Buurt Heerlen-Centrum

Transcriptie

1 1

2 2

3 Buurt Heerlen-Centrum Aantal inwoners per : jarigen jarigen jarigen jaar en ouder 1551 Woningen: 3239 Bron: Kerncijfers Heerlen 2016 Wie kunt u aanspreken in uw buurt? Wijkagent Roger Kusters Tel: Buurt-BOA Jo Staats of [email protected] Buurt-BOA Jurgen Willems [email protected] Buurt-BOA Hanneke Killaars [email protected] Buurt-BOA Paul Simons [email protected] Procesbegeleider: Geert Pizlo, Tel: of [email protected] Stadsdeelcoördinator: Geert Pizlo, Tel: of [email protected] Gebiedsregisseur: Isabelle Ploumen, Tel: of [email protected] Buurtwethouder: Jordy Clemens, tel of [email protected] Sociaal buurtteam/buurtsteun: Deze buurt heeft een eigen sociaal buurtteam en buurtsteun. Tel: of mail [email protected]. Het expertiseteam voor deze buurt is het expertise team Heerlen-Zuid. Buurtorganisaties: De buurtorganisaties zijn voor bewoners het aanspreekpunt bij de buurtontwikkeling en de aanpak van de knelpunten van hun eigen buurt. In deze buurt zijn Stichting Bewonersraad Heerlen Centrum, Buurtcomité Tempsplein en Stichting Buurtbelangen Lindeveld actief. NB: Een toelichting op deze begrippen vindt u in bijlage 1. 3

4 Bijzonderheden buurt De buurt Heerlen-Centrum bestaat uit de kleinere buurten Centrum, t Loon en Questor (verzamelnaam voor de sub-buurten Lindeveld, Tempsplein en Vierjaargetijdenbuurt). Kenmerkend voor de buurt is de diversiteit aan functies. Er wordt gewoond en gewerkt. Er zijn in deze buurt ruim inwoners en medewerkers vanuit de hele regio. Er zijn winkels, cafés, restaurants en maatschappelijke en culturele voorzieningen. Het centrum is het winkelhart en uitgaansgebied voor heel Parkstad Limburg. 't Loon is een kleinere buurt, ook wel bekend door het winkelcentrum. Deze buurt kent veel appartementencomplexen. De Questor sub-buurten Tempsplein, Lindeveld en de Vierjaargetijdenbuurt zijn overwegend woongebieden die aan de zuidzijde van het centrum liggen. Kenmerkend zijn hier onder andere de karakteristieke pleinen Tempsplein en Burgemeester de Hesselleplein. Samenwerking Buurtteam schoon, heel, veilig Ongeveer 3 á 4 keer per jaar (afhankelijk van de problematiek). Bij dit overleg schuift de wijkagent, buurt-boa s, bewonersorganisaties, woningcorporaties en vertegenwoordiging van ondernemers aan. Daarnaast kunnen er nog andere partijen aansluiten indien relevant. Q-Park is daar een voorbeeld van. Centraal in dit overleg staat de openbare ruimte in het centrum. Sociaal buurtteam In het sociaal buurtteam wordt sociale problematiek besproken. Vaak ook een persoonsgerichte aanpak. Aan dit overleg nemen onder andere zorgpartijen, opbouwwerkers en de wijkagent deel. Overleg beheer & onderhoud Maankwartier Om de openbare ruimte tijdens de bouw en de beginfase van het Maankwartier schoon, heel en veilig te houden vindt er maandelijks overleg plaats met gebruikers van het Maankwartier. Aanwezig zijn de wijkagent, supermarkt Jumbo, handhaving, Weller, diverse verenigingen van eigenaren, Interparking en bouwbedrijf Jongen. Centrumorganisatie Heerlen Mijn Stad Heerlen Mijn Stad heeft vier keer per jaar een vergadering. Daarbij kunnen ook zaken in het kader van leefbaarheid en veiligheid besproken worden. De focus ligt daarbij op het centrumgebied en de ondernemers die zich daarin bevinden. Overleg Veilig Uitgaan Veilig uitgaan heeft prioriteit binnen de gemeente. Er vindt daarover nauw contact plaats met de politie, handhaving, horeca-uitbaters en de gemeente Heerlen. Het overleg biedt de mogelijkheid om snel in te springen op veranderingen in het uitgaansgebied en daar waar nodig maatregelen te treffen teneinde de veiligheid te vergroten. Trends en ontwikkelingen In relatie tot andere buurten scoort deze buurt op een groot aantal veiligheidsthema s ongunstig als het gaat om veiligheidscijfers. Als het gaat om veiligheidsbeleving scoort deze buurt gemiddeld in relatie tot andere buurten. Opvallende veiligheidsproblemen in deze buurt zijn: vernielingen, de diefstallen van onder andere brommers en fietsen en diefstal vanaf of uit voertuigen, de geweldsdelicten (openlijk geweld, bedreiging, mishandeling, straatroof, overval), verkeersongevallen/overlast en overlast (onder andere van verwarde personen, geluid en dranks- en drugs) en drugshandel. Als men de tweede helft van 2017 vergelijkt met de tweede helft van 2016 dan zijn er opvallende stijgingen als het gaat om het aantal incidenten diefstal/inbraak garage schuur, diefstal van uit/vanaf motorvoertuigen, diefstal van motorvoertuigen, drugshandel, mensenhandel en drugs/drankoverlast. Opvallende dalingen zijn het aantal diefstal van brom-, snor-, fietsen, zakkenrollerij, diefstal af/uit/van overige voertuigen, openlijk geweld (persoon), bedreiging, straatroof, winkeldiefstal, horizontale fraude, overige fraude, overlast verwarde personen en verkeersoverlast. Dat deze buurt hoog scoort op deze gebieden heeft te maken met het feit dat het stadscentrum tot de buurt hoort. Zo zijn veel cijfers met relatie tot geweld, diefstal en overlast terug te voeren op het uitgaansgebied en de vele evenementen die in het centrum plaatsvinden. Waar zich grote mensenmassa s begeven komen dit soort problemen bovengemiddeld voor. Er is een flinke toename in het aantal diefstallen uit auto s waargenomen. Dit betrof een landelijk opererende bende die na een aantal politieacties zich niet meer in Heerlen begeven. Dat is ook terug te zien in de meest recente cijfers. De drugs- en drankoverlast blijft aanwezig in het centrumgebied. Dit heeft mede te maken met de aanwezigheid 4

