Begeleidingsnoei van bomen

Transcriptie

1 Yves de Roder C U R S U S Begeleidingsnoei van bomen

2 Snoeien en probleembomen Snoeien = belangrijkste beheersmaatregel mits juiste aanplant Vanaf kwekerij tot het omhakken Volledig in handen van de beheerder (standaardbestek 250) Slechte snoei risico op latere probleembomen

3 Snoeien van bomen Doel van het snoeien van bomen TVB p 194 Snoeifasen Snoeibegrippen Boomgroei (lengte-dikte) TVB p 71 Wondafgrendeling (CODIT)- wondovergroeiing TVB p Takaanzet TVB p 196 Snoeitechniek TVB p Snoeitijdstip TVB p Algemene snoeiregels TVB p

4

5

6

7

8

9

10

11 Snoeien is meer dan enkel wat takken afzagen

12 Doel van het snoeien van Bosbomen bomen Parkbomen Straatbomen Fruitbomen Vormbomen

13 Bosbomen Houtkwaliteit

14

15 Parkbomen Veiligheid Toegankelijkheid

16

17

18 Straatbomen Veiligheid Verkeer Nutsvoorzieningen

19

20 Opbrengst Fruitbomen

21

22 Vormbomen Uiterlijk Landschapelijke waarde en natuurwaarde Onderhoud

23 Leilinden

24

25 Knotwilgen

26 Dakplatanen

27 Groeifasen

28 Groeifasen

29 Jeugdfase Beleidingssnoei Eindigt wanneer takvrije stamlengte is bereikt Snoei streeft naar een vooraf bepaald eindbeeld

30 Groeifasen

31 Volwassenfase Boom is nog niet volgroeid Geen structurele snoei meer Occasionele snoei bij storm of schade Weinig kosten Bij slechte groeiomstandigheden, slechte boomsoortenkeuze of bij vormbomen blijft de onderhoudssnoei

32 Groeifasen

33 Teruggroeifase Geleidelijk verkleinen van de levende kruin Dood hout Slechte afgrendeling bovenin Gevoeliger voor aantastingen Structurele problemen Kroonverzorging noodzakelijk

34 Belangrijkste bedreigingen voor stadsbomen: 1. Ongeschikte groeiplaats 2. Slechte en/of ontbrekende snoei 3. Onaangepaste soortkeuze 4. Herinrichting 5. Beschadiging 6. Ouderdom

35 Boomvergrijzing? Wat is er nodig om een stadsbomenbestand op peil te houden? Bij een duurzame aanplant: Stad Gent: individueel beheerde bomen (voorbeeld gemiddelde stad) Waarde: x = 150 mln Bomen leven niet eeuwig: begeleiding 10 tot 20 jaar volle functieinvulling na 40 jaar aftakeling begint na 70 jaar maximum leeftijd 120 jaar 1% moet jaarlijks vervangen worden = 300 bomen aan = bron: Gemeente Apeldoorn

36 Boomvergrijzing? Wat is er nodig om een stadsbomenbestand op peil te houden? Bij slechte omstandigheden: Met een levensverwachting van 15 in plaats van 100 jaar heb je 7 maal zo veel bomen nodig. Waarde haalt maximum 500 in plaats van euro. (1/10 e ) Slecht aanplanten kost maar 300 euro per boom (1/5!). jaarlijks moet 10% vervangen worden in plaats van 1% Jaarlijkse kost: 7 x x 300 = euro in plaats van euro ( x14!) bron: Gemeente Apeldoorn

37 C U R S U S Snoeibegrippen

38 Snoeibegrippen - Boombiologie Boomgroei Lengtegroei Diktegroei Wondafgrendeling (CODIT) Wondovergroeiing Takaanzet

39 Lengtegroei of primaire groei

40 Lengtegroei of primaire groei Vindt plaats in de toppen van takken (en wortels) Geen lengtegroei in de stam of tak zelf Apicale dominantie (bovenste knop heeft voorrang) Secundair meristeem

41

42 Groeipatronen Gefixeerde groei: één korte groeiperiode Herhalende groei: verschillende groeiperiodes (St. Janslot bij Zomereik) Vrije groei: groei tot het einde van het seizoen

