebeeldenniet gezienheeftenpraatzichinhetinterviewdoordatgebrekaaninformatieheen. Je$maakt$een$bepaalde$afweging$om$iets$honderd$miljoen$maal$zeker$te$weten,$maar$ hoe$verder$de$informatie$in$een$bericht$staat,$hoe$lichtzinniger$je$daar$mee$omgaat. $ (SP2) Of$ik$bevestiging$zoek$hangt$ook$af$of$de$informatie$schokkend$is. $(BI2) Eenandereafwegingdiesteedswordtgemaaktinhetzoekprocesisde betrouwbaarheidvandewebsitezelf.zowordtdemeningvandeskundigenofandere informantenovereenwebsitevanbelanggeacht.hoevakeranderenovereenwebsite schrijven,doorverwijzenofheterineengesprekoverhebben,hoebetrouwbaarderdie websitewordtgevonden.bijhetschrijvenvaneenachtergrondartikelinformeertde redacteurbijeendeskundigenaarzijnideeënovereengespecialiseerdewebsiteophet aandachtsgebiedvandeinformant.eenpositiefantwoordgeeftderedacteureensteunin derugomdeinformatiedieopdiesitestaatvoorzijnartikeltegebruiken.maarookhet aantaldoorverwijzingennaareenwebsitezegtietsoverdebetrouwbaarheidvandewebsite volgensdejournalisten. Ik$maak$voor$mezelf$een$ranking,$een$lijst.$Hoe$minder$een$website$wordt$ gecontroleerd,$hoe$minder$betrouwbaar$deze$is. $(BI2) Als$ik$een$bron$niet$ken,$maar$de$informatie$klopt$met$wat$een$betrouwbare$bron$ zoals$de$ny$times$schrijft,$dan$gebruik$ik$die$bron$toch. $(BU2) Desondankszegtdeafzenderofdeeigenaarvandewebsiteookietsoverhoe betrouwbaardeinformatieisdieopdiesitestaat.zobesluiteenjournalistdiewilciterenuit eencolumnopeenwebsite,tocheerstdebiografietecheckenvandeschrijveromzekerte 56

57 zijnvandeonafhankelijkheidvandecolumnist.uiteindelijkblijktofflinecontactzoekende ultiemewegomzekerheidtekrijgen.alhangtdatookafvanhetbelangvandeinformatie wantookhierspeelttijdeenbelangrijkerol. Ik$vertrouw$een$website$als$Forbes,$al$check$ik$wel$de$biografie$van$een$blogger$om$ er$achter$te$komen$dat$het$bijvoorbeeld$geen$activist$is. $(BI2) Bij$twijfel$neem$ik$contact$op$met$de$bron$of$ik$ga$op$zoek$naar$een$tweede$bron$die$ de$informatie$bevestigt. $(BI2) Ik$baseer$me$niet$op$één$artikel$in$één$krant. $(BU2) Kennisoveranderemediaisookeenbelangrijkaspectomintekunnenschattenof informatieklopt.bijvoorbeelddemanierwaaropnieuwsmediaomgaanmetnieuwsendit doorplaatsenophunwebsite. Ik$weet$dat$Die$Welt$artikelen$één$op$één$doorplaatst$op$Weltonline$omdat$ik$in$ Duitsland$stage$heb$gelopen. $(BI2) Iniedergevalwordterveelvuldiggebruikgemaaktvaninformatieopandere nieuwssites.tienredacteurendedendit.vooralinhetbeginvanhetzoekprocesofbijhet scannenvannieuwszijnanderenieuwsmediabelangrijkebronnenvoordejournalisten. Informatiewordtechternietklakkeloosovergeschreven.Scannenvananderenieuwsmedia isvooralbedoeldomeencontexttevindenvoorhetartikelwaaraanopdatmomentwordt gewerkt. Andere$nieuwssites$kun$je$alleen$gebruiken$om$een$richting$te$zoeken$voor$je$artikel,$ in$ieder$geval$moet$je$als$je$deze$gebruikt$de$informatie$aan$die$bron$toeschrijven.$en$ die$informatie$uiteindelijk$bij$de$oorspronkelijke$bron$checken. $(CU2) Totslotgeefttaalgebruikeenindicatievandebetrouwbaarheid,hoeweldatnietde allerbelangrijksteaanwijzingis.eenjournalistisopzoeknaarachtergrondinformatieover eennieuwsfeitinbuitenlandsemedia.wanneerhijeenvideojopnametegenkomtmeteen interviewmetéénvandebetrokkenenbesluithijuitdatgesprekteciterenondankszijn twijfeloverdekwaliteitvandewebsitewaaropdatfragmenttezienis. 57

58 De$artikelen$op$deze$website$zijn$zo$slecht$geschreven,$dat$ik$twijfel$of$ik$de$ informatie$wel$moet$gebruiken.$maar$er$staat$een$interview$op$met$een$betrokkene$ en$dat$is$toch$wel$interessant. $(BU2) 6.1.5Persona Dejournalistendievoorditonderzoekzijngeobserveerdkunnennietmeerzonderinternet. Zeldenwordtnoginformatieopgezochtineenfysieknaslagwerk.Herenderoverde redactiestaannogenkelekastenmetdaarineenaantalwoordenboekenenandere documentatie,maardiezienerongeordendennietaangeroerduit.zowordteenenkele uitgavevandeberoemdeencyclopediabritannicagebruiktdooreenverslaggeveromzijn beeldschermopdejuisteooghoogtetebrengen.desondankszijnderedacteurenzich bewustdatinternetnietmeerdaneenhulpmiddelisdatinformatieoplevertalsbasisvoor eenartikel. Je$kunt$niet$zonder$internet,$maar$het$blijft$een$grondstof$waar$je$nog$iets$aan$moet$ toevoegen$om$er$een$product$van$te$maken.'$(bi1) Snelheidwordtalsbelangrijksteeigenschaptoegedichtaaninternet.Veel journalistenwetenniethoeopeenanderemaniernaarinformatiegezochtkanworden. Desondankswordthetgemakdatinternetoplevertomaaninformatietekomen gewaardeerd. Zonder$internet$zou$je$veel$langer$bezig$zijn$met$het$zoeken$naar$informatie.$Plus,$ waar$zou$ik$nu$nog$bepaalde$informatie$buiten$het$internet$moeten$vinden?$ik$zou$het$ niet$weten. $(BI2) Alvalthetopdatredacteurendieuithungeheugenkunnenputtenuiteindelijk(nog) snellerinformatiekunnenschifteninbruikbareennietjbruikbareinformatieofeenfeit kunnenterugbrengennaarwaarofnietwaar.zograafteenredacteurdiebezigiseentekst teredigeren,constantinzijngeheugenomtecheckenhoesommigefeitenofsituatieszich haddenvoorgedaan.ogenschijnlijkbespaartdezejournalistzichzelfveeltijddoornietelke keerdeinformatieopinternettehoevenchecken. Hoe$meer$je$weet,$hoe$beter$je$kunt$zoeken.$Vaak$is$een$zoekmachine$dan$niet$eens$ nodig. $(BI2) 58

59 Voorkennis$is$belangrijk. $(EC1) Met$meer$parate$kennis$durf$je$dingen$gemakkelijker$op$te$schrijven. $(SP2) Ondanks$dat$ik$moest$beginnen$met$schrijven$vanwege$de$deadline,$had$ik$voldoende$ informatie$vanwege$mijn$parate$kennis$over$dit$onderwerp. $(EC2) Alwordtvoorkennisookgecompenseerddoorgebruiktemakenvanbetere zoekvaardigheden. Gebrek$aan$ervaring$compenseer$ik$met$mijn$vaardigheid$in$zoeken$en$vinden. $(SP2) Alisdatnietaltijdeenzekerheidvoorsucces. Op$een$gegeven$moment$beland$ik$in$cirkels$en$blijf$ik$steeds$weer$kijken$op$bepaalde$ sites$of$de$informatie$die$ik$zoek$er$al$op$staat. $(SP2) Maarinternetheeftookveelanderevoordelen.Gegevensdiedigitaalbeschikbaar zijnkunnengemakkelijkerwordengeanalyseerdengecombineerd.gegevensvanhetcbs wordendooréénverslaggevergebruiktenverwerktineengrafiekalstoelichtingbijeen verhaal. Je$kunt$veel$sneller$data$met$elkaar$combineren.$Denk$aan$de$database$van$het$CBS.$ Moet$er$niet$aan$denken$dat$handmatig$te$moeten$doen$of$via$een$woordvoerder. $ (BI2) Dewerkwijzevaneenjournalistopinternetkomtzoalseerdergeconstateerd chaotischover.hoedezewerkwijzeookvanelkaarkunnenverschillen.gemeenschappelijke kenmerkendiebijnabijelkeverslaggeverterugkomenzijn:copyjpastetekstenvaninternet naardetekstverwerker,googlealsstandaardzoekmachineenopenstaanvanveel webpagina sindebrowsertegelijkertijd. Ik$heb$veel$sites$openstaan,$daardoor$wil$ik$wel$eens$in$verwarring$raken. $(BU1) Over$copy^paste:$je$wordt$erg$in$de$maling$genomen$als$lezer. $(SP1) 59

60 Eriseensterkbewustzijnbijdegeobserveerdejournalistenwaartoeinternetdient. Dezeisgerelateerdaanhetdoel:hetschrijvenvaneenartikel.Tijdensdeobservatiesiserop eenuitzonderingnanauwelijksvooranderedoeleindenvaninternetgebruikgemaakt. 'De$manier$waarop$ik$werk$lijkt$chaotisch,$maar$uiteindelijk$maak$ik$gebruik$van$mijn$ eigen$woorden.$ik$start$met$een$beginzin$om$daarna$alle$gevonden$informatie$te$ verwerken.'$(bi1) In$het$begin$gaat$het$erom$greep$te$krijgen$op$het$verhaal$en$ben$je$op$zoek$naar$een$ structuur;$wat$is$de$kern,$basis,$rode$draad$in$het$verhaal. $(EC1) Ik$maak$altijd$gebruik$van$één$zoekstrategie$die$ik$gewend$ben. $(CU2) Je$bent$op$zoek$naar$een$interessante$uitspraak,$op$zoek$naar$mensen$die$richting$ geven. $(EC1) Deinformatiediewordtgebruiktisgrotendeelsafkomstigvanopenbaarinternet. Geslotendatabaseswordennauwelijksgebruikt.Deenigenietopenbaartoegankelijke databasewaarvoormenmoetinloggen,diewelconsequentwordtgebruiktisheteigen krantenarchief.tweemaalisingelogdopeenexternedatabase. 95$Procent$van$de$informatie$haal$ik$af$van$openbare$sites. $(BI2) Eenandergemeenschappelijkkenmerkbijdegeobserveerdejournalistenisdatveel informatiewordthergebruikt.ofdatnuinformatieisdieopinternetisgevondenof afkomstigisvaninformantenenwoordvoerders.anderenieuwssiteswordenveelbezocht, vooralbijhetscannenvannieuws. Informatievaardigeredacteurendoenveelhandelingenopinternettegelijkertijd.Die organisereneeneigendigitaalarchief(bijvoorbeeldmetbehulpvangoogledocs),copyj pasteeenartikeluithetkrantenarchief,stuurtdirecteentweetnaareencollegadiemeteen anderartikelbezigis,zoektviagooglenaarinformatieoverhetonderwerpwaarhijzelfmee bezigis,checktdieinformatieineenexternedatabank,controleerteenuitspraakvaneen lezeroptwitter,werktinwordlangzaamaandeopbouwvanhetartikelomondertussenin Skypeteoverleggenmeteencorrespondent. 60