5 van de dag- en nachtopvang voor verslaafden. Wat daarbij ook opvalt is de toename van het aantal verwarde personen die zich in het centrum ophouden. Deze toename kan deels verklaard worden door de extramuralisering van de zorg. Er wordt op dit moment een aanpak opgesteld om deze problematiek op te lossen. Veilig uitgaan heeft hoge prioriteit. We zetten extra BOA s en politieagenten in tijdens de openbare orde diensten in het weekend. Er zijn veiligheidsenquêtes uitgevoerd onder bezoekers, bewoners en ondernemers van het uitgaansgebied. We hebben een beleidsregel opgesteld waardoor overlastveroorzakers tijdens het uitgaan eenvoudiger geweerd kunnen worden met een gebiedsontzegging. Er zijn fysieke maatregelen genomen, zoals extra veiligheidsverlichting. Tevens is er structureel overleg met de horecaondernemers uit het uitgaansgebied en met Koninklijke Horeca Nederland. Maatschappelijke voorzieningen die mogelijk invloed hebben op het veiligheidsbeeld van deze buurt - Bewoners ervaren regelmatig overlast van de dag- en nacht opvang in de Klompstraat. - Diverse culturele voorzieningen en horecagelegenheden die ervoor zorgen dat de parkeerdruk en verkeersintensiteit in het centrum hoog is. Burgerparticipatie en bewonersinitiatieven In de buurt zijn onder andere de volgende initiatieven op het gebied van burgerparticipatie: - De buurtorganisatie organiseert een zomerfeest, herfstwandeling, sportdag en kerstdiner voor de buurt. - De buurtorganisatie organiseert een aantal keren per jaar een contactpersonenavond. Hier komen vertegenwoordigers van wooncomplexen in het centrum bijeen om te spreken over zaken die in het centrum spelen. - De bewoners bedenken initiatieven en helpen bij de uitvoering. Voorbeelden zijn: aanpak hondenpoepoverlast, aanpak Tempsplein, herinrichting Wilhelminaplein, bloembaskets Oranje Nassaustraat, Saroleastraat, Vierjaargetijdenbuurt alsmede nieuwe verlichting Laanderstraat. - Versieren winkelstraten door ondernemers bijvoorbeeld op de Geleenstraat en de Dautzenbergstraat (verlichting). - In de Vierjaargetijdenbuurt is een WhatsApp buurtpreventiegroep actief. - In Lindeveld gebruiken bewoners de app Nextdoor om elkaar te informeren over relevante zaken in de buurt. Hiertoe kunnen ook zaken op het gebied van leefbaarheid en veiligheid horen. Initiatieven die gefinancierd worden uit het Veiligheidsbudget 1 : - Het aantal fietsendiefstallen stijgt in deze buurt. Aanvankelijk zou hiervoor een flyer gemaakt en uitgedeeld worden met informatie om fietsendiefstal tegen te gaan. Op enig moment zijn echter daders en helers in beeld gekomen en opgepakt. Vanaf dat moment liep het aantal fietsendiefstallen terug en is er niet meer geïnvesteerd op de flyers. Als dit probleem weer toeneemt kan deze actie weer opgepakt worden. - Er is een enquête gehouden onder het uitgaanspubliek. Hieruit bleek dat mensen zich onveilig voelen omdat er onvoldoende verlichting is in het uitgaanscentrum. Er is daarom extra verlichting geplaatst in het uitgaansgebied. - De extra inzet van straatcoaches bij de dag- en nachtopvang in de Klompstraat op maandag en dinsdag (ingangsdatum 16 juli 2018) wordt betaald uit het veiligheidsbudget. 1 De raad heeft een veiligheidsbudget van ter beschikking gesteld om de veiligheid en leefbaarheid in de buurten te verbeteren. Dit initiatief wordt uit dit budget betaald. 5

6 Veiligheidsanalyse Objectief (politiecijfers) In onderstaande overzichten wordt weergegeven of deze buurt in de tweede helft van 2017 (juli tot en met december) gunstig, neutraal of ongunstig scoort ten opzichte van het gemiddelde in Heerlen. Groen: De buurt scoort gunstig (significant onder het gemiddelde, 20% afwijking) Geel: De buurt scoort neutraal (rond het gemiddelde, minder dan 20% afwijking) Rood: De buurt scoort ongunstig (significant boven het gemiddelde,20% afwijking) Overzicht misdrijven tweede helft 2017 (juli en december) Gunstig Neutraal Ongunstig Ontwikkeling 2017 juli-dec t.o.v juli-dec 2 Veilige woon- en leefomgeving: fysieke kwaliteit Vernieling c.q. zaakbeschadiging X Gelijk Veilige woon- en leefomgeving: Objectieve veiligheid Diefstal/inbraak woning X Gelijk Diefstal/inbraak garage schuur X Verslechterd Diefstal uit/vanaf motorvoertuigen X Verslechterd Diefstal van motorvoertuigen X Verslechterd Diefstal van brom-, snor-, fietsen X Verbeterd Zakkenrollerij X Verbeterd Diefstal af/uit/van overige voertuigen X Verbeterd Veilige woon- en leefomgeving: geweldsdelicten Openlijk geweld (persoon) X Verbeterd Bedreiging X Verbeterd Mishandeling X Gelijk Straatroof X Verbeterd Overval X Gelijk Veilig bedrijventerrein en winkelgebied Diefstal/inbraak bedrijven en instellingen X Gelijk Winkeldiefstal X Verbeterd Fysieke veiligheid verkeersveiligheid en brand Verkeersongevallen X Gelijk Brand/ontploffing X Gelijk Georganiseerde criminaliteit Drugshandel X Verslechterd Mensenhandel X Verslechterd Wapenhandel X Gelijk Horizontale fraude X X Verbeterd Verticale fraude Gelijk Overige fraude X Verbeterd 2 De aantallen per 1000 inwoners per indicator van de jaren 2016 (tweede helft juli t/m dec) en 2017 (tweede helft juli t/m dec) en het percentage dat het aantal gestegen of gedaald is (de situatie verbeterd of verslechterd is) staan in bijlage 2. Er is sprake van een verbetering als er 20% minder geregistreerde misdrijven of incidenten hebben plaatsgevonden. Er is sprake van een verslechtering als er meer dan 20% geregistreerde misdrijven hebben plaatsgevonden. In de overige gevallen (minder dan 20% stijging of daling) dan is de situatie gelijk gebleven. Let op: Bij lage aantallen (zoals bij straatroof en overvallen) kan het percentage een vertekend beeld geven. NB: Bij verticale fraude is de overheid het slachtoffer. Fraudeurs krijgen bijvoorbeeld onterecht voordeel door beroep te doen op overheidsvoorzieningen, zoals subsidies, uitkeringen, studiefinanciering, inkomensafhankelijke regelingen etc. Bij horizontale fraude zijn burgers en/of bedrijven het slachtoffer. 6