43 Diktegroei of secundaire groei

44 Diktegroei of secundaire groei Kernhout Spinthout Cambium Bast Schors

45 Wondafgrendeling (CODIT) Theoretisch model van afweer tegen aantastingen Verwondingen genezen niet bij bomen

46 Wondafgrendeling (CODIT) CODIT I: Reactiezones: Afgrendeling in het bestaande hout (mechanisch en chemisch) Wand 1: Axiaal (houtvaten) Wand 2: Radiaal (jaarringen) Wand 3: Tangentiaal (houtstralen) Deze wanden kunnen op termijn doorbroken worden

47 Wondafgrendeling (CODIT) CODIT II: Barrièrezone: afgrendeling na de verwonding van het nieuwe hout (chemisch) Zeer stevige wand Bij beschading moet er terug een afgrendeling ge- maakt worden

48 Wondovergroeiing Levend cambium rond de wonde maakt callus of wondweefsel aan Gaat de wonde zo snel mogelijk dichten met een rolbeweging Bij sluiting is er een vergroeiing

49 Takaanzet Diktegroei begint in de takken Diktegroei aan de takbasis maakt een hoek Later gaat de diktegroei van de stam over die voorjaarsbundel van de tak Vorming van een takkraag (verdikking)

50 Takaanzet

51 Takaanzet

52 Takaanzet

53 Takaanzet

54 Takvergroeiing en plakoksels

55 C U R S U S Snoeitechniek

56 Snoeitechniek Juist buiten de takkraag zagen Haaks op de tak Lange en zware takken in twee keer doorzagen

57

58 Snoeitechniek

59 Snoeitechniek

60 Snoeitechniek

61 Snoeitechniek Te kort langs de stam Beschadiging stam Grote, ovale wonde Langdurige overgroeiing Waterlotvorming Op stomp gezaagd Geen overgroeiing Voeding voor microorganismen

62 C U R S U S Snoeitijdstip

63 Snoeitijstip In principe heel het jaar Uitzondering: Bij vorst Tussen ontluiken van knop en volle bladstand

64 Wintersnoei Nadelen Geen afgrendeling Uitgestelde wondovergroeiing Grote kans op bloeden Vorst Meer noodgroei (waterloten) Compensatie van onderuit

65 Lentesnoei Nadelen Uitputting van de reserves van de boom Trage wondovergroeiing Grote kans op bloeden Sterk gevaar op inscheuren van de bast

66 Herfstsnoei Nadelen Minder afgrendeling Geen wondovergroeiing Verhoogd infectiegevaar Uitputting van de reserves van de boom Compensatie van onderuit

67 Zomersnoei Beste snoeiperiode Voordelen Weinig kans op sapstroomverlies Beste zicht op kruinstructuur Matig gevaar voor bastinscheuring Goede afgrendeling Goede wondovergroeiing Minder kans op waterlotvorming Minder kans op aantastingen Compensatie over de hele kruin

68 Zomersnoei Nadelen Veel ander werk Meer snoeiafval Beste snoeiperiode

69 C U R S U S Algemene snoeiregels begeleidingssnoei

70

71 Algemene snoeiregels 1 begeleidingssnoei Bepaal de toekomstige takvrije stamlengte afhankelijk van boomsoort en standplaats

72

73 Algemene snoeiregels 1 begeleidingssnoei Bepaal de toekomstige takvrije stamlengte afhankelijk van boomsoort Bepaal de probleemtakken in die tijdelijke kroon

74 Algemene snoeiregels 1 begeleidingssnoei Bepaal de toekomstige takvrije stamlengte afhankelijk van boomsoort Bepaal de probleemtakken in die tijdelijke kroon Haal de belangrijkste probleemtakken uit de tijdelijke kroon Begin tijdig met de snoeiwerken Max. 20% van de bladmassa Wacht ± 2 jaar voor de volgende beurt

75 Algemene snoeiregels 2 begeleidingssnoei Probleemtakken Zieke, beschadigde en dode takken

76 Probleemtakken Algemene snoeiregels 2 begeleidingssnoei Zieke, beschadigde en dode takken Dubbele toppen

77 Probleemtakken Algemene snoeiregels 2 begeleidingssnoei Zieke, beschadigde en dode takken Dubbele toppen Zuigers

78 Probleemtakken Algemene snoeiregels 2 begeleidingssnoei Zieke, beschadigde en dode takken Dubbele toppen Zuigers Takkrans

79 Takkrans snoeien

80 Probleemtakken Algemene snoeiregels 2 begeleidingssnoei Zieke, beschadigde en dode takken Dubbele toppen Zuigers Takkrans Dikke takken (tijdelijke kroon!)

