Wondreacties. Supportpage TW14

Transcriptie

1 Yves de Roder C U R S U S Wondreacties 1. Wondreacties 2. Herhaling basis boombiologie 3. Oxidatie 6. Wondovergroeiing 7. Wondbehandeling Supportpage TW14 tw17 1

2 1. Wondreacties 2. Herhaling basis boombiologie 3. Oxidatie 6. Wondovergroeiing 7. Wondbehandeling 1. Wondreacties Bij verwonding of schade aan een boom treden verschillende reacties in gang De boom reageert (passief of actief) op bepaalde situaties (triggers) Welke kunnen dit zijn? 1. Wondreacties Welke kunnen dit zijn? Uitwendige schade impact breuk scheuren boomchirurgie snoei boor- of vraatgaten door insecten vraat, bliksem, 2

3 1. Wondreacties 1. Wondreacties Welke kunnen dit zijn? Inwendige schade zwamaantastingen kankers 1. Wondreacties 3

4 1. Wondreacties - Besmetting - Bij elke verwonding treedt vrijwel onmiddellijk besmetting op: - Capillariteit (terugtrekken sapstroom) - Lucht met schimmelsporen wordt opgezogen - Afdekking komt steeds te laat 1. Wondreacties Welke reacties kennen we? wondovergroeiing 1. Wondreacties Welke reacties kennen we? Wondovergroeiing Oxidatie 4

5 1. Wondreacties Welke reacties kennen we? Wondovergroeiing Oxidatie Afgrendeling 1. Wondreacties 2. Herhaling basis boombiologie 3. Oxidatie 6. Wondovergroeiing 7. Wondbehandeling Opwaarts watertransport Samenwerking tussen 3 fysische factoren onderdruk door verdamping X hevige snoei, capillariteit X vorstschade (emboliën), 2 overwinteringsstrategiën overdruk door osmose X zoutschade, 5

6 Hoe leeft een boom? Energie (licht) suiker Fotosynthese CO2 O2 water Hoe leeft een boom? Fotosynthese Diktegroei of secundaire groei Houtstralen ( doorvoer tussen kern, spint en bast) Kernhout ( dood, opslag suikers) Spinthout (opwaartse sapstroom) Cambium( groei spint en bast) Bast (neerwaartse sapstroom) Schors (bescherming tegen uitdroging en vraat) 6

7 Levensfasen volgens Neville Fay Groeifasen 1. Wondreacties 2. Herhaling basis boombiologie 3. Oxidatie 6. Wondovergroeiing 7. Wondbehandeling 7

8 3. Oxidatie Levend hout (actief/passief) is een gesloten systeem, bij contact met lucht treden chemische reacties op. Celinhoud van beschadigde parenchymcellen oxideert tot beschermende stoffen Passieve reactie, dus ook op non-actief hout 3. Oxidatie Levend hout (actief/passief) is een gesloten systeem, bij contact met lucht treden chemische reacties op. Celinhoud van beschadigde parenchymcellen oxideert tot beschermende stoffen 8

9 1. Wondreacties 2. Herhaling basis boombiologie 3. Oxidatie 6. Wondovergroeiing 7. Wondbehandeling Actief proces, enkel door en in actief hout Gebeurt na wond-oxidatie Biologisch verdedigingsmechanisme (isoleren) Poging om verspreiding micro-organismen tegen te gaan Reactie op het ontstaan van een wond of andere opening (bvb dode tak) Is geen reactie op infectie! Gebeurt door versterken anatomische grenzen in verschillende richtingen (zie CODIT) Kan zeer efficiënt zijn. Samengevat: Enkel na contact met lucht Enkel in het spinthout Enkel wanneer de boom actief is Kwaliteit hangt af van soort en conditie 9

10 Cambium: Reageert ook, helpt bij het aanleggen van barriéres Hout wordt opgegeven: Afgrendeling is gelijkaardig aan verkerning, afgegrendeld hout wordt passief Hout wordt opgegeven: Afgrendeling is gelijkaardig aan verkerning, afgegrendeld hout wordt passief 10

11 Hout wordt opgegeven: Afgrendeling is gelijkaardig aan verkerning, afgegrendeld hout wordt passief Meestal biologische gevolgen indien te veel spinthout buiten dienst wordt gesteld Minder sapstroom Energieverlies: Afgrendeling heeft zijn prijs, kost veel energie aan de boom Grote wonden kunnen leiden tot groeivertraging of erger Omgekeerd, bomen in mindere conditie grendelen slechter af. Energieverlies: Afgrendeling heeft zijn prijs, kost veel energie aan de boom Grote wonden kunnen leiden tot groeivertraging of zelfs (deels) afsterven 11

12 Energieverlies: Afgrendeling heeft zijn prijs, kost veel energie aan de boom Grote wonden kunnen leiden tot groeivertraging of erger Seizoensgebonden: Actief proces, loopt synchroon met actieve groei (temperatuur, licht) Afgrendeling kan wel later gebeuren bij schade buiten groeiseizoen Mogelijk moet dan wel meer hout afgegrendeld worden Wel steeds oxidatie Bladvorming bladval Afgrendeling gebeurt minder effectief, veel energie reeds gereserveerd Bijgevolg verzwakt verdedigingssysteem 12

13 Bladvorming bladval Erfelijkheid, boomsoort Erfelijke aanleg snelheid van afgrendeling kwaliteit van de afgrendeling Verschillen naar boomsoort Verschillen binnen de boomsoort Indeling in klassen bijna onmogelijk Grove indeling ter indicatie Zwakke afgrendelaars Aesculus Betula Fraxinus Populus Prunus Salix Sterke afgrendelaars Acer Carpinus Fagus Platanus Quercus Tilia 13