7 Overzicht incidenten tweede helft 2017 (juli en december) Gunstig Neutraal Ongunstig Ontwikkeling 2017 julidec t.o.v juli-dec 3 Veilige woon- en leefomgeving Drugs/drankoverlast X Verslechterd Burengerucht (relatieproblemen) X Gelijk Geluid X Gelijk Overlast X Gelijk Overlast verwarde personen X Verbeterd Jeugdoverlast X Gelijk Fysieke veiligheid: Verkeersveiligheid Verkeersongevallen X Gelijk Verkeersoverlast X Verbeterd Cijfers bureau Handhaving In onderstaande overzichten wordt weergegeven of deze buurt in 2017 gunstig, neutraal of ongunstig scoort ten opzichte van 2016 als het gaat om het aantal meldingen, proces-verbalen en waarschuwingen. Groen: De buurt scoort gunstig (20% minder meldingen, proces-verbalen of waarschuwingen) Geel: De buurt scoort neutraal (minder dan 20% afwijking) Rood: De buurt scoort ongunstig (20% meer meldingen, proces-verbalen of waarschuwingen) NB: Let op bij kleine aantallen kan een vertekend beeld ontstaan. Aantal meldingen Onderwerp Aantal meldingen 2016 Totaal: 320 Aantal meldingen 2017 Totaal: 493 Prioritering Parkeeroverlast Hondenpoep/loslopende honden 5 8 Illegaal storten Vernielingen/agressie Geluidsoverlast Burenruzie Jongerenoverlast Prioritering 2017 Vergelijking aantal meldingen Aantal proces-verbaal Onderwerp Aantal PV 2016 Totaal: 8469 Aantal PV 2017 Totaal: 9221 Vergelijking aantal PV Parkeeroverlast Hondenpoep/loslopende honden 2 10 Afval/dumpingen/ huisvuil 1 12 Grote Voertuigen 0 3 Geslotenverklaring/Eenrichtingsweg Overige feiten De aantallen per 1000 inwoners per indicator van de jaren 2016 (tweede helft juli t/m dec) en 2017 (tweede helft juli t/m dec) en het percentage dat het aantal gestegen of gedaald is (de situatie verbeterd of verslechterd is) staan in bijlage 2. Er is sprake van een verbetering als er 20% minder geregistreerde misdrijven of incidenten hebben plaatsgevonden. Er is sprake van een verslechtering als er meer dan 20% geregistreerde misdrijven hebben plaatsgevonden. In de overige gevallen (minder dan 20% stijging of daling) dan is de situatie gelijk gebleven. Let op: Bij lage aantallen (zoals bij straatroof en overvallen) kan het percentage een vertekend beeld geven 4 Op basis van het aantal meldingen stelt bureau handhaving ieder jaar een top 3 samen. Dit zijn de onderwerpen die geprioriteerd worden opgepakt. 7

8 Aantal waarschuwingen Onderwerp Aantal Waarschuwingen 2016 Totaal: 452 Aantal Waarschuwingen 2017 Totaal: 890 Vergelijking aantal PV Parkeeroverlast Hondenpoep/loslopende honden 0 9 Afval/dumpingen/ huisvuil 0 2 Grote Voertuigen 0 1 Geslotenverklaring/Eenrichtingsweg 5 15 Overige feiten 1 56 Aantal meldingen en beschikkingen afvaldumping (Beheer en onderhoud) Onderwerp Melding BOA Beschikking Cijfers veiligheidsbeleving (burgeronderzoek gemeente Heerlen) In onderstaande overzichten wordt weergegeven of deze buurt in 2017 gunstig, neutraal of ongunstig scoort ten opzichte van het gemiddelde in Heerlen van Groen: De buurt scoort gunstig (significant onder het gemiddelde, 20% afwijking) Geel: De buurt scoort neutraal (rond het gemiddelde, minder dan 20% afwijking) Rood: De buurt scoort ongunstig (significant boven het gemiddelde,20% afwijking) Overzicht subjectieve veiligheid 2017 Veilige woon- en leefomgeving: Sociaal kwaliteit Schaalscore overlast Schaalscore sociale cohesie Perceptie overlast omwonenden % drugsoverlast in eigen buurt X % overlast dealpanden in de buurt X Aantal overlast hennepteelt in de buurt X Gunstig Neutraal Ongunstig % openbare dronkenschap in eigen buurt X % jeugdoverlast in eigen buurt X Veilige woon- en leefomgeving: Fysieke kwaliteit Waardering kwaliteit woonomgeving X Verloedering X % rommel op straat X % bekladding muren/gebouwen X % vernieling in eigen buurt X % overlast hondenpoep in eigen buurt X Veilige woon- en leefomgeving: Objectieve veiligheid % slachtofferschap totaal Perceptie vermogensdelicten % Woninginbraak komt vaak voor in de buurt X % Diefstal uit auto's komt vaak voor in de buurt X % Diefstal/beschadiging auto komt vaak voor X % Fietsendiefstal komt vaak voor in de buurt X % Gewelddelicten komt vaak voor in de buurt X Veilige woon- en leefomgeving: Subjectieve veiligheid % onveiligheidsgevoelens in eigen buurt X Perceptie dreiging % Bedreiging komt vaak voor in de buurt X Fysieke veiligheid: verkeersveiligheid % agressief verkeersgedrag in eigen buurt X Indicatoren wijkagent X X X X X 5 Het aantal keer dat een medewerker van bureau Handhaving bij een illegale afvaldumping is geweest en een rapport heeft opgemaakt in City control. 6 Het aantal daadwerkelijk doorgezette bestuurlijke beschikkingen. De daders van deze van deze aantallen krijgen ook daadwerkelijk een boete / factuur die ze moeten betalen. Niet alle meldingen leiden tot een beschikking. De reden hiervan is verschillend en is onder andere: het ontbreken van dadergegevens, melding heeft geen betrekking op een illegale dumping, ontoereikende bewijslast/ slechte foto s. 8