61 Multitasking$zoalshierbovenziejehierendaarookopanderemanierenterug,zoals tijdenseentelefoongesprekopinternetzoekennaarachtergrondinformatie,gebruikmaken van oortjes omzohandenvrijtehebbenvoorhettoetsenbordenzijsprongenmakennaar andereonderwerpen. 6.2Observatiesstudioenwebredactie 6.2.1Studio Dewerkwijzeopdestudiovaneenkrantenredactieisvolgendaandievaneen bureauredacteuropéénvandedeelredacties.ofaaneenartikeleengraphicofillustratie wordttoegevoegdiseenbeslissingvandejournalist(ofopmaakredactie)enineerste instantienietaandestudio.informatiedieaaneengraphicvoorafgaatwordtindemeeste situatiesaangeleverddoordejournalist.deillustratorvandestudioleestzichin,doet ideeënop,downloadbeeldenterinspiratieengaatschetsen. Watgelijkopvaltisdatdeillustratorengemiddeldslimmerzoekendaneen bureauredacteur.binneneenkwartierheeftéénvandeillustratorenvoldoendebeelden gevondenophetinternetterinspiratiewaarmeehijaanhetwerkgaat.ookwordtergebruik gemaaktvanslimmezoekstrategieënzoalszoekennaarbepaaldefiletypes.eenander voorbeeldishetslepenvaneengevondenafbeeldingnaardezoekbalkvangooglezodatde zoekmachinevergelijkbarebeeldengaatzoeken.ofhetgebruikmakenvaneenpluginvan tineye.comdiezoektnaardezelfdebeeldenopinternetmetverschillende bestandsformaten.ofvangoogle$sketchupwaarmeenaar3djbeeldengezochtkanworden. OokhierwordtvooralvanGooglegebruikgemaaktwaarnietiedereenblijmeeis. We$merken$bij$elkaar$dat$met$dezelfde$zoektermen$andere$resultaten$naar$voren$ komen. $ Wij$zijn$niet$blij$dat$Google$gaat$meedenken$over$de$zoekresultaten$die$naar$voren$ komen. $ Medewerkersvandestudiozoekentegenwoordigvakernaarinformatiedanvroeger omdaterminderdocumentalistenzijn.zoleidteenzoekactievaneenillustratortotzoveel nieuweinformatiedatdejournalistvanhetbewusteartikelnogéénenandermoet bijschavenenhetartikeldaardoorlaterindekrantverschijnt. 61

62 $ Ik$denk$dat$we$nog$veel$kunnen$bijleren$wat$zoeken$betreft. $ 6.2.2Webredactie Opdewebredactiezijnredacteurencontinubezigmethetscannen$van$nieuws.Bronnen hiervoorzijnberichtenvanpersbureausenanderenieuwsmedia.tegelijkertijdwordt constantmetelkaaroverleggevoerdofbepaaldeberichtengeschiktzijnvoorplaatsing.de redacteurenhebbentweeschermenterbeschikking:éénwaaropdeberichtenvan persbureausbinnenkomeneneentweedeschermwaaropgewerktwordt(surfenop internetenplaatsenvanberichtenopdewebsite). $ Persbureaus$zijn$onze$oren$naar$de$buitenwereld. $ Berichtendievoorplaatsinginaanmerkingkomenwordenbewerktenerwordtin hetberichtdoorgelinktnaarandereinformatieopinternet.naardezeinformatiewordtdoor deredacteuropinternetgezocht.zowordttenbehoevevaneenartikelover werknemersactiesdoorgelinktnaareenartikelopdewebsitevaneenvakbond,naareenpdf methetonderhandelingsresultaatennaareentweetvaneenvakbondsmedewerker. $ We$proberen$zo$interactief$mogelijk$te$zijn$in$onze$berichtgeving. $ Quazoekstrategieënverschillendeinternetredacteurennietveelmetde bureauredacteurenvandedagkrant.watwelopvaltisdatgebruikwordtgemaaktvan nieuwetechnologie.defavorietenvandewebbrowseriseenuitgebreiddigitaal$netwerkdie veelvuldigwordtgebruikt.internecommunicatiegaatmetbehulpvanyammeren Tweetdeckstaatopendieregelmatigupdatesbrengtophetscherm.Eenredacteur bijvoorbeeldzietdatovereenbepaaldonderwerpwaarookopdewebsiteeenberichtover staat,veelwordtgetweet.onmiddellijkplaatstzezelfeentweetmeteenlinknaardat artikel.zowordtertrafficgegenereerdvoordeeigensite. 62

63 7.Conclusie Indithoofdstukgeefikantwoordopdeprobleemstellingzoalsikdieinhoofdstukéénheb geformuleerd: Welke%keuzes%maken%journalisten%op%de%redactie%van%een%landelijk%dagblad%bij%het% zoeken%en%vinden%van%informatie%op%internet?% Indehedendaagse,gedigitaliseerdesamenlevingishetbelangrijkomoptimaaltekunnen participeren.hieromishetnodigomnaastliteracyennumeracyooktebeschikkenover informacy,ofwelinformatievaardigheden.indepraktijkbetekentditdatmenomkangaan metgeautomatiseerdesystemen.voordagbladjournalistenzijnditnaastdestandaard applicatieszoalswedieallemaalkennenopdepczoalstekstverwerkingsjen mailprogrammatuureneenbrowseromopinternettesurfenookderedactionelesystemen waaropgewerktwordtomdekranttekunnenmaken. 7.1Factoreninhetzoekproces CaseenVanDeursenbeschrijvenelkafzonderlijkfactorendievanbelangzijnvoorhet zoekenvaninformatie.dezezijninwillekeurigevolgorde:belang,motivatie,interesse,tijd, context,kenniseneenkritischeevaluatievangevondeninformatie.definseonderzoeker Savolainenconcludeertdatdebeschikbaretijdeenkritischefactorisvoorhetjournalistiek schrijfproces.zijnvisiewordtgedragenvanuitdeuitdagingvoorjournalistenomuitde enormehoeveelheidinformatieopinternettochobjectievegegevenstedistilleren.ookvan Deursenwijsthieropmaarzijlegtdenadrukophetbelangvandeaanwezigheidvancontent gerelateerdevaardighedenomgoedtekunnenselecterenentechecken. Defactorenbelang,motivatieeninteressezijninditonderzoekgeenfactorenvan betekenisgeblekenenikzaldezedaaromhiernietverderbespreken.defactorentijden kenniszalikhieronderbehandelen.defactorencontextenkritischeevaluatievangevonden informatiekomeninparagraaf7.2terug. Inditonderzoekisdefactortijdgeenbelemmerendefactorgeblekenbijdedoormij geobserveerdejournalisten.inmaaréénobservatieiseenjournalistintijdnoodgekomen vanwegedenaderendedeadline,alhoewelhetartikelgewoongeplaatstis.uitde observatieskomtwelnaarvorendateennaderendedeadlinejournalistendwingttestarten 63

64 methetschrijfprocesmetdeopdatmomentbeschikbareinformatie,watconsequentieskan hebbenvoordekwaliteitvanheteindproduct.dehoeveelheidbeschikbaretijdheeftdus eendirecterelatiemetdehoeveelheidinformatiediegevondenwordt.voorkennisvanhet zoekthemabijdejournalisteninformatievaardighedenwaarderedacteuroverbeschikt, verkortendeduurvanhetzoekprocesendragendaarmeebijaanenerzijdsdehoeveelheid informatieenanderzijdsaandekwaliteitvandegevondeninformatie. Omdatinhoudelijkekennisvanbelangisvoordesnelheidvanhetzoekproces, betekentditdatinhoudelijkespecialisatiedekwaliteitvanheteindproducttengoedekomt. Terwijldetrendisomverslaggeversjuistregelmatigvandeelredactietelatenwisselen.Dat lijktmetditresultaatvanditonderzoekdanookgeenoptimalekeuze. Defactorkennisheeftdustemakenmetspecialisatieenmetinternetvaardigheden. Specialisatiekomttotuitinginde(voor)kennisdieiemandheeftbijhetthemawaarinhij deskundigismaarookmeteeninformatienetwerkdathijbinnenzijnspecialismeheeft kunnenopbouwen.journalistenmakenactiefgebruikvandatnetwerkinhetzoekproces dooruitgesprekkenenmetbehulpvandocumentenverkregenvanpersonenuitdat netwerktekomentotscherperezoektermen.daarnaastbewarenzehandigeenveel gebruiktewebsitesindefavorietenvandebrowserofopeenspecialewebsitezoals mypip.nlwaarmeemenaaneendigitaal$netwerkbouwt.internetvaardighedenzijn voornamelijkverkregenineerderewerkzaamhedenofzijnaandeordegeweestinde opleidingvandejournalist.demeestejournalistenechterhebbendezekennisindepraktijk geleerd.eenderdedimensie,naastspecialisatieeninternetvaardigheden,dietemaken heeftmetkennisisdewerkervaringvandejournalist.uitdeobservatiesisgeblekendat journalistenmetveelervaringgemakkelijkerinformatieopwaardekunnenschattendan minderervarencollega s.ditiseenwaardevollevaardigheidomkritischuitdegrote hoeveelheidinformatieafkomstigvaninternetdejuistekeuzestekunnenmaken.enerzijds heeftdittemakenmetkennisoverhoemaatschappelijkethema szichindetijdhebben ontwikkeld.anderzijdsmetdejournalistiekevaardigheidspecifiekeinformatiesnelop waardetekunnenschatten. Naastdepersoonlijkevaardighedenzijnookdeinformatieleverancierszelfvan invloedopdeduurvanhetzoekproces.eenaspectwaarjournalistenaltijdalmeetemaken 64