14 Leeftijd van het hout Afgrendeling hangt ok af van de hoeveelheid parenchymcellen Hoe jonger het hout, hoe meer parenchym Afgrendeling is het effectiefst in buitenste groeiringen Goede afgrendeling Slechte afgrendeling Leeftijd van het hout Afgrendeling hangt ok af van de hoeveelheid parenchymcellen Hoe jonger het hout, hoe meer parenchym Afgrendeling is het effectiefst in buitenste groeiringen 14

15 Effectiviteit van de afgrendeling Conditie (kan plaatselijk verschillen binnen de boom -> hoogte ) Vitaliteit Hoeveelheid af te grendelen Seizoen Erfelijkheid Temperatuur Wondreactiehout Geen kernhout! Eng. discoloured wood Beuk bvb doet geen actieve verkerning, maar wel verkleuring bij afgrendeling Niet meer beschikbaar voor opslag van zetmeel of voor transport, 2 belangrijke functies van spinthout Sterkte van het hout blijft ongewijzigd Verkleuring is geen rot! Geen verkerning meer, verschillende kwaliteit Verkleuring kan samenvoegen tot een valse kern Wondreactiehout Geen kernhout! Eng. discoloured wood Beuk bvb doet geen actieve verkerning, maar wel verkleuring bij afgrendeling Niet meer beschikbaar voor opslag van zetmeel of voor transport, 2 belangrijke functies van spinthout Sterkte van het hout blijft ongewijzigd Verkleuring is geen rot! Geen verkerning meer, verschillende kwaliteit Verkleuring kan samenvoegen tot een valse kern 15

16 Limiet hoeveelheid afgrendeling Door verlies aan opslagcapaciteit en transportmogelijkheid is er een bovengrens aan de hoeveelheid afgrendeling Positieve spiraal, zolang er meer groei is dan afgrendeling Negatieve spiraal, meer afgrendeling dan groei -> afname afgrendelingscapaciteit Invloed op houtrot Wondreactiehout heeft een zekere houtrotwerende functie Afhankelijk van: Kwaliteit afgrendeling Vermogen houtrotter Tijd 16

17 1. Wondreacties 2. Herhaling basis boombiologie 3. Oxidatie 6. Wondovergroeiing 7. Wondbehandeling Dr. Alex Shigo

18 Model, aan de hand van orbservaties Compartimentisatie Codit, deel 1 Axiaal (1), richting vd houtvezels Radiaal (2), richting vd houtstralen Tangentiaal (3), richting vd groeiringen CODIT, deel 2, in het cambium 18

19 Reactiezone 1, axiaal Vorming van thyllen in tracheeën Reactiezone 2, radiaal Vorming van giftige stoffen in het terminaal parenchym Reactiezone 2, radiaal Vorming van giftige stoffen in het terminaal parenchym 19

20 Reactiezone 3, tangentiaal Vorming chemische stoffen door het parenchym Sterkste zone van deel 1 Reactiezone 3, tangentiaal Vorming chemische stoffen door het parenchym Sterkste zone van deel 1 CODIT 2 (barrièrezone) Voorkomen van aantasting van het toekomstige hout Sterkst zone van allemaal Vorming van speciale cellen, vraagt zeer veel energie 20

21 CODIT 2 (barrièrezone) Voorkomen van aantasting van het toekomstige hout Sterkst zone van allemaal Vorming van speciale cellen, vraagt zeer veel energie CODIT 2 (barrièrezone) Voorkomen van aantasting van het toekomstige hout Sterkst zone van allemaal Vorming van speciale cellen, vraagt zeer veel energie CODIT 2 (barrièrezone) Voorkomen van aantasting van het toekomstige hout Sterkst zone van allemaal Vorming van speciale cellen, vraagt zeer veel energie 21

22 Afgrendeling op andere plaatsen: Kernhout grendelt niet af: Enkel oxidatie mogelijk (passief) Wortels: Gelijkaardig zoals in de rest van de boom Wortels hebben ook spint en kernhout 22

23 Praktijkvoorbeeld afgrendeling wortels: Afgrendeling op andere plaatsen: Kernhout grendelt niet af: Enkel oxidatie mogelijk (passief) Wortels: Gelijkaardig zoals in de rest van de boom Wortels hebben ook spint en kernhout Bast heeft ook groeilagen, omzetting tot schors ipv kernhout Afgrendeling op andere plaatsen: In de takbasis bij breuk, natuurlijke takreiniging of snoei Verschillende afgrendeling in takhout en stamhout Belangrijk om rekening mee te houden bij het snoeien 23

24 1. Wondreacties 2. Herhaling basis boombiologie 3. Oxidatie 6. Wondovergroeiing 7. Wondbehandeling 6. Wondovergroeiing Mechanische versteviging Holle buis is sterker dan een holle buis met een gat in. Callusvorming vanuit het levende cambium Geen genezingsproces of herstel! Beschadiging blijft aanwezig Minder belangrijk dan een sterke afgrendeling Snellere overgroeiing tangentiaal dan axiaal 24

25 6. Wondovergroeiing 25

26 1. Wondreacties 2. Herhaling basis boombiologie 3. Oxidatie 6. Wondovergroeiing 7. Wondbehandeling 7. Wondbehandeling Zelden nodig Voorkomen is beter dan genezen Bij diepere wonden, oxidatie mogelijk maken Bij bastschade, afdekken met de bast of donkere folie 7. Wondbehandeling 26

27 7. Wondbehandeling 7. Wondbehandeling 27

28 7. Wondbehandeling 28