9 % politie is te weinig te zien in de buurt X % mist een wijkagent X Analyse Politiegegevens Score ten opzichte van het Heerlense gemiddelde In een stad (centrum) komen meer veiligheidsproblemen voor dan in de overige woonbuurten. Objectief scoort deze buurt op een groot aantal veiligheidsthema s ongunstig ten opzichte van het Heerlens gemiddelde. Opvallende veiligheidsproblemen in deze buurt zijn: Vernieling, diefstal uit/vanaf motorvoertuigen, diefstal van brom- snor- fietsen, zakkenrollerij, diefstal af/uit/van overige voertuigen, bedreiging, mishandeling, diefstal bedrijven/instellingen, winkeldiefstal, verkeersongevallen, drugshandel, wapenhandel, horizontale fraude, overige fraude, drugs/drankoverlast, geluid, overlast, overlast verwarde personen, jeugdoverlast en verkeersongevallen. Vergelijking tweede helft 2017 met tweede helft 2016 (trend) Als men de tweede helft van 2017 vergelijkt met de tweede helft van 2016 dan zijn er opvallende stijgingen als het gaat om het aantal incidenten diefstal/inbraak garage schuur, diefstal van uit/vanaf motorvoertuigen, diefstal van motorvoertuigen, drugshandel, mensenhandel en drugs/drankoverlast. Opvallende dalingen zijn het aantal diefstal van brom-, snor-, fietsen, zakkenrollerij, diefstal af/uit/van overige voertuigen, openlijk geweld (persoon), bedreiging, straatroof, winkeldiefstal, horizontale fraude, overige fraude, overlast verwarde personen en verkeersoverlast. Toelichting op de cijfers door de politie: Het onjuist registreren van de locatie kan een vertekend beeld geven. Bij sommige gevallen wordt het politiebureau Heerlen-Centrum als locatie gebruikt omdat daar aangifte wordt gedaan en tellen de incidenten mee in Heerlen-Centrum, terwijl ze ergens anders hebben plaatsgevonden. Diefstal uit/vanaf motorvoertuigen: Er zijn veel inbraken in Q-park parkeergarages (in de Putgraaf 34 stuks en in de Uilestraat 19 stuks). Door het inslaan van de ruit aan de zijkant worden spullen uit kofferruimte gepakt. Er is geen daderindicatie. De wijkagent heeft hierover afspraken gemaakt met Q-park, die probleemeigenaar is. Op de Putgraaf komen 2 nieuwe camera s om toezicht mee te houden. Er hebben ook preventieve acties plaatsgevonden zoals flyeren onder bezoekers en bewoners van omliggende woningen. Er is een lichte afname te zien. Diefstal fiets: Er is door de politie projectmatig ingezet en er zijn 2 personen aangehouden voor fietsendiefstal. Sindsdien is er een sterkte afname te zien van het aantal fietsendiefstallen. Openlijk geweld: Het is vrij rustig geweest in de nachtelijke horeca-uren. Er hebben minder geweldsincidenten plaatsgevonden. Drugshandel: De toename in drugshandel komt door het aantreffen van drugs bij gebruikers van de Dag- en Nachtopvang (DNO). Daarnaast hebben een aantal incidenten plaatsgevonden bij een pand aan de Klompstraat. Er is projectmatig op ingezet en hierdoor heeft een aanhouding plaatsgevonden De verdachte verkocht drugs aan de DNO bewoners. Hierna was er een sterke afname van deze delicten. Drugs- en drankoverlast: Het betreft vooral 3 locaties, namelijk Klompstraat (DNO), Op de Nobel (bekend overlast adres waar alle vorm van hulpverlening op zit) en het Politiebureau. Wapenhandel: Het betreft 3x aantreffen klein wapen (mesje etc.) op het politiebureau. Andere betreffen cat. IV wapen zoals zaklamp, schilmesje etc. onder voorbijgangers in een personenauto. Er is geen veiligheidsprobleem. Cijfers bureau Handhaving Top 3 op basis van meldingen Op basis van het aantal meldingen in het jaar 2016 heeft bureau handhaving een top 3 samengesteld voor deze buurt. In deze buurt werden de volgende veiligheidsthema s met voorrang opgepakt: parkeeroverlast, geluidsoverlast en illegaal storten. Op basis van het aantal melding in 2017 is de top 3: parkeeroverlast, geluidsoverlast en illegaal storten. Vergelijking meldingen 2016 t.o.v (trend) Het aantal meldingen hondenpoep/ loslopende honden, illegaal storten, geluidsoverlast en jongerenoverlast is gestegen. Het aantal proces-verbalen en waarschuwingen is op alle onderwerpen toegenomen. Dit kan onder andere verklaard worden doordat er in 2017 meer BOA s werkzaam zijn dan in 2016 (iedere buurt heeft een eigen buurtboa). Er wordt dus meer gehandhaafd. 9