65 haddenenwatdusnietnieuwis.deproblematiekronddebereikbaarheidvan woordvoerdersviadetelefoonendeafhankelijkheidvanhenopwelkmomentzijmeteen antwoordopeenvraagkomen,isvanalledagvoordejournalist.opinternetisdie afhankelijkheidnadrukkelijkookaanwezigoptweefronten.teneersteheeftdejournalistte makenmetdevindbaarheidvaninformatie.dezevindbaarheidwordtgefrustreerddoor websitesmeteenonduidelijkenavigatiestructuurwaardoornietduidelijkiswaarde informatieopdesitestaat.hettweedeaspectheefttemakenmethetmomentwanneer (actuele)informatiedoordewebbeheerderopdesitewordtgeplaatst. VandedriebarrièresdieVanDeursenconstateertwaartegenmenaanloopt tijdenshetzoeken,komtalleendelaatsteinditonderzoekduidelijknaarvoren:hetgebruik vanzoekresultatenblijftbeperkttotdeeerstepaginametresultatenindezoekmachine. Wellichtheeftdattemakenmetdesnelheidvanhandelenenomdatmenzichzelfderust nietguntomverdertekijken.degrotehoeveelheidaanzoekresultatenwerktvaakookniet bemoedigend.bijnaalledoormijgeobserveerderedacteurenmakengebruikvangoogle. BekendisdatGoogledezoekdatanietjgeanonimiseerdopslaat.Onbekendisechterwatdit betekentvoordezoekresultatendieingooglenaarvorenkomen. Datjournalistensteedsdezelfdezoekpadengebruikenisinditonderzoekniet teruggekomen.journalistenzoekenvooralindebeginfasechaotischenproberenmet allerleizoekpadentoteenresultaattekomen.ookeenbeperktgebruikvanhetaantal zoektermenisinditonderzoeknietgebleken.juistomdat,ookweerindebeginfase, veelvuldigmetverschillendezoektermengezochtwordt.waarschijnlijkiseenjournalisttoch eenmeerervarenzoekerdandegemiddeldeinternetgebruiker. 7.2Persona Hermans,Vergeer,&Pleijterzienininternetvoordejournalisteenhandigtentakeldathen demogelijkheidbiedttotaandedeadlinenaarinformatieteblijvenzoeken.casebeschrijft eeninformatiezoekmoduswaarmeninterechtkomtennetzolangdoorgaatmetzoeken totdatallebeschikbareinformatiegevondenis.eenjournalistzaldezefaseechternietvaak bereikenomdatdedeadlinedaarineenspelbrekeriszoalsuitditonderzoekblijkt. Noodgedwongenstartenjournalistenmethetschrijfprocesvanwegedenaderendedeadline. Zoekenkanechterweldoorgaantotdatdepaginawaarophetartikelstaatzakt. 65

66 Caseconcludeertdattijdendenoodzakelijkematevangedetailleerdheiddetwee informatiefactorenzijndiehetmeestvariëren.uitdeobservatieskomtnaarvorendat betrouwbaarheidvandeinformatiebijderedacteureneenbelangrijkekwestieisdiewordt meegenomeninhetzoekproces.informatiedieslechtsopéénplekopinternetterugte vindenis,wordtnietgoedgenoegbevondenomtewordengebruikt.aandeanderkant blijktookdathoedichterredacteurenbijdedeadlinekomen,hoelastigerhetwordtomde eigennormenwatbetreftbetrouwbaarheidteblijvenhanteren.ditiseencomplexe afwegingdieelkejournalistvoorzichzelfmaakt.deééngaatdaarpraktischermeeomdan deander.wurffenschönbachmenendatdekwaliteitvaninformatieopinternetis afgenomen.datpleitjuistvoormeerzorgvuldigheidbijdeselectievanwelkeinformatie gebruiktwordtenwelkeniet.vooralbijinformatiedievlakvoordedeadlinenogwordt gevonden,omdatdetijdsdrukdaarhetgrootstis.ditisnieuwomdatdoorhetgebruikvan internetdemogelijkheidaanwezigisomartikelentotaandedeadlineteverrijkenmet nieuweinformatie.watdegevolgenechterhiervanzijnvoordejournalistiekekwaliteitis metditonderzoeknietgemeten. De redactionele$cybernetisering vanpleijterendeuzewordtmetditonderzoek bevestigd.zijconcluderenechterdatditgeenanderemaniervanwerkenheeftopgeleverd behalvedatinternethetwerkheeftversterktenversneld.maarvanwegede beschikbaarheidvaneengrotehoeveelheidinformatieopinternetiseenkritischeen analytischehoudingnogmeerdanvoorheennoodzakelijk.uitditonderzoekblijktdatde versterkingvandeze redactionelecybernetisering zitineenjuistgebruikvandegrote hoeveelheidinformatieopinternet,terwijldeversnellingvooraltengoedekomtaanhendie slimmezoekstrategieënwetenteontwikkelen. Dattijdsdrukookleidttothetgemakkelijkerovernemenvaninformatieisniet geblekeninditonderzoek.welishetzodatdemeestejournalistentijdenshetzoekenop internetstukkeninformatiekopiërennaareentekstdocumentomzotebouwenaanhun artikel.laterwordendezetekstbrokkengebruiktinhetschrijfproceseninhetartikel verwerktalscitaatofalsverwijzingopgenomenofwordtdeinformatiegebruiktdoorde redacteurenineigenwoordenverwerktinhetbericht.deinformatieofflinecontroleren zoalspavlikadviseertgebeurtweinig.welhanterendejournalistenandere 66

67 betrouwbaarheidsnormenzoalshetfeitdatinformatieminimaaloptweeplaatsenterug moetkomenopinternet. Uitdeobservatiesvanredacteurenvanverschillendedeelredactieszijnnauwelijks verschillengeblekeninhetzoekgedrag.overdeheleliniekwamereengelijksoortigbeeld naarvorenvandemaniervanzoeken.deelredactiesmakenwelgebruikvanverschillende soortenbronnen.ditheeftechterniettemakenmethetzoekgedrag,maarmetdecontext vanwaaruitberichtengeschrevenmoetenworden.debuitenlandredactiebijvoorbeeldis meerafhankelijkvanwatinbuitenlandsenieuwsmediaverschijntaannieuwsdande binnenlandredactie.eneenmeergespecialiseerdesportredactiebijvoorbeeldmaaktvaker gebruikvanspecifiekewebsitesdiegerichtzijnophunaandachtsgebied. Welisereenduidelijkverschilteherkennentussenervarenenminderervaren internetgebruikers.ervareninternetgebruikersopderedactiezijnteherkennenaan:de snelheidvantypen,deinrichtingvandebrowser,hetgebruikvanzoekcodesendoorhet gebruikvanslimmezoekstrategieën.dezejournalistenmakenoptimaalgebruikvanhun browserdoorofeenpersoonlijkestartpaginaaantemakenofdooractiefgebruiktemaken vandeoptiefavorietenindebrowserzelf.daarnaastbeperkendezejournalistenzichnietbij hetzoekenmetbehulpvaneenzoekmachinetothetintypenvanenkeletrefwoorden.hier wordtactiefgebruikgemaaktvanslimmehulpmiddelenindezoekbalkomzogerichtertot eenzoekresultaattekomen.denkhierbijaanhetzoekennaarspecifiekewoordenofeen combinatievanwoorden,hetzoekenbinneneenspecifiekesite,gebruikmakenvanhet mintekenomspecifiekewoordenuittesluiten,zoekenbinneneenbepaalderangevan resultaten,etcetera.totslothebbenervarengebruikersoptimalezoekstrategieën ontwikkelddieteherkennenzijnaandeveelheidaanbronnendietengrondslagliggenaan detegebruikenzoektermenenaanhetslimcombinerenvandezezoektermenmetde behaaldezoekresultatenwaarmeementotdekernvandezoekvraagkankomen.dit bevestigtdebevindingvancortenetal.datzoekvaardighedeneenbelangrijke beroepscompetentieisvoorjournalisten. Dekeerzijdevandemedailleisdatdezeervarengebruikersvaakook perfectionistischzijn,wateenvertragendefactorkanwordenenweerbotstmethet 67

68 tijdsaspect.devalkuilvoorhenisdatdetijdswinsttenietwordtgedaandoorhun perfectionisme. 7.3Eennieuwzoekmodel Inhoofdstuk1hebikeenhypotheseneergelegdaandehandvanhetzoekmodelvanLeckie waariniksteldateenzoekprocesnaasteenlineairkarakterookfluïdeis.hieronderzalik dezehypotheseaandehandvandebevindingenuitmijnobservatiesverderuitwerken. Hetfluïdekaraktervaneenzoekmodeldatvolgensmijgepaardgaatmethetzoeken naarinformatiedooreenjournalistopinternet,heefttemakenmetenerzijdsdechaotische complexiteitvanzo nzoektochtnaarinformatieenanderzijdsmethetzoekennaareen goedeinvalshoekvoorhetartikel.decomplexiteitheefttemakenmetdehoeveelheidaan actorenwaareenjournalistbijterechtkanvoorinformatiegebundeldopinternet.dekunst isomopdejuistemanierenmetslimmezoekstrategieënzosnelmogelijkbijdezeinformatie tekomen.kennisbijdejournalistoverhetonderwerpwaaroverwordtgeschrevenen aanwezigheidvaninformatievaardighedenbijhemversoepelenenversnellenditproces aanmerkelijk.hoemeerhiervanaanwezig,hoeeerderdeinvalshoekbepaaldkanwordenen hoeminderlangdeeerstefasevanhetzoekprocesduurt.indezoekruit(ziefiguur5)laten detweeruitenditverschilzien.minderervarenredacteuren(roderuit)zijnveellangerbezig metzoekenenhoudenzomindertijdoveromaanhetartikelteschrijven.ditschrijfproces startwanneerdeinvalshoekisbepaald.uitdeobservatiesblijktdateenredacteurdie beschiktovervoldoendeinformatievaardigheden,alnaeenuurkanbeginnenmetschrijven endaarbijmeerinformatieheeftgevondendaneenredacteurdienietoverdeze vaardighedenbeschikt. Hetbepalenvaneeninvalshoekvoorhetartikelmarkeertvolgensmijdegrenstussen zoalsikdatnoem:divergerend$en$convergerend$zoeken(hetverschilhiertussenlichtikinde volgendeparagraaftoe).ditligtinlijnmetattfield&dowelldiemenendathetzoekennaar eenorigineleinvalshoek(naastdenieuwswaarde)tengrondslagligtaandemotivatievan eenjournalistomnaarinformatietezoeken.pasnadatdezeinvalshoekbekendis,kanmen beginnenmetschrijvendat(deels)parallellooptaanconvergerendzoeken.hoelangerhet duurtomdezeinvalshoektebepalen,hoekorterdetijdomeenartikelteschrijven.ervan uitgaandedatdetijdinderdaaddeconstantefactoris(dezestaatvastvanwegede 68