81 1 Dubbele toppen 2 Zuigers 3 Takkrans 4 Zieke en dode takken 5 Dikke takken

82

83 Begeleidingssnoei : aanvaard b oombeeld E i s e n t i j d e l i j k e k r o o n : G e e n p r o b l e e m t a k k e n -Dode takken dikker dan 4 cm, zieke en beschadigde takken - Dubbele toppen - Zuigers en elleboogtakken - ( Ongedunde) takkransen, takparen en te dichte takstanden - Situaties waarbij de afstand tussen de takken kleiner is dan de diameter van de (dikste) tak mogen niet voorkomen, ze moeten uitgedund zijn. Niet alleen takkransen en takparen vallen daaronder, maar ook die takken die dicht tegen elkaar zitten zonder dat ze in een krans staan. - Dikke takken - De takken zijn te dik vanaf het moment hun dikte in cm meer is dan de boomhoogte gemeten in m, met max. toegelaten dikte van 8 cm. -In geval er veel takken zijn van dezelfde dikte, mag het gezamenlijk bladvolume van die takken, vanaf het moment dat ze dikker zijn dan 6 cm,niet meer bedragen dan 20% van het totale bladvolume van de boom. Max. dikte van 8 cm: om geen problemen te krijgen met afgrendeling. Gezamelijk bladvolume: om te verplichten op tijd te snoeien; op die manier kun je vermijden dat een boom die op beeld is en veel takken heeft van dezelfde dikte ineens in klasse verwaarloosd komt ( als alle takken tegelijkertijd ineens 8 cm dik zijn ).

84 Onderhoudstoestand Op beeld = geen probleemtakken in de (tijdelijke) kroon Achterstallig = met één snoeibeurt ( 20% ) terug op beeld Verwaarloosd = min twee snoeibeurten om op beeld te krijgen Problematisch = vergt nadere toelichting van beheerder ( vb: meerstammigheid in tijdelijke kroon)

85 Algemene snoeiregels 3 begeleidingssnoei Zorg voor kroon-stam verhouding van 2-1 Kort geen takken in Gebruik geen wondafdekmiddel

86 Te zware snoei?

87 Snoei in de definitieve kroon Dood hout Externe schade (storm, bliksem, mens, ) Topzware takken Veranderde omgeving Plaatsgebrek Beheervormen (knot-, leibomen, )

88 Snoei in de definitieve kroon Vaste cycli (1, 3 of 6 jaar), beheerplan Door gespecialiseerde boomverzorgers (ETW) Bij voorkeur met klimtechnieken Vormbomen door geschoolde werkkrachten

89 Snoei in de definitieve kroon Goed Fout

90 Snoei in de definitieve kroon Uitlichten

91 Snoei in de definitieve kroon Uitdunnen

92 Snoei in de definitieve kroon Innemen van topzware takken

93 Leibomen

94

95 Sleunen van bosbomen Ook begeleidingsnoei, maar sneller (max 4cm) Takkraag wordt onderaan minder gerespecteerd Economisch aspect belangrijk ( bomen/dag)

96 Sleunen van bosbomen

97 Snoeigereedschappen Hand- en stokzagen

98 Snoeigereedschappen Hoogsnoeiers

99 Snoeigereedschappen Snoei- en takkenscharen

100 Snoeigereedschappen Tophandle kettingzaag

101 Tips en werktechniek - Zorg voor scherp en gepast snoeigereedschap; - Gebruik de nodige persoonlijke beschermingsmiddelen (handschoenen, helm met vizier,...); - Let op voor vallende takken en zaagsel, - Baken het werkgebied af voor het publiek of verkeer; - Gebruik de juiste snoeitechniek en beschadig de takkraag of schors niet; - Ontlast zwaardere takken en zaag op trap (inscheuren vermijden); - Zorg voor een goede werkhouding die je spieren en gewrichten niet belast; - Let op waar je snoeigereedschap achterlaat (veiligheid, hakselaar,...); - Werk overzichtelijk.

102 Signalisatie en werfbeveiliging - Zorg ervoor dat er geen personen, dieren en voertuigen onder de vallende takken komen ( gebied vrij maken, gedeelte afsluiten ) - Op de openbare weg de politie verwittigen en toestemming vragen - Werkzaamheden vooraf aanduiden ( borden, zwaailampen, volgwagen, ) - (Grond)personeel voorzien van reflecterende kleding

103 Signalisatie en werfbeveiliging