10 Uitgaansgeweld Uit een analyse volgt dat vanaf 1 januari 2015 tot en met 14 maart incidenten hebben plaatsgevonden in het uitgaansgebied die te relateren kunnen zijn aan uitgaansgeweld, te weten: openlijke geweldpleging (3), zware mishandeling (6), mishandeling (66), vechtpartij (16), ruzie/twist (35) en bedreiging (21). Van deze incidenten vindt 75 procent plaats tussen donderdag 21:00 uur en zondag 07:00 uur. Daarnaast vonden de volgende incidenten plaats in het uitgaansgebied vanaf 1 januari 2015 tot en met maart 2016: Openbare dronkenschap (14), orde verstoren in staat van dronkenschap (54) en verzet bij aanhouding (9). In bovengenoemde periode hebben in de uitgaansgelegenheden 9 keer extreme vormen van geweld plaatsgevonden. De aanpak en monitoring van het uitgaansgeweld is vastgelegd is een separaat plan van aanpak. Overlastlocaties bij horecagelegenheden Avondwinkel: regelmatig controles uitgevoerd. Overlast van personen die er bier kopen en dit in de stad opdrinken. Ook overlast van jongeren die voor het pand staan en voor geluidsoverlast zorgen. Dutch Lounge Bar: regelmatig controles uitgevoerd, ook in samenwerking met andere handhavingspartners. Overlast van personen die na sluitingstijd vanuit het horecapand naar buiten komen en buiten voor overlast zorgen al dan niet door gebruik van alcohol en het innemen van lachgas uit lachgasballonnen. De Kromme Toeter en Beerkompanie : regelmatig controles uitgevoerd, met name ook vanwege overlast geluidsboxen op het terras. Naar Huis: regelmatig controles Overlast van personen die op het terras zitten. Veel hinderlijke overlast en opstootjes aldaar. Horecapand inmiddels gesloten op last van de gemeente. Jumbo: regelmatig controles Veelal last van rondhangende jeugd en verslaafden rondom de supermarkt in het Maankwartier. Omwonenden ervaren dit als storend. Café Ons Limburg: regelmatig controles Geluidsoverlast doordat de toegangsdeur regelmatig openstond en dat er buiten het horecapand mensen stonden te roken die voor overlast zorgden, aldus omwonenden. Samos: Terras niet conform terrasvergunningsvoorschriften uitgestald waardoor mensen met kinderwagens en rolstoelen de straat op moesten. Hier zijn controles uitgevoerd. Veiligheidsproblemen in de buurt Uit de combinatie van objectieve en subjectieve gegevens plus de inbreng van de veiligheidspartners volgt dat in deze buurt vooral de volgende veiligheidsproblemen opgepakt zouden moeten worden en wel in deze rangorde: 1. Drugs- en drankoverlast/drugshandel/overlast tijdens uitgaansuren/uitgaansgeweld 2. Verkeersongevallen en verkeersveiligheid 3. Overlast door verwarde personen Overige thema s die volgens de partners met voorrang opgepakt zouden moeten worden maar in mindere mate door de veiligheidspartners worden benoemd dan bovengenoemde onderwerpen: - Vernielingen en zakkenrollerij, - Diefstallen uit/vanaf motorvoertuigen, - Parkeeroverlast - Illegaal storten - Overlast kamerverhuurpanden Meerjarenaanpak Aanpak geprioriteerde thema s kadernota: In hoofdstuk 3 van de kadernota zijn een aantal veiligheidsthema s geprioriteerd. Voor deze veiligheidsthema s is beschreven wat wij de komende 4 jaar gaan doen om deze veiligheidsthema s aan te pakken. In hoofdstuk 4 zijn de overige thema s opgenomen waarin de reguliere aanpak is verwoord. De aanpak van deze veiligheidsthema s werkt ook door in de buurten. 10

11 Plan van aanpak Prioriteit en toelichting Acties 2017 Drugs- en drankoverlast / drugshandel / overlast tijdens uitgaansuren / uitgaansgeweld Afgehandeld - Zowel politie als bureau handhaving heeft extra capaciteit ingezet tijdens openbare orde diensten in het weekend. Daarmee is er meer mankracht om een veilige omgeving voor iedereen te creëren tijdens de uitgaansuren. - De Heerlen app waarop overlast of andere zaken gemeld kunnen worden is uitgebreid. De app is nu ook geschikt voor ondernemers en uitgaanspubliek in het kader van veilig uitgaan. Er is een optie melding uitgaansoverlast op het beginscherm toegevoegd. - De veiligheidsverlichting is geëvalueerd. Na een uitbreiding met een aantal lampen in 2017 volstaat de veiligheidsverlichting op dit moment. Nieuw - Na het verhuizen van bureau handhaving van de Klompstraat naar de Voskuilenweg worden er op de Klompstraat bij de dag- en nachtopvang (DNO) vaker fysieke controles uitgevoerd om de overlast daar te beperken. Zowel politie als handhaving nemen de Klompstraat vaker mee in hun route en ook is er permanent cameratoezicht. Tegen overlastgevers wordt handhavend opgetreden. - We zetten een koppel straatcoaches in om de overlast bij de DNO tegen te gaan. - De straatcoaches hebben de opdracht gekregen om ook de omgeving Maankwartier Noord in hun route mee te nemen. Zij zijn veelvuldig aanwezig en spreken overlastgevende jeugd, verdachte personen en verwarde personen aan op hun gedrag. - De beheerscommissie DNO komt sinds juli 2018 weer bij elkaar. Hierin bespreken bewoners, ondernemers, gemeente, politie, handhaving, leger des heils en straatcoaches de overlast vanuit de DNO en hoe deze het beste tegengegaan kan worden. - De samenwerking tussen gemeente, politie, handhaving, leger des heils, straatcoaches en andere partners wordt geïntensiveerd om de grootste overlastgevers rondom de DNO effectief aan te pakken. Waar nodig wordt Mondriaan (crisisdienst en Bemoeizorg/Vangnet), Levanto of het Leger des Heils ingeschakeld. Wekelijks zitten gemeentes, instellingen en ketenpartners aan tafel om deze aanpak te monitoren en evalueren. 11

12 Overlast door verwarde personen Toename verwarde personen in en rondom het centrum met toename overlast tot gevolg. Lopend Elke gemeente moet een sluitende aanpak hebben voor personen met verward gedrag. Op dit moment werken regiogemeenten, instellingen, politie, huisartsen, wijkteams en crisisdienst nauw met elkaar samen rondom deze problematiek. Alle gemeenteraden in Parkstad (met Heerlen als centrumgemeente) hebben de notitie Problematiek personen met verward gedrag - Bouwstenen voor een gezamenlijke aanpak in Parkstad Limburg vastgesteld. Momenteel werken we samen met de andere parkstadgemeentes aan de uitvoeringsagenda van dit plan en de verdere uitwerking daarvan. Er zijn het afgelopen jaar een aantal projecten van start gegaan: - De psycholance voor het vervoer van mensen met verward gedrag is in gebruik genomen. Passend vervoer is noodzakelijk voor verwarde personen die geen strafbaar feit hebben gepleegd en niet thuishoren in een politieauto dan wel ambulance - Time- out voorziening; mensen die (tijdelijk) niet naar huis kunnen doordat ze in verwarde toestand verkeren, maar niet met een IBS kunnen worden opgenomen, hebben de mogelijkheid om naar de timeout voorziening te worden gebracht met de psycholance. Hier observeert men en kan men indien nodig een maatwerktraject opstarten. - Crisiskaart; huis voor de zorg werkt aan het opleiden van crisiskaartconsulenten. Dit zijn ervaringsdeskundigen die samen met mensen met een psychiatrische aandoening een soort noodkaart opstellen voor als ze in een crisis verkeren. Op deze crisiskaart is informatie te vinden wat voor de cliënt van persoonlijk belang is; wie is de behandelaar, zijn er huisdieren, medicatie, wat moet je wel en vooral niet doen. - Thema Straf en zorg; Intensievere Regionale samenwerking en afstemming van systemen als het gaat om maatwerk van justitiële trajecten en zorg. Gemeentes, Veiligheidshuizen, OM, justitie, reclassering en zorginstellingen zijn hierbij betrokken. Verkeersveiligheid Afgehandeld - Er is een verdrijvingsvlak aangebracht bij de in- en uitgang van de parkeergarage bij de Jumbo supermarkt Maankwartier. - Er is een paaltje naast de drempel op de Gasthuisstraat gezet. Dit om te voorkomen dat er over de stoep wordt gereden om geen snelheid te verliezen. Dit wordt regelmatig geconstateerd bij koeriers van bezorgdiensten. 12