69 aanwezigheidvaneendeadlineeneenvasteaanvangstijdvandewerkzaamheden),valtop aanhetmodeldateenervarenjournalistmetveelmindertijd,meerinformatieweette vindendaneenonervarenredacteur.hierdoorblijftermeertijdovervoordezeervaren journalistomspecifiekernaarinformatietegaanzoekenindeconvergentiefaseopbasis vandeinvalshoekenhetartikelwaaraanhijopdatmomentgelijktijdigaanhetschrijvenis Dezoekruit Dezoekruitgeldtbijallesoortenjournalistiekeverhalenofhandelingen.Hetstartpuntvan deruitisdeinformatiebehoeftevandejournalist.dezeinformatiebehoeftekandiverszijn; dejournalistschrijfteenachtergrondartikel(feature,interview,analyse,reportage,et cetera)overeeneerderplaatsgevondennieuwsfeit.eriseennieuwsfeitzelfdataanleiding geefttoteenbericht,maarhetkanookzijndatereenhandelingheeftplaatsgevondenop eennieuwsspotzoalseen persconferentie,een sportwedstrijd,een Kamerdebat,etceteraals inputvooreen nieuwsberichtofverslag. Deinformatiebehoefte wordtingekaderddoor dedeadlinewaarophet artikelgereedmoetzijnende groottevanhetverhaal(aantal woorden). Inheteerstedeelvan dezoekruitisersprakevan divergentie.dejournalistzoekt Figuur$5:$De$zoekruit$ In$bovenstaand$model$staat$de$tijd$dat$een$journalist$heeft$om$te$zoeken$vast.$De$twee$ ruiten$zijn$dan$ook$even$lang.$een$journalist$met$veel$ervaring$in$zoeken$naar$informatie$ op$internet$kan$in$korte$tijd$alle$informatie$vinden$die$hij$nodig$heeft$om$de$invalshoek$ van$het$verhaal$te$bepalen.$dit$in$tegenstelling$tot$een$minder$ervaren$journalist,$die$ lang$niet$alle$bruikbare$informatie$weet$te$vinden.$vervolgens$heeft$een$ervaren$ journalist$dus$meer$tijd$tot$zijn$beschikking$om$nog$specifieker$naar$informatie$te$ zoeken$onder$invloed$van$het$schrijfproces$dat$parallel$loopt$met$convergerend$zoeken.$ Een$onervaren$journalist$daarentegen$heeft$meer$tijd$nodig$voor$het$zoeken$naar$ informatie$in$de$eerste$fase$(divergerend$zoeken).$de$tijd$die$resteert$voor$het$ schrijfproces$én$voor$het$vinden$van$specifieke$informatie$is$voor$deze$journalist$dan$ ook$veel$minder.$ aandehandvanzijninformatiebehoeftenaarinformatieenverzameltenbeoordeeltdeze informatie.uitdeobservatiesblijktdatjournalisteninhetbeginvanhetzoekprocesopeen chaotische manierzoeken.indezefasewordenvooral algemenezoektermen gebruikt. Dezezoektermenwordenlateraangescherptdoormetbehulpvanalgevondeninformatie nieuwezoektermenteformulerenzodatandere,vaakbetere,informatiewordtgevonden. 69

70 EenzoekprocesverlooptvolgenszowelAttfield&DowellalsSavolainendynamisch.Het vindenvanwisselenderesultatendiewelofnietbruikbaarzijniseengevechttegendetijd onderdrukvanveranderendeomstandighedeningegevendoordeeindredactiezoalsde lengtevanhetartikel.zoekenisvolgensheneenprocesdatzichheenenweerbeweegt tussenoudeennieuweinformatie.hetbeschikkenoverinformatievaardighedenversneltdit proces.ditkomtindeobservatiesnaarvorendoordathetgebruikvan slimmezoekcodes snellertotresultaatleidt.denkhierbijaannaasthetcombinerenvanverschillende zoektermeninéénzoekactieookaanhettussenaanhalingstekensplaatsenvanwoordenom zoaaneen$gesloten$woordentevinden,toevoegenvandeterm site: aandezoektermenom ineenspecifiekesitetezoekenenaanhetgebruikvanhet minjteken ombepaalde woordenjuistuittesluitenindezoekactie.deopeenvolgingvanzoekactiesvormeninde zoekruitinformatiewolkendienietaltijdtotresultaathoeventeleiden,wattemakenheeft meteenkritischeevaluatievandegevondeninformatie.uitdeobservatiesblijktdat journalistiekervarenredacteurenhierbeterinzijndanpasstartendejournalisten.enerzijds omdatdezeervarenjournalistenovermeerbasiskennisbeschikkenenanderzijdsomdatzij vaardigerzijninhetsnelbepalenofinformatiegeschiktisofniet.deinformatiewolken vormensameneeninformatieketenalsbasisvoorhettotalezoekpaddatwordtgevolgd. Opeenbepaaldmomentmaaktdejournalistdeovergangvangedivergeerdnaar geconvergeerdzoeken.dezeovergangwordtgemarkeerddoordatdeschrijveropbasisvan deinformatiedieeerderisgevonden,eeninvalshoekbepaaltvoorhetartikel. Deinvalshoek,ookweleenkapstokgenoemd,isdekernvanhetverhaal. Kussendrager&VanderLugt(2007:123)gebruikenhiervoordetermperspectief,waarmee zijbedoelenvanuitwelkecontexthetverhaalwordtgeschreven.ditleidttotdecentrale vraagdiehetartikelgaatbeantwoorden.vanuitditperspectiefgaatdejournalistinhet tweededeelvandezoekruitgerichteropzoekdanindeeerderefasevanhetzoekproces. Ookhierontstaanweerinformatieketensdieuiteindelijkgezamenlijkleidentoteenartikel. Indezefasebegintdejournalisttegelijkertijdhetschrijfprocesdatdusparallellooptaande fasevanconvergerendzoeken.ditschrijfprocesbeïnvloedtdezoekactiesomdaternieuwe informatiebehoeftesontstaan.echter,ditzalaltijdinderechterhelftvandezoekruit plaatsvindenomdathetperspectiefvanhetartikelalisbepaald. 70

71 7.3.2.Nieuwstoevoer Deinformatiebehoeftevandejournalistwordtgevoedmetnieuwsfeiten.Dejournalist verkrijgtdezefeitenopdiversemanieren:uitpersberichten,vanpersbureaus,viagoogle Alert,TwitterofWeblogs,door(interventiesvan)collega sofderedactie,vanwegeandere nieuwsmedia,tipsvanlezers,etcetera. Gillmorevindtdatdehedendaagsejournalistteweiniggebruikmaaktvanmoderne techniekendiehetinternethenbiedt.indepraktijkblijkthetgebruikvandienieuwe techniekeninderdaadtegentevallen.twitterishetenigemediumdatdoordemeerderheid vandegeobserveerdejournalistenwordtgebruikt.eenenkelingleestweblogsofmaakt gebruikvangooglealertofanderesignaleringssystemenopinternet.maardatzijn uitzonderingen.ookdelezerstaatnogverafvandejournalist.alseralgebruikwordt gemaaktvandekennisvanlezers,dangebeurtdatheelsporadisch.eenveelgebruikt argumentdoorderedacteurenisdatlezerseenfiltermissenomontwikkelingentekunnen duiden. Zoekactieshierbestaanvooraluithetscannenvannieuwsenhetcheckenvanfeiten eninformatie.ookwordtgezochtnaarwoordvoerdersenhoedietebereikenzijn.netzoals divergerendzoekenwordthetzoekenookhiergekenmerktdooreenchaotischkarakter. Bijhetscannenvannieuwswordtveelnaaranderenieuwsmediagekeken.Gevaar hierbijisdateerdergebrachtnieuwsgaatrondzingenindemedia.eeneffectdathypeskan versterken.zelfgevendegeobserveerdejournalistenaandatditeffectnietgrootzalzijn omdatanderenieuwsmediavooralgebruiktwordenomdecontextvaneenverhaalte bepalen.devraagisofhypesbepaaldwordendoordecontextvanhetnieuwsofmeerdoor demanierwaaropdaarinvullingaanwordtgegeven.eenaspectwatnaderonderzochtkan worden. Ookindezefaseontstaaninformatiewolkeneninformatieketenswaarvansommigen nutteloosblijkenenverdernietmeergebruiktworden.dezoekpadendiewordengevolgd leidenuiteindelijktoteeninformatiebehoeftealsstartpuntvooreenartikel Parameters Dezoekruitmaaktgebruikvantweezoekstrategieën:divergerend$^$en$convergerend$zoeken. Desnelheidvanhetzoekprocesbepaaltdelengtevanderuit,dehoeveelheidinformatiede 71

72 hoogte.detijdishierdeonafhankelijkevariabeleomdatdezevaakvaststaatindevormvan eendeadline. Divergerendzoekenwordtbeïnvloeddoordevoorkennisvandejournalist.Hoe groterdievoorkennis,hoesnellerhetzoekprocesgaat.hoemeereenjournalistvaneen onderwerpafweet,hoebeterdezoektermen.maarookhet(digitale)netwerkvaneen journalistbevorderthetzoekproces,omdateerdereendeskundigeisgevondendiede zoekterminologieweerkanaanscherpen.voorkenniseneengoednetwerkhebbeneen onderlingerelatieendiezalindeperiodedateenjournalisteenspecifiekthemacovert alleenmaarsterkerworden. Convergerendzoekenwordtbepaalddoordescherptevandeinvalshoekof perspectiefvanhetverhaal.hoeconcreterdezeis,hoebeterhetzoekprocesopde invalshoekendecentralevraaggerichtkanwordenenhoemindertijdditzoekproceskost. Metalsresultaatdatertijdoverblijftomhetzoekresultaatteoptimaliserenwat waarschijnlijkdekwaliteitvanhetartikeltengoedekomt. Doordatdetijddeonafhankelijkevariabeleisendusvaststaat,kandezezonuttig mogelijkwordeningezetdoordevoorkennisvandejournalist,hetbeschikbarenetwerken doordeinformatievaardighedenwaaroverdejournalistbeschikt.ditimpliceertdatnietde deadlinedecomplicerendefactorisinhetzoekprocesvoordejournalist,maardatkennis (zoweloverhetonderwerpalsinformatievaardigheden)sturendzijn.hetbeschikkenover uitstekendeinformatievaardighedeniseenkatalysatorvoorhetinzettenvandekennis, terwijleengoednetwerkdaaraanondersteunendis.tochisdehoeveelheidinformatie waarnaargezochtwordtookbelemmerendvoordetijdsfactor.want,ondanksdekennis waaroverdejournalistbeschikt,hoemeerinformatiehijwilvinden,hoelangerhijdaarmee bezigis.metanderewoorden:kwalitatiefbetereinformatiebetekentinprincipeeengrotere tijdsinzet. 7.4Discussieenaanbevelingen 7.4.1Discussie InkwantitatieveonderzoekenvanondermeerPleijteretal.enHermansetal.naarde implementatievaninternetopderedactieburelen,komtnaarvorendatinternetgebruik 72