13 Lopend - Bewoners van de Dr. Poelsstraat hebben met name in de winter overlast van de draaiende motoren van taxi s. Handhaving spreekt taxichauffeurs aan om de overlast zo veel als mogelijk te beperken. - De gemeente (REO/verkeer) onderzoekt of toegang tot het centrum kan worden verstrekt op basis van kenteken, zodat het verkeer in het centrum gereduceerd kan worden. Echter vanuit veiligheidsoogpunt zijn fysieke barrières vereist. Lopend - De bewonersorganisatie Heerlen Centrum voert een enquête uit inzake het wel of niet toestaan van fietsen in de binnenstad. - De rotonde bij het Loon/GGD levert veel ongelukken op. Nu de GGD af is zal bekeken worden of dit te maken heeft met een onveilige of niet-goed functionerende verkeerssituatie. Nieuw - De verkeerssituatie bij de rotonde Maanplein/Spoorsingel/Huskensweg is met name tijdens spitsuren een gevaarlijk en erg druk punt. Verkeerspecialisten zullen onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om hier een oplossing voor te vinden. Diefstal uit/vanaf motorvoertuigen Afgehandeld - De gemeente (integrale veiligheid) en Q-park plaatsen een preventief: bord Op slot Buit eruit plaatsen bij Q-parkgarages. - Bureau handhaving en Q-park (onder andere de door Q-park ingehuurde beveiligers) hebben goed contact indien er problemen of incidenten zijn in of rondom de garages. Bureau handhaving voert tevens controles uit in de garages. - Er zijn flyers uitgedeeld bij de parkeergarages om mensen erop te attenderen hun kostbaarheden niet zichtbaar in de auto te liggen omdat er een verhoogd risico op diefstal is. 13

14 Parkeeroverlast Nieuw - Het is vaak erg chaotisch bij de kruising Gasthuisstraat/Pancratiustraat. Dit omdat voertuigen van bezorgdiensten regelmatig hun auto foutief parkeren. Dit probleem is bekend bij bureau handhaving en zij zullen er nogmaals acties op uitzetten. - De kiss & ride strook bij het Maankwartier Noord wordt niet als zodanig gebruikt en zorgt voor overlast door langparkeerders. Tevens wordt de strook regelmatig gebruikt als laad- en losplaats door grote busjes. Er wordt bekeken of de bebording klopt of dient te worden aangepast zodat handhaving effectief kan optreden. Tevens dient er een alternatief te zijn voor leveranciers die bij het Maankwartier Noord dienen te zijn. Illegaal storten Afgehandeld - Alle handhavers patrouilleren om daders op heterdaad te betrappen en eigenaren van dumpafval te achterhalen. De pakkans is groot en er worden veel daders gepakt. - Bewoners van het Maankwartier hebben de mogelijkheid om hun afval te deponeren in de ondergrondse voorziening bij de Hoppenhof. Nieuw - Er wordt bekeken of de tijdelijke voorziening om zakken neer te leggen bij het Maankwartier omheind kan worden om op die manier de uitstraling te verbeteren. Overlast kamerverhuurpanden Lopend - Er vindt overleg met Xonar plaats over diverse panden. Voor de overlast op de Coriovallumstraat is een apart overleg in het leven geroepen. Ook de politie sluit bij dit overleg aan. - Bij extreme overlast kan het pand gesloten worden door het gemeentelijke Flexteam. - Er is een project opgezet om de overlastgevende kamerverhuurpanden aan te pakken. Na een inventarisatie worden de eerste resultaten daarvan eind 2018 verwacht. Meldingsbereidheid stimuleren Afgehandeld - Er is een flyer gemaakt melden helpt waarop staat vermeld hoe en waar overlast gemeld kan worden. Deze flyer is met hulp van onder andere bewonersverenigingen verspreid in het centrum. - Er is een zogenaamde geurkaart gemaakt die mensen moet helpen om verdachte panden in het 14

15 kader van wietplantages te herkennen en te melden bij de gemeente of politie. Deze flyer dient verspreid te worden door Heerlen Centrum. Dit plan van aanpak wordt regelmatig samen met alle partners geactualiseerd. Voor de meest actuele versie wordt verwezen naar de gemeentelijke website 15