73 doorredacteurendelaatstetienjaargemeengoedisgeworden.geenverrassendeconclusie alsjekijktnaarhoeinternethetlaatstedecenniumeennormaalgebruiksgoedisgeworden indesamenleving.tochishetopvallendzoalsondermeeruitditonderzoekblijkt,dat internettochvooralmainstreamwordtgebruikt.informatiewordtvoornamelijkgezochtvia debekendewegvanzoekmachinesofdirectopdevoordejournalistbekendewebsites. Socialmediaechterisonderdeberoepsgroepeennogweiniggebruiktmiddel.Ditterwijlin demaatschappijsocialmediaeensteedsbelangrijkercommunicatiekanaalwordt.uitde gesprekkendieikvoorditonderzoeknaastdeobservatiesgevoerdhebmetderedacteuren, wordtdemeerwaardevansocialmedianognietingezien.verderkwalitatiefonderzoekzou meerduidelijkheidkunnenscheppenwatjournalistentegenhoudtomhiervangebruikte maken. Eengevaardatmethetgebruikvaninternetontstaat,isdatmediaelkaarteveelgaan volgenindekeusvanhetnieuws.datgevaarwasnatuurlijkookaanwezigindeprejinternet periode,maardesnelheidwaarmeenunieuwsbeschikbaarkomtenhetgemakom(delen van)berichtentekopiërenzoalsookgebeurt,versterkendietendens.uitverschillend onderzoekkomtnaarvorendatinformatieweinigwordtgescreend.uitpraktijkvoorbeelden zoalsronddeberichtgevingoverhetschietincidentinalphena/drijnenhetgemak waarmeequasiwetenschappelijkefeitenwordenovergenomenzonderdezetechecken blijktdatberichtenvaakwordengekopieerd.ditkanervoorzorgendathypesindemedia veelvuldigervoorkomen.zekeralsmediaelkaardoorinternetactievergaanvolgen.in onderhavigonderzoekblijktdezetendensook,maarkomttegelijkertijdnaarvorendatde redacteurendegevondeninformatiewelchecken. Eenderdediscussiepuntdatuitditonderzoeknaarvorenkomtzijndegevolgenvoor dejournalistiekekwaliteitmethettoenemendgebruikvaninternet.ookhierisalveelover geschrevenenhetthemakomtvaakteruginverschillendebijdragen.tochisniethelderwat nuexactdeinvloedisvaninternetopdiekwaliteitenofdieinvloedereigenlijkwelis.op internetisveelinformatiebeschikbaar.ookisalgemeenbekenddatdekwaliteitvanveel vandieinformatiediffuusis.journalistenzijnzichvanditdilemmabewust.vakerwordt gebruikgemaaktvanwebsitesvanalgemeengeaccepteerdeinstitutiesenmeestalwordt nagedachtoverhetdoelwaarombepaaldebronneninformatieterbeschikkingstellenop internet.aandeanderekantblijktdatjuistoverheidsinformatieopwebsitesnogsteeds 73

74 moeilijktevindenis.almetalblijktdatinformatievaardighedeneninhetbijzonder contentgerelateerdevaardighedensteedsbelangrijkerworden.juistookomdat,zoalsuitdit onderzoekblijkt,eennaderendedeadlineaanzettothetsnelleraannemendatinformatie betrouwbaaris Aanbevelingen %Aanbevelingen%gericht%op%de%beroepspraktijk% Ervaringiseenkatalysatorvoordeeffectiviteitvandeaanwezigeinformatievaardighedenbij eenjournalist.enerzijdsblijktdezeervaringdekennistezijnoverhetthemaof aandachtsgebiedwaarderedacteuroverschrijft.anderzijdslevertervaringeensterker (digitaal)netwerkopdatondersteunendisaanhetontwikkelenvanzoekstrategieën.deze ervaringzouoptimaalbenutmoetenwordenvanuittweeinvalshoeken:$ j j Integenstellingtotdetrendomverslaggeverstelatenwisselenoverde deelredacties,toontditonderzoekaandatjuistspecialisatieopeenspecifiek aandachtsgebiedzoekresultatenlaatverbeteren. Informatievaardighedenzijneenkatalysatorvoordekwaliteitvande zoekresultaten.hoebetereenjournalistzoekmachineskanhanteren,hoe correcterdezoekresultatengerichtopdeinformatievraagenhoesnellergezocht wordt.trainingopinformatievaardighedenheeftdirecteffectopde zoekresultaten. Verderkwamuitdeobservatiesnaarvorendatmeerervarenjournalistensnellerinformatie opwaardewetenteschatten.dezekenniszouopderedactiemeerbenutkunnenworden doordezeervarenverslaggeversalscoachteverbindenaanjongeredacteuren.juistomdat doordehoeveelheidaaninformatieopinterneteenkritischeevaluatienodigis %Aanbevelingen%gericht%op%wetenschappelijk%onderzoek% Conclusiesdieuitonderhavigonderzoeknaarvorenzijngekomenzijngebaseerdop kwalitatiefonderzoekonder13bureauredacteurenvanéénlandelijkdagblad.devraagisof dezeonderzoekresultatenrepresentatiefzijnvoordeheleberoepsgroep.debeschreven resultatengeveneenduidelijkbeelddatvoordevolledigheidbijanderengetoetstdientte worden.vervolgonderzoekzoumoetenplaatsvindenondereengroteregroepredacteuren werkzaambijverschillendemedia.tevenszouinditonderzoekmetbehulpvansoftware 74

75 kwantitatievegegevensgegenereerdmoetenwordenomhetverkregenbeeldtekunnen bevestigen. 75

76 76

77 Bibliografie Attfield,Simon&Dowell,John(2003).Informationseekingandusebynewspapers journalists.journal$of$documentation,187j204. Bakker,Piet&Scholten,Otto(2009).Communicatiekaart$van$Nederland;$Overzicht$van$ media$en$communicatie.kluwer:deventer. Bardoel,Jo(2010).Journalistiekmoetzichdurvenonderscheiden;Toekomstvoorde professieineenmultimedialeomgeving.tijdschrift$voor$communicatiewetenschap, 232j241. Bardoel,Jo&d'Haenens,Leen(2004).MediaMeettheCitizen:BeyondMarketMechanisms andgovernmentregulations.european$journal$of$communication,165j194. Baudrillard,Jean(1988).Selected$Writings.Cambridge:PolityPress. Bell,D.(2010).Theinformationsocietyaspostjindustrialism.InF.Webster,Theories$of$the$ information$society(pp.31j58).london:routledge. Boon,Lex(2011,juni22).Wachten$op$pro^am$journalistiek.Opgeroepenopjuli12,2011, vandenieuwereporter: projamjjournalistiek/ Boorstin,DanielJoseph(1961).The$Image.NewYork:Atheneaum. Bowman,Shayne&Willis,Chris(2003,juli) ,vanhttp:// BrandjGruwel,Saskia,Wopereis,Iwan&Vermetten,Yvonne(2005).Informationproblem solvingbyexpertsandnovices:analysisofacomplexcognitiveskill.computers$in$ Human$Behavior,487j508. Buijs,Kees(2011).Journalistieke$kwaliteit$in$het$crossmediale$tijdperk.DenHaag:Boom LemmaUitgevers. Case,DonaldO.(2007).Looking$for$Information.London:AcademicPress. Castells,Manuel(2000).The$Rise$of$the$Netword$Society.Oxford:BlackwellPublishingLtd. 77

78 Chavannes,Marc(2007).iMedia:$nieuwe$journalistiek,$nieuw$burgerschap?Groningen: RijksuniversiteitGroningen. Chinn,Lisa(2001).Information$seeking$behavior$and$needs$of$journalists$in$context.Chapel Hill:UniversityofNorthCarolina. CommissieBrinkman.(2009).De$volgende$Editie.DenHaag:TijdelijkeCommissieInnovatie entoekomstpers. Corten,Maarten,Opgenhaffen,Michael&d Haenens,Leen(2011).Journalistieke$ competenties$in$vlaanderen:$een$crossmediale$competentiematrix.enschede: UniversiteitTwente. Croteau,David&Hoynes,William(2003).Media$Society.London:SagePublications. Davies,Nick(2008).Flat$Earth$News.NewYork:RandomHouse. Deursen,AlexanderJ.A.M.(2010).Internet$Skills;$vital$assets$in$an$information$society. Enschede:UniversiteitvanTwente. Deursen,AlexanderJ.A.M.&Dijk,JanA.G.M.(2009).UsingtheInternet:Skillrelated problemsinusers onlinebehavior.interacting$with$computers,$1j10. Deuze,Mark(2004).Wat$is$journalistiek.Amsterdam:HetSpinhuis. Deuze,Mark(2005).Whatisjournalism?:Professionalidentityandideologyofjournalists reconsidered.journalism,442j464. Dijk,Lisetvan,Haan,Josde&Rijken,Susanne(2000).Digitalisering$van$de$leefwereld.Den Haag:SCP. Eisenhardt,KathleenM.(1989).Buildingtheoriesfromcasestudyresearch.Management$ Review$14$(4),532j550. Ess,Henkvan(2010).De$Google$Code.Amsterdam:PearsonEducationBeneluxbv. Evers,Huub(2007).Over$interculturaliteit$en$kwaliteit$van$de$journalistiek.Tilburg:Fontys HogeschoolJournalistiek. 78

79 Fabritius,H.(2000).Materialisedusesofinformationinjournalisticitemprocessing.Paper presentedattheinformationseekingincontext,goteborg,sweden. Gillmore,Dan(2005).WhereCitizinsandJournalistsIntersect.Nieman$Reports,11. Heeswijk,Erikvan(2007).Journalistiek$en$Internet$2002$^$2007.Antwerpen:HetSpinhuis. Hermans,Liesbeth,Vergeer,Maurice&d Haenens,Leen(2009).InternetintheDailyLifeof Journalists:ExplainingtheuseoftheInternetbyWorkjRelatedCharacteristicsand ProfessionalOpinions.Journal$of$Computer^Mediated$Communication,138j157. Hermans,Liesbeth,Vergeer,Maurice&Pleijter,Alexander(2011).Nederlandse$journalisten$ in$2010.nijmegen:runijmegen. Hoboken,Jorisvan(2011).Search$Engine$Freedom:$On$the$implications$of$the$right$to$ freedom$of$expression$fot$the$legal$governance$of$web$search$engines.amsterdam: UniversiteitvanAmsterdam. Identity(2012,februari15). Hijmans,Ellen,Buijs,Kees&Schafraad,Pytrik(2009).Nieuwsbronnen$en$de$kwaliteit$van$de$ journalistiek.nijmegen:radbouduniversiteitnijmegen. Jong,Jaapde(2012).Pics$or$it$did$not$happenDenHaag:BoomUitgevers. Kraaij,Wessel(2009).Woordenwikkenenwegen.(p.21).Nijmegen:RadboudUniversiteit Nijmegen. Kussendrager,Nico&Lugt,Dickvan(2007).Basisboek$Journalistiek.Groningen:Woltersj Noordhoff. Leuven,Sarahvan&Raeymaeckers,Karin(2012).Journalistiekintijdenvancostcuttingen Web2.0:Eenmultimethodischonderzoekvanhetjournalistiekbronnengebruikin eenveranderendenieuwsomgeving..leuven:etmaalvande communicatiewetrenschap. 79

80 Meeus,TomjJan(2011,juni18).Uitkijkpostopeennieuwewereld.InLAverdampenoude mislukkingen.nrc$handelsblad,pp.26j27. Opgenhaffen,Michaël(2011).De$toegevoegde$waarde$van$onbetrouwbaar$nieuws. Opgeroepenopmaart18,2012,vanDeNieuweReporter: onbetrouwbaarjnieuws/ Örnebring,Henrik(2010).TechnologyandJournalismjasjLabour:Histroicalperspectives. Journalism,57j74. Otto,Ton(2006).Participerendonderzoek.InF.Wester,K.Renckstorf,&P.Scheepers, Onderzoekstypen$in$de$communicatiewetenschap(pp.427j486).AlphenaandeRijn: Kluwer. Pavlik,JohnV.(2001).Journalism$and$New$Media.NewYork:ColumbiaUniversityPress. Pleijter,Alexander&Deuze,Mark(2003).InternetindeJournalistiek. Pleijter,Alexander,Hermans,Liesbeth&Vergeer,Maurice(2007).De$opmars$van$online$ nieuwsgaring.nijmegen:radbouduniversiteitnijmegen. Pleijter,Alexander,Hermans,Liesbeth&Vergeer,Maurice(2009).Internetadoptioninthe newsroom:journalists useoftheinternetexplainedbyattitudesandperceived functions.communications$34,55j71. Rennen,Toon(2000).Journalistiek$als$kwestie$van$bronnen.Delft:UitgeverijEburon. Rogers,EverettM.(2003).Diffusion$of$Innovations.NewYork:SimonandSchusterLtd. Savolainen,Reijo(2006).Timeasacontextofinformationseeking.Library$&$Information$ Science$Research,110j127. SCP.(2004).Sociaal$en$Cultureel$Rapport$2004.DenHaag:SCP. Siebes,Ronny(2006).Routeringsalgoritmemoetzoekmachinesintoomhouden. Automatisering$Gids$28^29,13j14. 80

81 Steyaert,Jan&Haan,Josde(2001).Geleidelijk$digitaal:$een$nuchtere$kijk$op$de$sociale$ gevolgen$van$ict.denhaag:scp. Vakkari,Pertti(2011).ComparingGoogletoadigitalreferenceserviceforansweringfactual andtopicalrequestsbykeywordandquestionqueries.online$information$review, 928j941. Vedder,Anton(2003).Betrouwbaarheidvaninternetinformatie.InJ.d.Haan,&J.Steyaert, Jaarboek$ICT$en$Samenleving$2003(pp.113j131).Amsterdam:Boom. Venema,Sarah(2011,mei11).Nederlandsemediazoekendeoptwitter.de$Volkskrant,p.5. Vries,Basde(2011,november28).DeNieuweReporter.Opgeroepenopmaart5,2012,van meerjdocumentenjenjdata/ Webster,Frank(2010).Theories$of$the$information$society.London:Routledge. Wurff,Richardvander&Schönbach,Klaus(2010).Betweenprofessionandaudience. Journalism$Studies,1j16. Zijl,Frankvan(2011,juni18).Datwashetnieuws.de$Volkskrant,pp.V2jV5. 81

82 82

83 Bijlage1:Thematischeverwerkingaantekeningenobservatiesen gesprekken Scannenvannieuws Gebruikvanveelsitesenanderedigitalebronnen(redactiesysteemoudeberichten, persbureau)inkortetijd(10minuten)(5) Spreektverbazinguitoverallerleinieuwsberichten Vergelijktnieuwsmeteerdereberichtenuitdekrant(redactiesysteem)(5) GoogleAlert(2) VolgenvandeskundigenopTwitter(5) Telefoon/correspondent/Skype(4) Aantekeningenmaken Artikelenprinten Doorgevenaancollega(2) Digitalenieuwsbrief Collega s(2) Filterkrantarchief Teletekstkrant TeletekstNOS Videowebsite Overlegcollega(4) Googlenieuws Mailchecken 'ikgaeerdernaarnu.nldannaareenanderenieuwssite. (bi1) websitesdieikgebruikzijngebaseerdopervaring,bewezenbetrouwbaarheiden journalistiekenormendiezezichzelfopleggen. (bu1) Ikprintinformatielieveruit,dandatikhetdigitaalbewaar. (bu1) Ikstartmettekijkenopbepaaldenieuwssites,vervolgenscheckikd en de bak omvervolgenseenaantalkranteneropnateslaan. (bu1) OpTwitterkijkikheelwisselend. (bu2) Wikipediahebjenodigomeenjuisteformuleringtevinden.Bijvoorbeeldalshetop deofficielewebsitevaneenorganisatienietstaat. (sp1) GoogleAlertkenikniet,maarkrijgjedanookallerleibronnendieikwelkan vertrouwen? (sp1) MetTwitterhoopteikdateenverslaggevervanHockey.nlietsoverdewedstrijdhad opgeschreven. (sp2) Selecteren Ikgebruikgeennieuwsvanpersbureaus,liefstinformatievan persoonlijke signatuur. (bi1) ikkijkvooralnaardieinformatiedieinteressantisvoordelezer (bi2) decriteriadieikgebruikhebikgevoelsmatigvastgesteld;datisinstinct,ervaring (bi2) 83

84 Alsnietduidelijkiswieietsheeftgeproduceerdenmetwelkoogmerk,danbenik daarniethappigop. (bu1) Criteriadievoormijbelangrijkzijn,zijn:solideoverkomen,taalgebruikende achtergrondvandesite,welkbelangiseromdezeinformatieteverspreiden. (bu1) selecterendoeikopbasisvan1of2gerenommeerdebronnen;welkedatzijndaar komjegeleidelijkachter.ervaringmetbronnen,lezen,metandereeroverpratenen vergelijken,aldiekennisdiejeverzameltbepaaltuiteindelijkjeoordeelovereen bron. (bu2) Feitenzijnopinternetaltijdtevinden;achtergrondinformatiegebruikikomeenfeit teduiden. (bu2) Kennisvanachtergrondvandebronvergtveelervaringmetdiebron.Datvraagtom eenspecialismeendatwringtmetdegedachteomopderedactievan aandachtsgebiedentewisselen. (bu2) AlsikmebeperktotdeNYTimesdanschrijfikdatartikeloverendatwilikniet. (bu2) Ikzoektotdatikvindwatiknodighebendanbenikookklaar,zonietdanlaatikme leidendoorgoogle. (bu2) Somsziejedatinformatievakerterugkomt.Almoetjedaarvooroppassen,want vaakzeggenzehetzelfdeendanblijkthetuitdezelfdeoorspronkelijkebronte komen. Checkenvaninformatie Gebeurtvooralindebeginfasevanhetproces CheckenvaninformatieviaGoogle(8)(2maalp2resultaten)(Googlemaps) Komtnietverdervanwegegebruikvaneentealgemenezoekterm(3) Checktactualiteit(4) Checktnieuwsuiteenkrantbijpersbureaus Biografiechecken(2) Informatievanwikipedia(doorwoordeninGoogleintetypen)(2) Overlegcollega(4)viaskype(1),viamail(1) Twitter Koninklijkebibliotheek Archief Fysiekekrant Woordenboek Taal(2) Constateertdatopeenwebsitealslibelle.nlmeerinformatiestaatdaninhetbericht vanpersbureau(bi1) ikkanalleenkrantenuithetbuitenlandcheckenwaarvanikdetaalmachtigben; metgoogletranslationkrijgjeeenvrijkoddigevertaling,hetvoldoetvooreencitaat vaniemand (bi2) Googletranslationgebruikikomeenideetekrijgenwaarinformatieovergaat (bi2) Googletranslationgebruikiknooit,datiszoonbetrouwbaar. (bu1) Ikbenaltijdweeropzoeknaarnieuwebronnen. (ec1) Kijkditisnogoudeinformatievangisteren,dezehebbenzenognietgeüpdatet. (sp1) 84