16 Bijlage 1: Wie kunt u aanspreken in uw buurt? Inleiding Op het gebied van leefbaarheid en veiligheid zijn er een aantal mensen in uw buurt werkzaam. Hieronder vindt u een uitleg van wie in uw buurt werkzaam is. De contactgegevens van deze personen vindt u op pagina 3 van het buurtplan. Wijkagent (Politie) De wijkagent is primair politiemedewerker die in de breedte de generale taakstelling uitvoert; handhaven, toezicht houden en opsporen. Hij maakt deel uit van een basisteam (BT) Hierbij zal zijn focus in eerste instantie op de buurt zijn gericht. Hij is goed op de hoogte wat er zich in de buurt afspeelt. Dit beeld heeft hij door eigen waarneming, door informatie die hij krijgt van zijn collega's die werkzaam zijn in zijn buurt of van bewoners in zijn buurt. Hij kent zijn "hotspots" en zijn "hotshots" (criminelen, overlastveroorzakers en jongeren die op het verkeerde pad dreigen te geraken). Hij kent echter ook de sleutelfiguren in de buurt die een actieve bijdrage (willen) leveren aan het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in de buurt. Contact met bewoners en instanties binnen en buiten zijn buurt zijn cruciaal voor een actueel beeld van de ontwikkelingen in zijn buurt. Meer dan in het verleden maakt hij daarbij gebruik van digitale middelen en media als facebook, twitter, , e.d. Mogelijk lijkt de wijkagent hierdoor minder zichtbaar; zijn bereikbaarheid wordt versterkt en hij is meer bezig met en voor zijn buurt. Op basis van de vergaarde informatie is de wijkagent in staat er voor te zorgen dat de goede dingen worden opgepakt. Om problemen adequaat op te kunnen pakken wordt de problematiek voorgelegd aan de leiding van het (BT). Om de plannen uit te voeren bedient hij zich van collega's binnen en buiten zijn BT. Samen met deze collega's maar zeker met bewoners en instanties binnen de gemeente/buurt wordt de gemelde problematiek aangepakt. Door het vergroten van de betrokkenheid van de bewoners bij de aanpak is de kans op terugkeer van de problematiek kleiner dan wanneer het probleem voor hen wordt opgelost. Als een echte professional weet hij wat goed politiewerk in de buurt is en houdt dit als kompas aan. Zo stuurt hij zichzelf, zijn collega's en partners aan. Op straat in de buurt, vanuit het politiebureau en in het gemeentehuis is hij duidelijk aanwezig. Bureau handhaving (Gemeente afdeling Integrale veiligheid) Iedere buurt heeft een handhaver de buurtboa. BOA staat voor buitengewoon opsporingsambtenaar. De buurtboa is aanspreekpunt voor de buurtbewoners en is dus herkenbaar en aanspreekbaar in de buurt aanwezig. Hij/zij is daarmee het visitekaartje van de gemeente Heerlen op straat. Voorbeelden van zaken waar de BOA s elke dag mee van doen hebben, zijn: het verkeerd aanbieden van huisvuil, illegaal gedumpt afval, verkeerd geparkeerde auto s en andere vormen van overlast. Surveillance in de gemeente Heerlen wordt te voet, per fiets, scooter of in de duidelijk herkenbare auto s gedaan. Procesbegeleider De procesbegeleider stimuleert de samenwerking in de buurt en kent de partners en sleutelfiguren in de buurt op het gebied van veiligheid. Hij/zij monitort de uitvoering van het buurtplan en signaleert knelpunten in de uitvoering. Hij/zij brengt indien nodig partijen bij elkaar om problemen op het gebied van leefbaarheid en veiligheid aan te pakken. Stadsdeelcoördinator (Gemeente afdeling Beheer en onderhoud) 16

17 De stadsdeelcoördinator richt zich vooral op de fysieke aspecten van een buurt. Fysieke aspecten zijn bijvoorbeeld overlast van hondenpoep, zwerfvuil, vernielingen, kleine fysieke aanpassingen zoals speelveldjes aanleggen en jongerenoverlast. Sinds 2005 sturen onze stadsdeelcoördinatoren de Buurtteams Schoon, Heel en Veilig aan. Hierin zetten de politie, bewonersorganisaties en de gemeente zich integraal in voor een leefbare buurt. Het doel van de buurtteams is om ergernissen, overlast en problemen die van invloed zijn op de kwaliteitsbeleving van de Heerlense buurten binnen dertien weken gezamenlijk aan te pakken. Uit eerdere evaluaties blijkt dat deze aanpak niet altijd afdoende is voor de leefbaarheidsproblematiek in de buurten waar grotere veiligheidsproblemen spelen. Daarom is de gemeente in 2014 gestart met de pilot Buurtteam Plus. Het Buurtteam Plus bestaat uit dezelfde professionals, maar heeft een groter bereik onder bewoners door o.a. deur aan deur gesprekken en straathoek overleggen. De prioriteiten bepalen de bewoners zelf en vervolgens gaan zij met ondersteuning van professionals aan de slag. Hierbij kan gedacht worden aan snelheidscontroles, waarbij kinderen samen met de politie de snelheid meten en automobilisten aanspreken. Het buurtteam plus is vooralsnog maar in buurt actief (de buurt MSP). Er zijn in totaal 4 stadsdeelcoördinatoren voor heel Heerlen. Daarnaast zijn er binnen het team beheer en onderhoud 3 ondersteuners. Gebiedsregisseur (Gemeente afdeling communicatie bureau gebiedsgericht werken) De gebiedsregisseur vervult de functie van verbindingsofficier op buurten. Hij heeft de helikopterview op de buurt. De belangrijkste taak van de gebiedsregisseur is het verbinden van de formele en informele buurtnetwerken met elkaar en met de gemeentelijke organisatie. In buurtsteun vervult de gebiedsregisseur in een aantal buurten de rol van procesbegeleider. In de andere buurten vervult de opbouwwerker van Alcander deze rol 7. Beiden zitten in alle buurten en hebben nauwe afstemming. Ook zijn beiden aanspreekpunt en adviseur van de buurtorganisaties. De gebiedsregisseur is aanspreekpunt en ondersteuner van de buurtwethouder. De gemeente heeft 5 gebiedsregisseurs. Buurtwethouder (Gemeente wethouder) De buurtwethouder is het aanspreekpunt voor buurtaangelegenheden en hij vervult een soort van ombudsfunctie in gevallen dat dat aan de orde komt. Het college heeft daarmee een zichtbaar en herkenbaar gezicht in de buurt. Heerlen heeft 5 buurtwethouders. Sociaal Buurtteam (wijkverpleegkundige, een maatschappelijk werker en een jeugdconsulent) De buurtteams zijn een samenwerkingsverband waarin de wijkverpleegkundige, een maatschappelijk werker en een jeugdconsulent samenwerken. Het Sociaal Buurtteam is het aanspreekpunt voor mensen of gezinnen die ondersteuning, zorg of activering vragen. Voorbeelden van hulpvragen die een sociaal buurtteam neergelegd kunnen worden zijn vragen over opvoeden en opgroeien, werkloosheid, huiselijke relaties, psychische problemen, lichamelijke gezondheid, schulden of eenzaamheid. Sociale buurtteams beschikken over veel kennis van wat er in de buurten gebeurt en hebben nauw contact met de gebiedsregisseurs en/of opbouwwerkers in hun rol als procesbegeleider buurtsteun. Het Sociaal Buurtteam is in veel gevallen de verbindende factor van de buurt en werkt nauw samen met scholen, peuterspeelzalen, wijkagent,woningbouwverenigingen en maatschappelijke instellingen. Ook de huisartsen of de huisartsenpraktijken in de buurt zijn gekoppeld aan het Sociale buurtteam. Het sociale buurtteam kan adviseren, begeleiding bieden, een expert inschakelen. Vanaf 2016 zijn er 14 sociale buurteams actief in Heerlen. 7 In de buurt Bekkerveld-Aarveld vervult de voorzitter van de wijkraad de rol van procesbegeleider 17