85 Alsjezelfnietbijhetkamerdebatbentgeweest,danmoetjejeberoepenopeen ander,datisvervelend. (cu2) AlsopdeeerstezoekpaginavanGooglegeengoedresultaatstaat,danhoefikook nietopdevolgendepagina stekijken. (cu2) Ikgaevendubbelchecken,wantikhebnuallesvaninternet,dusikgaevenbellen. (bi3) Inhetouderwetsewoordenboekstaatveelmeer.Alsikbetekenisopinternethad moetenopzoekenwasikveelmeertijdkwijtgeweest. (op1) Deeenzegtdit,deanderdat.Alsnietkloptwaterstaat,danschrappenwijhet. (op2) Allevariantenvaneenspreekwoordzieikterug.Duswatisgoed?Danvertrouwik eenofficielewebsitezoalsvanonzetaal. (op2) Suggestievancollega's Noteertsuggestieomlatertebekijken Checkteensuggestiegelijk(3) Navragen(2) Skype Servicejinformatie Telefoonnummerwoordvoerder(10) Persinformatieopdewebsite(2) Gevondeninformatiebewareninwordbestand(4) Stuurteigengegevensopviad aanwoordvoerder Uitmail(3) NaampersooninzoekbalkvanGoogle Reisinformatie(2) Viacollega Landennummer Krantinbuitenlandgeenbelangrijkespeler.Woordvoerderszullenjedanooknietzo sneltewoordstaan.dieinformatiehebikdanooknietzovaaknodig.buitendathet heelkostbaaris. (bu1) Zoekenvantelefoonnummersvindikeigenlijkverlorentijd,ikprobeeraltijdzoeen soortnummergelijkopteslaaninonseigensysteem. (cu2) Multitasking Tijdenstelefoongesprekmetwoordvoerderwordttegelijkertijdgezochtnaar achtergrondinformatieoverhetzelfdeonderwerp(2) GebruikvanoortjevoortelefoonomhandenvrijtehebbenvoordePC Zijsprongetjesmakennaaranderonderwerp Checkenbijcollega's Juistewoordgebruik(2) Achtergrondinformatie Videokijken(2) 85

86 Archiefvandekrant(3) Headlinesopeensite(2) PDFdownloaden(2) PrintenvanPDF Via(oud )naarlinkinmail(4) Informatievragenviamailaancontactpersoon(3) Viavianaarandereinformatie(4) Officielewebsite(5) Wikipedia Overlegmetcollega Twitter(2) Fotodownloaden Inloggenbetaalsite Wateenslechtgeschrevenpetitie. (bi1) Wikipediagebruikikalsteweinigafweetovereenonderwerp.'(bi1) voordecontextgebruikikvaakeerderverschenenartikelenindekrant. (bu2) Ikziedathetartikeldatikwilgebruikenalsachtergrondinformatieeenbeetje gedateerdis,maardeinhoudkantochstofgevenomverdernatedenken. (ec1) Ikzoekenbroedomgriptekrijgenopdeproblematiek. (ec1) Onhandigesite,moetergzoekenomietstevinden.Danmaarnaarhetpersbericht. (sp1) Eencollegaschrijftvooreennieuwssite,diewerktookvoorons.Danweetikdathet betrouwbaaris. (sp1) Ditisdeofficielewebsite,kanookviaWikipedia,maardatkloptnietaltijd. (sp1) DeinformatievandeHockeybondiszoamateuristisch,ikbijnanooitietsvinden. (sp2) Ohdiegaatindefoutzeg(kijktnaarvideobeeld),datmoetiknogevenfijntjesin mijnverslagverwerken. (sp2) Denavigatieopoverheidssitesiseenramp. (cu2) IkweetdatverslagenvancommissievergaderingenvandeTweedeKamerpaslater beschikbaarzijn;bellendus. (cu2) Ikbenvrijsystematisch.Ikmaakaltijdvaninformatiedieikdownloadapartemapjes aan. (cu2) IkkijkopTwitterwatreactieszijnopartikelenindekrant.Danweetikhoeoponze bijdragewordtgereageerd. (op2) Gebruikzoektermen/zoekmachines Twijfeloverjuisteterm(4) Gaatverderdan1 e zoekpagina(1j4 e ) VerkeerdeURLintypen Viaeenwebsitenaareenvolgende Haaltzoektermenuiteeneerderezoekactie(2) GoogleNieuws(2) Googletranslate CTRLFinPDFdocument(2) 86

87 Slimmezoekcodesgebruiken(2) Combinerenvanzoektermen 'ikhebopdeunifoefjesgeleerdomdejuistetermentegebruiken'(bi1) Ikgebruiklievereenbredezoekterm,omdatandersdeinformatiedieikzoekerniet uitkomt. (bu1) InGooglevindjeooknietalles. (bu1) Decombinatievanzoektermenzorgtdatwatikzoekookhoogindezoekresultaten terechtkomt.waternogmeerwordtaangebodenisvaakrommel. (bu2) Jekunteindelooszoekenopinternet,danishethandigeromjedooreendeskundige ophetjuistespoortebrengenennaardegoedeinformatieteleiden. (ec1) Jekuntheelgerichtzoeken,maarinternetiszogroot. (ec1) Anderentermenlatennoemendiejekuntgebruikeninjezoekproces. (ec1) Gebruik Vooralachtergrondinformatieenlezenvaneerdereberichtgeving Veelschermentegelijkertijdopen(3) Veelwebsitesinfavorieten Linkkopiërenenplakken(2) Taalchecken(2) Mypip(3) Extraappsfirefox Witteboekje 'feitenhebikwelvancollega's,persberichtenofanderenieuwssites.maarikben vooralopzoeknaareenreactieen/offeitenteverifiëren.'(bi1) 'ikbenopzoeknaardetailsdiehetartikelleesbaardermakenendiedelezerwil lezenennodigheeftomgeboeidteraken.'(bi1) 'alsikeenwoordvoerderaandelijnheb,kanikdoorvragen.'(bi1) 'alsikmetiemandpraat,danisiemandverantwoordelijkvoordeinformatieen/ofde feiten.'(bi1) Novumgebruikiknietomdatzijgebruikmakenvanbuitenlandsepersbureaus.Dan gaiklieverdirectnaardebron. (bu1) Mypipalsstartpaginaisvoormijheelbelangrijkomdatikdaaralleinteressante websitesbijelkaarhebstaan. (bu2) Favorietengebruikikniet,ikbenslordigennietgestructureerd. (ec1) Ikbeschikovereengoedgeheugenenslainformatieopdieweleensinteressantzou kunnenzijnenweetdieooklaterterugtevinden.ikhoefdusnietteordenenomdat iktochwelvindwatikzoek. (ec1) Ikhebweleenaantalgespecialiseerdebookmarksindebrowser,maar tegenwoordigtypeikvakerdenaaminvandeorganisatieofpersoondieikzoekin dezoekbalkvandebrowser. (ec2) Ikhebditboeknietdigitaalbeschikbaar,dusditgaatmeveelteveeltijdkostenom tevindenwatikprecieszoek. (ec2) Ditstukevenvanpapierlezen. (op1) 87

88 Naeenbezuinigingmakenweveelgebruikvaneenabonnementsdienstvoor cartoonsinplaatsdatwezelflatentekenen. (op2) Ondersteuningenbeperking Dooreendocumentalist Mailvanlezer(2) Technischebeperkingen Beperkingengebruikarchief ikvraaglieveraaneencollegaofhij/zijnoginformatieheeftovereenbepaald onderwerpalshetnietopinternettevindenis,dandatikeendatabasemoet raadplegen,wantdanmoetiktochnogzoeken. (bi2) Ikmisfiltersdiedeinformatievanpersbureausfilteren.Vroegerhaddenwedaar iemandvoorindienst. (bu1) Eenlezerofbloggerheeftgeenkennisfilter,dusveelsuggestieszijnnietbruikbaar. (bu2) Hoebeterdeinformatiediejekrijgtinhetbegin,hoesnellerjezoekproces. (ec1) Betrouwbaarheid Nietteverifiëren,nietgebruiken(2) Nietupjtojdateinformatie,nietbruikbaar Viagevondenartikelnaaroorspronkelijkebron Opbasisvaninformatieinformant Afzender/eigenaarsite Meningdeskundigenovereensite 'alsikinformatietweekeerzieterugkomenopverschillendesites,dangaikervanuit datdieinformatieklopt'(bi1) IkvertrouweenwebsitealsForbes,alcheckikweldebiografievaneenbloggerom tewetendathetbijvoorbeeldgeenactivistis (bi2) ikvertrouwinternetnietalsikbijvoorbeeldhistorischeinformatiemoetchecken (bi2) Hoegedetailleerderdeinformatiediejetegenkomt,hoemeerdieinformatieniet klopt (bi2) ikweetdatdieweltartikelen1op1doorplaatstopweltonlineomdatikinduitsland stagehebgelopen (bi2) Ikmaakvoormezelfeenranking,eenlijst.Hoemindereenwebsitewordt gecontroleerd,hoeminderbetrouwbaardezeis. (bi2) Bijtwijfelneemikcontactopmetdebronofikgaopzoeknaareentweedebrondie deinformatiebevestigt. (bi2) Ofikbevestigingzoekhangtookafofdeinformatieschokkendis. (bi2) Ikbaseermenietop1artikelin1krant. (bu2) Alsikeenbronnietken,maardeinformatiekloptmetwateenbetrouwbarebron zoalsdenytimesschrijft,dangebruikikdiebrontoch. (bu2) DitisgeschreveninslechtEngelsdusiktwijfelofikhetwelmoetgebruiken,maarer staateeninterviewopmeteenbetrokkeneendatistochwelinteressant. (bu2) 88

89 IkhebeenrotsvastvertrouweninWikipedia.Tochgebruikikhetvooralomideeën tekrijgenvooreeninvalshoekenombepaaldeinformatiebevestigdtekrijgen. (sp2) Jemaakteenbepaaldeafwegingomietshonderdmiljoenmaalzekerteweten,maar hoeverderhetineenberichtstaat,hoelichtzinnigerjedaarmeeomgaat. (sp2) Alsikmeertijdhebdanvertaalikhetzelf,maarondertijdsdrukwerktGoogle Translateook. (sp2) IkmaakvooralgebruikvandevertalingvanGoogleTranslateomfeitentechecken. Ikzalhetnooithelemaalvertrouwenmaarjewordtwelopeenspoorgebracht. (sp2) Alshetkanraadpleegiklieveronseigenarchief,dandatikdeinformatiebijelkaar google. (cu2) Wikipediagebruikiknooit,datisonbetrouwbaar. (cu2) Anderenieuwssiteskunjealleengebruikenomeenrichtingtezoekenvoorjeartikel, iniedergevalmoetjealsjedezegebruiktdeinformatieaandiebrontoeschrijven.en natuurlijkbijdeoorspronkelijkebronchecken. (cu2) Misbaarzijn 'jekannietzonderinternet,maarhetblijfteengrondstofwaarjenogietsaanmoet toevoegenomereenproductvantemaken'(bi1) Zonderinternetzoujeveellangerbezigzijnmethetzoekennaarinformatie.Plus waarzouiknunogbepaaldeinformatiebuitenhetinternetmoetenvinden?ikzou hetnietweten. (bi2) Jekanveelsnellerdatametelkaarcombineren.DenkaandedatabasevanhetCBS. Moeternietaandenkendathandmatigtemoetendoenofviaeenwoordvoerder. (bi2) Belang Precisie Leesbaarmaken Onduidelijkhedenwegnemen Werkwijze Gebruik homejknop browsernaafsluitenwerkzaamheid Copyjpastetekstvaninternet(8) Pagina snietverversen MypipjwebsitejartikeljbronvanartikelbepalenjbronopzoekeninGoogle Mettweeschermentegelijkertijdwerken(typenenterugkijkenwebsites) Tweetmakennaaraanleidingvaneenartikel Googledocs 'demanierwaaropikwerklijktchaotisch,maaruiteindelijkmaakikgebruikvanmijn eigenwoorden.ikstartmeteenbeginzinomdaarnaallegevondeninformatiete verwerken'(bi1) 95%vandeinformatiehaalikafvanopenbaresites. (bi2) Ikhebveelsitesopenstaan,daardoorwilikweleensinverwarringraken. (bu1) Inhetbegingaatheteromgreepophetverhaaltekrijgenenbenjeopzoeknaar eenstructuurvoorhetverhaal;watisdekern,basis,rodedraadinhetverhaal. (ec1) 89

90 Jebentopzoeknaareeninteressanteuitspraak,opzoeknaarmensendierichting geven. (ec1) Overcopyjpaste:jewordtergindemalinggenomenalslezer. (sp1) ThuishebikeenApple,opderedactiemoetikaltijdweerwennenaanhoeikinde browsertussenverschillendepagina smoetswitchen. (cu1) Ikmaakaltijdgebruikvanéénzoekstrategiedieikgewendben. (cu2) Woordvoerder/citeren Verwerktinformatieuiteen vaninformant Bijeenexclusiefcitaatvermeldikaltijdvanwelkesitedezeafkomstigis.Komtdat citaatopmeerplekkenvoordanhoeftdatnietmeer. (bu1) Tijd/deadline ikvindhetprettigwerkenbinnendetijddieikheb;metmeertijdtotmijn beschikkingzouikverdergaanzoeken,maarikbentevredenmetwatiknugevonden heb (bi2) Alsikmeertijdzouhebbendanzouikinformatiebijeen nativespeaker controleren.jekanjealtijdvergalopperennamelijk. (bu1) MetmeertijdzouikdieperdezoekresultatenvanGooglekunnenscannen.Datzorgt voormeertevredenheid. (bu1) Hoedichterbijdedeadline,hoemeerdattenkostegaatvandezorgvuldigheid. (sp2) Ikbegonmijnartikelteschrijvenvanwegedenaderendedeadline. (ec2) Demeestevanmijntijdgaatzitteninhetbeoordelenvanaangebodenstukken,en omeenoverwogenreactietegeven. (op1) Interesse/voorinformatie Kentdeinformantuithetverleden Zoektinouddocumentwateerderisgelezen Directeenurlintypenomnaarbekendesitetegaan(2) Hoemeerjeweet,hoebeterjekuntzoeken.Vaakiseenzoekmachinedannieteens nodig. (bi2) Voorkennisisbelangrijk. (ec1) Ikweetveelnamenvansportersuitmijnhoofd.Alsvoetbalkennerisdatlogisch he. (sp2) Ikhebditaandachtsgebiedpasdriemaanden.Veelparatekennishebiknogniet. (sp2) Metmeerparatekennisdurfjedingengemakkelijkeropteschrijven. (sp2) Opeengegevenmomentbelandikincirkelsenblijfiksteedsweerkijkenop bepaaldesitesofdeinformatiedieikzoekeralopstaat. (sp2) Gebrekaanervaringcompenseerikmetmijnvaardigheidinzoekenenvinden. (sp2) Ondanksdatikmoestbeginnenmetschrijvenvanwegededeadline,hadik voldoendeinformatievanwegemijnparatekennisoverditonderwerp. (ec2) 90

91 Bijlage2:Analyseindevormvaneenmindmap Twitter, Google Alert, krantenarchief, collega's, nieuwssites Scannen van nieuws Veel verschillende bronnen en systemen Veel bronnen worden naast of na elkaar gebruikt Ervaring bepaalt voor deel bruikbaarheid Gaat heel snel, vooral in het begin, chaotisch karkter. Selecteren Gaat snel en kort van duur Oorspronkelijke bron of 'persoonlijke' signatuur van belang Criteria: solide uiterlijk, taal, achtergond en belang Direct gevolg voor de context of het perspectief van het artikel. Lezer staat centraal Persbureau alleen indien noodzakelijk Ervaring, delen met collega's en vergelijken Niet 1 bron, niet overschrijven Herleiden naar oorspronkelijke bron, niet altijd gemakkelijk Checken Google, persbureau, wikipedia, collega, Twitter Kennis van taal is een beperking, Google translation beperkt bruikbaar Afhankelijk van informatieleveranciers, wanneer is een update beschikbaar Copy-page naar Word Service Website, mail, collega Archiveren van informatie bespaart tijd, maar gebeurt nauwelijks Context Achtergrond Multimedia, archief, website, pdf, wikipedia, collega, Twitter, mail Grip krijgen op de materie Beschikbaarheid en toegankelijkheid Betrouwbaarheid In het begin van zoekactie worden vaak algemene termen gebruikt, die later worden aangescherpt wanneer nieuwe informatie wordt gevonden Zoekterminologie Bij lastige of onduidelijke zoekacties, twijfel over de juiste termen Gebruik maken van kennis van anderen, bijvoorbeeld door termen te gebruiken van een woordvoerder Contactgegevens Service informatie Gebruik makan van slimme zoekcodes in Google levert tijdwinst op omdat eerder de juiste informatie wordt gevonden Randvoorwaarden regelen zoals reisinformatie Studie en ervaring Mailen Artikelen lezen Details Voordeel van woordvoerder aan de lijn is dat men kan doorvragen Toeschrijven van informatie Google alert Google nieuws, Google translate, PDF, Google Niet veel verder dan 1e zoekpagina Overleg met collega's Nieuws scannen Zoekdoel Hoeveelheid informatie verwarrend Persbureau's Observaties Zoeken Doel Reactie, verifieren van feiten, details Leesbaarheid Deze wordt qua social media het meest gebruikt Twitter My pip, samenstellen van eigen startpagina met veel gebruikte websites Feiten vinden Achtergrondinformatie Grammatica Redigeren Checken van feiten Veel schermen tegelijkertijd open Soms verwarring over juiste scherm Begin met scannen van nieuws en zoeken van Browser Favorieten Wisselend gebruik, vaak url in zoekbalk Google service informatie Nieuwsbericht Copy-page link in browser Tijdens het schrijven zoeken naar achtergrondinformatie en feiten Offline Kost tijd Tijdens het schrijfproces vooral checken van feiten Verslag Zoekstrategie Filteren van informatie belangrijk Bij persbureaus, lezer of blogger vaak niet aanwezig Start met een nieuwsfeit uitgewerkt in een nieuwsbericht Master thesis onderzoek Hoe beter de informatie die beschikbaar is, hoe sneller het zoekproces Niet baseren op 1 bron Achtergrondverhaal De omkering in het zoekproces is het vaststellen van de kapstok waaraan het verhaal wordt gehangen Verificatie van informatie Hoe verder informatie in het artikel komt, hoe lichtzinniger de controle Hoe gedetailleerder de informatie, hoe minder Zoekactie waaiert eerst uit om zich vervolgens die klopt weer toe te spitsen Volledige ruit Up to date website Juist taalgebruik Breekpunt is het vaststellen van de kapstok waaraan het verhaal wordt opgehangen Hoe meer details, hoe betrouwbaarder Doorverwijzing naar de site Controleurs Hoe meer / vaker, hoe beter Na scannen van nieuws volgt het zoeken naar feiten en achtergrondinformatie Historische informatie minder betrouwbaar Betrouwbaarheid Checken biografie schrijver Hoeveelheid en kwaliteit van de informatie is bepalend Parameter is de scherpte van de kapstok; hoe scherper, hoe specifieker de zoekactie en hoe smaller de ruit is Convergerend zoeken Zoekruit Eigen archief Afzender / eigenaar website Bij twijfel contact opnemen met de bron Andere nieuwssites alleen gebruiken voor de Ook afhankelijk van belang informatie Startpunt zoekactie is een gebeurtenis Ervaren gebruiker herken je aan: kapstok van je verhaal Specialisme bevordert de zoekactie bijvoorbeeld bij een nieuwsspot Parameter is de beschikbare voorinformatie; hoe meer kennis van het onderwerp hoe smaller de ruit en hoe specifieker de zoekactie Divergerend zoeken - snelheid van typen - inrichting van de browser - gebruik van zoekcodes - slimme zoekstrategieen Mening deskundigen over de website Verkrijgen van ideeen Wikipedia Voorkomt dat informatie gaat rondzingen. Uit observaties blijkt dat er veel gebruik wordt gemaakt van andere nieuwssites. Vaak ook perfectionistisch wat een vertragende Verkrijgen van bevestiging factor is (valkuil) Over een unieke werkwijze voor de journalist valt weinig te zeggen, omdat uiteindelijk iedereen zijn eigen manier van werken heeft. Wel kunnen er algemene kenmerken gegeven worden. Persona Van andere websites Hergebruik van informatie Van woordvoerders / informanten Afhankelijkheid van internet Natuurlijjke beperking Deadline Betrouwbaarheid en zorgvuldigheid Kennis en voorinformatie Tijdbesparend Help Dit impliceert dat langdurige specialisatie een voordeel is Belang Deadline In schrijfproces wordt besloten over te gaan tot schrijven terwijl zoekfase nog niet afgerond is Kwaliteit artikel Tijd Afhankelijkheid leveranciers informatie Navigatiestructuur website / vindbaarheid informatie Organisatie van het plaatsen van content op de site Motivatie Baan Interesse Factoren Context Deelredactie Internetvaardigheden Eerdere werkzaamheden van belang Opleiding Dit is de keyfactor voor succesvol zoeken. Meer dan de tijdsfactor. Meer tijd betekent weliswaar meer en betere informatie. Maar met meer Kennis Onderwerp Specialisatie vergemakkelijkt en versnelt het zoekproces Voorkennis Netwerk / contacten kennis, is er minder tijd nodig. De deadline is dus geen belemmerende factor. Favorieten browser / digitaal netwerk Werkervaring Kritische evaluatie gevonden informatie 91