18 Expertise team (complexe meervoudige problemen) Het Sociaal Buurtteam is er voor mensen of gezinnen die meerdere hulpvragen hebben die vaak met elkaar samenhangen. Voorbeelden van hulpvragen die een sociaal buurtteam neergelegd kunnen worden zijn vragen over opvoeden en opgroeien, werkloosheid, huiselijk geweld, psychische problemen, schulden of eenzaamheid. Sociale buurtteams beschikken over veel kennis van wat er in de buurten gebeurt en heeft nauw contact met de gebiedsregisseurs en opbouwwerkers in hun rol als procesbegeleider buurtsteun.. De buurtteams zijn een samenwerkingsverband waarin de wijkverpleegkundige, een maatschappelijk werker en een jeugdconsulent samenwerken. Het Sociaal Buurtteam is het boegbeeld van de buurt en werkt nauw samen met scholen, peuterspeelzalen, woningbouwverenigingen en maatschappelijke instellingen. Ook de huisarts of de huisartsenpraktijk in de buurt is gekoppeld aan een Sociaal Buurtteam Het Sociale Buurtteam kan adviseren, een expert inschakelen of ondersteuning bieden. Buurtsteun (initiatief bewoners/procesbegeleiding gemeente en Alcander) Buurtsteun is het geheel van binnen een buurt voorkomende formele en informele netwerken van waaruit bewoners elkaar ondersteunen bij zorg- en hulpvragen, gebruikmakend van eigen kracht en vertrekkend vanuit een positieve beleving van hun (sociale)leefomgeving. In die zin is buurtsteun vast verbonden aan het begrip vitale buurt. De gemeente (bureau buurtgericht werken/gebiedsregisseur) en Alcander (opbouwwerk) hebben in iedere buurt de rol van procesbegeleider. Buurtsteun is afhankelijk van de vraag en behoefte van de inwoners van een buurt. Voorbeelden zijn het boodschappen doen voor een buurtbewoner of de tuin onderhouden voor een buurtbewoner. Iedere woonbuurt heeft eigen buurtsteun. In totaal zijn er 19. Buurtorganisaties (bewoners) De buurtorganisaties zijn aanspreekpunt bij de buurtontwikkeling en de aanpak van de knelpunten in de buurt. Alle woonbuurten van Heerlen hebben een buurtorganisatie. Dit zijn stichtingen waarbinnen bewoners zich vrijwillig inzetten voor de leefbaarheid en sociale cohesie in de buurt. Vanuit Buurtgericht Werken ontvangen zij jaarlijks een waarderingssubsidie om dit mogelijk te maken. Daarnaast hebben zij regelmatig overleg met de gebiedsregisseur, opbouwwerker en stadsdeelcoördinator. Buurt overstijgend organiseert Buurtgericht Werken ongeveer 4 keer per jaar een kernteamvergadering. De gemeente kent 5 kernteams. In een kernteam zitten meerdere buurtorganisaties, waarbinnen kennisuitwisseling plaatsvindt en ook buurt overstijgende zaken besproken worden. 18

19 Bijlage 2: Tabel aantal geregistreerde (poging tot) misdrijven en incidenten per 1000 inwoners Tabel misdrijven Veilige woon- en leefomgeving Tweede helft 2016 Tweede helft 2017 Verschil in % Vernieling c.q. zaakbeschadiging 7,0 7,1 2,9% Diefstal/inbraak woning 3,1 3,4 10,0% Diefstal/inbraak box/garage/schuur/tuinhuis 0,6 0,9 50,0% Diefstal uit/vanaf motorvoertuigen 4,8 13,2 179,2% Diefstal van motorvoertuigen 0,2 0,4 100,0% Diefstal van brom-, snor-, fietsen 15,6 6,5-57,7% Zakkenrollerij 7,0 4,7-31,4% Diefstal af/uit/van overige voertuigen 2,6 2,0-23,1% Openlijk geweld (persoon) 0,8 0,2-75,0% Bedreiging 3,0 2,4-20,0% Mishandeling 5,8 5,3-6,9% Straatroof 0,6 0,2-66,7% Overval 0,0 0,0 Bedrijvigheid en veiligheid (veilig winkelgebied en veilige bedrijventerreinen) Diefstal/inbraak bedrijven en instellingen 3,0 2,6-13,3% Winkeldiefstal 16,7 11,4-31,0% Fysieke veiligheid (Verkeersveiligheid en brand) Ongevallen (weg) 7,8 8,0 5,1% Brand/ontploffing 0,4 0,4 0,0% Georganiseerde criminaliteit Drugshandel 0,6 2,0 233,3% Mensenhandel 0,0 0,0 40,0% Wapenhandel 1,0 1,4 Horizontale fraude 4,2 3,1-23,8% Verticale fraude 0,0 0,0 Overige fraude 0,8 0,4-50,0% 19

20 Tabel incidenten Veilige woon- en leefomgeving Tweede helft 2016 Tweede helft 2017 Verschil in % Drugs/drankoverlast 9,0 11,4 28,9% Burengerucht (relatieproblemen) 2,2 2,2 0,0% Geluid 6,0 6,3 6,7% Overlast 28,3 25,1-9,9% Overlast verwarde personen 17,5 11,6-33,0% Jeugdoverlast 6,0 6,3 6,7% Fysieke veiligheid: Verkeersveiligheid Verkeersongevallen 15,0 13,0-12,0% Verkeersoverlast 1,4 1,0-28,6% In deze tabellen staan de aantallen geregistreerde misdrijven en incidenten per 1000 inwoners van de jaren 2016 (tweede helft juli t/m dec) en 2017 (tweede helft juli t/m dec) en het percentage dat het aantal gestegen of gedaald is. Groen betekent dat er 20% minder geregistreerde misdrijven of incidenten hebben plaatsgevonden. Rood betekent dat er meer dan 20% geregistreerde misdrijven hebben plaatsgevonden. Let op: Bij lage aantallen (zoals bij onder andere straatroof, wapenhandel, mensenhandel en overvallen) kan het percentage een vertekend beeld geven. 20

21 21